Skandha 10, Adhyāya 49

स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्कितम् ।ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम्॥ 1 ॥

sa gatvā hāstinapuraṃ pauravendrayaśo'ṅkitam | dadarśa tatrāmbikeyaṃ sabhīṣmaṃ viduraṃ pṛthām

सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् ।कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान् सुहृदोऽपरान्॥ 2 ॥

sahaputraṃ ca bāhlīkaṃ bhāradvājaṃ sagautamam | karṇaṃ suyodhanaṃ drauṇiṃ pāṇḍavān suhṛdo'parān

यथावदुपसङ्गम्य बन्धुभिर्गान्दिनीसुतः ।सम्पृष्टस्तैः सुहृद्वार्तां स्वयं चापृच्छदव्ययम्॥ 3 ॥

yathāvadupasaṅgamya bandhubhirgāndinīsutaḥ | sampṛṣṭastaiḥ suhṛdvārtāṃ svayaṃ cāpṛcchadavyayam

उवास कतिचिन्मासान् राज्ञो वृत्तविवित्सया ।दुष्प्रजस्याल्पसारस्य खलच्छन्दानुवर्तिनः॥ 4 ॥

uvāsa katicinmāsān rājño vṛttavivitsayā | duṣprajasyālpasārasya khalacchandānuvartinaḥ

तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्गुणान् ।प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्भिश्चिकीर्षितम्॥ 5 ॥

teja ojo balaṃ vīryaṃ praśrayādīṃśca sadguṇān | prajānurāgaṃ pārtheṣu na sahadbhiścikīrṣitam

कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद्गरदानाद्यपेशलम् ।आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च॥ 6 ॥

kṛtaṃ ca dhārtarāṣṭrairyadgaradānādyapeśalam | ācakhyau sarvamevāsmai pṛthā vidura eva ca

पृथा तु भ्रातरं प्राप्तमक्रूरमुपसृत्य तम् ।उवाच जन्मनिलयं स्मरन्त्यश्रुकलेक्षणा॥ 7 ॥

pṛthā tu bhrātaraṃ prāptamakrūramupasṛtya tam | uvāca janmanilayaṃ smarantyaśrukalekṣaṇā

अपि स्मरन्ति नः सौम्य पितरौ भ्रातरश्च मे ।भगिन्यौ भ्रातृपुत्राश्च जामयः सख्य एव च॥ 8 ॥

api smaranti naḥ saumya pitarau bhrātaraśca me | bhaginyau bhrātṛputrāśca jāmayaḥ sakhya eva ca

भ्रात्रेयो भगवान् कृष्णः शरण्यो भक्तवत्सलः ।पैतृष्वसेयान् स्मरति रामश्चाम्बुरुहेक्षणः॥ 9 ॥

bhrātreyo bhagavān kṛṣṇaḥ śaraṇyo bhaktavatsalaḥ | paitṛṣvaseyān smarati rāmaścāmburuhekṣaṇaḥ

सापत्नमध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीमिव ।सान्त्वयिष्यति मां वाक्यैः पितृहीनांश्च बालकान्॥ 10 ॥

sāpatnamadhye śocantīṃ vṛkānāṃ hariṇīmiva | sāntvayiṣyati māṃ vākyaiḥ pitṛhīnāṃśca bālakān

कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वभावन ।प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश्चावसीदतीम्॥ 11 ॥

kṛṣṇa kṛṣṇa mahāyogin viśvātman viśvabhāvana | prapannāṃ pāhi govinda śiśubhiścāvasīdatīm

नान्यत्तव पदाम्भोजात्पश्यामि शरणं नृणाम् ।बिभ्यतां मृत्युसंसारादीश्वरस्यापवर्गिकात्॥ 12 ॥

nānyattava padāmbhojātpaśyāmi śaraṇaṃ nṛṇām | bibhyatāṃ mṛtyusaṃsārādīśvarasyāpavargikāt

नमः कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने ।योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गता॥ 13 ॥

namaḥ kṛṣṇāya śuddhāya brahmaṇe paramātmane | yogeśvarāya yogāya tvāmahaṃ śaraṇaṃ gatā

इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् ।प्रारुदद्दुःखिता राजन् भवतां प्रपितामही॥ 14 ॥

ityanusmṛtya svajanaṃ kṛṣṇaṃ ca jagadīśvaram | prārudadduḥkhitā rājan bhavatāṃ prapitāmahī

समदुःखसुखोऽक्रूरो विदुरश्च महायशाः ।सान्त्वयामासतुः कुन्तीं तत्पुत्रोत्पत्तिहेतुभिः॥ 15 ॥

samaduḥkhasukho'krūro viduraśca mahāyaśāḥ | sāntvayāmāsatuḥ kuntīṃ tatputrotpattihetubhiḥ

यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् ।अवदत्सुहृदां मध्ये बन्धुभिः सौहृदोदितम्॥ 16 ॥

yāsyan rājānamabhyetya viṣamaṃ putralālasam | avadatsuhṛdāṃ madhye bandhubhiḥ sauhṛdoditam

भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन ।भ्रातर्युपरते पाण्डावधुनाऽऽसनमास्थितः॥ 17 ॥

bho bho vaicitravīrya tvaṃ kurūṇāṃ kīrtivardhana | bhrātaryuparate pāṇḍāvadhunā''sanamāsthitaḥ

धर्मेण पालयन्नुर्वीं प्रजाः शीलेन रञ्जयन् ।वर्तमानः समः स्वेषु श्रेयः कीर्तिमवाप्स्यसि॥ 18 ॥

dharmeṇa pālayannurvīṃ prajāḥ śīlena rañjayan | vartamānaḥ samaḥ sveṣu śreyaḥ kīrtimavāpsyasi

अन्यथा त्वाचरंल्लोके गर्हितो यास्यसे तमः ।तस्मात्समत्वे वर्तस्व पाण्डवेष्वात्मजेषु च॥ 19 ॥

anyathā tvācaraṃlloke garhito yāsyase tamaḥ | tasmātsamatve vartasva pāṇḍaveṣvātmajeṣu ca

नेह चात्यन्तसंवासः कस्यचित्केनचित्सह ।राजन् स्वेनापि देहेन किमु जायात्मजादिभिः॥ 20 ॥

neha cātyantasaṃvāsaḥ kasyacitkenacitsaha | rājan svenāpi dehena kimu jāyātmajādibhiḥ

एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते ।एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्॥ 21 ॥

ekaḥ prasūyate jantureka eva pralīyate | eko'nubhuṅkte sukṛtameka eva ca duṣkṛtam

अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्यन्येऽल्पमेधसः ।सम्भोजनीयापदेशैर्जलानीव जलौकसः॥ 22 ॥

adharmopacitaṃ vittaṃ harantyanye'lpamedhasaḥ | sambhojanīyāpadeśairjalānīva jalaukasaḥ

पुष्णाति यानधर्मेण स्वबुद्ध्या तमपण्डितम् ।तेऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा रायः सुतादयः॥ 23 ॥

puṣṇāti yānadharmeṇa svabuddhyā tamapaṇḍitam | te'kṛtārthaṃ prahiṇvanti prāṇā rāyaḥ sutādayaḥ

स्वयं किल्बिषमादाय तैस्त्यक्तो नार्थकोविदः ।असिद्धार्थो विशत्यन्धं स्वधर्मविमुखस्तमः॥ 24 ॥

svayaṃ kilbiṣamādāya taistyakto nārthakovidaḥ | asiddhārtho viśatyandhaṃ svadharmavimukhastamaḥ

तस्माल्लोकमिमं राजन् स्वप्नमायामनोरथम् ।वीक्ष्यायम्यात्मनाऽऽत्मानं समः शान्तो भव प्रभो॥ 25 ॥

tasmāllokamimaṃ rājan svapnamāyāmanoratham | vīkṣyāyamyātmanā''tmānaṃ samaḥ śānto bhava prabho

यथा वदति कल्याणीं वाचं दानपते भवान् ।तथानया न तृप्यामि मर्त्यः प्राप्य यथामृतम्॥ 26 ॥

yathā vadati kalyāṇīṃ vācaṃ dānapate bhavān | tathānayā na tṛpyāmi martyaḥ prāpya yathāmṛtam

तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले ।पुत्रानुरागविषमे विद्युत्सौदामनी यथा॥ 27 ॥

tathāpi sūnṛtā saumya hṛdi na sthīyate cale | putrānurāgaviṣame vidyutsaudāmanī yathā

ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्यन्यथा पुमान् ।भूमेर्भारावताराय योऽवतीर्णो यदोःकुले॥ 28 ॥

īśvarasya vidhiṃ ko nu vidhunotyanyathā pumān | bhūmerbhārāvatārāya yo'vatīrṇo yadoḥkule

यो दुर्विमर्शपथया निजमाययेदं सृष्ट्वा गुणान् विभजते तदनुप्रविष्टः ।तस्मै नमो दुरवबोधविहारतन्त्र- संसारचक्रगतये परमेश्वराय॥ 29 ॥

yo durvimarśapathayā nijamāyayedaṃ sṛṣṭvā guṇān vibhajate tadanupraviṣṭaḥ | tasmai namo duravabodhavihāratantra- saṃsāracakragataye parameśvarāya

इत्यभिप्रेत्य नृपतेरभिप्रायं स यादवः ।सुहृद्भिः समनुज्ञातः पुनर्यदुपुरीमगात्॥ 30 ॥

ityabhipretya nṛpaterabhiprāyaṃ sa yādavaḥ | suhṛdbhiḥ samanujñātaḥ punaryadupurīmagāt

शशंस रामकृष्णाभ्यां धृतराष्ट्रविचेष्टितम् ।पाण्डवान् प्रति कौरव्य यदर्थं प्रेषितः स्वयम्॥ 31 ॥

śaśaṃsa rāmakṛṣṇābhyāṃ dhṛtarāṣṭraviceṣṭitam | pāṇḍavān prati kauravya yadarthaṃ preṣitaḥ svayam

साहस्र्यां पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः॥ 49 ॥

sāhasryāṃ pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe pūrvārdhe ekonapañcāśattamo'dhyāyaḥ