Skandha 1, Adhyāya 6

एवं निशम्य भगवान् देवर्षेर्जन्म कर्म च ।भूयः पप्रच्छ तं ब्रह्मन् व्यासः सत्यवतीसुतः॥ 1 ॥

evaṃ niśamya bhagavān devarṣerjanma karma ca | bhūyaḥ papraccha taṃ brahman vyāsaḥ satyavatīsutaḥ

भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिस्तव ।वर्तमानो वयस्याद्ये ततः किमकरोद्भवान्॥ 2 ॥

bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhistava | vartamāno vayasyādye tataḥ kimakarodbhavān

स्वायम्भुव कया वृत्त्या वर्तितं ते परं वयः ।कथं चेदमुदस्राक्षीः काले प्राप्ते कलेवरम्॥ 3 ॥

svāyambhuva kayā vṛttyā vartitaṃ te paraṃ vayaḥ | kathaṃ cedamudasrākṣīḥ kāle prāpte kalevaram

प्राक्कल्पविषयामेतां स्मृतिं ते सुरसत्तम ।न ह्येष व्यवधात्काल एष सर्वनिराकृतिः॥ 4 ॥

prākkalpaviṣayāmetāṃ smṛtiṃ te surasattama | na hyeṣa vyavadhātkāla eṣa sarvanirākṛtiḥ

भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिर्मम ।वर्तमानो वयस्याद्ये तत एतदकारषम्॥ 5 ॥

bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhirmama | vartamāno vayasyādye tata etadakāraṣam

एकात्मजा मे जननी योषिन्मूढा च किङ्करी ।मय्यात्मजेऽनन्यगतौ चक्रे स्नेहानुबन्धनम्॥ 6 ॥

ekātmajā me jananī yoṣinmūḍhā ca kiṅkarī | mayyātmaje'nanyagatau cakre snehānubandhanam

सास्वतन्त्रा न कल्पाऽऽसीद्योगक्षेमं ममेच्छती ।ईशस्य हि वशे लोको योषा दारुमयी यथा॥ 7 ॥

sāsvatantrā na kalpā''sīdyogakṣemaṃ mamecchatī | īśasya hi vaśe loko yoṣā dārumayī yathā

अहं च तद्ब्रह्मकुले ऊषिवांस्तदपेक्षया ।दिग्देशकालाव्युत्पन्नो बालकः पञ्चहायनः॥ 8 ॥

ahaṃ ca tadbrahmakule ūṣivāṃstadapekṣayā | digdeśakālāvyutpanno bālakaḥ pañcahāyanaḥ

एकदा निर्गतां गेहाद्दुहन्तीं निशि गां पथि ।सर्पोऽदशत्पदा स्पृष्टः कृपणां कालचोदितः॥ 9 ॥

ekadā nirgatāṃ gehādduhantīṃ niśi gāṃ pathi | sarpo'daśatpadā spṛṣṭaḥ kṛpaṇāṃ kālacoditaḥ

तदा तदहमीशस्य भक्तानां शमभीप्सतः ।अनुग्रहं मन्यमानः प्रातिष्ठं दिशमुत्तराम्॥ 10 ॥

tadā tadahamīśasya bhaktānāṃ śamabhīpsataḥ | anugrahaṃ manyamānaḥ prātiṣṭhaṃ diśamuttarām

स्फीताञ्जनपदांस्तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् ।खेटखर्वटवाटीश्च वनान्युपवनानि च॥ 11 ॥

sphītāñjanapadāṃstatra puragrāmavrajākarān | kheṭakharvaṭavāṭīśca vanānyupavanāni ca

चित्रधातुविचित्राद्रीनिभभग्नभुजद्रुमान् ।जलाशयाञ्छिवजलान्नलिनीः सुरसेविताः॥ 12 ॥

citradhātuvicitrādrīnibhabhagnabhujadrumān | jalāśayāñchivajalānnalinīḥ surasevitāḥ

चित्रस्वनैः पत्ररथैर्विभ्रमद्भ्रमरश्रियः ।नलवेणुशरस्तम्बकुशकीचकगह्वरम्॥ 13 ॥

citrasvanaiḥ patrarathairvibhramadbhramaraśriyaḥ | nalaveṇuśarastambakuśakīcakagahvaram

एक एवातियातोऽहमद्राक्षं विपिनं महत् ।घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिवाजिरम्॥ 14 ॥

eka evātiyāto'hamadrākṣaṃ vipinaṃ mahat | ghoraṃ pratibhayākāraṃ vyālolūkaśivājiram

परिश्रान्तेन्द्रियात्माहं तृट्परीतो बुभुक्षितः ।स्नात्वा पीत्वा ह्रदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रमः॥ 15 ॥

pariśrāntendriyātmāhaṃ tṛṭparīto bubhukṣitaḥ | snātvā pītvā hrade nadyā upaspṛṣṭo gataśramaḥ

तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये पिप्पलोपस्थ आस्थितः ।आत्मनाऽऽत्मानमात्मस्थं यथाश्रुतमचिन्तयम्॥ 16 ॥

tasminnirmanuje'raṇye pippalopastha āsthitaḥ | ātmanā''tmānamātmasthaṃ yathāśrutamacintayam

ध्यायतश्चरणाम्भोजं भावनिर्जितचेतसा ।औत्कण्ठ्याश्रुकलाक्षस्य हृद्यासीन्मे शनैर्हरिः॥ 17 ॥

dhyāyataścaraṇāmbhojaṃ bhāvanirjitacetasā | autkaṇṭhyāśrukalākṣasya hṛdyāsīnme śanairhariḥ

प्रेमातिभरनिर्भिन्नपुलकाङ्गोऽतिनिर्वृतः ।आनन्दसम्प्लवे लीनो नापश्यमुभयं मुने॥ 18 ॥

premātibharanirbhinnapulakāṅgo'tinirvṛtaḥ | ānandasamplave līno nāpaśyamubhayaṃ mune

रूपं भगवतो यत्तन्मनःकान्तं शुचापहम् ।अपश्यन् सहसोत्तस्थे वैक्लव्याद्दुर्मना इव॥ 19 ॥

rūpaṃ bhagavato yattanmanaḥkāntaṃ śucāpaham | apaśyan sahasottasthe vaiklavyāddurmanā iva

दिदृक्षुस्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि ।वीक्षमाणोऽपि नापश्यमवितृप्त इवातुरः॥ 20 ॥

didṛkṣustadahaṃ bhūyaḥ praṇidhāya mano hṛdi | vīkṣamāṇo'pi nāpaśyamavitṛpta ivāturaḥ

एवं यतन्तं विजने मामाहागोचरो गिराम् ।गम्भीरश्लक्ष्णया वाचा शुचः प्रशमयन्निव॥ 21 ॥

evaṃ yatantaṃ vijane māmāhāgocaro girām | gambhīraślakṣṇayā vācā śucaḥ praśamayanniva

हन्तास्मिञ्जन्मनि भवान् न मां द्रष्टुमिहार्हति ।अविपक्वकषायाणां दुर्दर्शोऽहं कुयोगिनाम्॥ 22 ॥

hantāsmiñjanmani bhavān na māṃ draṣṭumihārhati | avipakvakaṣāyāṇāṃ durdarśo'haṃ kuyoginām

सकृद्यद्दर्शितं रूपमेतत्कामाय तेऽनघ ।मत्कामः शनकैः साधु सर्वान् मुञ्चति हृच्छयान्॥ 23 ॥

sakṛdyaddarśitaṃ rūpametatkāmāya te'nagha | matkāmaḥ śanakaiḥ sādhu sarvān muñcati hṛcchayān

सत्सेवयादीर्घया ते जाता मयि दृढा मतिः ।हित्वावद्यमिमं लोकं गन्ता मज्जनतामसि॥ 24 ॥

satsevayādīrghayā te jātā mayi dṛḍhā matiḥ | hitvāvadyamimaṃ lokaṃ gantā majjanatāmasi

मतिर्मयि निबद्धेयं न विपद्येत कर्हिचित् ।प्रजासर्गनिरोधेऽपि स्मृतिश्च मदनुग्रहात्॥ 25 ॥

matirmayi nibaddheyaṃ na vipadyeta karhicit | prajāsarganirodhe'pi smṛtiśca madanugrahāt

एतावदुक्त्वोपरराम तन्मह- द्भूतं नभोलिङ्गमलिङ्गमीश्वरम् ।अहं च तस्मै महतां महीयसे शीर्ष्णावनामं विदधेऽनुकम्पितः॥ 26 ॥

etāvaduktvopararāma tanmaha- dbhūtaṃ nabholiṅgamaliṅgamīśvaram | ahaṃ ca tasmai mahatāṃ mahīyase śīrṣṇāvanāmaṃ vidadhe'nukampitaḥ

नामान्यनन्तस्य हतत्रपः पठन् गुह्यानि भद्राणि कृतानि च स्मरन् ।गां पर्यटंस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीक्षन् विमदो विमत्सरः॥ 27 ॥

nāmānyanantasya hatatrapaḥ paṭhan guhyāni bhadrāṇi kṛtāni ca smaran | gāṃ paryaṭaṃstuṣṭamanā gataspṛhaḥ kālaṃ pratīkṣan vimado vimatsaraḥ

एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन्नसक्तस्यामलात्मनः ।कालः प्रादुरभूत्काले तडित्सौदामनी यथा॥ 28 ॥

evaṃ kṛṣṇamaterbrahmannasaktasyāmalātmanaḥ | kālaḥ prādurabhūtkāle taḍitsaudāmanī yathā

प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम् ।आरब्धकर्मनिर्वाणो न्यपतत्पाञ्चभौतिकः॥ 29 ॥

prayujyamāne mayi tāṃ śuddhāṃ bhāgavatīṃ tanum | ārabdhakarmanirvāṇo nyapatatpāñcabhautikaḥ

कल्पान्त इदमादाय शयानेऽम्भस्युदन्वतः ।शिशयिषोरनुप्राणं विविशेऽन्तरहं विभोः॥ 30 ॥

kalpānta idamādāya śayāne'mbhasyudanvataḥ | śiśayiṣoranuprāṇaṃ viviśe'ntarahaṃ vibhoḥ

सहस्रयुगपर्यन्त उत्थायेदं सिसृक्षतः ।मरीचिमिश्रा ऋषयः प्राणेभ्योऽहं च जज्ञिरे॥ 31 ॥

sahasrayugaparyanta utthāyedaṃ sisṛkṣataḥ | marīcimiśrā ṛṣayaḥ prāṇebhyo'haṃ ca jajñire

अन्तर्बहिश्च लोकांस्त्रीन् पर्येम्यस्कन्दितव्रतः ।अनुग्रहान्महाविष्णोरविघातगतिः क्वचित्॥ 32 ॥

antarbahiśca lokāṃstrīn paryemyaskanditavrataḥ | anugrahānmahāviṣṇoravighātagatiḥ kvacit

देवदत्तामिमां वीणां स्वरब्रह्मविभूषिताम् ।मूर्च्छयित्वा हरिकथां गायमानश्चराम्यहम्॥ 33 ॥

devadattāmimāṃ vīṇāṃ svarabrahmavibhūṣitām | mūrcchayitvā harikathāṃ gāyamānaścarāmyaham

प्रगायतः स्ववीर्याणि तीर्थपादः प्रियश्रवाः ।आहूत इव मे शीघ्रं दर्शनं याति चेतसि॥ 34 ॥

pragāyataḥ svavīryāṇi tīrthapādaḥ priyaśravāḥ | āhūta iva me śīghraṃ darśanaṃ yāti cetasi

एतद्ध्यातुरचित्तानां मात्रास्पर्शेच्छया मुहुः ।भवसिन्धुप्लवो दृष्टो हरिचर्यानुवर्णनम्॥ 35 ॥

etaddhyāturacittānāṃ mātrāsparśecchayā muhuḥ | bhavasindhuplavo dṛṣṭo haricaryānuvarṇanam

यमादिभिर्योगपथैः कामलोभहतो मुहुः ।मुकुन्दसेवया यद्वत्तथाऽऽत्माद्धा न शाम्यति॥ 36 ॥

yamādibhiryogapathaiḥ kāmalobhahato muhuḥ | mukundasevayā yadvattathā''tmāddhā na śāmyati

सर्वं तदिदमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघ ।जन्मकर्मरहस्यं मे भवतश्चात्मतोषणम्॥ 37 ॥

sarvaṃ tadidamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ tvayānagha | janmakarmarahasyaṃ me bhavataścātmatoṣaṇam

एवं सम्भाष्य भगवान्नारदो वासवीसुतम् ।आमन्त्र्य वीणां रणयन् ययौ यादृच्छिको मुनिः॥ 38 ॥

evaṃ sambhāṣya bhagavānnārado vāsavīsutam | āmantrya vīṇāṃ raṇayan yayau yādṛcchiko muniḥ

अहो देवर्षिर्धन्योऽयं यत्कीर्तिं शार्ङ्गधन्वनः ।गायन् माद्यन्निदं तन्त्र्या रमयत्यातुरं जगत्॥ 39 ॥

aho devarṣirdhanyo'yaṃ yatkīrtiṃ śārṅgadhanvanaḥ | gāyan mādyannidaṃ tantryā ramayatyāturaṃ jagat

प्रथमस्कन्धे व्यासनारदसंवादे षष्ठोऽध्यायः॥ 6b ॥

prathamaskandhe vyāsanāradasaṃvāde ṣaṣṭho'dhyāyaḥ