Skandha 10, Adhyāya 41

स्तुवतस्तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपुः ।भूयः समाहरत्कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मनः॥ 1 ॥

stuvatastasya bhagavān darśayitvā jale vapuḥ | bhūyaḥ samāharatkṛṣṇo naṭo nāṭyamivātmanaḥ

सोऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलादुन्मज्य सत्वरः ।कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथमागमत्॥ 2 ॥

so'pi cāntarhitaṃ vīkṣya jalādunmajya satvaraḥ | kṛtvā cāvaśyakaṃ sarvaṃ vismito rathamāgamat

तमपृच्छद्धृषीकेशः किं ते दृष्टमिवाद्भुतम् ।भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे॥ 3 ॥

tamapṛcchaddhṛṣīkeśaḥ kiṃ te dṛṣṭamivādbhutam | bhūmau viyati toye vā tathā tvāṃ lakṣayāmahe

अद्भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले ।त्वयि विश्वात्मके तानि किं मेऽदृष्टं विपश्यतः॥ 4 ॥

adbhutānīha yāvanti bhūmau viyati vā jale | tvayi viśvātmake tāni kiṃ me'dṛṣṭaṃ vipaśyataḥ

यत्राद्भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले ।तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टमिहाद्भुतम्॥ 5 ॥

yatrādbhutāni sarvāṇi bhūmau viyati vā jale | taṃ tvānupaśyato brahman kiṃ me dṛṣṭamihādbhutam

इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुतः ।मथुरामनयद्रामं कृष्णं चैव दिनात्यये॥ 6 ॥

ityuktvā codayāmāsa syandanaṃ gāndinīsutaḥ | mathurāmanayadrāmaṃ kṛṣṇaṃ caiva dinātyaye

मार्गे ग्रामजना राजंस्तत्र तत्रोपसङ्गताः ।वसुदेवसुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददुः॥ 7 ॥

mārge grāmajanā rājaṃstatra tatropasaṅgatāḥ | vasudevasutau vīkṣya prītā dṛṣṭiṃ na cādaduḥ

तावद्व्रजौकसस्तत्र नन्दगोपादयोऽग्रतः ।पुरोपवनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे॥ 8 ॥

tāvadvrajaukasastatra nandagopādayo'grataḥ | puropavanamāsādya pratīkṣanto'vatasthire

तान् समेत्याह भगवानक्रूरं जगदीश्वरः ।गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्निव॥ 9 ॥

tān sametyāha bhagavānakrūraṃ jagadīśvaraḥ | gṛhītvā pāṇinā pāṇiṃ praśritaṃ prahasanniva

भवान् प्रविशतामग्रे सह यानः पुरीं गृहम् ।वयं त्विहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम्॥ 10 ॥

bhavān praviśatāmagre saha yānaḥ purīṃ gṛham | vayaṃ tvihāvamucyātha tato drakṣyāmahe purīm

नाहं भवद्भ्यां रहितः प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो ।त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्तवत्सल॥ 11 ॥

nāhaṃ bhavadbhyāṃ rahitaḥ pravekṣye mathurāṃ prabho | tyaktuṃ nārhasi māṃ nātha bhaktaṃ te bhaktavatsala

आगच्छ याम गेहान्नः सनाथान् कुर्वधोक्षज ।सहाग्रजः सगोपालैः सुहृद्भिश्च सुहृत्तम॥ 12 ॥

āgaccha yāma gehānnaḥ sanāthān kurvadhokṣaja | sahāgrajaḥ sagopālaiḥ suhṛdbhiśca suhṛttama

पुनीहि पादरजसा गृहान्नो गृहमेधिनाम् ।यच्छौचेनानुतृप्यन्ति पितरः साग्नयः सुराः॥ 13 ॥

punīhi pādarajasā gṛhānno gṛhamedhinām | yacchaucenānutṛpyanti pitaraḥ sāgnayaḥ surāḥ

अवनिज्याङ्घ्रियुगलमासीच्छ्लोक्यो बलिर्महान् ।ऐश्वर्यमतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या॥ 14 ॥

avanijyāṅghriyugalamāsīcchlokyo balirmahān | aiśvaryamatulaṃ lebhe gatiṃ caikāntināṃ tu yā

आपस्तेऽङ्घ्र्यवनेजन्यस्त्रींल्लोकान् शुचयोऽपुनन् ।शिरसाधत्त याः शर्वः स्वर्याताः सगरात्मजाः॥ 15 ॥

āpaste'ṅghryavanejanyastrīṃllokān śucayo'punan | śirasādhatta yāḥ śarvaḥ svaryātāḥ sagarātmajāḥ

देव देव जगन्नाथ पुण्यश्रवणकीर्तन ।यदूत्तमोत्तमश्लोक नारायण नमोऽस्तु ते॥ 16 ॥

deva deva jagannātha puṇyaśravaṇakīrtana | yadūttamottamaśloka nārāyaṇa namo'stu te

आयास्ये भवतो गेहमहमार्यसमन्वितः ।यदुचक्रद्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्प्रियम्॥ 17 ॥

āyāsye bhavato gehamahamāryasamanvitaḥ | yaducakradruhaṃ hatvā vitariṣye suhṛtpriyam

एवमुक्तो भगवता सोऽक्रूरो विमना इव ।पुरीं प्रविष्टः कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ॥ 18 ॥

evamukto bhagavatā so'krūro vimanā iva | purīṃ praviṣṭaḥ kaṃsāya karmāvedya gṛhaṃ yayau

अथापराह्ने भगवान् कृष्णः सङ्कर्षणान्वितः ।मथुरां प्राविशद्गोपैर्दिदृक्षुः परिवारितः॥ 19 ॥

athāparāhne bhagavān kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇānvitaḥ | mathurāṃ prāviśadgopairdidṛkṣuḥ parivāritaḥ

ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् ।ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम्॥ 20 ॥

dadarśa tāṃ sphāṭikatuṅgagopura- dvārāṃ bṛhaddhemakapāṭatoraṇām | tāmrārakoṣṭhāṃ parikhādurāsadā- mudyānaramyopavanopaśobhitām

सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटैः श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् ।वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु॥ 21 ॥

sauvarṇaśṛṅgāṭakaharmyaniṣkuṭaiḥ śreṇīsabhābhirbhavanairupaskṛtām | vaidūryavajrāmalanīlavidrumai- rmuktāharidbhirvalabhīṣu vediṣu

जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् ।संसिक्तरथ्याऽऽपणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम्॥ 22 ॥

juṣṭeṣu jālāmukharandhrakuṭṭime- ṣvāviṣṭapārāvatabarhināditām | saṃsiktarathyā''paṇamārgacatvarāṃ prakīrṇamālyāṅkuralājataṇḍulām

आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितैः प्रसूनदीपावलिभिः सपल्लवैः ।सवृन्दरम्भाक्रमुकैः सकेतुभिः स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकैः॥ 23 ॥

āpūrṇakumbhairdadhicandanokṣitaiḥ prasūnadīpāvalibhiḥ sapallavaiḥ | savṛndarambhākramukaiḥ saketubhiḥ svalaṅkṛtadvāragṛhāṃ sapaṭṭikaiḥ

तां सम्प्रविष्टौ वसुदेवनन्दनौ वृतौ वयस्यैर्नरदेववर्त्मना ।द्रष्टुं समीयुस्त्वरिताः पुरस्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर्नृपोत्सुकाः॥ 24 ॥

tāṃ sampraviṣṭau vasudevanandanau vṛtau vayasyairnaradevavartmanā | draṣṭuṃ samīyustvaritāḥ purastriyo harmyāṇi caivāruruhurnṛpotsukāḥ

काश्चिद्विपर्यग्धृतवस्त्रभूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्वथापराः ।कृतैकपत्रश्रवणैकनूपुरा नाङ्क्त्वा द्वितीयं त्वपराश्च लोचनम्॥ 25 ॥

kāścidviparyagdhṛtavastrabhūṣaṇā vismṛtya caikaṃ yugaleṣvathāparāḥ | kṛtaikapatraśravaṇaikanūpurā nāṅktvā dvitīyaṃ tvaparāśca locanam

अश्नन्त्य एकास्तदपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जनाः ।स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य निःस्वनं प्रपाययन्त्योऽर्भमपोह्य मातरः॥ 26 ॥

aśnantya ekāstadapāsya sotsavā abhyajyamānā akṛtopamajjanāḥ | svapantya utthāya niśamya niḥsvanaṃ prapāyayantyo'rbhamapohya mātaraḥ

मनांसि तासामरविन्दलोचनः प्रगल्भलीलाहसितावलोकैः ।जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच्छ्रीरमणात्मनोत्सवम्॥ 27 ॥

manāṃsi tāsāmaravindalocanaḥ pragalbhalīlāhasitāvalokaiḥ | jahāra mattadviradendravikramo dṛśāṃ dadacchrīramaṇātmanotsavam

दृष्ट्वा मुहुः श्रुतमनुद्रुतचेतसस्तं तत्प्रेक्षणोत्स्मितसुधोक्षणलब्धमानाः ।आनन्दमूर्तिमुपगुह्य दृशाऽऽत्मलब्धं हृष्यत्त्वचो जहुरनन्तमरिन्दमाधिम्॥ 28 ॥

dṛṣṭvā muhuḥ śrutamanudrutacetasastaṃ tatprekṣaṇotsmitasudhokṣaṇalabdhamānāḥ | ānandamūrtimupaguhya dṛśā''tmalabdhaṃ hṛṣyattvaco jahuranantamarindamādhim

प्रासादशिखरारूढाः प्रीत्युत्फुल्लमुखाम्बुजाः ।अभ्यवर्षन् सौमनस्यैः प्रमदा बलकेशवौ॥ 29 ॥

prāsādaśikharārūḍhāḥ prītyutphullamukhāmbujāḥ | abhyavarṣan saumanasyaiḥ pramadā balakeśavau

दध्यक्षतैः सोदपात्रैः स्रग्गन्धैरभ्युपायनैः ।तावानर्चुः प्रमुदितास्तत्र तत्र द्विजातयः॥ 30 ॥

dadhyakṣataiḥ sodapātraiḥ sraggandhairabhyupāyanaiḥ | tāvānarcuḥ pramuditāstatra tatra dvijātayaḥ

ऊचुः पौरा अहो गोप्यस्तपः किमचरन् महत् ।या ह्येतावनुपश्यन्ति नरलोकमहोत्सवौ॥ 31 ॥

ūcuḥ paurā aho gopyastapaḥ kimacaran mahat | yā hyetāvanupaśyanti naralokamahotsavau

रजकं कञ्चिदायान्तं रङ्गकारं गदाग्रजः ।दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्यत्युत्तमानि च॥ 32 ॥

rajakaṃ kañcidāyāntaṃ raṅgakāraṃ gadāgrajaḥ | dṛṣṭvāyācata vāsāṃsi dhautānyatyuttamāni ca

देह्यावयोः समुचितान्यङ्ग वासांसि चार्हतोः ।भविष्यति परं श्रेयो दातुस्ते नात्र संशयः॥ 33 ॥

dehyāvayoḥ samucitānyaṅga vāsāṃsi cārhatoḥ | bhaviṣyati paraṃ śreyo dātuste nātra saṃśayaḥ

स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वतः ।साक्षेपं रुषितः प्राह भृत्यो राज्ञः सुदुर्मदः॥ 34 ॥

sa yācito bhagavatā paripūrṇena sarvataḥ | sākṣepaṃ ruṣitaḥ prāha bhṛtyo rājñaḥ sudurmadaḥ

ईदृशान्येव वासांसी नित्यं गिरिवनेचराः ।परिधत्त किमुद्वृत्ता राजद्रव्याण्यभीप्सथ॥ 35 ॥

īdṛśānyeva vāsāṃsī nityaṃ girivanecarāḥ | paridhatta kimudvṛttā rājadravyāṇyabhīpsatha

याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीविषा ।बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राजकुलानि वै॥ 36 ॥

yātāśu bāliśā maivaṃ prārthyaṃ yadi jijīviṣā | badhnanti ghnanti lumpanti dṛptaṃ rājakulāni vai

एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकीसुतः ।रजकस्य कराग्रेण शिरः कायादपातयत्॥ 37 ॥

evaṃ vikatthamānasya kupito devakīsutaḥ | rajakasya karāgreṇa śiraḥ kāyādapātayat

तस्यानुजीविनः सर्वे वासः कोशान् विसृज्य वै ।दुद्रुवुः सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहेऽच्युतः॥ 38 ॥

tasyānujīvinaḥ sarve vāsaḥ kośān visṛjya vai | dudruvuḥ sarvato mārgaṃ vāsāṃsi jagṛhe'cyutaḥ

वसित्वाऽऽत्मप्रिये वस्त्रे कृष्णः सङ्कर्षणस्तथा ।शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित्॥ 39 ॥

vasitvā''tmapriye vastre kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇastathā | śeṣāṇyādatta gopebhyo visṛjya bhuvi kānicit

ततस्तु वायकः प्रीतस्तयोर्वेषमकल्पयत् ।विचित्रवर्णैश्चैलेयैराकल्पैरनुरूपतः॥ 40 ॥

tatastu vāyakaḥ prītastayorveṣamakalpayat | vicitravarṇaiścaileyairākalpairanurūpataḥ

नानालक्षणवेषाभ्यां कृष्णरामौ विरेजतुः ।स्वलङ्कृतौ बालगजौ पर्वणीव सितेतरौ॥ 41 ॥

nānālakṣaṇaveṣābhyāṃ kṛṣṇarāmau virejatuḥ | svalaṅkṛtau bālagajau parvaṇīva sitetarau

तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात्सारूप्यमात्मनः ।श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम्॥ 42 ॥

tasya prasanno bhagavān prādātsārūpyamātmanaḥ | śriyaṃ ca paramāṃ loke balaiśvaryasmṛtīndriyam

ततः सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतुः ।तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि॥ 43 ॥

tataḥ sudāmno bhavanaṃ mālākārasya jagmatuḥ | tau dṛṣṭvā sa samutthāya nanāma śirasā bhuvi

तयोरासनमानीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभिः ।पूजां सानुगयोश्चक्रे स्रक्ताम्बूलानुलेपनैः॥ 44 ॥

tayorāsanamānīya pādyaṃ cārghyārhaṇādibhiḥ | pūjāṃ sānugayoścakre sraktāmbūlānulepanaiḥ

प्राह नः सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो ।पितृदेवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्यागमनेन वाम्॥ 45 ॥

prāha naḥ sārthakaṃ janma pāvitaṃ ca kulaṃ prabho | pitṛdevarṣayo mahyaṃ tuṣṭā hyāgamanena vām

भवन्तौ किल विश्वस्य जगतः कारणं परम् ।अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च॥ 46 ॥

bhavantau kila viśvasya jagataḥ kāraṇaṃ param | avatīrṇāvihāṃśena kṣemāya ca bhavāya ca

न हि वां विषमा दृष्टिः सुहृदोर्जगदात्मनोः ।समयोः सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि॥ 47 ॥

na hi vāṃ viṣamā dṛṣṭiḥ suhṛdorjagadātmanoḥ | samayoḥ sarvabhūteṣu bhajantaṃ bhajatorapi

तावाज्ञापयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् ।पुंसोऽत्यनुग्रहो ह्येष भवद्भिर्यन्नियुज्यते॥ 48 ॥

tāvājñāpayataṃ bhṛtyaṃ kimahaṃ karavāṇi vām | puṃso'tyanugraho hyeṣa bhavadbhiryanniyujyate

इत्यभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानसः ।शस्तैः सुगन्धैः कुसुमैर्माला विरचिता ददौ॥ 49 ॥

ityabhipretya rājendra sudāmā prītamānasaḥ | śastaiḥ sugandhaiḥ kusumairmālā viracitā dadau

ताभिः स्वलङ्कृतौ प्रीतौ कृष्णरामौ सहानुगौ ।प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर्वरदौ वरान्॥ 50 ॥

tābhiḥ svalaṅkṛtau prītau kṛṣṇarāmau sahānugau | praṇatāya prapannāya dadaturvaradau varān

सोऽपि वव्रेऽचलां भक्तिं तस्मिन्नेवाखिलात्मनि ।तद्भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम्॥ 51 ॥

so'pi vavre'calāṃ bhaktiṃ tasminnevākhilātmani | tadbhakteṣu ca sauhārdaṃ bhūteṣu ca dayāṃ parām

बलमायुर्यशःकान्तिं निर्जगाम सहाग्रजः॥ 52 ॥

balamāyuryaśaḥkāntiṃ nirjagāma sahāgrajaḥ

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पुरप्रवेशो नमैकचत्वारिंशोऽध्यायः॥ 41b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe purapraveśo namaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ