Skandha 10, Adhyāya 73

अयुते द्वे शतान्यष्टौ लीलया युधि निर्जिताः ।ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवाससः॥ 1 ॥

ayute dve śatānyaṣṭau līlayā yudhi nirjitāḥ | te nirgatā giridroṇyāṃ malinā malavāsasaḥ

क्षुत्क्षामाः शुष्कवदनाः संरोधपरिकर्शिताः ।ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम्॥ 2 ॥

kṣutkṣāmāḥ śuṣkavadanāḥ saṃrodhaparikarśitāḥ | dadṛśuste ghanaśyāmaṃ pītakauśeyavāsasam

श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् ।चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम्॥ 3 ॥

śrīvatsāṅkaṃ caturbāhuṃ padmagarbhāruṇekṣaṇam | cāruprasannavadanaṃ sphuranmakarakuṇḍalam

पद्महस्तं गदाशङ्खरथाङ्गैरुपलक्षितम् ।किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम्॥ 4 ॥

padmahastaṃ gadāśaṅkharathāṅgairupalakṣitam | kirīṭahārakaṭakakaṭisūtrāṅgadāñcitam

भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया ।पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया॥ 5 ॥

bhrājadvaramaṇigrīvaṃ nivītaṃ vanamālayā | pibanta iva cakṣurbhyāṃ lihanta iva jihvayā

जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभिः ।प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभिः पादयोर्हरेः॥ 6 ॥

jighranta iva nāsābhyāṃ rambhanta iva bāhubhiḥ | praṇemurhatapāpmāno mūrdhabhiḥ pādayorhareḥ

कृष्णसन्दर्शनाह्लादध्वस्तसंरोधनक्लमाः ।प्रशशंसुर्हृषीकेशं गीर्भिः प्राञ्जलयो नृपाः॥ 7 ॥

kṛṣṇasandarśanāhlādadhvastasaṃrodhanaklamāḥ | praśaśaṃsurhṛṣīkeśaṃ gīrbhiḥ prāñjalayo nṛpāḥ

नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय ।प्रपन्नान् पाहि नः कृष्ण निर्विण्णान् घोरसंसृतेः॥ 8 ॥

namaste devadeveśa prapannārtiharāvyaya | prapannān pāhi naḥ kṛṣṇa nirviṇṇān ghorasaṃsṛteḥ

नैनं नाथान्वसूयामो मागधं मधुसूदन ।अनुग्रहो यद्भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो॥ 9 ॥

nainaṃ nāthānvasūyāmo māgadhaṃ madhusūdana | anugraho yadbhavato rājñāṃ rājyacyutirvibho

राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृपः ।त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचलाः॥ 10 ॥

rājyaiśvaryamadonnaddho na śreyo vindate nṛpaḥ | tvanmāyāmohito'nityā manyate sampado'calāḥ

मृगतृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् ।एवं वैकारिकीं मायामयुक्ता वस्तु चक्षते॥ 11 ॥

mṛgatṛṣṇāṃ yathā bālā manyanta udakāśayam | evaṃ vaikārikīṃ māyāmayuktā vastu cakṣate

वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृधः ।घ्नन्तः प्रजाः स्वा अतिनिर्घृणाः प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदाः॥ 12 ॥

vayaṃ purā śrīmadanaṣṭadṛṣṭayo jigīṣayāsyā itaretaraspṛdhaḥ | ghnantaḥ prajāḥ svā atinirghṛṇāḥ prabho mṛtyuṃ purastvāvigaṇayya durmadāḥ

त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तवीर्येण विचालिताः श्रियः ।कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते॥ 13 ॥

ta eva kṛṣṇādya gabhīraraṃhasā durantavīryeṇa vicālitāḥ śriyaḥ | kālena tanvā bhavato'nukampayā vinaṣṭadarpāścaraṇau smarāma te

अथो न राज्यं मृगतृष्णिरूपितं देहेन शश्वत्पतता रुजां भुवा ।उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो क्रियाफलं प्रेत्य च कर्णरोचनम्॥ 14 ॥

atho na rājyaṃ mṛgatṛṣṇirūpitaṃ dehena śaśvatpatatā rujāṃ bhuvā | upāsitavyaṃ spṛhayāmahe vibho kriyāphalaṃ pretya ca karṇarocanam

तं नः समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयोः ।स्मृतिर्यथा न विरमेदपि संसरतामिह॥ 15 ॥

taṃ naḥ samādiśopāyaṃ yena te caraṇābjayoḥ | smṛtiryathā na viramedapi saṃsaratāmiha

कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने ।प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ॥ १६॥ संस्तूयमानो भगवान् राजभिर्मुक्तबन्धनैः ।तानाह करुणस्तात शरण्यः श्लक्ष्णया गिरा॥ 17 ॥

kṛṣṇāya vāsudevāya haraye paramātmane | praṇatakleśanāśāya govindāya namo namaḥ || 16|| saṃstūyamāno bhagavān rājabhirmuktabandhanaiḥ | tānāha karuṇastāta śaraṇyaḥ ślakṣṇayā girā

अद्य प्रभृति वो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे ।सुदृढा जायते भक्तिर्बाढमाशंसितं तथा॥ 18 ॥

adya prabhṛti vo bhūpā mayyātmanyakhileśvare | sudṛḍhā jāyate bhaktirbāḍhamāśaṃsitaṃ tathā

दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋतभाषिणः ।श्रियैश्वर्यमदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम्॥ 19 ॥

diṣṭyā vyavasitaṃ bhūpā bhavanta ṛtabhāṣiṇaḥ | śriyaiśvaryamadonnāhaṃ paśya unmādakaṃ nṛṇām

हैहयो नहुषो वेनो रावणो नरकोऽपरे ।श्रीमदाद्भ्रंशिताः स्थानाद्देवदैत्यनरेश्वराः॥ 20 ॥

haihayo nahuṣo veno rāvaṇo narako'pare | śrīmadādbhraṃśitāḥ sthānāddevadaityanareśvarāḥ

भवन्त एतद्विज्ञाय देहाद्युत्पाद्यमन्तवत् ।मां यजन्तोऽध्वरैर्युक्ताः प्रजा धर्मेण रक्षथ॥ 21 ॥

bhavanta etadvijñāya dehādyutpādyamantavat | māṃ yajanto'dhvarairyuktāḥ prajā dharmeṇa rakṣatha

सन्तन्वन्तः प्रजातन्तून् सुखं दुःखं भवाभवौ ।प्राप्तं प्राप्तं च सेवन्तो मच्चित्ता विचरिष्यथ॥ 22 ॥

santanvantaḥ prajātantūn sukhaṃ duḥkhaṃ bhavābhavau | prāptaṃ prāptaṃ ca sevanto maccittā vicariṣyatha

उदासीनाश्च देहादावात्मारामा धृतव्रताः ।मय्यावेश्य मनः सम्यङ् मामन्ते ब्रह्म यास्यथ॥ 23 ॥

udāsīnāśca dehādāvātmārāmā dhṛtavratāḥ | mayyāveśya manaḥ samyaṅ māmante brahma yāsyatha

इत्यादिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वरः ।तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जनकर्मणि॥ 24 ॥

ityādiśya nṛpān kṛṣṇo bhagavān bhuvaneśvaraḥ | teṣāṃ nyayuṅkta puruṣān striyo majjanakarmaṇi

सपर्यां कारयामास सहदेवेन भारत ।नरदेवोचितैर्वस्त्रैर्भूषणैः स्रग्विलेपनैः॥ 25 ॥

saparyāṃ kārayāmāsa sahadevena bhārata | naradevocitairvastrairbhūṣaṇaiḥ sragvilepanaiḥ

भोजयित्वा वरान्नेन सुस्नातान् समलङ्कृतान् ।भोगैश्च विविधैर्युक्तांस्ताम्बूलाद्यैर्नृपोचितैः॥ 26 ॥

bhojayitvā varānnena susnātān samalaṅkṛtān | bhogaiśca vividhairyuktāṃstāmbūlādyairnṛpocitaiḥ

ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डलाः ।विरेजुर्मोचिताः क्लेशात्प्रावृडन्ते यथा ग्रहाः॥ 27 ॥

te pūjitā mukundena rājāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ | virejurmocitāḥ kleśātprāvṛḍante yathā grahāḥ

रथान् सदश्वानारोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् ।प्रीणय्य सूनृतैर्वाक्यैः स्वदेशान् प्रत्ययापयत्॥ 28 ॥

rathān sadaśvānāropya maṇikāñcanabhūṣitān | prīṇayya sūnṛtairvākyaiḥ svadeśān pratyayāpayat

त एवं मोचिताः कृच्छ्रात्कृष्णेन सुमहात्मना ।ययुस्तमेव ध्यायन्तः कृतानि च जगत्पतेः॥ 29 ॥

ta evaṃ mocitāḥ kṛcchrātkṛṣṇena sumahātmanā | yayustameva dhyāyantaḥ kṛtāni ca jagatpateḥ

जगदुः प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् ।यथान्वशासद्भगवांस्तथा चक्रुरतन्द्रिताः॥ 30 ॥

jagaduḥ prakṛtibhyaste mahāpuruṣaceṣṭitam | yathānvaśāsadbhagavāṃstathā cakruratandritāḥ

जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशवः ।पार्थाभ्यां संयुतः प्रायात्सहदेवेन पूजितः॥ 31 ॥

jarāsandhaṃ ghātayitvā bhīmasenena keśavaḥ | pārthābhyāṃ saṃyutaḥ prāyātsahadevena pūjitaḥ

गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारयः ।हर्षयन्तः स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहाः॥ 32 ॥

gatvā te khāṇḍavaprasthaṃ śaṅkhān dadhmurjitārayaḥ | harṣayantaḥ svasuhṛdo durhṛdāṃ cāsukhāvahāḥ

तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः ।मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथः॥ 33 ॥

tacchrutvā prītamanasa indraprasthanivāsinaḥ | menire māgadhaṃ śāntaṃ rājā cāptamanorathaḥ

अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः ।सर्वमाश्रावयाञ्चक्रुरात्मना यदनुष्ठितम्॥ 34 ॥

abhivandyātha rājānaṃ bhīmārjunajanārdanāḥ | sarvamāśrāvayāñcakrurātmanā yadanuṣṭhitam

निशम्य धर्मराजस्तत्केशवेनानुकम्पितम् ।आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन॥ 35 ॥

niśamya dharmarājastatkeśavenānukampitam | ānandāśrukalāṃ muñcan premṇā novāca kiñcana

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णाद्यागमने त्रिसप्ततितमोऽध्यायः॥ 73 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe kṛṣṇādyāgamane trisaptatitamo'dhyāyaḥ