Skandha 12, Adhyāya 7

अथर्ववित्सुमन्तुश्च शिष्यमध्यापयत्स्वकाम् ।संहितां सोऽपि पथ्याय वेददर्शाय चोक्तवान्॥ 1 ॥

atharvavitsumantuśca śiṣyamadhyāpayatsvakām | saṃhitāṃ so'pi pathyāya vedadarśāya coktavān

शौक्लायनिर्ब्रह्मबलिर्मोदोषः पिप्पलायनिः ।वेददर्शस्य शिष्यास्ते पथ्यशिष्यानथो शृणु ।कुमुदः शुनको ब्रह्मन् जाजलिश्चाप्यथर्ववित्॥ 2 ॥

śauklāyanirbrahmabalirmodoṣaḥ pippalāyaniḥ | vedadarśasya śiṣyāste pathyaśiṣyānatho śṛṇu | kumudaḥ śunako brahman jājaliścāpyatharvavit

बभ्रुः शिष्योऽथाङ्गिरसः सैन्धवायन एव च ।अधीयेतां संहिते द्वे सावर्णाद्यास्तथापरे॥ 3 ॥

babhruḥ śiṣyo'thāṅgirasaḥ saindhavāyana eva ca | adhīyetāṃ saṃhite dve sāvarṇādyāstathāpare

नक्षत्रकल्पः शान्तिश्च कश्यपाङ्गिरसादयः ।एते आथर्वणाचार्याः शृणु पौराणिकान् मुने॥ 4 ॥

nakṣatrakalpaḥ śāntiśca kaśyapāṅgirasādayaḥ | ete ātharvaṇācāryāḥ śṛṇu paurāṇikān mune

त्रय्यारुणिः कश्यपश्च सावर्णिरकृतव्रणः ।वैशम्पायनहारीतौ षड् वै पौराणिका इमे॥ 5 ॥

trayyāruṇiḥ kaśyapaśca sāvarṇirakṛtavraṇaḥ | vaiśampāyanahārītau ṣaḍ vai paurāṇikā ime

अधीयन्त व्यासशिष्यात्संहितां मत्पितुर्मुखात् ।एकैकामहमेतेषां शिष्यः सर्वाः समध्यगाम्॥ 6 ॥

adhīyanta vyāsaśiṣyātsaṃhitāṃ matpiturmukhāt | ekaikāmahameteṣāṃ śiṣyaḥ sarvāḥ samadhyagām

कश्यपोऽहं च सावर्णी रामशिष्योऽकृतव्रणः ।अधीमहि व्यासशिष्याच्चत्वारो मूलसंहिताः॥ 7 ॥

kaśyapo'haṃ ca sāvarṇī rāmaśiṣyo'kṛtavraṇaḥ | adhīmahi vyāsaśiṣyāccatvāro mūlasaṃhitāḥ

पुराणलक्षणं ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिभिर्निरूपितम् ।शृणुष्व बुद्धिमाश्रित्य वेदशास्त्रानुसारतः॥ 8 ॥

purāṇalakṣaṇaṃ brahman brahmarṣibhirnirūpitam | śṛṇuṣva buddhimāśritya vedaśāstrānusārataḥ

सर्गोऽस्याथ विसर्गश्च वृत्तिरक्षान्तराणि च ।वंशो वंशानुचरितं संस्था हेतुरपाश्रयः॥ 9 ॥

sargo'syātha visargaśca vṛttirakṣāntarāṇi ca | vaṃśo vaṃśānucaritaṃ saṃsthā heturapāśrayaḥ

दशभिर्लक्षणैर्युक्तं पुराणं तद्विदो विदुः ।केचित्पञ्चविधं ब्रह्मन् महदल्पव्यवस्थया॥ 10 ॥

daśabhirlakṣaṇairyuktaṃ purāṇaṃ tadvido viduḥ | kecitpañcavidhaṃ brahman mahadalpavyavasthayā

अव्याकृतगुणक्षोभान्महतस्त्रिवृतोऽहमः ।भूतमात्रेन्द्रियार्थानां सम्भवः सर्ग उच्यते॥ 11 ॥

avyākṛtaguṇakṣobhānmahatastrivṛto'hamaḥ | bhūtamātrendriyārthānāṃ sambhavaḥ sarga ucyate

पुरुषानुगृहीतानामेतेषां वासनामयः ।विसर्गोऽयं समाहारो बीजाद्बीजं चराचरम्॥ 12 ॥

puruṣānugṛhītānāmeteṣāṃ vāsanāmayaḥ | visargo'yaṃ samāhāro bījādbījaṃ carācaram

वृत्तिर्भूतानि भूतानां चराणामचराणि च ।कृता स्वेन नृणां तत्र कामाच्चोदनयापि वा॥ 13 ॥

vṛttirbhūtāni bhūtānāṃ carāṇāmacarāṇi ca | kṛtā svena nṛṇāṃ tatra kāmāccodanayāpi vā

रक्षाच्युतावतारेहा विश्वस्यानु युगे युगे ।तिर्यङ्मर्त्यर्षिदेवेषु हन्यन्ते यैस्त्रयीद्विषः॥ 14 ॥

rakṣācyutāvatārehā viśvasyānu yuge yuge | tiryaṅmartyarṣideveṣu hanyante yaistrayīdviṣaḥ

मन्वन्तरं मनुर्देवा मनुपुत्राः सुरेश्वराः ।ऋषयोंऽशावताराश्च हरेः षड्विधमुच्यते॥ 15 ॥

manvantaraṃ manurdevā manuputrāḥ sureśvarāḥ | ṛṣayoṃ'śāvatārāśca hareḥ ṣaḍvidhamucyate

राज्ञां ब्रह्मप्रसूतानां वंशस्त्रैकालिकोऽन्वयः ।वंशानुचरितं तेषां वृत्तं वंशधराश्च ये॥ 16 ॥

rājñāṃ brahmaprasūtānāṃ vaṃśastraikāliko'nvayaḥ | vaṃśānucaritaṃ teṣāṃ vṛttaṃ vaṃśadharāśca ye

नैमित्तिकः प्राकृतिको नित्य आत्यन्तिको लयः ।संस्थेति कविभिः प्रोक्तश्चतुर्धास्य स्वभावतः॥ 17 ॥

naimittikaḥ prākṛtiko nitya ātyantiko layaḥ | saṃstheti kavibhiḥ proktaścaturdhāsya svabhāvataḥ

हेतुर्जीवोऽस्य सर्गादेरविद्याकर्मकारकः ।यं चानुशयिनं प्राहुरव्याकृतमुतापरे॥ 18 ॥

heturjīvo'sya sargāderavidyākarmakārakaḥ | yaṃ cānuśayinaṃ prāhuravyākṛtamutāpare

व्यतिरेकान्वयो यस्य जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ।मायामयेषु तद्ब्रह्म जीववृत्तिष्वपाश्रयः॥ 19 ॥

vyatirekānvayo yasya jāgratsvapnasuṣuptiṣu | māyāmayeṣu tadbrahma jīvavṛttiṣvapāśrayaḥ

पदार्थेषु यथा द्रव्यं सन्मात्रं रूपनामसु ।बीजादिपञ्चतान्तासु ह्यवस्थासु युतायुतम्॥ 20 ॥

padārtheṣu yathā dravyaṃ sanmātraṃ rūpanāmasu | bījādipañcatāntāsu hyavasthāsu yutāyutam

विरमेत यदा चित्तं हित्वा वृत्तित्रयं स्वयम् ।योगेन वा तदाऽऽत्मानं वेदेहाया निवर्तते॥ 21 ॥

virameta yadā cittaṃ hitvā vṛttitrayaṃ svayam | yogena vā tadā''tmānaṃ vedehāyā nivartate

एवं लक्षणलक्ष्याणि पुराणानि पुराविदः ।मुनयोऽष्टादश प्राहुः क्षुल्लकानि महान्ति च॥ 22 ॥

evaṃ lakṣaṇalakṣyāṇi purāṇāni purāvidaḥ | munayo'ṣṭādaśa prāhuḥ kṣullakāni mahānti ca

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं लैङ्गं सगारुडम् ।नारदीयं भागवतमाग्नेयं स्कान्दसंज्ञितम्॥ 23 ॥

brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ laiṅgaṃ sagāruḍam | nāradīyaṃ bhāgavatamāgneyaṃ skāndasaṃjñitam

भविष्यं ब्रह्मवैवर्तं मार्कण्डेयं सवामनम् ।वाराहं मात्स्यं कौर्मं च ब्रह्माण्डाख्यमिति त्रिषट्॥ 24 ॥

bhaviṣyaṃ brahmavaivartaṃ mārkaṇḍeyaṃ savāmanam | vārāhaṃ mātsyaṃ kaurmaṃ ca brahmāṇḍākhyamiti triṣaṭ

ब्रह्मन्निदं समाख्यातं शाखाप्रणयनं मुनेः ।शिष्यशिष्यप्रशिष्याणां ब्रह्मतेजोविवर्धनम्॥ 25 ॥

brahmannidaṃ samākhyātaṃ śākhāpraṇayanaṃ muneḥ | śiṣyaśiṣyapraśiṣyāṇāṃ brahmatejovivardhanam

संहितायां द्वादशस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः॥ 7b ॥

saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe saptamo'dhyāyaḥ