Bhagavata Purana
261
अध्याय 261 / 335

Skandha 10, Adhyāya 60

60 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ60 श्लोक

अध्याय 261

श्लोक 1

कर्हिचित्सुखमासीनं स्वतल्पस्थं जगद्गुरुम् ।पतिं पर्यचरद्भैष्मी व्यजनेन सखीजनैः

karhicitsukhamāsīnaṃ svatalpasthaṃ jagadgurum | patiṃ paryacaradbhaiṣmī vyajanena sakhījanaiḥ

अध्याय 261

श्लोक 2

यस्त्वेतल्लीलया विश्वं सृजत्यत्त्यवतीश्वरः ।स हि जातः स्वसेतूनां गोपीथाय यदुष्वजः

yastvetallīlayā viśvaṃ sṛjatyattyavatīśvaraḥ | sa hi jātaḥ svasetūnāṃ gopīthāya yaduṣvajaḥ

अध्याय 261

श्लोक 3

तस्मिन्नन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना ।विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि

tasminnantargṛhe bhrājanmuktādāmavilambinā | virājite vitānena dīpairmaṇimayairapi

अध्याय 261

श्लोक 4

मल्लिकादामभिः पुष्पैर्द्विरेफकुलनादितैः ।जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलैः

mallikādāmabhiḥ puṣpairdvirephakulanāditaiḥ | jālarandhrapraviṣṭaiśca gobhiścandramaso'malaiḥ

अध्याय 261

श्लोक 5

पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना ।धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतैः

pārijātavanāmodavāyunodyānaśālinā | dhūpairagurujai rājan jālarandhravinirgataiḥ

अध्याय 261

श्लोक 6

पयःफेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे ।उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम्

payaḥphenanibhe śubhre paryaṅke kaśipūttame | upatasthe sukhāsīnaṃ jagatāmīśvaraṃ patim

अध्याय 261

श्लोक 7

वालव्यजनमादाय रत्नदण्डं सखीकरात् ।तेन वीजयती देवी उपासाञ्चक्र ईश्वरम्

vālavyajanamādāya ratnadaṇḍaṃ sakhīkarāt | tena vījayatī devī upāsāñcakra īśvaram

अध्याय 261

श्लोक 8

सोपाच्युतं क्वणयती मणिनूपुराभ्यां रेजेऽङ्गुलीयवलयव्यजनाग्रहस्ता ।वस्त्रान्तगूढकुचकुङ्कुमशोणहार- भासानितम्बधृतया च परार्ध्यकाञ्च्या

sopācyutaṃ kvaṇayatī maṇinūpurābhyāṃ reje'ṅgulīyavalayavyajanāgrahastā | vastrāntagūḍhakucakuṅkumaśoṇahāra- bhāsānitambadhṛtayā ca parārdhyakāñcyā

अध्याय 261

श्लोक 9

तां रूपिणीं श्रियमनन्यगतिं निरीक्ष्य या लीलया धृततनोरनुरूपरूपा ।प्रीतः स्मयन्नलककुण्डलनिष्ककण्ठ- वक्त्रोल्लसत्स्मितसुधां हरिराबभाषे

tāṃ rūpiṇīṃ śriyamananyagatiṃ nirīkṣya yā līlayā dhṛtatanoranurūparūpā | prītaḥ smayannalakakuṇḍalaniṣkakaṇṭha- vaktrollasatsmitasudhāṃ harirābabhāṣe

अध्याय 261

श्लोक 10

राजपुत्रीप्सिता भूपैर्लोकपालविभूतिभिः ।महानुभावैः श्रीमद्भी रूपौदार्यबलोर्जितैः

rājaputrīpsitā bhūpairlokapālavibhūtibhiḥ | mahānubhāvaiḥ śrīmadbhī rūpaudāryabalorjitaiḥ

अध्याय 261

श्लोक 11

तान् प्राप्तानर्थिनो हित्वा चैद्यादीन् स्मरदुर्मदान् ।दत्ता भ्रात्रा स्वपित्रा च कस्मान्नो ववृषेऽसमान्

tān prāptānarthino hitvā caidyādīn smaradurmadān | dattā bhrātrā svapitrā ca kasmānno vavṛṣe'samān

अध्याय 261

श्लोक 12

राजभ्यो बिभ्यतः सुभ्रूः समुद्रं शरणं गतान् ।बलवद्भिः कृतद्वेषान् प्रायस्त्यक्तनृपासनान्

rājabhyo bibhyataḥ subhrūḥ samudraṃ śaraṇaṃ gatān | balavadbhiḥ kṛtadveṣān prāyastyaktanṛpāsanān

अध्याय 261

श्लोक 13

अस्पष्टवर्त्मनां पुंसामलोकपथमीयुषाम् ।आस्थिताः पदवीं सुभ्रूः प्रायः सीदन्ति योषितः

aspaṣṭavartmanāṃ puṃsāmalokapathamīyuṣām | āsthitāḥ padavīṃ subhrūḥ prāyaḥ sīdanti yoṣitaḥ

अध्याय 261

श्लोक 14

निष्किञ्चना वयं शश्वन्निष्किञ्चनजनप्रियाः ।तस्मात्प्रायेण न ह्याढ्या मां भजन्ति सुमध्यमे

niṣkiñcanā vayaṃ śaśvanniṣkiñcanajanapriyāḥ | tasmātprāyeṇa na hyāḍhyā māṃ bhajanti sumadhyame

अध्याय 261

श्लोक 15

ययोरात्मसमं वित्तं जन्मैश्वर्याकृतिर्भवः ।तयोर्विवाहो मैत्री च नोत्तमाधमयोः क्वचित्

yayorātmasamaṃ vittaṃ janmaiśvaryākṛtirbhavaḥ | tayorvivāho maitrī ca nottamādhamayoḥ kvacit

अध्याय 261

श्लोक 16

वैदर्भ्येतदविज्ञाय त्वयादीर्घसमीक्षया ।वृता वयं गुणैर्हीना भिक्षुभिः श्लाघिता मुधा

vaidarbhyetadavijñāya tvayādīrghasamīkṣayā | vṛtā vayaṃ guṇairhīnā bhikṣubhiḥ ślāghitā mudhā

अध्याय 261

श्लोक 17

अथात्मनोऽनुरूपं वै भजस्व क्षत्रियर्षभम् ।येन त्वमाशिषः सत्या इहामुत्र च लप्स्यसे

athātmano'nurūpaṃ vai bhajasva kṣatriyarṣabham | yena tvamāśiṣaḥ satyā ihāmutra ca lapsyase

अध्याय 261

श्लोक 18

चैद्यशाल्वजरासन्धदन्तवक्त्रादयो नृपाः ।मम द्विषन्ति वामोरु रुक्मी चापि तवाग्रजः

caidyaśālvajarāsandhadantavaktrādayo nṛpāḥ | mama dviṣanti vāmoru rukmī cāpi tavāgrajaḥ

अध्याय 261

श्लोक 19

तेषां वीर्यमदान्धानां दृप्तानां स्मयनुत्तये ।आनीतासि मया भद्रे तेजोऽपहरतासताम्

teṣāṃ vīryamadāndhānāṃ dṛptānāṃ smayanuttaye | ānītāsi mayā bhadre tejo'paharatāsatām

अध्याय 261

श्लोक 20

उदासीना वयं नूनं न स्त्र्यपत्यार्थकामुकाः ।आत्मलब्ध्याऽऽस्महे पूर्णा गेहयोर्ज्योतिरक्रियाः

udāsīnā vayaṃ nūnaṃ na stryapatyārthakāmukāḥ | ātmalabdhyā''smahe pūrṇā gehayorjyotirakriyāḥ

अध्याय 261

श्लोक 21

एतावदुक्त्वा भगवानात्मानं वल्लभामिव ।मन्यमानामविश्लेषात्तद्दर्पघ्न उपारमत्

etāvaduktvā bhagavānātmānaṃ vallabhāmiva | manyamānāmaviśleṣāttaddarpaghna upāramat

अध्याय 261

श्लोक 22

प्रियस्य देव्यश्रुतपूर्वमप्रियम् ।आश्रुत्य भीता हृदि जातवेपथु- श्चिन्तां दुरन्तां रुदती जगाम ह

priyasya devyaśrutapūrvamapriyam | āśrutya bhītā hṛdi jātavepathu- ścintāṃ durantāṃ rudatī jagāma ha

अध्याय 261

श्लोक 23

पदा सुजातेन नखारुणश्रीया भुवं लिखन्त्यश्रुभिरञ्जनासितैः ।आसिञ्चती कुङ्कुमरूषितौ स्तनौ तस्थावधोमुख्यतिदुःखरुद्धवाक्

padā sujātena nakhāruṇaśrīyā bhuvaṃ likhantyaśrubhirañjanāsitaiḥ | āsiñcatī kuṅkumarūṣitau stanau tasthāvadhomukhyatiduḥkharuddhavāk

अध्याय 261

श्लोक 24

तस्याः सुदुःखभयशोकविनष्टबुद्धेः हस्ताच्छ्लथद्वलयतो व्यजनं पपात ।देहश्च विक्लवधियः सहसैव मुह्यन् रम्भेव वायुविहता प्रविकीर्य केशान्

tasyāḥ suduḥkhabhayaśokavinaṣṭabuddheḥ hastācchlathadvalayato vyajanaṃ papāta | dehaśca viklavadhiyaḥ sahasaiva muhyan rambheva vāyuvihatā pravikīrya keśān

अध्याय 261

श्लोक 25

तद्दृष्ट्वा भगवान् कृष्णः प्रियायाः प्रेमबन्धनम् ।हास्यप्रौढिमजानन्त्याः करुणः सोऽन्वकम्पत

taddṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ priyāyāḥ premabandhanam | hāsyaprauḍhimajānantyāḥ karuṇaḥ so'nvakampata

अध्याय 261

श्लोक 26

पर्यङ्कादवरुह्याशु तामुत्थाप्य चतुर्भुजः ।केशान् समुह्य तद्वक्त्रं प्रामृजत्पद्मपाणिना

paryaṅkādavaruhyāśu tāmutthāpya caturbhujaḥ | keśān samuhya tadvaktraṃ prāmṛjatpadmapāṇinā

अध्याय 261

श्लोक 27

प्रमृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा ।आश्लिष्य बाहुना राजन्ननन्यविषयां सतीम्

pramṛjyāśrukale netre stanau copahatau śucā | āśliṣya bāhunā rājannananyaviṣayāṃ satīm

अध्याय 261

श्लोक 28

सान्त्वयामास सान्त्वज्ञः कृपया कृपणां प्रभुः ।हास्यप्रौढिभ्रमच्चित्तामतदर्हां सतां गतिः

sāntvayāmāsa sāntvajñaḥ kṛpayā kṛpaṇāṃ prabhuḥ | hāsyaprauḍhibhramaccittāmatadarhāṃ satāṃ gatiḥ

अध्याय 261

श्लोक 29

मा मा वैदर्भ्यसूयेथा जाने त्वां मत्परायणाम् ।त्वद्वचः श्रोतुकामेन क्ष्वेल्याचरितमङ्गने

mā mā vaidarbhyasūyethā jāne tvāṃ matparāyaṇām | tvadvacaḥ śrotukāmena kṣvelyācaritamaṅgane

अध्याय 261

श्लोक 30

मुखं च प्रेमसंरम्भस्फुरिताधरमीक्षितुम् ।कटाक्षेपारुणापाङ्गं सुन्दरभ्रुकुटीतटम्

mukhaṃ ca premasaṃrambhasphuritādharamīkṣitum | kaṭākṣepāruṇāpāṅgaṃ sundarabhrukuṭītaṭam

अध्याय 261

श्लोक 31

अयं हि परमो लाभो गृहेषु गृहमेधिनाम् ।यन्नर्मैरीयते यामः प्रियया भीरु भामिनि

ayaṃ hi paramo lābho gṛheṣu gṛhamedhinām | yannarmairīyate yāmaḥ priyayā bhīru bhāmini

अध्याय 261

श्लोक 32

सैवं भगवता राजन् वैदर्भी परिसान्त्विता ।ज्ञात्वा तत्परिहासोक्तिं प्रियत्यागभयं जहौ

saivaṃ bhagavatā rājan vaidarbhī parisāntvitā | jñātvā tatparihāsoktiṃ priyatyāgabhayaṃ jahau

अध्याय 261

श्लोक 33

बभाष ऋषभं पुंसां वीक्षन्ती भगवन्मुखम् ।सव्रीडहासरुचिरस्निग्धापाङ्गेन भारत

babhāṣa ṛṣabhaṃ puṃsāṃ vīkṣantī bhagavanmukham | savrīḍahāsarucirasnigdhāpāṅgena bhārata

अध्याय 261

श्लोक 34

नन्वेवमेतदरविन्दविलोचनाह यद्वै भवान् भगवतोऽसदृशी विभूम्नः ।क्व स्वे महिम्न्यभिरतो भगवांस्त्र्यधीशः क्वाहं गुणप्रकृतिरज्ञगृहीतपादा

nanvevametadaravindavilocanāha yadvai bhavān bhagavato'sadṛśī vibhūmnaḥ | kva sve mahimnyabhirato bhagavāṃstryadhīśaḥ kvāhaṃ guṇaprakṛtirajñagṛhītapādā

अध्याय 261

श्लोक 35

सत्यं भयादिव गुणेभ्य उरुक्रमान्तः शेते समुद्र उपलम्भनमात्र आत्मा ।नित्यं कदिन्द्रियगणैः कृतविग्रहस्त्वं त्वत्सेवकैर्नृपपदं विधुतं तमोऽन्धम्

satyaṃ bhayādiva guṇebhya urukramāntaḥ śete samudra upalambhanamātra ātmā | nityaṃ kadindriyagaṇaiḥ kṛtavigrahastvaṃ tvatsevakairnṛpapadaṃ vidhutaṃ tamo'ndham

अध्याय 261

श्लोक 36

त्वत्पादपद्ममकरन्दजुषां मुनीनां वर्त्मास्फुटं नृपशुभिर्ननु दुर्विभाव्यम् ।यस्मादलौकिकमिवेहितमीश्वरस्य भूमंस्तवेहितमथो अनु ये भवन्तम्

tvatpādapadmamakarandajuṣāṃ munīnāṃ vartmāsphuṭaṃ nṛpaśubhirnanu durvibhāvyam | yasmādalaukikamivehitamīśvarasya bhūmaṃstavehitamatho anu ye bhavantam

अध्याय 261

श्लोक 37

निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतोऽस्ति किञ्चि- द्यस्मै बलिं बलिभुजोऽपि हरन्त्यजाद्याः ।न त्वा विदन्त्यसुतृपोऽन्तकमाढ्यतान्धाः प्रेष्ठो भवान् बलिभुजामपि तेऽपि तुभ्यम्

niṣkiñcano nanu bhavān na yato'sti kiñci- dyasmai baliṃ balibhujo'pi harantyajādyāḥ | na tvā vidantyasutṛpo'ntakamāḍhyatāndhāḥ preṣṭho bhavān balibhujāmapi te'pi tubhyam

अध्याय 261

श्लोक 38

त्वं वै समस्तपुरुषार्थमयः फलात्मा यद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् ।तेषां विभो समुचितो भवतः समाजः पुंसः स्त्रियाश्च रतयोः सुखदुःखिनोर्न

tvaṃ vai samastapuruṣārthamayaḥ phalātmā yadvāñchayā sumatayo visṛjanti kṛtsnam | teṣāṃ vibho samucito bhavataḥ samājaḥ puṃsaḥ striyāśca ratayoḥ sukhaduḥkhinorna

अध्याय 261

श्लोक 39

त्वं न्यस्तदण्डमुनिभिर्गदितानुभाव आत्माऽऽत्मदश्च जगतामिति मे वृतोऽसि ।हित्वा भवद्भ्रुव उदीरितकालवेग- ध्वस्ताशिषोऽब्जभवनाकपतीन् कुतोऽन्ये

tvaṃ nyastadaṇḍamunibhirgaditānubhāva ātmā''tmadaśca jagatāmiti me vṛto'si | hitvā bhavadbhruva udīritakālavega- dhvastāśiṣo'bjabhavanākapatīn kuto'nye

अध्याय 261

श्लोक 40

जाड्यं वचस्तव गदाग्रज यस्तु भूपान् विद्राव्य शार्ङ्गनिनदेन जहर्थ मां त्वम् ।सिंहो यथा स्वबलिमीश पशून् स्वभागं तेभ्यो भयाद्यदुदधिं शरणं प्रपन्नः

jāḍyaṃ vacastava gadāgraja yastu bhūpān vidrāvya śārṅganinadena jahartha māṃ tvam | siṃho yathā svabalimīśa paśūn svabhāgaṃ tebhyo bhayādyadudadhiṃ śaraṇaṃ prapannaḥ

अध्याय 261

श्लोक 41

यद्वाञ्छया नृपशिखामणयोऽङ्ग वैन्य- जायन्तनाहुषगयादय ऐकपत्यम् ।राज्यं विसृज्य विविशुर्वनमम्बुजाक्ष सीदन्ति तेऽनुपदवीं त इहास्थिताः किम्

yadvāñchayā nṛpaśikhāmaṇayo'ṅga vainya- jāyantanāhuṣagayādaya aikapatyam | rājyaṃ visṛjya viviśurvanamambujākṣa sīdanti te'nupadavīṃ ta ihāsthitāḥ kim

अध्याय 261

श्लोक 42

कान्यं श्रयेत तव पादसरोजगन्ध- माघ्राय सन्मुखरितं जनतापवर्गम् ।लक्ष्म्यालयं त्वविगणय्य गुणालयस्य मर्त्या सदोरुभयमर्थविविक्तदृष्टिः

kānyaṃ śrayeta tava pādasarojagandha- māghrāya sanmukharitaṃ janatāpavargam | lakṣmyālayaṃ tvavigaṇayya guṇālayasya martyā sadorubhayamarthaviviktadṛṣṭiḥ

अध्याय 261

श्लोक 43

तं त्वानुरूपमभजं जगतामधीश- मात्मानमत्र च परत्र च कामपूरम् ।स्यान्मे तवाङ्घ्रिररणं सृतिभिर्भ्रमन्त्या यो वै भजन्तमुपयात्यनृतापवर्गः

taṃ tvānurūpamabhajaṃ jagatāmadhīśa- mātmānamatra ca paratra ca kāmapūram | syānme tavāṅghriraraṇaṃ sṛtibhirbhramantyā yo vai bhajantamupayātyanṛtāpavargaḥ

अध्याय 261

श्लोक 44

तस्याः स्युरच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खरगोश्वबिडालभृत्याः ।यत्कर्णमूलमरिकर्षण नोपयाया- द्युष्मत्कथा मृडविरिञ्चसभासु गीता

tasyāḥ syuracyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ strīṇāṃ gṛheṣu kharagośvabiḍālabhṛtyāḥ | yatkarṇamūlamarikarṣaṇa nopayāyā- dyuṣmatkathā mṛḍaviriñcasabhāsu gītā

अध्याय 261

श्लोक 45

त्वक्श्मश्रुरोमनखकेशपिनद्धमन्त- र्मांसास्थिरक्तकृमिविट्कफपित्तवातम् ।जीवच्छवं भजति कान्तमतिर्विमूढा या ते पदाब्जमकरन्दमजिघ्रती स्त्री

tvakśmaśruromanakhakeśapinaddhamanta- rmāṃsāsthiraktakṛmiviṭkaphapittavātam | jīvacchavaṃ bhajati kāntamatirvimūḍhā yā te padābjamakarandamajighratī strī

अध्याय 261

श्लोक 46

अस्त्वम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्तदृष्टेः ।यर्ह्यस्य वृद्धय उपात्तरजोऽतिमात्रो मामीक्षसे तदु ह नः परमानुकम्पा

astvambujākṣa mama te caraṇānurāga ātman ratasya mayi cānatiriktadṛṣṭeḥ | yarhyasya vṛddhaya upāttarajo'timātro māmīkṣase tadu ha naḥ paramānukampā

अध्याय 261

श्लोक 47

नैवालीकमहं मन्ये वचस्ते मधुसूदन ।अम्बाया इव हि प्रायः कन्यायाः स्याद्रतिः क्वचित्

naivālīkamahaṃ manye vacaste madhusūdana | ambāyā iva hi prāyaḥ kanyāyāḥ syādratiḥ kvacit

अध्याय 261

श्लोक 48

व्यूढायाश्चापि पुंश्चल्या मनोऽभ्येति नवं नवम् ।बुधोऽसतीं न बिभृयात्तां बिभ्रदुभयच्युतः

vyūḍhāyāścāpi puṃścalyā mano'bhyeti navaṃ navam | budho'satīṃ na bibhṛyāttāṃ bibhradubhayacyutaḥ

अध्याय 261

श्लोक 49

साध्व्येतच्छ्रोतुकामैस्त्वं राजपुत्रि प्रलम्भिता ।मयोदितं यदन्वात्थ सर्वं तत्सत्यमेव हि

sādhvyetacchrotukāmaistvaṃ rājaputri pralambhitā | mayoditaṃ yadanvāttha sarvaṃ tatsatyameva hi

अध्याय 261

श्लोक 50

यान् यान् कामयसे कामान् मय्यकामाय भामिनि ।सन्ति ह्येकान्तभक्तायास्तव कल्याणि नित्यदा

yān yān kāmayase kāmān mayyakāmāya bhāmini | santi hyekāntabhaktāyāstava kalyāṇi nityadā

अध्याय 261

श्लोक 51

उपलब्धं पतिप्रेम पातिव्रत्यं च तेऽनघे ।यद्वाक्यैश्चाल्यमानाया न धीर्मय्यपकर्षिता

upalabdhaṃ patiprema pātivratyaṃ ca te'naghe | yadvākyaiścālyamānāyā na dhīrmayyapakarṣitā

अध्याय 261

श्लोक 52

ये मां भजन्ति दाम्पत्ये तपसा व्रतचर्यया ।कामात्मानोऽपवर्गेशं मोहिता मम मायया

ye māṃ bhajanti dāmpatye tapasā vratacaryayā | kāmātmāno'pavargeśaṃ mohitā mama māyayā

अध्याय 261

श्लोक 53

मां प्राप्य मानिन्यपवर्गसम्पदं वाञ्छन्ति ये सम्पद एव तत्पतिम् ।ते मन्दभाग्या निरयेऽपि ये नृणां मात्रात्मकत्वान्निरयः सुसङ्गमः

māṃ prāpya māninyapavargasampadaṃ vāñchanti ye sampada eva tatpatim | te mandabhāgyā niraye'pi ye nṛṇāṃ mātrātmakatvānnirayaḥ susaṅgamaḥ

अध्याय 261

श्लोक 54

दिष्ट्या गृहेश्वर्यसकृन्मयि त्वया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलैः ।सुदुष्करासौ सुतरां दुराशिषो ह्यसुम्भराया निकृतिं जुषः स्त्रियाः

diṣṭyā gṛheśvaryasakṛnmayi tvayā kṛtānuvṛttirbhavamocanī khalaiḥ | suduṣkarāsau sutarāṃ durāśiṣo hyasumbharāyā nikṛtiṃ juṣaḥ striyāḥ

अध्याय 261

श्लोक 55

न त्वादृशीं प्रणयिनीं गृहिणीं गृहेषु पश्यामि मानिनि यया स्वविवाहकाले ।प्राप्तान् नृपानवगणय्य रहो हरो मे प्रस्थापितो द्विज उपश्रुतसत्कथस्य

na tvādṛśīṃ praṇayinīṃ gṛhiṇīṃ gṛheṣu paśyāmi mānini yayā svavivāhakāle | prāptān nṛpānavagaṇayya raho haro me prasthāpito dvija upaśrutasatkathasya

अध्याय 261

श्लोक 56

भ्रातुर्विरूपकरणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाहपर्वणि च तद्वधमक्षगोष्ठ्याम् ।दुःखं समुत्थमसहोऽस्मदयोगभीत्या नैवाब्रवीः किमपि तेन वयं जितास्ते

bhrāturvirūpakaraṇaṃ yudhi nirjitasya prodvāhaparvaṇi ca tadvadhamakṣagoṣṭhyām | duḥkhaṃ samutthamasaho'smadayogabhītyā naivābravīḥ kimapi tena vayaṃ jitāste

अध्याय 261

श्लोक 57

दूतस्त्वयाऽऽत्मलभने सुविविक्तमन्त्रः प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यमेतत् ।मत्वाजिहास इदमङ्गमनन्ययोग्यं तिष्ठेत तत्त्वयि वयं प्रतिनन्दयामः

dūtastvayā''tmalabhane suviviktamantraḥ prasthāpito mayi cirāyati śūnyametat | matvājihāsa idamaṅgamananyayogyaṃ tiṣṭheta tattvayi vayaṃ pratinandayāmaḥ

अध्याय 261

श्लोक 58

एवं सौरतसंलापैर्भगवान् जगदीश्वरः ।स्वरतो रमया रेमे नरलोकं विडम्बयन्

evaṃ sauratasaṃlāpairbhagavān jagadīśvaraḥ | svarato ramayā reme naralokaṃ viḍambayan

अध्याय 261

श्लोक 59

तथान्यासामपि विभुर्गृहेषु गृहवानिव ।आस्थितो गृहमेधीयान् धर्मान् लोकगुरुर्हरिः

tathānyāsāmapi vibhurgṛheṣu gṛhavāniva | āsthito gṛhamedhīyān dharmān lokagururhariḥ

अध्याय 261

श्लोक 60

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णरुक्मिणी- संवादो नाम षष्टितमोऽध्यायः

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe kṛṣṇarukmiṇī- saṃvādo nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.