Skandha 12, Adhyāya 6

एतन्निशम्य मुनिनाभिहितं परीक्षिद्- व्यासात्मजेन निखिलात्मदृशा समेन ।तत्पादमूलमुपसृत्य नतेन मूर्ध्ना बद्धाञ्जलिस्तमिदमाह स विष्णुरातः॥ 1 ॥

etanniśamya muninābhihitaṃ parīkṣid- vyāsātmajena nikhilātmadṛśā samena | tatpādamūlamupasṛtya natena mūrdhnā baddhāñjalistamidamāha sa viṣṇurātaḥ

राजोवाच ।सिद्धोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवता करुणात्मना ।श्रावितो यच्च मे साक्षादनादिनिधनो हरिः॥ 2 ॥

rājovāca | siddho'smyanugṛhīto'smi bhavatā karuṇātmanā | śrāvito yacca me sākṣādanādinidhano hariḥ

नात्यद्भुतमहं मन्ये महतामच्युतात्मनाम् ।अज्ञेषु तापतप्तेषु भूतेषु यदनुग्रहः॥ 3 ॥

nātyadbhutamahaṃ manye mahatāmacyutātmanām | ajñeṣu tāpatapteṣu bhūteṣu yadanugrahaḥ

पुराणसंहितामेतामश्रौष्म भवतो वयम् ।यस्यां खलूत्तमश्लोको भगवाननुवर्ण्यते॥ 4 ॥

purāṇasaṃhitāmetāmaśrauṣma bhavato vayam | yasyāṃ khalūttamaśloko bhagavānanuvarṇyate

भगवंस्तक्षकादिभ्यो मृत्युभ्यो न बिभेम्यहम् ।प्रविष्टो ब्रह्मनिर्वाणमभयं दर्शितं त्वया॥ 5 ॥

bhagavaṃstakṣakādibhyo mṛtyubhyo na bibhemyaham | praviṣṭo brahmanirvāṇamabhayaṃ darśitaṃ tvayā

अनुजानीहि मां ब्रह्मन् वाचं यच्छाम्यधोक्षजे ।मुक्तकामाशयं चेतः प्रवेश्य विसृजाम्यसून्॥ 6 ॥

anujānīhi māṃ brahman vācaṃ yacchāmyadhokṣaje | muktakāmāśayaṃ cetaḥ praveśya visṛjāmyasūn

अज्ञानं च निरस्तं मे ज्ञानविज्ञाननिष्ठया ।भवता दर्शितं क्षेमं परं भगवतः पदम्॥ 7 ॥

ajñānaṃ ca nirastaṃ me jñānavijñānaniṣṭhayā | bhavatā darśitaṃ kṣemaṃ paraṃ bhagavataḥ padam

इत्युक्तस्तमनुज्ञाप्य भगवान् बादरायणिः ।जगाम भिक्षुभिः साकं नरदेवेन पूजितः॥ 8 ॥

ityuktastamanujñāpya bhagavān bādarāyaṇiḥ | jagāma bhikṣubhiḥ sākaṃ naradevena pūjitaḥ

परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना ।समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यथा तरुः॥ 9 ॥

parīkṣidapi rājarṣirātmanyātmānamātmanā | samādhāya paraṃ dadhyāvaspandāsuryathā taruḥ

प्राक्कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकूल उदङ्मुखः ।ब्रह्मभूतो महायोगी निःसङ्गश्छिन्नसंशयः॥ 10 ॥

prākkūle barhiṣyāsīno gaṅgākūla udaṅmukhaḥ | brahmabhūto mahāyogī niḥsaṅgaśchinnasaṃśayaḥ

तक्षकः प्रहितो विप्राः क्रुद्धेन द्विजसूनुना ।हन्तुकामो नृपं गच्छन् ददर्श पथि कश्यपम्॥ 11 ॥

takṣakaḥ prahito viprāḥ kruddhena dvijasūnunā | hantukāmo nṛpaṃ gacchan dadarśa pathi kaśyapam

तं तर्पयित्वा द्रविणैर्निवर्त्य विषहारिणम् ।द्विजरूपप्रतिच्छन्नः कामरूपोऽदशन्नृपम्॥ 12 ॥

taṃ tarpayitvā draviṇairnivartya viṣahāriṇam | dvijarūpapraticchannaḥ kāmarūpo'daśannṛpam

ब्रह्मभूतस्य राजर्षेर्देहोऽहिगरलाग्निना ।बभूव भस्मसात्सद्यः पश्यतां सर्वदेहिनाम्॥ 13 ॥

brahmabhūtasya rājarṣerdeho'higaralāgninā | babhūva bhasmasātsadyaḥ paśyatāṃ sarvadehinām

हाहाकारो महानासीद्भुवि खे दिक्षु सर्वतः ।विस्मिता ह्यभवन् सर्वे देवासुरनरादयः॥ 14 ॥

hāhākāro mahānāsīdbhuvi khe dikṣu sarvataḥ | vismitā hyabhavan sarve devāsuranarādayaḥ

देवदुन्दुभयो नेदुर्गन्धर्वाप्सरसो जगुः ।ववृषुः पुष्पवर्षाणि विबुधाः साधुवादिनः॥ 15 ॥

devadundubhayo nedurgandharvāpsaraso jaguḥ | vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi vibudhāḥ sādhuvādinaḥ

जनमेजयः स्वपितरं श्रुत्वा तक्षकभक्षितम् ।यथा जुहाव सङ्क्रुद्धो नागान् सत्रे सह द्विजैः॥ 16 ॥

janamejayaḥ svapitaraṃ śrutvā takṣakabhakṣitam | yathā juhāva saṅkruddho nāgān satre saha dvijaiḥ

सर्पसत्रे समिद्धाग्नौ दह्यमानान् महोरगान् ।दृष्ट्वेन्द्रं भयसंविग्नस्तक्षकः शरणं ययौ॥ 17 ॥

sarpasatre samiddhāgnau dahyamānān mahoragān | dṛṣṭvendraṃ bhayasaṃvignastakṣakaḥ śaraṇaṃ yayau

अपश्यंस्तक्षकं तत्र राजा पारीक्षितो द्विजान् ।उवाच तक्षकः कस्मान्न दह्येतोरगाधमः॥ 18 ॥

apaśyaṃstakṣakaṃ tatra rājā pārīkṣito dvijān | uvāca takṣakaḥ kasmānna dahyetoragādhamaḥ

तं गोपायति राजेन्द्र शक्रः शरणमागतम् ।तेन संस्तम्भितः सर्पस्तस्मान्नाग्नौ पतत्यसौ॥ 19 ॥

taṃ gopāyati rājendra śakraḥ śaraṇamāgatam | tena saṃstambhitaḥ sarpastasmānnāgnau patatyasau

पारीक्षित इति श्रुत्वा प्राहर्त्विज उदारधीः ।सहेन्द्रस्तक्षको विप्रा नाग्नौ किमिति पात्यते॥ 20 ॥

pārīkṣita iti śrutvā prāhartvija udāradhīḥ | sahendrastakṣako viprā nāgnau kimiti pātyate

तच्छ्रुत्वाऽऽजुहुवुर्विप्राः सहेन्द्रं तक्षकं मखे ।तक्षकाशु पतस्वेह सहेन्द्रेण मरुत्वता॥ 21 ॥

tacchrutvā''juhuvurviprāḥ sahendraṃ takṣakaṃ makhe | takṣakāśu patasveha sahendreṇa marutvatā

बभूव सम्भ्रान्तमतिः सविमानः सतक्षकः॥ 22 ॥

babhūva sambhrāntamatiḥ savimānaḥ satakṣakaḥ

तं पतन्तं विमानेन सह तक्षकमम्बरात् ।विलोक्याङ्गिरसः प्राह राजानं तं बृहस्पतिः॥ 23 ॥

taṃ patantaṃ vimānena saha takṣakamambarāt | vilokyāṅgirasaḥ prāha rājānaṃ taṃ bṛhaspatiḥ

नैष त्वया मनुष्येन्द्र वधमर्हति सर्पराट् ।अनेन पीतममृतमथ वा अजरामरः॥ 24 ॥

naiṣa tvayā manuṣyendra vadhamarhati sarparāṭ | anena pītamamṛtamatha vā ajarāmaraḥ

जीवितं मरणं जन्तोर्गतिः स्वेनैव कर्मणा ।राजंस्ततोऽन्यो नास्त्यस्य प्रदाता सुखदुःखयोः॥ 25 ॥

jīvitaṃ maraṇaṃ jantorgatiḥ svenaiva karmaṇā | rājaṃstato'nyo nāstyasya pradātā sukhaduḥkhayoḥ

सर्पचौराग्निविद्युद्भ्यः क्षुत्तृट्व्याध्यादिभिर्नृप ।पञ्चत्वमृच्छते जन्तुर्भुङ्क्त आरब्धकर्म तत्॥ 26 ॥

sarpacaurāgnividyudbhyaḥ kṣuttṛṭvyādhyādibhirnṛpa | pañcatvamṛcchate janturbhuṅkta ārabdhakarma tat

तस्मात्सत्रमिदं राजन् संस्थीयेताभिचारिकम् ।सर्पा अनागसो दग्धा जनैर्दिष्टं हि भुज्यते॥ 27 ॥

tasmātsatramidaṃ rājan saṃsthīyetābhicārikam | sarpā anāgaso dagdhā janairdiṣṭaṃ hi bhujyate

इत्युक्तः स तथेत्याह महर्षेर्मानयन् वचः ।सर्पसत्रादुपरतः पूजयामास वाक्पतिम्॥ 28 ॥

ityuktaḥ sa tathetyāha maharṣermānayan vacaḥ | sarpasatrāduparataḥ pūjayāmāsa vākpatim

सैषा विष्णोर्महामायाबाध्ययालक्षणा यया ।मुह्यन्त्यस्यैवात्मभूता भूतेषु गुणवृत्तिभिः॥ 29 ॥

saiṣā viṣṇormahāmāyābādhyayālakṣaṇā yayā | muhyantyasyaivātmabhūtā bhūteṣu guṇavṛttibhiḥ

न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायाऽऽत्मवादेऽसकृदात्मवादिभिः ।न यद्विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत्॥ 30 ॥

na yatra dambhītyabhayā virājitā māyā''tmavāde'sakṛdātmavādibhiḥ | na yadvivādo vividhastadāśrayo manaśca saṅkalpavikalpavṛtti yat

न यत्र सृज्यं सृजतोभयोः परं श्रेयश्च जीवस्त्रिभिरन्वितस्त्वहम् ।तदेतदुत्सादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मीन्विरमेत्स्वयं मुनिः॥ 31 ॥

na yatra sṛjyaṃ sṛjatobhayoḥ paraṃ śreyaśca jīvastribhiranvitastvaham | tadetadutsāditabādhyabādhakaṃ niṣidhya cormīnvirametsvayaṃ muniḥ

परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद्- यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षवः ।विसृज्य दौरात्म्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यावसितं समाहितैः॥ 32 ॥

paraṃ padaṃ vaiṣṇavamāmananti tad- yanneti netītyatadutsisṛkṣavaḥ | visṛjya daurātmyamananyasauhṛdā hṛdopaguhyāvasitaṃ samāhitaiḥ

त एतदधिगच्छन्ति विष्णोर्यत्परमं पदम् ।अहं ममेति दौर्जन्यं न येषां देहगेहजम्॥ 33 ॥

ta etadadhigacchanti viṣṇoryatparamaṃ padam | ahaṃ mameti daurjanyaṃ na yeṣāṃ dehagehajam

अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन ।न चेमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केनचित्॥ 34 ॥

ativādāṃstitikṣeta nāvamanyeta kañcana | na cemaṃ dehamāśritya vairaṃ kurvīta kenacit

नमो भगवते तस्मै कृष्णायाकुण्ठमेधसे ।यत्पादाम्बुरुहध्यानात्संहितामध्यगामिमाम्॥ 35 ॥

namo bhagavate tasmai kṛṣṇāyākuṇṭhamedhase | yatpādāmburuhadhyānātsaṃhitāmadhyagāmimām

पैलादिभिर्व्यासशिष्यैर्वेदाचार्यैर्महात्मभिः ।वेदाश्च कथिता व्यस्ता एतत्सौम्याभिधेहि नः॥ 36 ॥

pailādibhirvyāsaśiṣyairvedācāryairmahātmabhiḥ | vedāśca kathitā vyastā etatsaumyābhidhehi naḥ

समाहितात्मनो ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।हृद्याकाशादभून्नादो वृत्तिरोधाद्विभाव्यते॥ 37 ॥

samāhitātmano brahman brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ | hṛdyākāśādabhūnnādo vṛttirodhādvibhāvyate

यदुपासनया ब्रह्मन् योगिनो मलमात्मनः ।द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा यान्त्यपुनर्भवम्॥ 38 ॥

yadupāsanayā brahman yogino malamātmanaḥ | dravyakriyākārakākhyaṃ dhūtvā yāntyapunarbhavam

ततोऽभूत्त्रिवृदोङ्कारो योऽव्यक्तप्रभवः स्वराट् ।यत्तल्लिङ्गं भगवतो ब्रह्मणः परमात्मनः॥ 39 ॥

tato'bhūttrivṛdoṅkāro yo'vyaktaprabhavaḥ svarāṭ | yattalliṅgaṃ bhagavato brahmaṇaḥ paramātmanaḥ

शृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यदृक् ।येन वाग्व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मनः॥ 40 ॥

śṛṇoti ya imaṃ sphoṭaṃ suptaśrotre ca śūnyadṛk | yena vāgvyajyate yasya vyaktirākāśa ātmanaḥ

स्वधाम्नो ब्रह्मणः साक्षाद्वाचकः परमात्मनः ।स सर्वमन्त्रोपनिषद्वेदबीजं सनातनम्॥ 41 ॥

svadhāmno brahmaṇaḥ sākṣādvācakaḥ paramātmanaḥ | sa sarvamantropaniṣadvedabījaṃ sanātanam

तस्य ह्यासंस्त्रयो वर्णा अकाराद्या भृगूद्वह ।धार्यन्ते यैस्त्रयो भावा गुणनामार्थवृत्तयः॥ 42 ॥

tasya hyāsaṃstrayo varṇā akārādyā bhṛgūdvaha | dhāryante yaistrayo bhāvā guṇanāmārthavṛttayaḥ

ततोऽक्षरसमाम्नायमसृजद्भगवानजः ।अन्तस्थोष्मस्वरस्पर्शह्रस्वदीर्घादिलक्षणम्॥ 43 ॥

tato'kṣarasamāmnāyamasṛjadbhagavānajaḥ | antasthoṣmasvarasparśahrasvadīrghādilakṣaṇam

तेनासौ चतुरो वेदांश्चतुर्भिर्वदनैर्विभुः ।सव्याहृतिकान् सोङ्कारांश्चातुर्होत्रविवक्षया॥ 44 ॥

tenāsau caturo vedāṃścaturbhirvadanairvibhuḥ | savyāhṛtikān soṅkārāṃścāturhotravivakṣayā

पुत्रानध्यापयत्तांस्तु ब्रह्मर्षीन् ब्रह्मकोविदान् ।ते तु धर्मोपदेष्टारः स्वपुत्रेभ्यः समादिशन्॥ 45 ॥

putrānadhyāpayattāṃstu brahmarṣīn brahmakovidān | te tu dharmopadeṣṭāraḥ svaputrebhyaḥ samādiśan

ते परम्परया प्राप्तास्तत्तच्छिष्यैर्धृतव्रतैः ।चतुर्युगेष्वथ व्यस्ता द्वापरादौ महर्षिभिः॥ 46 ॥

te paramparayā prāptāstattacchiṣyairdhṛtavrataiḥ | caturyugeṣvatha vyastā dvāparādau maharṣibhiḥ

क्षीणायुषः क्षीणसत्त्वान् दुर्मेधान् वीक्ष्य कालतः ।वेदान् ब्रह्मर्षयो व्यस्यन् हृदिस्थाच्युतचोदिताः॥ 47 ॥

kṣīṇāyuṣaḥ kṣīṇasattvān durmedhān vīkṣya kālataḥ | vedān brahmarṣayo vyasyan hṛdisthācyutacoditāḥ

अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवान् लोकभावनः ।ब्रह्मेशाद्यैर्लोकपालैर्याचितो धर्मगुप्तये॥ 48 ॥

asminnapyantare brahman bhagavān lokabhāvanaḥ | brahmeśādyairlokapālairyācito dharmaguptaye

पराशरात्सत्यवत्यामंशांशकलया विभुः ।अवतीर्णो महाभाग वेदं चक्रे चतुर्विधम्॥ 49 ॥

parāśarātsatyavatyāmaṃśāṃśakalayā vibhuḥ | avatīrṇo mahābhāga vedaṃ cakre caturvidham

ऋगथर्वयजुःसाम्नां राशीरुद्धृत्य वर्गशः ।चतस्रः संहिताश्चक्रे मन्त्रैर्मणिगणा इव॥ 50 ॥

ṛgatharvayajuḥsāmnāṃ rāśīruddhṛtya vargaśaḥ | catasraḥ saṃhitāścakre mantrairmaṇigaṇā iva

तासां स चतुरः शिष्यानुपाहूय महामतिः ।एकैकां संहितां ब्रह्मन्नेकैकस्मै ददौ विभुः॥ 51 ॥

tāsāṃ sa caturaḥ śiṣyānupāhūya mahāmatiḥ | ekaikāṃ saṃhitāṃ brahmannekaikasmai dadau vibhuḥ

पैलाय संहितामाद्यां बह्वृचाख्यामुवाच ह ।वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम्॥ 52 ॥

pailāya saṃhitāmādyāṃ bahvṛcākhyāmuvāca ha | vaiśampāyanasaṃjñāya nigadākhyaṃ yajurgaṇam

साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् ।अथर्वाङ्गिरसीं नाम स्वशिष्याय सुमन्तवे॥ 53 ॥

sāmnāṃ jaiminaye prāha tathā chandogasaṃhitām | atharvāṅgirasīṃ nāma svaśiṣyāya sumantave

पैलः स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनिः ।बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्यः संहितां स्वकाम्॥ 54 ॥

pailaḥ svasaṃhitāmūce indrapramitaye muniḥ | bāṣkalāya ca so'pyāha śiṣyebhyaḥ saṃhitāṃ svakām

चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्याय भार्गव ।पराशरायाग्निमित्रे इन्द्रप्रमितिरात्मवान्॥ 55 ॥

caturdhā vyasya bodhyāya yājñavalkyāya bhārgava | parāśarāyāgnimitre indrapramitirātmavān

अध्यापयत्संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् ।तस्य शिष्यो देवमित्रः सौभर्यादिभ्य ऊचिवान्॥ 56 ॥

adhyāpayatsaṃhitāṃ svāṃ māṇḍūkeyamṛṣiṃ kavim | tasya śiṣyo devamitraḥ saubharyādibhya ūcivān

शाकल्यस्तत्सुतः स्वां तु पञ्चधा व्यस्य संहिताम् ।वात्स्यमुद्गलशालीयगोखल्यशिशिरेष्वधात्॥ 57 ॥

śākalyastatsutaḥ svāṃ tu pañcadhā vyasya saṃhitām | vātsyamudgalaśālīyagokhalyaśiśireṣvadhāt

जातूकर्ण्यश्च तच्छिष्यः सनिरुक्तां स्वसंहिताम् ।बलाकपैजवैतालविरजेभ्यो ददौ मुनिः॥ 58 ॥

jātūkarṇyaśca tacchiṣyaḥ saniruktāṃ svasaṃhitām | balākapaijavaitālavirajebhyo dadau muniḥ

बाष्कलिः प्रतिशाखाभ्यो वालखिल्याख्यसंहिताम् ।चक्रे वालायनिर्भज्यः कासारश्चैव तां दधुः॥ 59 ॥

bāṣkaliḥ pratiśākhābhyo vālakhilyākhyasaṃhitām | cakre vālāyanirbhajyaḥ kāsāraścaiva tāṃ dadhuḥ

बह्वृचाः संहिता ह्येता एभिर्ब्रह्मर्षिभिर्धृताः ।श्रुत्वैतच्छन्दसां व्यासं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ 60 ॥

bahvṛcāḥ saṃhitā hyetā ebhirbrahmarṣibhirdhṛtāḥ | śrutvaitacchandasāṃ vyāsaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate

वैशम्पायनशिष्या वै चरकाध्वर्यवोऽभवन् ।यच्चेरुर्ब्रह्महत्यांहः क्षपणं स्वगुरोर्व्रतम्॥ 61 ॥

vaiśampāyanaśiṣyā vai carakādhvaryavo'bhavan | yaccerurbrahmahatyāṃhaḥ kṣapaṇaṃ svagurorvratam

याज्ञवल्क्यश्च तच्छिष्य आहाहो भगवन् कियत् ।चरितेनाल्पसाराणां चरिष्येऽहं सुदुश्चरम्॥ 62 ॥

yājñavalkyaśca tacchiṣya āhāho bhagavan kiyat | caritenālpasārāṇāṃ cariṣye'haṃ suduścaram

इत्युक्तो गुरुरप्याह कुपितो याह्यलं त्वया ।विप्रावमन्त्रा शिष्येण मदधीतं त्यजाश्विति॥ 63 ॥

ityukto gururapyāha kupito yāhyalaṃ tvayā | viprāvamantrā śiṣyeṇa madadhītaṃ tyajāśviti

देवरातसुतः सोऽपि छर्दित्वा यजुषां गणम् ।ततो गतोऽथ मुनयो ददृशुस्तान् यजुर्गणान्॥ 64 ॥

devarātasutaḥ so'pi charditvā yajuṣāṃ gaṇam | tato gato'tha munayo dadṛśustān yajurgaṇān

यजूंषि तित्तिरा भूत्वा तल्लोलुपतयाऽऽददुः ।तैत्तिरीया इति यजुःशाखा आसन् सुपेशलाः॥ 65 ॥

yajūṃṣi tittirā bhūtvā tallolupatayā''daduḥ | taittirīyā iti yajuḥśākhā āsan supeśalāḥ

याज्ञवल्क्यस्ततो ब्रह्मंश्छन्दांस्यधिगवेषयन् ।गुरोरविद्यमानानि सूपतस्थेऽर्कमीश्वरम्॥ 66 ॥

yājñavalkyastato brahmaṃśchandāṃsyadhigaveṣayan | guroravidyamānāni sūpatasthe'rkamīśvaram

ओं नमो भगवते आदित्यायाखिलजगता- मात्मस्वरूपेण कालस्वरूपेण चतुर्विध- भूतनिकायानां ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्ताना- मन्तर्हृदयेषु बहिरपि चाकाश इवोपाधिना- व्यवधीयमानो भवानेक एव क्षणलव- निमेषावयवोपचितसंवत्सरगणेनापामादान- विसर्गाभ्यामिमां लोकयात्रामनुवहति॥ 67 ॥

oṃ namo bhagavate ādityāyākhilajagatā- mātmasvarūpeṇa kālasvarūpeṇa caturvidha- bhūtanikāyānāṃ brahmādistambaparyantānā- mantarhṛdayeṣu bahirapi cākāśa ivopādhinā- vyavadhīyamāno bhavāneka eva kṣaṇalava- nimeṣāvayavopacitasaṃvatsaragaṇenāpāmādāna- visargābhyāmimāṃ lokayātrāmanuvahati

यदु ह वाव विबुधर्षभ सवितरदस्तप- त्यनुसवनमहरहराम्नायविधिनोप- तिष्ठमानानामखिलदुरितवृजिन- बीजावभर्जन भगवतः समभिधीमहि तपनमण्डलम्॥ 68 ॥

yadu ha vāva vibudharṣabha savitaradastapa- tyanusavanamaharaharāmnāyavidhinopa- tiṣṭhamānānāmakhiladuritavṛjina- bījāvabharjana bhagavataḥ samabhidhīmahi tapanamaṇḍalam

य इह वाव स्थिरचरनिकराणां निजनिकेतनानां मन इन्द्रियासु- गणाननात्मनः स्वयमात्मान्तर्यामी प्रचोदयति॥ 69 ॥

ya iha vāva sthiracaranikarāṇāṃ nijaniketanānāṃ mana indriyāsu- gaṇānanātmanaḥ svayamātmāntaryāmī pracodayati

य एवेमं लोकमतिकरालवदना- न्धकारसंज्ञाजगरग्रहगिलितं मृतकमिव विचेतनमवलोक्या- नुकम्पया परमकारुणिक ईक्षयैवोत्थाप्याहरहरनुसवनं श्रेयसि स्वधर्माख्यात्मावस्थाने प्रवर्तयति॥ 70 ॥

ya evemaṃ lokamatikarālavadanā- ndhakārasaṃjñājagaragrahagilitaṃ mṛtakamiva vicetanamavalokyā- nukampayā paramakāruṇika īkṣayaivotthāpyāharaharanusavanaṃ śreyasi svadharmākhyātmāvasthāne pravartayati

अवनिपतिरिवासाधूनां भय- मुदीरयन्नटति परित आशा- पालैस्तत्र तत्र कमलकोशा- ञ्जलिभिरुपहृतार्हणः॥ 71 ॥

avanipatirivāsādhūnāṃ bhaya- mudīrayannaṭati parita āśā- pālaistatra tatra kamalakośā- ñjalibhirupahṛtārhaṇaḥ

अथ ह भगवंस्तव चरणनलिनयुगलं त्रिभुवनगुरुभिरभिवन्दितमहमयात- यामयजुष्काम उपसरामीति॥ 72 ॥

atha ha bhagavaṃstava caraṇanalinayugalaṃ tribhuvanagurubhirabhivanditamahamayāta- yāmayajuṣkāma upasarāmīti

एवं स्तुतः स भगवान् वाजिरूपधरो हरिः ।यजूंष्ययातयामानि मुनयेऽदात्प्रसादितः॥ 73 ॥

evaṃ stutaḥ sa bhagavān vājirūpadharo hariḥ | yajūṃṣyayātayāmāni munaye'dātprasāditaḥ

यजुर्भिरकरोच्छाखा दशपञ्च शतैर्विभुः ।जगृहुर्वाजसन्यस्ताः काण्वमाध्यन्दिनादयः॥ 74 ॥

yajurbhirakarocchākhā daśapañca śatairvibhuḥ | jagṛhurvājasanyastāḥ kāṇvamādhyandinādayaḥ

जैमिनेः सामगस्यासीत्सुमन्तुस्तनयो मुनिः ।सुन्वांस्तु तत्सुतस्ताभ्यामेकैकां प्राह संहिताम्॥ 75 ॥

jaimineḥ sāmagasyāsītsumantustanayo muniḥ | sunvāṃstu tatsutastābhyāmekaikāṃ prāha saṃhitām

सुकर्मा चापि तच्छिष्यः सामवेदतरोर्महान् ।सहस्रसंहिताभेदं चक्रे साम्नां ततो द्विज॥ 76 ॥

sukarmā cāpi tacchiṣyaḥ sāmavedatarormahān | sahasrasaṃhitābhedaṃ cakre sāmnāṃ tato dvija

हिरण्यनाभः कौसल्यः पौष्यञ्जिश्च सुकर्मणः ।शिष्यौ जगृहतुश्चान्य आवन्त्यो ब्रह्मवित्तमः॥ 77 ॥

hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ pauṣyañjiśca sukarmaṇaḥ | śiṣyau jagṛhatuścānya āvantyo brahmavittamaḥ

उदीच्याः सामगाः शिष्या आसन् पञ्चशतानि वै ।पौष्यञ्ज्यावन्त्ययोश्चापि तांश्च प्राच्यान् प्रचक्षते॥ 78 ॥

udīcyāḥ sāmagāḥ śiṣyā āsan pañcaśatāni vai | pauṣyañjyāvantyayoścāpi tāṃśca prācyān pracakṣate

लौगाक्षिर्माङ्गलिः कुल्यः कुशीदः कुक्षिरेव च ।पौष्यञ्जिशिष्या जगृहुः संहितास्ते शतं शतम्॥ 79 ॥

laugākṣirmāṅgaliḥ kulyaḥ kuśīdaḥ kukṣireva ca | pauṣyañjiśiṣyā jagṛhuḥ saṃhitāste śataṃ śatam

कृतो हिरण्यनाभस्य चतुर्विंशति संहिताः ।शिष्य ऊचे स्वशिष्येभ्यः शेषा आवन्त्य आत्मवान्॥ 80 ॥

kṛto hiraṇyanābhasya caturviṃśati saṃhitāḥ | śiṣya ūce svaśiṣyebhyaḥ śeṣā āvantya ātmavān

द्वादशस्कन्धे वेदशाखाप्रणयनं नाम षष्ठोऽध्यायः॥ 6b ॥

dvādaśaskandhe vedaśākhāpraṇayanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ