Skandha 10, Adhyāya 42

अथ व्रजन् राजपथेन माधवः स्त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् ।विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रदः॥ 1 ॥

atha vrajan rājapathena mādhavaḥ striyaṃ gṛhītāṅgavilepabhājanām | vilokya kubjāṃ yuvatīṃ varānanāṃ papraccha yāntīṃ prahasan rasapradaḥ

का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनं कस्याङ्गने वा कथयस्व साधु नः ।देह्यावयोरङ्गविलेपमुत्तमं श्रेयस्ततस्ते न चिराद्भविष्यति॥ 2 ॥

kā tvaṃ varorvetadu hānulepanaṃ kasyāṅgane vā kathayasva sādhu naḥ | dehyāvayoraṅgavilepamuttamaṃ śreyastataste na cirādbhaviṣyati

दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मता त्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि ।मद्भावितं भोजपतेरतिप्रियं विना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति॥ 3 ॥

dāsyasmyahaṃ sundara kaṃsasammatā trivakranāmā hyanulepakarmaṇi | madbhāvitaṃ bhojapateratipriyaṃ vinā yuvāṃ ko'nyatamastadarhati

रूपपेशलमाधुर्यहसितालापवीक्षितैः ।धर्षितात्मा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम्॥ 4 ॥

rūpapeśalamādhuryahasitālāpavīkṣitaiḥ | dharṣitātmā dadau sāndramubhayoranulepanam

ततस्तावङ्गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना ।सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ॥ 5 ॥

tatastāvaṅgarāgeṇa svavarṇetaraśobhinā | samprāptaparabhāgena śuśubhāte'nurañjitau

प्रसन्नो भगवान् कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् ।ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम्॥ 6 ॥

prasanno bhagavān kubjāṃ trivakrāṃ rucirānanām | ṛjvīṃ kartuṃ manaścakre darśayan darśane phalam

पद्भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्व्यङ्गुल्युत्तानपाणिना ।प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युतः॥ 7 ॥

padbhyāmākramya prapade dvyaṅgulyuttānapāṇinā | pragṛhya cibuke'dhyātmamudanīnamadacyutaḥ

सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा ।मुकुन्दस्पर्शनात्सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा॥ 8 ॥

sā tadarjusamānāṅgī bṛhacchroṇipayodharā | mukundasparśanātsadyo babhūva pramadottamā

ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् ।उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया॥ 9 ॥

tato rūpaguṇaudāryasampannā prāha keśavam | uttarīyāntamākṛṣya smayantī jātahṛcchayā

एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे ।त्वयोन्मथितचित्तायाः प्रसीद पुरुषर्षभ॥ 10 ॥

ehi vīra gṛhaṃ yāmo na tvāṃ tyaktumihotsahe | tvayonmathitacittāyāḥ prasīda puruṣarṣabha

एवं स्त्रिया याच्यमानः कृष्णो रामस्य पश्यतः ।मुखं वीक्ष्यानुगानां च प्रहसंस्तामुवाच ह॥ 11 ॥

evaṃ striyā yācyamānaḥ kṛṣṇo rāmasya paśyataḥ | mukhaṃ vīkṣyānugānāṃ ca prahasaṃstāmuvāca ha

एष्यामि ते गृहं सुभ्रूः पुंसामाधिविकर्शनम् ।साधितार्थोऽगृहाणां नः पान्थानां त्वं परायणम्॥ 12 ॥

eṣyāmi te gṛhaṃ subhrūḥ puṃsāmādhivikarśanam | sādhitārtho'gṛhāṇāṃ naḥ pānthānāṃ tvaṃ parāyaṇam

विसृज्य माध्व्या वाण्या तां व्रजन् मार्गे वणिक्पथैः ।नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धैः साग्रजोऽर्चितः॥ 13 ॥

visṛjya mādhvyā vāṇyā tāṃ vrajan mārge vaṇikpathaiḥ | nānopāyanatāmbūlasraggandhaiḥ sāgrajo'rcitaḥ

तद्दर्शनस्मरक्षोभादात्मानं नाविदन् स्त्रियः ।विस्रस्तवासःकबरवलयालेख्यमूर्तयः॥ 14 ॥

taddarśanasmarakṣobhādātmānaṃ nāvidan striyaḥ | visrastavāsaḥkabaravalayālekhyamūrtayaḥ

ततः पौरान् पृच्छमानो धनुषः स्थानमच्युतः ।तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरैन्द्रमिवाद्भुतम्॥ 15 ॥

tataḥ paurān pṛcchamāno dhanuṣaḥ sthānamacyutaḥ | tasmin praviṣṭo dadṛśe dhanuraindramivādbhutam

पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तमर्चितं परमर्द्धिमत् ।वार्यमाणो नृभिः कृष्णः प्रसह्य धनुराददे॥ 16 ॥

puruṣairbahubhirguptamarcitaṃ paramarddhimat | vāryamāṇo nṛbhiḥ kṛṣṇaḥ prasahya dhanurādade

करेण वामेन सलीलमुद्धृतं सज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् ।नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतो यथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रमः॥ 17 ॥

kareṇa vāmena salīlamuddhṛtaṃ sajyaṃ ca kṛtvā nimiṣeṇa paśyatām | nṛṇāṃ vikṛṣya prababhañja madhyato yathekṣudaṇḍaṃ madakaryurukramaḥ

धनुषो भज्यमानस्य शब्दः खं रोदसी दिशः ।पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत्॥ 18 ॥

dhanuṣo bhajyamānasya śabdaḥ khaṃ rodasī diśaḥ | pūrayāmāsa yaṃ śrutvā kaṃsastrāsamupāgamat

तद्रक्षिणः सानुचराः कुपिता आततायिनः ।ग्रहीतुकामा आवव्रुर्गृह्यतां वध्यतामिति॥ 19 ॥

tadrakṣiṇaḥ sānucarāḥ kupitā ātatāyinaḥ | grahītukāmā āvavrurgṛhyatāṃ vadhyatāmiti

अथ तान् दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ ।क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतुः॥ 20 ॥

atha tān durabhiprāyān vilokya balakeśavau | kruddhau dhanvana ādāya śakale tāṃśca jaghnatuḥ

बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्ततः ।निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पदः॥ 21 ॥

balaṃ ca kaṃsaprahitaṃ hatvā śālāmukhāttataḥ | niṣkramya ceraturhṛṣṭau nirīkṣya purasampadaḥ

तयोस्तदद्भुतं वीर्यं निशाम्य पुरवासिनः ।तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मेनिरे विबुधोत्तमौ॥ 22 ॥

tayostadadbhutaṃ vīryaṃ niśāmya puravāsinaḥ | tejaḥ prāgalbhyaṃ rūpaṃ ca menire vibudhottamau

तयोर्विचरतोः स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् ।कृष्णरामौ वृतौ गोपैः पुराच्छकटमीयतुः॥ 23 ॥

tayorvicaratoḥ svairamādityo'stamupeyivān | kṛṣṇarāmau vṛtau gopaiḥ purācchakaṭamīyatuḥ

गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा याः आशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् ।सम्पश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मीं हित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्रीः॥ 24 ॥

gopyo mukundavigame virahāturā yāḥ āśāsatāśiṣa ṛtā madhupuryabhūvan | sampaśyatāṃ puruṣabhūṣaṇagātralakṣmīṃ hitvetarān nu bhajataścakame'yanaṃ śrīḥ

अवनिक्ताङ्घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् ।ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम्॥ 25 ॥

avaniktāṅghriyugalau bhuktvā kṣīropasecanam | ūṣatustāṃ sukhaṃ rātriṃ jñātvā kaṃsacikīrṣitam

कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च ।वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम्॥ 26 ॥

kaṃsastu dhanuṣo bhaṅgaṃ rakṣiṇāṃ svabalasya ca | vadhaṃ niśamya govindarāmavikrīḍitaṃ param

दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मतिः ।बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च॥ 27 ॥

dīrghaprajāgaro bhīto durnimittāni durmatiḥ | bahūnyacaṣṭobhayathā mṛtyordautyakarāṇi ca

अदर्शनं स्वशिरसः प्रतिरूपे च सत्यपि ।असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा॥ 28 ॥

adarśanaṃ svaśirasaḥ pratirūpe ca satyapi | asatyapi dvitīye ca dvairūpyaṃ jyotiṣāṃ tathā

छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुतिः ।स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम्॥ 29 ॥

chidrapratītiśchāyāyāṃ prāṇaghoṣānupaśrutiḥ | svarṇapratītirvṛkṣeṣu svapadānāmadarśanam

स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्गः खरयानं विषादनम् ।यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बरः॥ 30 ॥

svapne pretapariṣvaṅgaḥ kharayānaṃ viṣādanam | yāyānnaladamālyekastailābhyakto digambaraḥ

अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च ।पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया॥ 31 ॥

anyāni cetthaṃ bhūtāni svapnajāgaritāni ca | paśyan maraṇasantrasto nidrāṃ lebhe na cintayā

व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्भ्यः समुत्थिते ।कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम्॥ 32 ॥

vyuṣṭāyāṃ niśi kauravya sūrye cādbhyaḥ samutthite | kārayāmāsa vai kaṃso mallakrīḍāmahotsavam

आनर्चुः पुरुषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे ।मञ्चाश्चालङ्कृताः स्रग्भिः पताकाचैलतोरणैः॥ 33 ॥

ānarcuḥ puruṣā raṅgaṃ tūryabheryaśca jaghnire | mañcāścālaṅkṛtāḥ sragbhiḥ patākācailatoraṇaiḥ

तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमाः ।यथोपजोषं विविशू राजानश्च कृतासनाः॥ 34 ॥

teṣu paurā jānapadā brahmakṣatrapurogamāḥ | yathopajoṣaṃ viviśū rājānaśca kṛtāsanāḥ

कंसः परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् ।मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन विदूयता॥ 35 ॥

kaṃsaḥ parivṛto'mātyai rājamañca upāviśat | maṇḍaleśvaramadhyastho hṛdayena vidūyatā

वाद्यमानेषु तूर्येषु मल्लतालोत्तरेषु च ।मल्लाः स्वलङ्कृता दृप्ताः सोपाध्यायाः समाविशन्॥ 36 ॥

vādyamāneṣu tūryeṣu mallatālottareṣu ca | mallāḥ svalaṅkṛtā dṛptāḥ sopādhyāyāḥ samāviśan

चाणूरो मुष्टिकः कूटः शलस्तोशल एव च ।त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिताः॥ 37 ॥

cāṇūro muṣṭikaḥ kūṭaḥ śalastośala eva ca | ta āsedurupasthānaṃ valguvādyapraharṣitāḥ

नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुताः ।निवेदितोपायनास्त एकस्मिन् मञ्च आविशन्॥ 38 ॥

nandagopādayo gopā bhojarājasamāhutāḥ | niveditopāyanāsta ekasmin mañca āviśan

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे मल्लरङ्गोपवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः॥ 42 ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe mallaraṅgopavarṇanaṃ nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ