Skandha 4, Adhyāya 5

भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् ।स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे॥ 1 ॥

bhavo bhavānyā nidhanaṃ prajāpate- rasatkṛtāyā avagamya nāradāt | svapārṣadasainyaṃ ca tadadhvararbhubhi- rvidrāvitaṃ krodhamapāramādadhe

क्रुद्धः सुदष्टौष्ठपुटः स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् ।उत्कृत्य रुद्रः सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि॥ 2 ॥

kruddhaḥ sudaṣṭauṣṭhapuṭaḥ sa dhūrjaṭi- rjaṭāṃ taḍidvahnisaṭograrociṣam | utkṛtya rudraḥ sahasotthito hasan gambhīranādo visasarja tāṃ bhuvi

ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन् दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यदृक् ।करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धजः कपालमाली विविधोद्यतायुधः॥ 3 ॥

tato'tikāyastanuvā spṛśan divaṃ sahasrabāhurghanaruk trisūryadṛk | karāladaṃṣṭro jvaladagnimūrdhajaḥ kapālamālī vividhodyatāyudhaḥ

तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथः ।दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्रभटांशको मे॥ 4 ॥

taṃ kiṃ karomīti gṛṇantamāha baddhāñjaliṃ bhagavān bhūtanāthaḥ | dakṣaṃ sayajñaṃ jahi madbhaṭānāṃ tvamagraṇī rudrabhaṭāṃśako me

आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् ।मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सहः सहिष्णुम्॥ 5 ॥

ājñapta evaṃ kupitena manyunā sa devadevaṃ paricakrame vibhum | mene tadātmānamasaṅgaraṃhasā mahīyasāṃ tāta sahaḥ sahiṣṇum

अन्वीयमानः स तु रुद्र पार्षदै- र्भृशन्नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम् ।उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं स प्राद्रवद्घोषणभूषणाङ्घ्रिः॥ 6 ॥

anvīyamānaḥ sa tu rudra pārṣadai- rbhṛśannadadbhirvyanadatsubhairavam | udyamya śūlaṃ jagadantakāntakaṃ sa prādravadghoṣaṇabhūṣaṇāṅghriḥ

अथर्त्विजो यजमानः सदस्याः ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् ।तमः किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्युः॥ 7 ॥

athartvijo yajamānaḥ sadasyāḥ kakubhyudīcyāṃ prasamīkṣya reṇum | tamaḥ kimetatkuta etadrajo'bhū- diti dvijā dvijapatnyaśca dadhyuḥ

वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यवः प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्डः ।गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते॥ 8 ॥

vātā na vānti na hi santi dasyavaḥ prācīnabarhirjīvati hogradaṇḍaḥ | gāvo na kālyanta idaṃ kuto rajo loko'dhunā kiṃ pralayāya kalpate

प्रसूतिमिश्राः स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य ।यत्पश्यन्तीनां दुहितॄणां प्रजेशः सुतां सतीमवदध्यावनागाम्॥ 9 ॥

prasūtimiśrāḥ striya udvignacittā ūcurvipāko vṛjinasyaiva tasya | yatpaśyantīnāṃ duhitṝṇāṃ prajeśaḥ sutāṃ satīmavadadhyāvanāgām

यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलापः स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्रः ।वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजा- नुच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक्॥ 10 ॥

yastvantakāle vyuptajaṭākalāpaḥ svaśūlasūcyarpitadiggajendraḥ | vitatya nṛtyatyuditāstradordhvajā- nuccāṭṭahāsastanayitnubhinnadik

अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्विषहं भ्रुकुट्या ।करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातुः॥ 11 ॥

amarṣayitvā tamasahyatejasaṃ manyuplutaṃ durviṣahaṃ bhrukuṭyā | karāladaṃṣṭrābhirudastabhāgaṇaṃ syātsvasti kiṃ kopayato vidhātuḥ

बह्वेवमुद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मनः ।उत्पेतुरुत्पाततमाः सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक्॥ 12 ॥

bahvevamudvignadṛśocyamāne janena dakṣasya muhurmahātmanaḥ | utpeturutpātatamāḥ sahasraśo bhayāvahā divi bhūmau ca paryak

तावत्स रुद्रानुचरैर्मखो महान् नानायुधैर्वामनकैरुदायुधैः ।पिङ्गैः पिशङ्गैर्मकरोदराननैः पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत॥ 13 ॥

tāvatsa rudrānucarairmakho mahān nānāyudhairvāmanakairudāyudhaiḥ | piṅgaiḥ piśaṅgairmakarodarānanaiḥ paryādravadbhirvidurānvarudhyata

केचिद्बभञ्जुः प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे ।सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम्॥ 14 ॥

kecidbabhañjuḥ prāgvaṃśaṃ patnīśālāṃ tathāpare | sada āgnīdhraśālāṃ ca tadvihāraṃ mahānasam

रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् ।कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखलाः॥ 15 ॥

rurujuryajñapātrāṇi tathaike'gnīnanāśayan | kuṇḍeṣvamūtrayan kecidbibhidurvedimekhalāḥ

अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् ।अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान्॥ 16 ॥

abādhanta munīnanye eke patnīratarjayan | apare jagṛhurdevān pratyāsannān palāyitān

भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्रः प्रजापतिम् ।चण्डेशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत्॥ 17 ॥

bhṛguṃ babandha maṇimān vīrabhadraḥ prajāpatim | caṇḍeśaḥ pūṣaṇaṃ devaṃ bhagaṃ nandīśvaro'grahīt

सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्याः सदिवौकसः ।तैरर्द्यमानाः सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन्॥ 18 ॥

sarva evartvijo dṛṣṭvā sadasyāḥ sadivaukasaḥ | tairardyamānāḥ subhṛśaṃ grāvabhirnaikadhādravan

जुह्वतः स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भवः ।भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन्॥ 19 ॥

juhvataḥ sruvahastasya śmaśrūṇi bhagavān bhavaḥ | bhṛgorluluñce sadasi yo'hasacchmaśru darśayan

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि ।उज्जहार सदःस्थोऽक्ष्णा यः शपन्तमसूसुचत्॥ 20 ॥

bhagasya netre bhagavān pātitasya ruṣā bhuvi | ujjahāra sadaḥstho'kṣṇā yaḥ śapantamasūsucat

पूष्णश्चापातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बलः ।शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन् दतः॥ 21 ॥

pūṣṇaścāpātayaddantān kāliṅgasya yathā balaḥ | śapyamāne garimaṇi yo'hasaddarśayan dataḥ

आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना ।छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत्त्र्यम्बकस्तदा॥ 22 ॥

ākramyorasi dakṣasya śitadhāreṇa hetinā | chindannapi taduddhartuṃ nāśaknottryambakastadā

शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हरः ।विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम्॥ 23 ॥

śastrairastrānvitairevamanirbhinnatvacaṃ haraḥ | vismayaṃ paramāpanno dadhyau paśupatiściram

दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे ।यजमानपशोः कस्य कायात्तेनाहरच्छिरः॥ 24 ॥

dṛṣṭvā saṃjñapanaṃ yogaṃ paśūnāṃ sa patirmakhe | yajamānapaśoḥ kasya kāyāttenāharacchiraḥ

साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य शंसताम् ।भूतप्रेतपिशाचानामन्येषां तद्विपर्ययः॥ 25 ॥

sādhuvādastadā teṣāṃ karma tattasya śaṃsatām | bhūtapretapiśācānāmanyeṣāṃ tadviparyayaḥ

जुहावैतच्छिरस्तस्मिन् दक्षिणाग्नावमर्षितः ।तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद्गुह्यकालयम्॥ 26 ॥

juhāvaitacchirastasmin dakṣiṇāgnāvamarṣitaḥ | taddevayajanaṃ dagdhvā prātiṣṭhadguhyakālayam

चतुर्थस्कन्धे दक्षयज्ञविध्वंसो नाम पञ्चमोऽध्यायः॥ 5b ॥

caturthaskandhe dakṣayajñavidhvaṃso nāma pañcamo'dhyāyaḥ