Skandha 10, Adhyāya 77

स तूपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुकः ।नय मां द्युमतः पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम्॥ 1 ॥

sa tūpaspṛśya salilaṃ daṃśito dhṛtakārmukaḥ | naya māṃ dyumataḥ pārśvaṃ vīrasyetyāha sārathim

विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुतः ।प्रतिहत्य प्रत्यविध्यन्नाराचैरष्टभिः स्मयन्॥ 2 ॥

vidhamantaṃ svasainyāni dyumantaṃ rukmiṇīsutaḥ | pratihatya pratyavidhyannārācairaṣṭabhiḥ smayan

चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् ।द्वाभ्यां धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिरः॥ 3 ॥

caturbhiścaturo vāhān sūtamekena cāhanat | dvābhyāṃ dhanuśca ketuṃ ca śareṇānyena vai śiraḥ

गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नुः सौभपतेर्बलम् ।पेतुः समुद्रे सौभेयाः सर्वे सञ्छिन्नकन्धराः॥ 4 ॥

gadasātyakisāmbādyā jaghnuḥ saubhapaterbalam | petuḥ samudre saubheyāḥ sarve sañchinnakandharāḥ

एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् ।युद्धं त्रिणवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम्॥ 5 ॥

evaṃ yadūnāṃ śālvānāṃ nighnatāmitaretaram | yuddhaṃ triṇavarātraṃ tadabhūttumulamulbaṇam

इन्द्रप्रस्थं गतः कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना ।राजसूयेऽथ निर्वृत्ते शिशुपाले च संस्थिते॥ 6 ॥

indraprasthaṃ gataḥ kṛṣṇa āhūto dharmasūnunā | rājasūye'tha nirvṛtte śiśupāle ca saṃsthite

कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् ।निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ॥ 7 ॥

kuruvṛddhānanujñāpya munīṃśca sasutāṃ pṛthām | nimittānyatighorāṇi paśyan dvāravatīṃ yayau

आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गतः ।राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्युः पुरीं मम॥ 8 ॥

āha cāhamihāyāta āryamiśrābhisaṅgataḥ | rājanyāścaidyapakṣīyā nūnaṃ hanyuḥ purīṃ mama

वीक्ष्य तत्कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् ।सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशवः॥ 9 ॥

vīkṣya tatkadanaṃ svānāṃ nirūpya purarakṣaṇam | saubhaṃ ca śālvarājaṃ ca dārukaṃ prāha keśavaḥ

रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै ।सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम्॥ 10 ॥

rathaṃ prāpaya me sūta śālvasyāntikamāśu vai | sambhramaste na kartavyo māyāvī saubharāḍayam

इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुकः ।विशन्तं ददृशुः सर्वे स्वे परे चारुणानुजम्॥ 11 ॥

ityuktaścodayāmāsa rathamāsthāya dārukaḥ | viśantaṃ dadṛśuḥ sarve sve pare cāruṇānujam

शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वरः ।प्राहरत्कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे॥ 12 ॥

śālvaśca kṛṣṇamālokya hataprāyabaleśvaraḥ | prāharatkṛṣṇasūtāya śaktiṃ bhīmaravāṃ mṛdhe

तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा ।भासयन्तीं दिशः शौरिः सायकैः शतधाच्छिनत्॥ 13 ॥

tāmāpatantīṃ nabhasi maholkāmiva raṃhasā | bhāsayantīṃ diśaḥ śauriḥ sāyakaiḥ śatadhācchinat

तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणैः सौभं च खे भ्रमत् ।अविध्यच्छरसन्दोहैः खं सूर्य इव रश्मिभिः॥ 14 ॥

taṃ ca ṣoḍaśabhirviddhvā bāṇaiḥ saubhaṃ ca khe bhramat | avidhyaccharasandohaiḥ khaṃ sūrya iva raśmibhiḥ

शाल्वः शौरेस्तु दोः सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वनः ।बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम्॥ 15 ॥

śālvaḥ śaurestu doḥ savyaṃ saśārṅgaṃ śārṅgadhanvanaḥ | bibheda nyapataddhastācchārṅgamāsīttadadbhutam

हाहाकारो महानासीद्भूतानां तत्र पश्यताम् ।विनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम्॥ 16 ॥

hāhākāro mahānāsīdbhūtānāṃ tatra paśyatām | vinadya saubharāḍuccairidamāha janārdanam

यत्त्वया मूढ नः सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् ।प्रमत्तः स सभामध्ये त्वया व्यापादितः सखा॥ 17 ॥

yattvayā mūḍha naḥ sakhyurbhrāturbhāryā hṛtekṣatām | pramattaḥ sa sabhāmadhye tvayā vyāpāditaḥ sakhā

तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् ।नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रतः॥ 18 ॥

taṃ tvādya niśitairbāṇairaparājitamāninam | nayāmyapunarāvṛttiṃ yadi tiṣṭhermamāgrataḥ

वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् ।पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिणः॥ 19 ॥

vṛthā tvaṃ katthase manda na paśyasyantike'ntakam | pauruṣaṃ darśayanti sma śūrā na bahubhāṣiṇaḥ

इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया ।तताड जत्रौ संरब्धः स चकम्पे वमन्नसृक्॥ 20 ॥

ityuktvā bhagavāñchālvaṃ gadayā bhīmavegayā | tatāḍa jatrau saṃrabdhaḥ sa cakampe vamannasṛk

गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत ।ततो मुहूर्त आगत्य पुरुषः शिरसाच्युतम् ।देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन्॥ 21 ॥

gadāyāṃ sannivṛttāyāṃ śālvastvantaradhīyata | tato muhūrta āgatya puruṣaḥ śirasācyutam | devakyā prahito'smīti natvā prāha vaco rudan

कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल ।बद्ध्वापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशुः॥ 22 ॥

kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho pitā te pitṛvatsala | baddhvāpanītaḥ śālvena saunikena yathā paśuḥ

निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गतः ।विमनस्को घृणी स्नेहाद्बभाषे प्राकृतो यथा॥ 23 ॥

niśamya vipriyaṃ kṛṣṇo mānuṣīṃ prakṛtiṃ gataḥ | vimanasko ghṛṇī snehādbabhāṣe prākṛto yathā

कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरैः ।शाल्वेनाल्पीयसा नीतः पिता मे बलवान् विधिः॥ 24 ॥

kathaṃ rāmamasambhrāntaṃ jitvājeyaṃ surāsuraiḥ | śālvenālpīyasā nītaḥ pitā me balavān vidhiḥ

वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच सः॥ 25 ॥

vasudevamivānīya kṛṣṇaṃ cedamuvāca saḥ

एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि ।वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत्पाहि बालिश॥ 26 ॥

eṣa te janitā tāto yadarthamiha jīvasi | vadhiṣye vīkṣataste'mumīśaścetpāhi bāliśa

एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभेः ।उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत्॥ 27 ॥

evaṃ nirbhartsya māyāvī khaḍgenānakadundubheḥ | utkṛtya śira ādāya khasthaṃ saubhaṃ samāviśat

ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुतः स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गतः ।महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम्॥ 28 ॥

tato muhūrtaṃ prakṛtāvupaplutaḥ svabodha āste svajanānuṣaṅgataḥ | mahānubhāvastadabudhyadāsurīṃ māyāṃ sa śālvaprasṛtāṃ mayoditām

न तत्र दूतं न पितुः कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युतः ।स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यतः॥ 29 ॥

na tatra dūtaṃ na pituḥ kalevaraṃ prabuddha ājau samapaśyadacyutaḥ | svāpnaṃ yathā cāmbaracāriṇaṃ ripuṃ saubhasthamālokya nihantumudyataḥ

एवं वदन्ति राजर्षे ऋषयः के च नान्विताः ।यत्स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत॥ 30 ॥

evaṃ vadanti rājarṣe ṛṣayaḥ ke ca nānvitāḥ | yatsvavāco virudhyeta nūnaṃ te na smarantyuta

क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवाः ।क्व चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डितः॥ 31 ॥

kva śokamohau sneho vā bhayaṃ vā ye'jñasambhavāḥ | kva cākhaṇḍitavijñānajñānaiśvaryastvakhaṇḍitaḥ

यत्पादसेवोर्जितयाऽऽत्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् ।लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोहः परमस्य सद्गतेः॥ 32 ॥

yatpādasevorjitayā''tmavidyayā hinvantyanādyātmaviparyayagraham | labhanta ātmīyamanantamaiśvaraṃ kuto nu mohaḥ paramasya sadgateḥ

तं शस्त्रपूगैः प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरैः शौरिरमोघविक्रमः ।विद्ध्वाच्छिनद्वर्म धनुः शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह॥ 33 ॥

taṃ śastrapūgaiḥ praharantamojasā śālvaṃ śaraiḥ śauriramoghavikramaḥ | viddhvācchinadvarma dhanuḥ śiromaṇiṃ saubhaṃ ca śatrorgadayā ruroja ha

तत्कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा ।विसृज्य तद्भूतलमास्थितो गदा- मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्द्रुतम्॥ 34 ॥

tatkṛṣṇahasteritayā vicūrṇitaṃ papāta toye gadayā sahasradhā | visṛjya tadbhūtalamāsthito gadā- mudyamya śālvo'cyutamabhyagāddrutam

आधावतः सगदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् ।वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद्बभौ सार्क इवोदयाचलः॥ 35 ॥

ādhāvataḥ sagadaṃ tasya bāhuṃ bhallena chittvātha rathāṅgamadbhutam | vadhāya śālvasya layārkasannibhaṃ bibhradbabhau sārka ivodayācalaḥ

जहार तेनैव शिरः सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरिः ।वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम्॥ 36 ॥

jahāra tenaiva śiraḥ sakuṇḍalaṃ kirīṭayuktaṃ purumāyino hariḥ | vajreṇa vṛtrasya yathā purandaro babhūva hāheti vacastadā nṛṇām

तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते ।नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिताः ।सखीनामपचितिं कुर्वन् दन्तवक्त्रो रुषाभ्यगात्॥ 37 ॥

tasmin nipatite pāpe saubhe ca gadayā hate | nedurdundubhayo rājan divi devagaṇeritāḥ | sakhīnāmapacitiṃ kurvan dantavaktro ruṣābhyagāt

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे सौभवधो नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः॥ 77 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe saubhavadho nāma saptasaptatitamo'dhyāyaḥ