Skandha 11, Adhyāya 7

यदात्थ मां महाभाग तच्चिकीर्षितमेव मे ।ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्वासं मेऽभिकाङ्क्षिणः॥ 1 ॥

yadāttha māṃ mahābhāga taccikīrṣitameva me | brahmā bhavo lokapālāḥ svarvāsaṃ me'bhikāṅkṣiṇaḥ

मया निष्पादितं ह्यत्र देवकार्यमशेषतः ।यदर्थमवतीर्णोऽहमंशेन ब्रह्मणार्थितः॥ 2 ॥

mayā niṣpāditaṃ hyatra devakāryamaśeṣataḥ | yadarthamavatīrṇo'hamaṃśena brahmaṇārthitaḥ

कुलं वै शापनिर्दग्धं नङ्क्ष्यत्यन्योन्यविग्रहात् ।समुद्रः सप्तमेऽह्न्येतां पुरीं च प्लावयिष्यति॥ 3 ॥

kulaṃ vai śāpanirdagdhaṃ naṅkṣyatyanyonyavigrahāt | samudraḥ saptame'hnyetāṃ purīṃ ca plāvayiṣyati

यर्ह्येवायं मया त्यक्तो लोकोऽयं नष्टमङ्गलः ।भविष्यत्यचिरात्साधो कलिनापि निराकृतः॥ 4 ॥

yarhyevāyaṃ mayā tyakto loko'yaṃ naṣṭamaṅgalaḥ | bhaviṣyatyacirātsādho kalināpi nirākṛtaḥ

न वस्तव्यं त्वयैवेह मया त्यक्ते महीतले ।जनोऽधर्मरुचिर्भद्र भविष्यति कलौ युगे॥ 5 ॥

na vastavyaṃ tvayaiveha mayā tyakte mahītale | jano'dharmarucirbhadra bhaviṣyati kalau yuge

त्वं तु सर्वं परित्यज्य स्नेहं स्वजनबन्धुषु ।मय्यावेश्य मनः संयक् समदृग्विचरस्व गाम्॥ 6 ॥

tvaṃ tu sarvaṃ parityajya snehaṃ svajanabandhuṣu | mayyāveśya manaḥ saṃyak samadṛgvicarasva gām

यदिदं मनसा वाचा चक्षुर्भ्यां श्रवणादिभिः ।नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम्॥ 7 ॥

yadidaṃ manasā vācā cakṣurbhyāṃ śravaṇādibhiḥ | naśvaraṃ gṛhyamāṇaṃ ca viddhi māyāmanomayam

पुंसोऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रमः स गुणदोषभाक् ।कर्माकर्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा॥ 8 ॥

puṃso'yuktasya nānārtho bhramaḥ sa guṇadoṣabhāk | karmākarmavikarmeti guṇadoṣadhiyo bhidā

तस्माद्युक्तेन्द्रियग्रामो युक्तचित्त इदं जगत् ।आत्मनीक्षस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे॥ 9 ॥

tasmādyuktendriyagrāmo yuktacitta idaṃ jagat | ātmanīkṣasva vitatamātmānaṃ mayyadhīśvare

ज्ञानविज्ञानसंयुक्त आत्मभूतः शरीरिणाम् ।आत्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैर्विहन्यसे॥ 10 ॥

jñānavijñānasaṃyukta ātmabhūtaḥ śarīriṇām | ātmānubhavatuṣṭātmā nāntarāyairvihanyase

दोषबुद्ध्योभयातीतो निषेधान्न निवर्तते ।गुणबुद्ध्या च विहितं न करोति यथार्भकः॥ 11 ॥

doṣabuddhyobhayātīto niṣedhānna nivartate | guṇabuddhyā ca vihitaṃ na karoti yathārbhakaḥ

सर्वभूतसुहृच्छान्तो ज्ञानविज्ञाननिश्चयः ।पश्यन् मदात्मकं विश्वं न विपद्येत वै पुनः॥ 12 ॥

sarvabhūtasuhṛcchānto jñānavijñānaniścayaḥ | paśyan madātmakaṃ viśvaṃ na vipadyeta vai punaḥ

इत्यादिष्टो भगवता महाभागवतो नृप ।उद्धवः प्रणिपत्याह तत्त्वजिज्ञासुरच्युतम्॥ 13 ॥

ityādiṣṭo bhagavatā mahābhāgavato nṛpa | uddhavaḥ praṇipatyāha tattvajijñāsuracyutam

योगेश योगविन्यास योगात्मन् योगसम्भव ।निःश्रेयसाय मे प्रोक्तस्त्यागः सन्न्यासलक्षणः॥ 14 ॥

yogeśa yogavinyāsa yogātman yogasambhava | niḥśreyasāya me proktastyāgaḥ sannyāsalakṣaṇaḥ

त्यागोऽयं दुष्करो भूमन् कामानां विषयात्मभिः ।सुतरां त्वयि सर्वात्मन्नभक्तैरिति मे मतिः॥ 15 ॥

tyāgo'yaṃ duṣkaro bhūman kāmānāṃ viṣayātmabhiḥ | sutarāṃ tvayi sarvātmannabhaktairiti me matiḥ

सोऽहं ममाहमिति मूढमतिर्विगाढः त्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे ।तत्त्वञ्जसा निगदितं भवता यथाहं संसाधयामि भगवन्ननुशाधि भृत्यम्॥ 16 ॥

so'haṃ mamāhamiti mūḍhamatirvigāḍhaḥ tvanmāyayā viracitātmani sānubandhe | tattvañjasā nigaditaṃ bhavatā yathāhaṃ saṃsādhayāmi bhagavannanuśādhi bhṛtyam

सत्यस्य ते स्वदृश आत्मन आत्मनोऽन्यं वक्तारमीश विबुधेष्वपि नानुचक्षे ।सर्वे विमोहितधियस्तव माययेमे ब्रह्मादयस्तनुभृतो बहिरर्थभावाः॥ 17 ॥

satyasya te svadṛśa ātmana ātmano'nyaṃ vaktāramīśa vibudheṣvapi nānucakṣe | sarve vimohitadhiyastava māyayeme brahmādayastanubhṛto bahirarthabhāvāḥ

तस्माद्भवन्तमनवद्यमनन्तपारं सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् ।निर्विण्णधीरहमु ह वृजिनाभितप्तो नारायणं नरसखं शरणं प्रपद्ये॥ 18 ॥

tasmādbhavantamanavadyamanantapāraṃ sarvajñamīśvaramakuṇṭhavikuṇṭhadhiṣṇyam | nirviṇṇadhīrahamu ha vṛjinābhitapto nārāyaṇaṃ narasakhaṃ śaraṇaṃ prapadye

प्रायेण मनुजा लोके लोकतत्त्वविचक्षणाः ।समुद्धरन्ति ह्यात्मानमात्मनैवाशुभाशयात्॥ 19 ॥

prāyeṇa manujā loke lokatattvavicakṣaṇāḥ | samuddharanti hyātmānamātmanaivāśubhāśayāt

आत्मनो गुरुरात्मैव पुरुषस्य विशेषतः ।यत्प्रत्यक्षानुमानाभ्यां श्रेयोऽसावनुविन्दते॥ 20 ॥

ātmano gururātmaiva puruṣasya viśeṣataḥ | yatpratyakṣānumānābhyāṃ śreyo'sāvanuvindate

पुरुषत्वे च मां धीराः साङ्ख्ययोगविशारदाः ।आविस्तरां प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपबृंहितम्॥ 21 ॥

puruṣatve ca māṃ dhīrāḥ sāṅkhyayogaviśāradāḥ | āvistarāṃ prapaśyanti sarvaśaktyupabṛṃhitam

एकद्वित्रिचतुष्पादो बहुपादस्तथापदः ।बह्व्यः सन्ति पुरः सृष्टास्तासां मे पौरुषी प्रिया॥ 22 ॥

ekadvitricatuṣpādo bahupādastathāpadaḥ | bahvyaḥ santi puraḥ sṛṣṭāstāsāṃ me pauruṣī priyā

अत्र मां मार्गयन्त्यद्धा युक्ता हेतुभिरीश्वरम् ।गृह्यमाणैर्गुणैर्लिङ्गैरग्राह्यमनुमानतः॥ 23 ॥

atra māṃ mārgayantyaddhā yuktā hetubhirīśvaram | gṛhyamāṇairguṇairliṅgairagrāhyamanumānataḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।अवधूतस्य संवादं यदोरमिततेजसः॥ 24 ॥

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam | avadhūtasya saṃvādaṃ yadoramitatejasaḥ

अवधूतं द्विजं कञ्चिच्चरन्तमकुतोभयम् ।कविं निरीक्ष्य तरुणं यदुः पप्रच्छ धर्मवित्॥ 25 ॥

avadhūtaṃ dvijaṃ kañciccarantamakutobhayam | kaviṃ nirīkṣya taruṇaṃ yaduḥ papraccha dharmavit

कुतो बुद्धिरियं ब्रह्मन्नकर्तुः सुविशारदा ।यामासाद्य भवाँल्लोकं विद्वांश्चरति बालवत्॥ 26 ॥

kuto buddhiriyaṃ brahmannakartuḥ suviśāradā | yāmāsādya bhavā~llokaṃ vidvāṃścarati bālavat

प्रायो धर्मार्थकामेषु विवित्सायां च मानवाः ।हेतुनैव समीहन्ते आयुषो यशसः श्रियः॥ 27 ॥

prāyo dharmārthakāmeṣu vivitsāyāṃ ca mānavāḥ | hetunaiva samīhante āyuṣo yaśasaḥ śriyaḥ

त्वं तु कल्पः कविर्दक्षः सुभगोऽमृतभाषणः ।न कर्ता नेहसे किञ्चिज्जडोन्मत्तपिशाचवत्॥ 28 ॥

tvaṃ tu kalpaḥ kavirdakṣaḥ subhago'mṛtabhāṣaṇaḥ | na kartā nehase kiñcijjaḍonmattapiśācavat

जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवाग्निना ।न तप्यसेऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भःस्थ इव द्विपः॥ 29 ॥

janeṣu dahyamāneṣu kāmalobhadavāgninā | na tapyase'gninā mukto gaṅgāmbhaḥstha iva dvipaḥ

त्वं हि नः पृच्छतां ब्रह्मन्नात्मन्यानन्दकारणम् ।ब्रूहि स्पर्शविहीनस्य भवतः केवलात्मनः॥ 30 ॥

tvaṃ hi naḥ pṛcchatāṃ brahmannātmanyānandakāraṇam | brūhi sparśavihīnasya bhavataḥ kevalātmanaḥ

यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन सुमेधसा ।पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रयावनतं द्विजः॥ 31 ॥

yadunaivaṃ mahābhāgo brahmaṇyena sumedhasā | pṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśrayāvanataṃ dvijaḥ

सन्ति मे गुरवो राजन् बहवो बुद्ध्युपाश्रिताः ।यतो बुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामीह तान् शृणु॥ 32 ॥

santi me guravo rājan bahavo buddhyupāśritāḥ | yato buddhimupādāya mukto'ṭāmīha tān śṛṇu

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रविः ।कपोतोऽजगरः सिन्धुः पतङ्गो मधुकृद्गजः॥ 33 ॥

pṛthivī vāyurākāśamāpo'gniścandramā raviḥ | kapoto'jagaraḥ sindhuḥ pataṅgo madhukṛdgajaḥ

मधुहा हरिणो मीनः पिङ्गला कुररोऽर्भकः ।कुमारी शरकृत्सर्प ऊर्णनाभिः सुपेशकृत्॥ 34 ॥

madhuhā hariṇo mīnaḥ piṅgalā kuraro'rbhakaḥ | kumārī śarakṛtsarpa ūrṇanābhiḥ supeśakṛt

एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिताः ।शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मनः॥ 35 ॥

ete me guravo rājan caturviṃśatirāśritāḥ | śikṣā vṛttibhireteṣāmanvaśikṣamihātmanaḥ

यतो यदनुशिक्षामि यथा वा नाहुषात्मज ।तत्तथा पुरुषव्याघ्र निबोध कथयामि ते॥ 36 ॥

yato yadanuśikṣāmi yathā vā nāhuṣātmaja | tattathā puruṣavyāghra nibodha kathayāmi te

भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगैः ।तद्विद्वान्न चलेन्मार्गादन्वशिक्षं क्षितेर्व्रतम्॥ 37 ॥

bhūtairākramyamāṇo'pi dhīro daivavaśānugaiḥ | tadvidvānna calenmārgādanvaśikṣaṃ kṣitervratam

शश्वत्परार्थसर्वेहः परार्थैकान्तसम्भवः ।साधुः शिक्षेत भूभृत्तो नगशिष्यः परात्मताम्॥ 38 ॥

śaśvatparārthasarvehaḥ parārthaikāntasambhavaḥ | sādhuḥ śikṣeta bhūbhṛtto nagaśiṣyaḥ parātmatām

प्राणवृत्त्यैव सन्तुष्येन्मुनिर्नैवेन्द्रियप्रियैः ।ज्ञानं यथा न नश्येत नावकीर्येत वाङ्मनः॥ 39 ॥

prāṇavṛttyaiva santuṣyenmunirnaivendriyapriyaiḥ | jñānaṃ yathā na naśyeta nāvakīryeta vāṅmanaḥ

विषयेष्वाविशन् योगी नानाधर्मेषु सर्वतः ।गुणदोषव्यपेतात्मा न विषज्जेत वायुवत्॥ 40 ॥

viṣayeṣvāviśan yogī nānādharmeṣu sarvataḥ | guṇadoṣavyapetātmā na viṣajjeta vāyuvat

पार्थिवेष्विह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रयः ।गुणैर्न युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवात्मदृक्॥ 41 ॥

pārthiveṣviha deheṣu praviṣṭastadguṇāśrayaḥ | guṇairna yujyate yogī gandhairvāyurivātmadṛk

अन्तर्हितश्च स्थिरजङ्गमेषु ब्रह्मात्मभावेन समन्वयेन ।व्याप्त्याव्यवच्छेदमसङ्गमात्मनो मुनिर्नभस्त्वं विततस्य भावयेत्॥ 42 ॥

antarhitaśca sthirajaṅgameṣu brahmātmabhāvena samanvayena | vyāptyāvyavacchedamasaṅgamātmano munirnabhastvaṃ vitatasya bhāvayet

तेजोऽबन्नमयैर्भावैर्मेघाद्यैर्वायुनेरितैः ।न स्पृश्यते नभस्तद्वत्कालसृष्टैर्गुणैः पुमान्॥ 43 ॥

tejo'bannamayairbhāvairmeghādyairvāyuneritaiḥ | na spṛśyate nabhastadvatkālasṛṣṭairguṇaiḥ pumān

स्वच्छः प्रकृतितः स्निग्धो माधुर्यस्तीर्थभूर्नृणाम् ।मुनिः पुनात्यपां मित्रमीक्षोपस्पर्शकीर्तनैः॥ 44 ॥

svacchaḥ prakṛtitaḥ snigdho mādhuryastīrthabhūrnṛṇām | muniḥ punātyapāṃ mitramīkṣopasparśakīrtanaiḥ

तेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्षोदरभाजनः ।सर्वभक्षोऽपि युक्तात्मा नादत्ते मलमग्निवत्॥ 45 ॥

tejasvī tapasā dīpto durdharṣodarabhājanaḥ | sarvabhakṣo'pi yuktātmā nādatte malamagnivat

क्वचिच्छन्नः क्वचित्स्पष्ट उपास्यः श्रेय इच्छताम् ।भुङ्क्ते सर्वत्र दातॄणां दहन् प्रागुत्तराशुभम्॥ 46 ॥

kvacicchannaḥ kvacitspaṣṭa upāsyaḥ śreya icchatām | bhuṅkte sarvatra dātṝṇāṃ dahan prāguttarāśubham

स्वमायया सृष्टमिदं सदसल्लक्षणं विभुः ।प्रविष्ट ईयते तत्तत्स्वरूपोऽग्निरिवैधसि॥ 47 ॥

svamāyayā sṛṣṭamidaṃ sadasallakṣaṇaṃ vibhuḥ | praviṣṭa īyate tattatsvarūpo'gnirivaidhasi

विसर्गाद्याः श्मशानान्ता भावा देहस्य नात्मनः ।कलानामिव चन्द्रस्य कालेनाव्यक्तवर्त्मना॥ 48 ॥

visargādyāḥ śmaśānāntā bhāvā dehasya nātmanaḥ | kalānāmiva candrasya kālenāvyaktavartmanā

कालेन ह्योघवेगेन भूतानां प्रभवाप्ययौ ।नित्यावपि न दृश्येते आत्मनोऽग्नेर्यथार्चिषाम्॥ 49 ॥

kālena hyoghavegena bhūtānāṃ prabhavāpyayau | nityāvapi na dṛśyete ātmano'gneryathārciṣām

गुणैर्गुणानुपादत्ते यथाकालं विमुञ्चति ।न तेषु युज्यते योगी गोभिर्गा इव गोपतिः॥ 50 ॥

guṇairguṇānupādatte yathākālaṃ vimuñcati | na teṣu yujyate yogī gobhirgā iva gopatiḥ

बुध्यते स्वे न भेदेन व्यक्तिस्थ इव तद्गतः ।लक्ष्यते स्थूलमतिभिरात्मा चावस्थितोऽर्कवत्॥ 51 ॥

budhyate sve na bhedena vyaktistha iva tadgataḥ | lakṣyate sthūlamatibhirātmā cāvasthito'rkavat

नातिस्नेहः प्रसङ्गो वा कर्तव्यः क्वापि केनचित् ।कुर्वन् विन्देत सन्तापं कपोत इव दीनधीः॥ 52 ॥

nātisnehaḥ prasaṅgo vā kartavyaḥ kvāpi kenacit | kurvan vindeta santāpaṃ kapota iva dīnadhīḥ

कपोतः कश्चनारण्ये कृतनीडो वनस्पतौ ।कपोत्या भार्यया सार्धमुवास कतिचित्समाः॥ 53 ॥

kapotaḥ kaścanāraṇye kṛtanīḍo vanaspatau | kapotyā bhāryayā sārdhamuvāsa katicitsamāḥ

कपोतौ स्नेहगुणितहृदयौ गृहधर्मिणौ ।दृष्टिं दृष्ट्याङ्गमङ्गेन बुद्धिं बुद्ध्या बबन्धतुः॥ 54 ॥

kapotau snehaguṇitahṛdayau gṛhadharmiṇau | dṛṣṭiṃ dṛṣṭyāṅgamaṅgena buddhiṃ buddhyā babandhatuḥ

शय्यासनाटनस्थानवार्ताक्रीडाशनादिकम् ।मिथुनीभूय विश्रब्धौ चेरतुर्वनराजिषु॥ 55 ॥

śayyāsanāṭanasthānavārtākrīḍāśanādikam | mithunībhūya viśrabdhau ceraturvanarājiṣu

यं यं वाञ्छति सा राजन् तर्पयन्त्यनुकम्पिता ।तं तं समनयत्कामं कृच्छ्रेणाप्यजितेन्द्रियः॥ 56 ॥

yaṃ yaṃ vāñchati sā rājan tarpayantyanukampitā | taṃ taṃ samanayatkāmaṃ kṛcchreṇāpyajitendriyaḥ

कपोती प्रथमं गर्भं गृह्णती काल आगते ।अण्डानि सुषुवे नीडे स्वपत्युः सन्निधौ सती॥ 57 ॥

kapotī prathamaṃ garbhaṃ gṛhṇatī kāla āgate | aṇḍāni suṣuve nīḍe svapatyuḥ sannidhau satī

तेषु काले व्यजायन्त रचितावयवा हरेः ।शक्तिभिर्दुर्विभाव्याभिः कोमलाङ्गतनूरुहाः॥ 58 ॥

teṣu kāle vyajāyanta racitāvayavā hareḥ | śaktibhirdurvibhāvyābhiḥ komalāṅgatanūruhāḥ

प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ ।शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कलभाषितैः॥ 59 ॥

prajāḥ pupuṣatuḥ prītau dampatī putravatsalau | śṛṇvantau kūjitaṃ tāsāṃ nirvṛtau kalabhāṣitaiḥ

तासां पतत्रैः सुस्पर्शैः कूजितैर्मुग्धचेष्टितैः ।प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतुः॥ 60 ॥

tāsāṃ patatraiḥ susparśaiḥ kūjitairmugdhaceṣṭitaiḥ | pratyudgamairadīnānāṃ pitarau mudamāpatuḥ

स्नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया ।विमोहितौ दीनधियौ शिशून् पुपुषतुः प्रजाः॥ 61 ॥

snehānubaddhahṛdayāvanyonyaṃ viṣṇumāyayā | vimohitau dīnadhiyau śiśūn pupuṣatuḥ prajāḥ

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ ।परितः कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम्॥ 62 ॥

ekadā jagmatustāsāmannārthaṃ tau kuṭumbinau | paritaḥ kānane tasminnarthinau ceratuściram

दृष्ट्वा तान् लुब्धकः कश्चिद्यदृच्छातो वनेचरः ।जगृहे जालमातत्य चरतः स्वालयान्तिके॥ 63 ॥

dṛṣṭvā tān lubdhakaḥ kaścidyadṛcchāto vanecaraḥ | jagṛhe jālamātatya carataḥ svālayāntike

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ ।गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतुः॥ 64 ॥

kapotaśca kapotī ca prajāpoṣe sadotsukau | gatau poṣaṇamādāya svanīḍamupajagmatuḥ

कपोती स्वात्मजान् वीक्ष्य बालकान् जालसंवृतान् ।तानभ्यधावत्क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदुःखिता॥ 65 ॥

kapotī svātmajān vīkṣya bālakān jālasaṃvṛtān | tānabhyadhāvatkrośantī krośato bhṛśaduḥkhitā

सासकृत्स्नेहगुणिता दीनचित्ताजमायया ।स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान् पश्यन्त्यपस्मृतिः॥ 66 ॥

sāsakṛtsnehaguṇitā dīnacittājamāyayā | svayaṃ cābadhyata śicā baddhān paśyantyapasmṛtiḥ

कपोतश्चात्मजान् बद्धानात्मनोऽप्यधिकान् प्रियान् ।भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदुःखितः॥ 67 ॥

kapotaścātmajān baddhānātmano'pyadhikān priyān | bhāryāṃ cātmasamāṃ dīno vilalāpātiduḥkhitaḥ

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः ।अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिको हतः॥ 68 ॥

aho me paśyatāpāyamalpapuṇyasya durmateḥ | atṛptasyākṛtārthasya gṛhastraivargiko hataḥ

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता ।शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रैः स्वर्याति साधुभिः॥ 69 ॥

anurūpānukūlā ca yasya me patidevatā | śūnye gṛhe māṃ santyajya putraiḥ svaryāti sādhubhiḥ

सोऽहं शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रजः ।जिजीविषे किमर्थं वा विधुरो दुःखजीवितः॥ 70 ॥

so'haṃ śūnye gṛhe dīno mṛtadāro mṛtaprajaḥ | jijīviṣe kimarthaṃ vā vidhuro duḥkhajīvitaḥ

तांस्तथैवावृतान् शिग्भिर्मृत्युग्रस्तान् विचेष्टतः ।स्वयं च कृपणः शिक्षु पश्यन्नप्यबुधोऽपतत्॥ 71 ॥

tāṃstathaivāvṛtān śigbhirmṛtyugrastān viceṣṭataḥ | svayaṃ ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyannapyabudho'patat

तं लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृहमेधिनम् ।कपोतकान् कपोतीं च सिद्धार्थः प्रययौ गृहम्॥ 72 ॥

taṃ labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotaṃ gṛhamedhinam | kapotakān kapotīṃ ca siddhārthaḥ prayayau gṛham

एवं कुटुम्ब्यशान्तात्मा द्वन्द्वारामः पतत्रिवत् ।पुष्णन् कुटुम्बं कृपणः सानुबन्धोऽवसीदति॥ 73 ॥

evaṃ kuṭumbyaśāntātmā dvandvārāmaḥ patatrivat | puṣṇan kuṭumbaṃ kṛpaṇaḥ sānubandho'vasīdati

यः प्राप्य मानुषं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम् ।गृहेषु खगवत्सक्तस्तमारूढच्युतं विदुः॥ 74 ॥

yaḥ prāpya mānuṣaṃ lokaṃ muktidvāramapāvṛtam | gṛheṣu khagavatsaktastamārūḍhacyutaṃ viduḥ

संहितायां एकादशस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः॥ 7b ॥

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe saptamo'dhyāyaḥ