Skandha 11, Adhyāya 26

मल्लक्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थितः ।आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम्॥ 1 ॥

mallakṣaṇamimaṃ kāyaṃ labdhvā maddharma āsthitaḥ | ānandaṃ paramātmānamātmasthaṃ samupaiti mām

गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया ।गुणेषु मायामात्रेषु दृश्यमानेष्ववस्तुतः ।वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणैः॥ 2 ॥

guṇamayyā jīvayonyā vimukto jñānaniṣṭhayā | guṇeṣu māyāmātreṣu dṛśyamāneṣvavastutaḥ | vartamāno'pi na pumān yujyate'vastubhirguṇaiḥ

सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्नोदरतृपां क्वचित् ।तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत्॥ 3 ॥

saṅgaṃ na kuryādasatāṃ śiśnodaratṛpāṃ kvacit | tasyānugastamasyandhe patatyandhānugāndhavat

ऐलः सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवाः ।उर्वशीविरहान्मुह्यन् निर्विण्णः शोकसंयमे॥ 4 ॥

ailaḥ samrāḍimāṃ gāthāmagāyata bṛhacchravāḥ | urvaśīvirahānmuhyan nirviṇṇaḥ śokasaṃyame

त्यक्त्वाऽऽत्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृपः ।विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लवः॥ 5 ॥

tyaktvā''tmānaṃ vrajantīṃ tāṃ nagna unmattavannṛpaḥ | vilapannanvagājjāye ghore tiṣṭheti viklavaḥ

कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्लकान् वर्षयामिनीः ।न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतनः॥ 6 ॥

kāmānatṛpto'nujuṣan kṣullakān varṣayāminīḥ | na veda yāntīrnāyāntīrurvaśyākṛṣṭacetanaḥ

अहो मे मोहविस्तारः कामकश्मलचेतसः ।देव्या गृहीतकण्ठस्य नायुः खण्डा इमे स्मृताः॥ 7 ॥

aho me mohavistāraḥ kāmakaśmalacetasaḥ | devyā gṛhītakaṇṭhasya nāyuḥ khaṇḍā ime smṛtāḥ

नाहं वेदाभिनिर्मुक्तः सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया ।मुषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत॥ 8 ॥

nāhaṃ vedābhinirmuktaḥ sūryo vābhyudito'muyā | muṣito varṣapūgānāṃ batāhāni gatānyuta

अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृतः ।क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणिः॥ 9 ॥

aho me ātmasammoho yenātmā yoṣitāṃ kṛtaḥ | krīḍāmṛgaścakravartī naradevaśikhāmaṇiḥ

सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् ।यान्तीं स्त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद्रुदन्॥ 10 ॥

saparicchadamātmānaṃ hitvā tṛṇamiveśvaram | yāntīṃ striyaṃ cānvagamaṃ nagna unmattavadrudan

कुतस्तस्यानुभावः स्यात्तेज ईशत्वमेव वा ।योऽन्वगच्छं स्त्रियं यान्तीं खरवत्पादताडितः॥ 11 ॥

kutastasyānubhāvaḥ syātteja īśatvameva vā | yo'nvagacchaṃ striyaṃ yāntīṃ kharavatpādatāḍitaḥ

किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा ।किं विविक्तेन मौनेन स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्॥ 12 ॥

kiṃ vidyayā kiṃ tapasā kiṃ tyāgena śrutena vā | kiṃ viviktena maunena strībhiryasya mano hṛtam

स्वार्थस्याकोविदं धिङ्मां मूर्खं पण्डितमानिनम् ।योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्त्रीभिर्गोखरवज्जितः॥ 13 ॥

svārthasyākovidaṃ dhiṅmāṃ mūrkhaṃ paṇḍitamāninam | yo'hamīśvaratāṃ prāpya strībhirgokharavajjitaḥ

सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् ।न तृप्यत्यात्मभूः कामो वह्निराहुतिभिर्यथा॥ 14 ॥

sevato varṣapūgān me urvaśyā adharāsavam | na tṛpyatyātmabhūḥ kāmo vahnirāhutibhiryathā

पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभुः ।आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम्॥ 15 ॥

puṃścalyāpahṛtaṃ cittaṃ ko nvanyo mocituṃ prabhuḥ | ātmārāmeśvaramṛte bhagavantamadhokṣajam

बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मतेः ।मनो गतो महामोहो नापयात्यजितात्मनः॥ 16 ॥

bodhitasyāpi devyā me sūktavākyena durmateḥ | mano gato mahāmoho nāpayātyajitātmanaḥ

किमेतया नोपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतसः ।रज्जुस्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रियः॥ 17 ॥

kimetayā nopakṛtaṃ rajjvā vā sarpacetasaḥ | rajjusvarūpāviduṣo yo'haṃ yadajitendriyaḥ

क्वायं मलीमसः कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचिः ।क्व गुणाः सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृतः॥ 18 ॥

kvāyaṃ malīmasaḥ kāyo daurgandhyādyātmako'śuciḥ | kva guṇāḥ saumanasyādyā hyadhyāso'vidyayā kṛtaḥ

पित्रोः किं स्वं नु भार्यायाः स्वामिनोऽग्नेः श्वगृध्रयोः ।किमात्मनः किं सुहृदामिति यो नावसीयते॥ 19 ॥

pitroḥ kiṃ svaṃ nu bhāryāyāḥ svāmino'gneḥ śvagṛdhrayoḥ | kimātmanaḥ kiṃ suhṛdāmiti yo nāvasīyate

तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते ।अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्त्रियाः॥ 20 ॥

tasmin kalevare'medhye tucchaniṣṭhe viṣajjate | aho subhadraṃ sunasaṃ susmitaṃ ca mukhaṃ striyāḥ

त्वङ्मांसरुधिरस्नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ ।विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम्॥ 21 ॥

tvaṅmāṃsarudhirasnāyumedomajjāsthisaṃhatau | viṇmūtrapūye ramatāṃ kṛmīṇāṃ kiyadantaram

अथापि नोपसज्जेत स्त्रीषु स्त्रैणेषु चार्थवित् ।विषयेन्द्रियसंयोगान्मनः क्षुभ्यति नान्यथा॥ 22 ॥

athāpi nopasajjeta strīṣu straiṇeṣu cārthavit | viṣayendriyasaṃyogānmanaḥ kṣubhyati nānyathā

अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ।असम्प्रयुञ्जतः प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मनः॥ 23 ॥

adṛṣṭādaśrutādbhāvānna bhāva upajāyate | asamprayuñjataḥ prāṇān śāmyati stimitaṃ manaḥ

तस्मात्सङ्गो न कर्तव्यः स्त्रीषु स्त्रैणेषु चेन्द्रियैः ।विदुषां चाप्यविस्रब्धः षड्वर्गः किमु मादृशाम्॥ 24 ॥

tasmātsaṅgo na kartavyaḥ strīṣu straiṇeṣu cendriyaiḥ | viduṣāṃ cāpyavisrabdhaḥ ṣaḍvargaḥ kimu mādṛśām

एवं प्रगायन् नृपदेवदेवः स उर्वशीलोकमथो विहाय ।आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोहः॥ 25 ॥

evaṃ pragāyan nṛpadevadevaḥ sa urvaśīlokamatho vihāya | ātmānamātmanyavagamya māṃ vai upāramajjñānavidhūtamohaḥ

ततो दुःसङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् ।सन्त एतस्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभिः॥ 26 ॥

tato duḥsaṅgamutsṛjya satsu sajjeta buddhimān | santa etasya chindanti manovyāsaṅgamuktibhiḥ

सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ताः प्रशान्ताः समदर्शिनः ।निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः॥ 27 ॥

santo'napekṣā maccittāḥ praśāntāḥ samadarśinaḥ | nirmamā nirahaṅkārā nirdvandvā niṣparigrahāḥ

तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथाः ।सम्भवन्ति हि ता नॄणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम्॥ 28 ॥

teṣu nityaṃ mahābhāga mahābhāgeṣu matkathāḥ | sambhavanti hi tā nṝṇāṃ juṣatāṃ prapunantyagham

ता ये शृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चादृताः ।मत्पराः श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि॥ 29 ॥

tā ye śṛṇvanti gāyanti hyanumodanti cādṛtāḥ | matparāḥ śraddadhānāśca bhaktiṃ vindanti te mayi

भक्तिं लब्धवतः साधोः किमन्यदवशिष्यते ।मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि॥ 30 ॥

bhaktiṃ labdhavataḥ sādhoḥ kimanyadavaśiṣyate | mayyanantaguṇe brahmaṇyānandānubhavātmani

यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् ।शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा॥ 31 ॥

yathopaśrayamāṇasya bhagavantaṃ vibhāvasum | śītaṃ bhayaṃ tamo'pyeti sādhūn saṃsevatastathā

निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् ।सन्तो ब्रह्मविदः शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम्॥ 32 ॥

nimajjyonmajjatāṃ ghore bhavābdhau paramāyaṇam | santo brahmavidaḥ śāntā naurdṛḍhevāpsu majjatām

अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् ।धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग्बिभ्यतोऽरणम्॥ 33 ॥

annaṃ hi prāṇināṃ prāṇa ārtānāṃ śaraṇaṃ tvaham | dharmo vittaṃ nṛṇāṃ pretya santo'rvāgbibhyato'raṇam

सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्कः समुत्थितः ।देवता बान्धवाः सन्तः सन्त आत्माहमेव च॥ 34 ॥

santo diśanti cakṣūṃṣi bahirarkaḥ samutthitaḥ | devatā bāndhavāḥ santaḥ santa ātmāhameva ca

वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिस्पृहः ।मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह॥ 35 ॥

vaitasenastato'pyevamurvaśyā lokanispṛhaḥ | muktasaṅgo mahīmetāmātmārāmaścacāra ha

संहितायामेकादशस्कन्धे षड्विंशोऽध्यायः॥ 26b ॥

saṃhitāyāmekādaśaskandhe ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ