Skandha 10, Adhyāya 62

राजोवाच ।बाणस्य तनयामूषामुपयेमे यदूत्तमः ।तत्र युद्धमभूद्घोरं हरिशङ्करयोर्महत् ।एतत्सर्वं महायोगिन् समाख्यातुं त्वमर्हसि॥ 1 ॥

rājovāca | bāṇasya tanayāmūṣāmupayeme yadūttamaḥ | tatra yuddhamabhūdghoraṃ hariśaṅkarayormahat | etatsarvaṃ mahāyogin samākhyātuṃ tvamarhasi

बाणः पुत्रशतज्येष्ठो बलेरासीन्महात्मनः ।येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी॥ 2 ॥

bāṇaḥ putraśatajyeṣṭho balerāsīnmahātmanaḥ | yena vāmanarūpāya haraye'dāyi medinī

तस्यौरसः सुतो बाणः शिवभक्तिरतः सदा ।मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः॥ 3 ॥

tasyaurasaḥ suto bāṇaḥ śivabhaktirataḥ sadā | mānyo vadānyo dhīmāṃśca satyasandho dṛḍhavrataḥ

शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यमकरोत्पुरा ।तस्य शम्भोः प्रसादेन किङ्करा इव तेऽमराः ।सहस्रबाहुर्वाद्येन ताण्डवेऽतोषयन्मृडम्॥ 4 ॥

śoṇitākhye pure ramye sa rājyamakarotpurā | tasya śambhoḥ prasādena kiṅkarā iva te'marāḥ | sahasrabāhurvādyena tāṇḍave'toṣayanmṛḍam

भगवान् सर्वभूतेशः शरण्यो भक्तवत्सलः ।वरेण छन्दयामास स तं वव्रे पुराधिपम्॥ 5 ॥

bhagavān sarvabhūteśaḥ śaraṇyo bhaktavatsalaḥ | vareṇa chandayāmāsa sa taṃ vavre purādhipam

स एकदाऽऽह गिरिशं पार्श्वस्थं वीर्यदुर्मदः ।किरीटेनार्कवर्णेन संस्पृशंस्तत्पदाम्बुजम्॥ 6 ॥

sa ekadā''ha giriśaṃ pārśvasthaṃ vīryadurmadaḥ | kirīṭenārkavarṇena saṃspṛśaṃstatpadāmbujam

नमस्ये त्वां महादेव लोकानां गुरुमीश्वरम् ।पुंसामपूर्णकामानां कामपूरामराङ्घ्रिपम्॥ 7 ॥

namasye tvāṃ mahādeva lokānāṃ gurumīśvaram | puṃsāmapūrṇakāmānāṃ kāmapūrāmarāṅghripam

दोःसहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवत् ।त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्॥ 8 ॥

doḥsahasraṃ tvayā dattaṃ paraṃ bhārāya me'bhavat | trilokyāṃ pratiyoddhāraṃ na labhe tvadṛte samam

कण्डूत्या निभृतैर्दोर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् ।आद्यायां चूर्णयन्नद्रीन् भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवुः॥ 9 ॥

kaṇḍūtyā nibhṛtairdorbhiryuyutsurdiggajānaham | ādyāyāṃ cūrṇayannadrīn bhītāste'pi pradudruvuḥ

तच्छ्रुत्वा भगवान् क्रुद्धः केतुस्ते भज्यते यदा ।त्वद्दर्पघ्नं भवेन्मूढ संयुगं मत्समेन ते॥ 10 ॥

tacchrutvā bhagavān kruddhaḥ ketuste bhajyate yadā | tvaddarpaghnaṃ bhavenmūḍha saṃyugaṃ matsamena te

इत्युक्तः कुमतिर्हृष्टः स्वगृहं प्राविशन्नृप ।प्रतीक्षन् गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधीः॥ 11 ॥

ityuktaḥ kumatirhṛṣṭaḥ svagṛhaṃ prāviśannṛpa | pratīkṣan giriśādeśaṃ svavīryanaśanaṃ kudhīḥ

तस्योषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम् ।कन्यालभत कान्तेन प्रागदृष्टश्रुतेन सा॥ 12 ॥

tasyoṣā nāma duhitā svapne prādyumninā ratim | kanyālabhata kāntena prāgadṛṣṭaśrutena sā

सा तत्र तमपश्यन्ती क्वासि कान्तेति वादिनी ।सखीनां मध्य उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम्॥ 13 ॥

sā tatra tamapaśyantī kvāsi kānteti vādinī | sakhīnāṃ madhya uttasthau vihvalā vrīḍitā bhṛśam

बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता ।सख्यपृच्छत्सखीमूषां कौतूहलसमन्विता॥ 14 ॥

bāṇasya mantrī kumbhāṇḍaścitralekhā ca tatsutā | sakhyapṛcchatsakhīmūṣāṃ kautūhalasamanvitā

कं त्वं मृगयसे सुभ्रूः कीदृशस्ते मनोरथः ।हस्तग्राहं न तेऽद्यापि राजपुत्र्युपलक्षये॥ 15 ॥

kaṃ tvaṃ mṛgayase subhrūḥ kīdṛśaste manorathaḥ | hastagrāhaṃ na te'dyāpi rājaputryupalakṣaye

ऊषोवाच ।दृष्टः कश्चिन्नरः स्वप्ने श्यामः कमललोचनः ।पीतवासा बृहद्बाहुर्योषितां हृदयङ्गमः॥ 16 ॥

ūṣovāca | dṛṣṭaḥ kaścinnaraḥ svapne śyāmaḥ kamalalocanaḥ | pītavāsā bṛhadbāhuryoṣitāṃ hṛdayaṅgamaḥ

तमहं मृगये कान्तं पाययित्वाधरं मधु ।क्वापि यातः स्पृहयतीं क्षिप्त्वा मां वृजिनार्णवे॥ 17 ॥

tamahaṃ mṛgaye kāntaṃ pāyayitvādharaṃ madhu | kvāpi yātaḥ spṛhayatīṃ kṣiptvā māṃ vṛjinārṇave

चित्रलेखोवाच ।व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते ।तमानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश॥ 18 ॥

citralekhovāca | vyasanaṃ te'pakarṣāmi trilokyāṃ yadi bhāvyate | tamāneṣye naraṃ yaste manohartā tamādiśa

इत्युक्त्वा देवगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगान् ।दैत्यविद्याधरान् यक्षान् मनुजांश्च यथालिखत्॥ 19 ॥

ityuktvā devagandharvasiddhacāraṇapannagān | daityavidyādharān yakṣān manujāṃśca yathālikhat

मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् ।व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता॥ 20 ॥

manujeṣu ca sā vṛṣṇīn śūramānakadundubhim | vyalikhadrāmakṛṣṇau ca pradyumnaṃ vīkṣya lajjitā

अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्मुखी ह्रिया ।सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते॥ 21 ॥

aniruddhaṃ vilikhitaṃ vīkṣyoṣāvāṅmukhī hriyā | so'sāvasāviti prāha smayamānā mahīpate

चित्रलेखा तमाज्ञाय पौत्रं कृष्णस्य योगिनी ।ययौ विहायसा राजन् द्वारकां कृष्णपालिताम्॥ 22 ॥

citralekhā tamājñāya pautraṃ kṛṣṇasya yoginī | yayau vihāyasā rājan dvārakāṃ kṛṣṇapālitām

तत्र सुप्तं सुपर्यङ्के प्राद्युम्निं योगमास्थिता ।गृहीत्वा शोणितपुरं सख्यै प्रियमदर्शयत्॥ 23 ॥

tatra suptaṃ suparyaṅke prādyumniṃ yogamāsthitā | gṛhītvā śoṇitapuraṃ sakhyai priyamadarśayat

सा च तं सुन्दरवरं विलोक्य मुदितानना ।दुष्प्रेक्ष्ये स्वगृहे पुम्भी रेमे प्राद्युम्निना समम्॥ 24 ॥

sā ca taṃ sundaravaraṃ vilokya muditānanā | duṣprekṣye svagṛhe pumbhī reme prādyumninā samam

परार्ध्यवासः स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभिः ।पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यैः शुश्रूषयार्चितः॥ 25 ॥

parārdhyavāsaḥ sraggandhadhūpadīpāsanādibhiḥ | pānabhojanabhakṣyaiśca vākyaiḥ śuśrūṣayārcitaḥ

गूढः कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्नेहया तया ।नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रियः॥ 26 ॥

gūḍhaḥ kanyāpure śaśvatpravṛddhasnehayā tayā | nāhargaṇān sa bubudhe ūṣayāpahṛtendriyaḥ

तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् ।हेतुभिर्लक्षयाञ्चक्रुराप्रीतां दुरवच्छदैः॥ 27 ॥

tāṃ tathā yaduvīreṇa bhujyamānāṃ hatavratām | hetubhirlakṣayāñcakrurāprītāṃ duravacchadaiḥ

भटा आवेदयाञ्चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् ।विचेष्टितं लक्षयामः कन्यायाः कुलदूषणम्॥ 28 ॥

bhaṭā āvedayāñcakrū rājaṃste duhiturvayam | viceṣṭitaṃ lakṣayāmaḥ kanyāyāḥ kuladūṣaṇam

अनपायिभिरस्माभिर्गुप्तायाश्च गृहे प्रभो ।कन्याया दूषणं पुम्भिर्दुष्प्रेक्षाया न विद्महे॥ 29 ॥

anapāyibhirasmābhirguptāyāśca gṛhe prabho | kanyāyā dūṣaṇaṃ pumbhirduṣprekṣāyā na vidmahe

ततः प्रव्यथितो बाणो दुहितुः श्रुतदूषणः ।त्वरितः कन्यकागारं प्राप्तोऽद्राक्षीद्यदूद्वहम्॥ 30 ॥

tataḥ pravyathito bāṇo duhituḥ śrutadūṣaṇaḥ | tvaritaḥ kanyakāgāraṃ prāpto'drākṣīdyadūdvaham

कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् ।बृहद्भुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम्॥ 31 ॥

kāmātmajaṃ taṃ bhuvanaikasundaraṃ śyāmaṃ piśaṅgāmbaramambujekṣaṇam | bṛhadbhujaṃ kuṇḍalakuntalatviṣā smitāvalokena ca maṇḍitānanam

दीव्यन्तमक्षैः प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् ।बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मितः॥ 32 ॥

dīvyantamakṣaiḥ priyayābhinṛmṇayā tadaṅgasaṅgastanakuṅkumasrajam | bāhvordadhānaṃ madhumallikāśritāṃ tasyāgra āsīnamavekṣya vismitaḥ

स तं प्रविष्टं वृतमाततायिभि- र्भटैरनीकैरवलोक्य माधवः ।उद्यम्य मौर्वं परिघं व्यवस्थितो यथान्तको दण्डधरो जिघांसया॥ 33 ॥

sa taṃ praviṣṭaṃ vṛtamātatāyibhi- rbhaṭairanīkairavalokya mādhavaḥ | udyamya maurvaṃ parighaṃ vyavasthito yathāntako daṇḍadharo jighāṃsayā

जिघृक्षया तान् परितः प्रसर्पतः शुनो यथा सूकरयूथपोहऽनत् ।ते हन्यमाना भवनाद्विनिर्गता निर्भिन्नमूर्धोरुभुजाः प्रदुद्रुवुः॥ 34 ॥

jighṛkṣayā tān paritaḥ prasarpataḥ śuno yathā sūkarayūthapoha'nat | te hanyamānā bhavanādvinirgatā nirbhinnamūrdhorubhujāḥ pradudruvuḥ

तं नागपाशैर्बलिनन्दनो बली घ्नन्तं स्वसैन्यं कुपितो बबन्ध ह ।ऊषा भृशं शोकविषादविह्वला बद्धं निशम्याश्रुकलाक्ष्यरौदिषीत्॥ 35 ॥

taṃ nāgapāśairbalinandano balī ghnantaṃ svasainyaṃ kupito babandha ha | ūṣā bhṛśaṃ śokaviṣādavihvalā baddhaṃ niśamyāśrukalākṣyaraudiṣīt

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे अनिरुद्धबन्धो नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः॥ 62 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe aniruddhabandho nāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ