Skandha 11, Adhyāya 12

न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च ।न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा॥ 1 ॥

na rodhayati māṃ yogo na sāṅkhyaṃ dharma eva ca | na svādhyāyastapastyāgo neṣṭāpūrtaṃ na dakṣiṇā

व्रतानि यज्ञश्छान्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः ।यथावरुन्धे सत्सङ्गः सर्वसङ्गापहो हि माम्॥ 2 ॥

vratāni yajñaśchāndāṃsi tīrthāni niyamā yamāḥ | yathāvarundhe satsaṅgaḥ sarvasaṅgāpaho hi mām

सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगाः खगाः ।गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धाश्चारणगुह्यकाः॥ 3 ॥

satsaṅgena hi daiteyā yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ | gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhāścāraṇaguhyakāḥ

विद्याधरा मनुष्येषु वैश्याः शूद्राः स्त्रियोऽन्त्यजाः ।रजस्तमःप्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगेऽनघ॥ 4 ॥

vidyādharā manuṣyeṣu vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo'ntyajāḥ | rajastamaḥprakṛtayastasmiṃstasmin yuge'nagha

बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादयः ।वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषणः॥ 5 ॥

bahavo matpadaṃ prāptāstvāṣṭrakāyādhavādayaḥ | vṛṣaparvā balirbāṇo mayaścātha vibhīṣaṇaḥ

सुग्रीवो हनुमान् ऋक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथः ।व्याधः कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे॥ 6 ॥

sugrīvo hanumān ṛkṣo gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ | vyādhaḥ kubjā vraje gopyo yajñapatnyastathāpare

ते नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमाः ।अव्रताऽतप्ततपसः सत्सङ्गान्मामुपागताः॥ 7 ॥

te nādhītaśrutigaṇā nopāsitamahattamāḥ | avratā'taptatapasaḥ satsaṅgānmāmupāgatāḥ

केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगाः ।येऽन्ये मूढधियो नागाः सिद्धा मामीयुरञ्जसा॥ 8 ॥

kevalena hi bhāvena gopyo gāvo nagā mṛgāḥ | ye'nye mūḍhadhiyo nāgāḥ siddhā māmīyurañjasā

यं न योगेन साङ्ख्येन दानव्रततपोऽध्वरैः ।व्याख्यास्वाध्यायसन्न्यासैः प्राप्नुयाद्यत्नवानपि॥ 9 ॥

yaṃ na yogena sāṅkhyena dānavratatapo'dhvaraiḥ | vyākhyāsvādhyāyasannyāsaiḥ prāpnuyādyatnavānapi

रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचित्ताः ।विगाढभावेन न मे वियोग- तीव्राधयोऽन्यं ददृशुः सुखाय॥ 10 ॥

rāmeṇa sārdhaṃ mathurāṃ praṇīte śvāphalkinā mayyanuraktacittāḥ | vigāḍhabhāvena na me viyoga- tīvrādhayo'nyaṃ dadṛśuḥ sukhāya

तास्ताः क्षपाः प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण ।क्षणार्धवत्ताः पुनरङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवुः॥ 11 ॥

tāstāḥ kṣapāḥ preṣṭhatamena nītā mayaiva vṛndāvanagocareṇa | kṣaṇārdhavattāḥ punaraṅga tāsāṃ hīnā mayā kalpasamā babhūvuḥ

ता नाविदन् मय्यनुषङ्गबद्ध- धियः स्वमात्मानमदस्तथेदम् ।यथा समाधौ मुनयोऽब्धितोये नद्यः प्रविष्टा इव नामरूपे॥ 12 ॥

tā nāvidan mayyanuṣaṅgabaddha- dhiyaḥ svamātmānamadastathedam | yathā samādhau munayo'bdhitoye nadyaḥ praviṣṭā iva nāmarūpe

मत्कामा रमणं जारमस्वरूपविदोऽबलाः ।ब्रह्म मां परमं प्रापुः सङ्गाच्छतसहस्रशः॥ 13 ॥

matkāmā ramaṇaṃ jāramasvarūpavido'balāḥ | brahma māṃ paramaṃ prāpuḥ saṅgācchatasahasraśaḥ

तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् ।प्रवृत्तं च निवृत्तं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च॥ 14 ॥

tasmāttvamuddhavotsṛjya codanāṃ praticodanām | pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca śrotavyaṃ śrutameva ca

मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् ।याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभयः॥ 15 ॥

māmekameva śaraṇamātmānaṃ sarvadehinām | yāhi sarvātmabhāvena mayā syā hyakutobhayaḥ

संशयः शृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर ।न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मनः॥ 16 ॥

saṃśayaḥ śṛṇvato vācaṃ tava yogeśvareśvara | na nivartata ātmastho yena bhrāmyati me manaḥ

स एष जीवो विवरप्रसूतिः प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्टः ।मनोमयं सूक्ष्ममुपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठः॥ 17 ॥

sa eṣa jīvo vivaraprasūtiḥ prāṇena ghoṣeṇa guhāṃ praviṣṭaḥ | manomayaṃ sūkṣmamupetya rūpaṃ mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ

यथानलः खेऽनिलबन्धुरूष्मा बलेन दारुण्यधिमथ्यमानः ।अणुः प्रजातो हविषा समिध्यते तथैव मे व्यक्तिरियं हि वाणी॥ 18 ॥

yathānalaḥ khe'nilabandhurūṣmā balena dāruṇyadhimathyamānaḥ | aṇuḥ prajāto haviṣā samidhyate tathaiva me vyaktiriyaṃ hi vāṇī

एवं गदिः कर्मगतिर्विसर्गो घ्राणो रसो दृक्स्पर्शः श्रुतिश्च ।सङ्कल्पविज्ञानमथाभिमानः सूत्रं रजःसत्त्वतमोविकारः॥ 19 ॥

evaṃ gadiḥ karmagatirvisargo ghrāṇo raso dṛksparśaḥ śrutiśca | saṅkalpavijñānamathābhimānaḥ sūtraṃ rajaḥsattvatamovikāraḥ

अयं हि जीवस्त्रिवृदब्जयोनि- रव्यक्त एको वयसा स आद्यः ।विश्लिष्टशक्तिर्बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत्॥ 20 ॥

ayaṃ hi jīvastrivṛdabjayoni- ravyakta eko vayasā sa ādyaḥ | viśliṣṭaśaktirbahudheva bhāti bījāni yoniṃ pratipadya yadvat

यस्मिन्निदं प्रोतमशेषमोतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थः ।य एष संसारतरुः पुराणः कर्मात्मकः पुष्पफले प्रसूते॥ 21 ॥

yasminnidaṃ protamaśeṣamotaṃ paṭo yathā tantuvitānasaṃsthaḥ | ya eṣa saṃsārataruḥ purāṇaḥ karmātmakaḥ puṣpaphale prasūte

द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनालः पञ्चस्कन्धः पञ्चरसप्रसूतिः ।दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्टः॥ 22 ॥

dve asya bīje śatamūlastrinālaḥ pañcaskandhaḥ pañcarasaprasūtiḥ | daśaikaśākho dvisuparṇanīḍa- strivalkalo dviphalo'rkaṃ praviṣṭaḥ

अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासाः ।हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम्॥ 23 ॥

adanti caikaṃ phalamasya gṛdhrā grāmecarā ekamaraṇyavāsāḥ | haṃsā ya ekaṃ bahurūpamijyai- rmāyāmayaṃ veda sa veda vedam

एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीरः विवृश्च्य जीवाशयमप्रमत्तः सम्पद्य चात्मानमथ त्यजास्त्रम्॥ 24 ॥

evaṃ gurūpāsanayaikabhaktyā vidyākuṭhāreṇa śitena dhīraḥ vivṛścya jīvāśayamapramattaḥ sampadya cātmānamatha tyajāstram

संहितायां एकादशस्कन्धे द्वादशोऽध्यायः॥ 12b ॥

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe dvādaśo'dhyāyaḥ