Skandha 4, Adhyāya 8

सनकाद्या नारदश्च ऋभुर्हंसोऽरुणिर्यतिः ।नैते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन्नूर्ध्वरेतसः॥ 1 ॥

sanakādyā nāradaśca ṛbhurhaṃso'ruṇiryatiḥ | naite gṛhān brahmasutā hyāvasannūrdhvaretasaḥ

मृषाधर्मस्य भार्यासीद्दम्भं मायां च शत्रुहन् ।असूत मिथुनं तत्तु निरृतिर्जगृहेऽप्रजः॥ 2 ॥

mṛṣādharmasya bhāryāsīddambhaṃ māyāṃ ca śatruhan | asūta mithunaṃ tattu nirṛtirjagṛhe'prajaḥ

तयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते ।ताभ्यां क्रोधश्च हिंसा च यद्दुरुक्तिः स्वसा कलिः॥ 3 ॥

tayoḥ samabhavallobho nikṛtiśca mahāmate | tābhyāṃ krodhaśca hiṃsā ca yadduruktiḥ svasā kaliḥ

दुरुक्तौ कलिराधत्त भयं मृत्युं च सत्तम ।तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा॥ 4 ॥

duruktau kalirādhatta bhayaṃ mṛtyuṃ ca sattama | tayośca mithunaṃ jajñe yātanā nirayastathā

सङ्ग्रहेण मयाऽऽख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ ।त्रिः श्रुत्वैतत्पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम्॥ 5 ॥

saṅgraheṇa mayā''khyātaḥ pratisargastavānagha | triḥ śrutvaitatpumān puṇyaṃ vidhunotyātmano malam

अथातः कीर्तये वंशं पुण्यकीर्तेः कुरूद्वह ।स्वायम्भुवस्यापि मनोर्हरेरंशांशजन्मनः॥ 6 ॥

athātaḥ kīrtaye vaṃśaṃ puṇyakīrteḥ kurūdvaha | svāyambhuvasyāpi manorhareraṃśāṃśajanmanaḥ

प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपापतेः सुतौ ।वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ॥ 7 ॥

priyavratottānapādau śatarūpāpateḥ sutau | vāsudevasya kalayā rakṣāyāṃ jagataḥ sthitau

जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस्तयोः ।सुरुचिः प्रेयसी पत्युर्नेतरा यत्सुतो ध्रुवः॥ 8 ॥

jāye uttānapādasya sunītiḥ surucistayoḥ | suruciḥ preyasī patyurnetarā yatsuto dhruvaḥ

एकदा सुरुचेः पुत्रमङ्कमारोप्य लालयन् ।उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत॥ 9 ॥

ekadā suruceḥ putramaṅkamāropya lālayan | uttamaṃ nārurukṣantaṃ dhruvaṃ rājābhyanandata

तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्रुवम् ।सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः सेर्ष्यमाहातिगर्विता॥ 10 ॥

tathā cikīrṣamāṇaṃ taṃ sapatnyāstanayaṃ dhruvam | suruciḥ śṛṇvato rājñaḥ serṣyamāhātigarvitā

न वत्स नृपतेर्धिष्ण्यं भवानारोढुमर्हति ।न गृहीतो मया यत्त्वं कुक्षावपि नृपात्मजः॥ 11 ॥

na vatsa nṛpaterdhiṣṇyaṃ bhavānāroḍhumarhati | na gṛhīto mayā yattvaṃ kukṣāvapi nṛpātmajaḥ

बालोऽसि बत नात्मानमन्यस्त्रीगर्भसम्भृतम् ।नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथः॥ 12 ॥

bālo'si bata nātmānamanyastrīgarbhasambhṛtam | nūnaṃ veda bhavān yasya durlabhe'rthe manorathaḥ

तपसाऽऽराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे ।गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम्॥ 13 ॥

tapasā''rādhya puruṣaṃ tasyaivānugraheṇa me | garbhe tvaṃ sādhayātmānaṃ yadīcchasi nṛpāsanam

मातुः सपत्न्याः स दुरुक्तिविद्धः श्वसन् रुषा दण्डहतो यथाहिः ।हित्वा मिषन्तं पितरं सन्नवाचं जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम्॥ 14 ॥

mātuḥ sapatnyāḥ sa duruktividdhaḥ śvasan ruṣā daṇḍahato yathāhiḥ | hitvā miṣantaṃ pitaraṃ sannavācaṃ jagāma mātuḥ prarudan sakāśam

तं निःश्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं सुनीतिरुत्सङ्ग उदूह्य बालम् ।निशम्य तत्पौरमुखान्नितान्तं सा विव्यथे यद्गदितं सपत्न्या॥ 15 ॥

taṃ niḥśvasantaṃ sphuritādharoṣṭhaṃ sunītirutsaṅga udūhya bālam | niśamya tatpauramukhānnitāntaṃ sā vivyathe yadgaditaṃ sapatnyā

सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक- दावाग्निना दावलतेव बाला ।वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज- श्रिया दृशा बाष्पकलामुवाह॥ 16 ॥

sotsṛjya dhairyaṃ vilalāpa śoka- dāvāgninā dāvalateva bālā | vākyaṃ sapatnyāḥ smaratī saroja- śriyā dṛśā bāṣpakalāmuvāha

दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पार- मपश्यती बालकमाह बाला ।मामङ्गलं तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत्परदुःखदस्तत्॥ 17 ॥

dīrghaṃ śvasantī vṛjinasya pāra- mapaśyatī bālakamāha bālā | māmaṅgalaṃ tāta pareṣu maṃsthā bhuṅkte jano yatparaduḥkhadastat

सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान् मे यद्दुर्भगाया उदरे गृहीतः ।स्तन्येन वृद्धश्च विलज्जते यां भार्येति वा वोढुमिडस्पतिर्माम्॥ 18 ॥

satyaṃ surucyābhihitaṃ bhavān me yaddurbhagāyā udare gṛhītaḥ | stanyena vṛddhaśca vilajjate yāṃ bhāryeti vā voḍhumiḍaspatirmām

आतिष्ठ तत्तात विमत्सरस्त्व- मुक्तं समात्रापि यदव्यलीकम् ।आराधयाधोक्षजपादपद्मं यदीच्छसेऽध्यासनमुत्तमो यथा॥ 19 ॥

ātiṣṭha tattāta vimatsarastva- muktaṃ samātrāpi yadavyalīkam | ārādhayādhokṣajapādapadmaṃ yadīcchase'dhyāsanamuttamo yathā

यस्याङ्घ्रिपद्मं परिचर्य विश्व- विभावनायात्तगुणाभिपत्तेः ।अजोऽध्यतिष्ठत्खलु पारमेष्ठ्यं पदं जितात्मश्वसनाभिवन्द्यम्॥ 20 ॥

yasyāṅghripadmaṃ paricarya viśva- vibhāvanāyāttaguṇābhipatteḥ | ajo'dhyatiṣṭhatkhalu pārameṣṭhyaṃ padaṃ jitātmaśvasanābhivandyam

तथा मनुर्वो भगवान् पितामहो यमेकमत्या पुरुदक्षिणैर्मखैः ।इष्ट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो भौमं सुखं दिव्यमथापवर्ग्यम्॥ 21 ॥

tathā manurvo bhagavān pitāmaho yamekamatyā purudakṣiṇairmakhaiḥ | iṣṭvābhipede duravāpamanyato bhaumaṃ sukhaṃ divyamathāpavargyam

तमेव वत्साश्रय भृत्यवत्सलं मुमुक्षुभिर्मृग्यपदाब्जपद्धतिम् ।अनन्यभावे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरुषम्॥ 22 ॥

tameva vatsāśraya bhṛtyavatsalaṃ mumukṣubhirmṛgyapadābjapaddhatim | ananyabhāve nijadharmabhāvite manasyavasthāpya bhajasva pūruṣam

नान्यं ततः पद्मपलाशलोचना- द्दुःखच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन ।यो मृग्यते हस्तगृहीतपद्मया श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमाणया॥ 23 ॥

nānyaṃ tataḥ padmapalāśalocanā- dduḥkhacchidaṃ te mṛgayāmi kañcana | yo mṛgyate hastagṛhītapadmayā śriyetarairaṅga vimṛgyamāṇayā

एवं सञ्जल्पितं मातुराकर्ण्यार्थागमं वचः ।सन्नियम्यात्मनाऽऽत्मानं निश्चक्राम पितुः पुरात्॥ 24 ॥

evaṃ sañjalpitaṃ māturākarṇyārthāgamaṃ vacaḥ | sanniyamyātmanā''tmānaṃ niścakrāma pituḥ purāt

नारदस्तदुपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् ।स्पृष्ट्वा मूर्धन्यघघ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः॥ 25 ॥

nāradastadupākarṇya jñātvā tasya cikīrṣitam | spṛṣṭvā mūrdhanyaghaghnena pāṇinā prāha vismitaḥ

अहो तेजः क्षत्रियाणां मानभङ्गममृष्यताम् ।बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समातुरसद्वचः॥ 26 ॥

aho tejaḥ kṣatriyāṇāṃ mānabhaṅgamamṛṣyatām | bālo'pyayaṃ hṛdā dhatte yatsamāturasadvacaḥ

नाधुनाप्यवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक ।लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु॥ 27 ॥

nādhunāpyavamānaṃ te sammānaṃ vāpi putraka | lakṣayāmaḥ kumārasya saktasya krīḍanādiṣu

विकल्पे विद्यमानेऽपि न ह्यसन्तोषहेतवः ।पुंसो मोहमृते भिन्ना यल्लोके निजकर्मभिः॥ 28 ॥

vikalpe vidyamāne'pi na hyasantoṣahetavaḥ | puṃso mohamṛte bhinnā yalloke nijakarmabhiḥ

परितुष्येत्ततस्तात तावन्मात्रेण पूरुषः ।दैवोपसादितं यावद्वीक्ष्येश्वरगतिं बुधः॥ 29 ॥

parituṣyettatastāta tāvanmātreṇa pūruṣaḥ | daivopasāditaṃ yāvadvīkṣyeśvaragatiṃ budhaḥ

अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि ।यत्प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम॥ 30 ॥

atha mātropadiṣṭena yogenāvarurutsasi | yatprasādaṃ sa vai puṃsāṃ durārādhyo mato mama

मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेनोरुजन्मभिः ।न विदुर्मृगयन्तोऽपि तीव्रयोगसमाधिना॥ 31 ॥

munayaḥ padavīṃ yasya niḥsaṅgenorujanmabhiḥ | na vidurmṛgayanto'pi tīvrayogasamādhinā

अतो निवर्ततामेष निर्बन्धस्तव निष्फलः ।यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते॥ 32 ॥

ato nivartatāmeṣa nirbandhastava niṣphalaḥ | yatiṣyati bhavān kāle śreyasāṃ samupasthite

यस्य यद्दैवविहितं स तेन सुखदुःखयोः ।आत्मानं तोषयन् देही तमसः पारमृच्छति॥ 33 ॥

yasya yaddaivavihitaṃ sa tena sukhaduḥkhayoḥ | ātmānaṃ toṣayan dehī tamasaḥ pāramṛcchati

गुणाधिकान्मुदं लिप्सेदनुक्रोशं गुणाधमात् ।मैत्रीं समानादन्विच्छेन्न तापैरभिभूयते॥ 34 ॥

guṇādhikānmudaṃ lipsedanukrośaṃ guṇādhamāt | maitrīṃ samānādanvicchenna tāpairabhibhūyate

सोऽयं शमो भगवता सुखदुःखहतात्मनाम् ।दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शोऽस्मद्विधैस्तु यः॥ 35 ॥

so'yaṃ śamo bhagavatā sukhaduḥkhahatātmanām | darśitaḥ kṛpayā puṃsāṃ durdarśo'smadvidhaistu yaḥ

अथापि मेऽविनीतस्य क्षात्रं घोरमुपेयुषः ।सुरुच्या दुर्वचो बाणैर्न भिन्ने श्रयते हृदि॥ 36 ॥

athāpi me'vinītasya kṣātraṃ ghoramupeyuṣaḥ | surucyā durvaco bāṇairna bhinne śrayate hṛdi

पदं त्रिभुवनोत्कृष्टं जिगीषोः साधु वर्त्म मे ।ब्रूह्यस्मत्पितृभिर्ब्रह्मन्नन्यैरप्यनधिष्ठितम्॥ 37 ॥

padaṃ tribhuvanotkṛṣṭaṃ jigīṣoḥ sādhu vartma me | brūhyasmatpitṛbhirbrahmannanyairapyanadhiṣṭhitam

नूनं भवान् भगवतो योऽङ्गजः परमेष्ठिनः ।वितुदन्नटते वीणां हितार्थं जगतोऽर्कवत्॥ 38 ॥

nūnaṃ bhavān bhagavato yo'ṅgajaḥ parameṣṭhinaḥ | vitudannaṭate vīṇāṃ hitārthaṃ jagato'rkavat

इत्युदाहृतमाकर्ण्य भगवान्नारदस्तदा ।प्रीतः प्रत्याह तं बालं सद्वाक्यमनुकम्पया॥ 39 ॥

ityudāhṛtamākarṇya bhagavānnāradastadā | prītaḥ pratyāha taṃ bālaṃ sadvākyamanukampayā

जनन्याभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते ।भगवान् वासुदेवस्तं भज तत्प्रवणात्मना॥ 40 ॥

jananyābhihitaḥ panthāḥ sa vai niḥśreyasasya te | bhagavān vāsudevastaṃ bhaja tatpravaṇātmanā

धर्मार्थकाममोक्षाख्यं य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः ।एकमेव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम्॥ 41 ॥

dharmārthakāmamokṣākhyaṃ ya icchecchreya ātmanaḥ | ekameva harestatra kāraṇaṃ pādasevanam

तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि ।पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः॥ 42 ॥

tattāta gaccha bhadraṃ te yamunāyāstaṭaṃ śuci | puṇyaṃ madhuvanaṃ yatra sānnidhyaṃ nityadā hareḥ

स्नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्द्याः सलिले शिवे ।कृत्वोचितानि निवसन्नात्मनः कल्पितासनः॥ 43 ॥

snātvānusavanaṃ tasmin kālindyāḥ salile śive | kṛtvocitāni nivasannātmanaḥ kalpitāsanaḥ

प्राणायामेन त्रिवृता प्राणेन्द्रियमनोमलम् ।शनैर्व्युदस्याभिध्यायेन्मनसा गुरुणा गुरुम्॥ 44 ॥

prāṇāyāmena trivṛtā prāṇendriyamanomalam | śanairvyudasyābhidhyāyenmanasā guruṇā gurum

प्रसादाभिमुखं शश्वत्प्रसन्नवदनेक्षणम् ।सुनासं सुभ्रुवं चारुकपोलं सुरसुन्दरम्॥ 45 ॥

prasādābhimukhaṃ śaśvatprasannavadanekṣaṇam | sunāsaṃ subhruvaṃ cārukapolaṃ surasundaram

तरुणं रमणीयाङ्गमरुणोष्ठेक्षणाधरम् ।प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम्॥ 46 ॥

taruṇaṃ ramaṇīyāṅgamaruṇoṣṭhekṣaṇādharam | praṇatāśrayaṇaṃ nṛmṇaṃ śaraṇyaṃ karuṇārṇavam

श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं पुरुषं वनमालिनम् ।शङ्खचक्रगदापद्मैरभिव्यक्तचतुर्भुजम्॥ 47 ॥

śrīvatsāṅkaṃ ghanaśyāmaṃ puruṣaṃ vanamālinam | śaṅkhacakragadāpadmairabhivyaktacaturbhujam

किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् ।कौस्तुभाभरणग्रीवं पीतकौशेयवाससम्॥ 48 ॥

kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ keyūravalayānvitam | kaustubhābharaṇagrīvaṃ pītakauśeyavāsasam

काञ्चीकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चननूपुरम् ।दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम्॥ 49 ॥

kāñcīkalāpaparyastaṃ lasatkāñcananūpuram | darśanīyatamaṃ śāntaṃ manonayanavardhanam

पद्भ्यां नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् ।हृत्पद्मकर्णिकाधिष्ण्यमाक्रम्यात्मन्यवस्थितम्॥ 50 ॥

padbhyāṃ nakhamaṇiśreṇyā vilasadbhyāṃ samarcatām | hṛtpadmakarṇikādhiṣṇyamākramyātmanyavasthitam

स्मयमानमभिध्यायेत्सानुरागावलोकनम् ।नियतेनैकभूतेन मनसा वरदर्षभम्॥ 51 ॥

smayamānamabhidhyāyetsānurāgāvalokanam | niyatenaikabhūtena manasā varadarṣabham

एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः ।निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते॥ 52 ॥

evaṃ bhagavato rūpaṃ subhadraṃ dhyāyato manaḥ | nirvṛtyā parayā tūrṇaṃ sampannaṃ na nivartate

जप्यश्च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज ।यं सप्तरात्रं प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान्॥ 53 ॥

japyaśca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja | yaṃ saptarātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān

ओं नमो भगवते वासुदेवाय ।मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद्द्रव्यमयीं बुधः ।सपर्यां विविधैर्द्रव्यैर्देशकालविभागवित्॥ 54 ॥

oṃ namo bhagavate vāsudevāya | mantreṇānena devasya kuryāddravyamayīṃ budhaḥ | saparyāṃ vividhairdravyairdeśakālavibhāgavit

सलिलैः शुचिभिर्माल्यैर्वन्यैर्मूलफलादिभिः ।शस्ताङ्कुरांशुकैश्चार्चेत्तुलस्या प्रियया प्रभुम्॥ 55 ॥

salilaiḥ śucibhirmālyairvanyairmūlaphalādibhiḥ | śastāṅkurāṃśukaiścārcettulasyā priyayā prabhum

लब्ध्वा द्रव्यमयीमर्चां क्षित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् ।आभृतात्मा मुनिः शान्तो यतवाङ्मितवन्यभुक्॥ 56 ॥

labdhvā dravyamayīmarcāṃ kṣityambvādiṣu vārcayet | ābhṛtātmā muniḥ śānto yatavāṅmitavanyabhuk

स्वेच्छावतारचरितैरचिन्त्यनिजमायया ।करिष्यत्युत्तमश्लोकस्तद्ध्यायेद्धृदयङ्गमम्॥ 57 ॥

svecchāvatāracaritairacintyanijamāyayā | kariṣyatyuttamaślokastaddhyāyeddhṛdayaṅgamam

परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्वसेविताः ।ता मन्त्रहृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान्मन्त्रमूर्तये॥ 58 ॥

paricaryā bhagavato yāvatyaḥ pūrvasevitāḥ | tā mantrahṛdayenaiva prayuñjyānmantramūrtaye

एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् ।परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्परिचर्यया॥ 59 ॥

evaṃ kāyena manasā vacasā ca manogatam | paricaryamāṇo bhagavān bhaktimatparicaryayā

पुंसाममायिनां सम्यग्भजतां भाववर्धनः ।श्रेयो दिशत्यभिमतं यद्धर्मादिषु देहिनाम्॥ 60 ॥

puṃsāmamāyināṃ samyagbhajatāṃ bhāvavardhanaḥ | śreyo diśatyabhimataṃ yaddharmādiṣu dehinām

विरक्तश्चेन्द्रियरतौ भक्तियोगेन भूयसा ।तं निरन्तरभावेन भजेताद्धा विमुक्तये॥ 61 ॥

viraktaścendriyaratau bhaktiyogena bhūyasā | taṃ nirantarabhāvena bhajetāddhā vimuktaye

इत्युक्तस्तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भकः ।ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्चरणचर्चितम्॥ 62 ॥

ityuktastaṃ parikramya praṇamya ca nṛpārbhakaḥ | yayau madhuvanaṃ puṇyaṃ hareścaraṇacarcitam

तपोवनं गते तस्मिन् प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः ।अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम्॥ 63 ॥

tapovanaṃ gate tasmin praviṣṭo'ntaḥpuraṃ muniḥ | arhitārhaṇako rājñā sukhāsīna uvāca tam

राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता ।किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुतः॥ 64 ॥

rājan kiṃ dhyāyase dīrghaṃ mukhena pariśuṣyatā | kiṃ vā na riṣyate kāmo dharmo vārthena saṃyutaḥ

राजोवाच ।सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेनाकरुणात्मना ।निर्वासितः पञ्चवर्षः सह मात्रा महान् कविः॥ 65 ॥

rājovāca | suto me bālako brahman straiṇenākaruṇātmanā | nirvāsitaḥ pañcavarṣaḥ saha mātrā mahān kaviḥ

अप्यनाथं वने ब्रह्मन् मा स्मादन्त्यर्भकं वृकाः ।श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लानमुखाम्बुजम्॥ 66 ॥

apyanāthaṃ vane brahman mā smādantyarbhakaṃ vṛkāḥ | śrāntaṃ śayānaṃ kṣudhitaṃ parimlānamukhāmbujam

अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्रीजितस्योपधारय ।योऽङ्कं प्रेम्णाऽऽरुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दमसत्तमः॥ 67 ॥

aho me bata daurātmyaṃ strījitasyopadhāraya | yo'ṅkaṃ premṇā''rurukṣantaṃ nābhyanandamasattamaḥ

मा मा शुचः स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते ।तत्प्रभावमविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्यशो जगत्॥ 68 ॥

mā mā śucaḥ svatanayaṃ devaguptaṃ viśāmpate | tatprabhāvamavijñāya prāvṛṅkte yadyaśo jagat

सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालैरपि प्रभुः ।एष्यत्यचिरतो राजन् यशो विपुलयंस्तव॥ 69 ॥

suduṣkaraṃ karma kṛtvā lokapālairapi prabhuḥ | eṣyatyacirato rājan yaśo vipulayaṃstava

राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रमेवान्वचिन्तयत्॥ 70 ॥

rājalakṣmīmanādṛtya putramevānvacintayat

तत्राभिषिक्तः प्रयतस्तामुपोष्य विभावरीम् ।समाहितः पर्यचरदृष्यादेशेन पूरुषम्॥ 71 ॥

tatrābhiṣiktaḥ prayatastāmupoṣya vibhāvarīm | samāhitaḥ paryacaradṛṣyādeśena pūruṣam

त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशनः ।आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन् हरिम्॥ 72 ॥

trirātrānte trirātrānte kapitthabadarāśanaḥ | ātmavṛttyanusāreṇa māsaṃ ninye'rcayan harim

द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठेऽर्भको दिने ।तृणपर्णादिभिः शीर्णैः कृतान्नोऽभ्यर्चयद्विभुम्॥ 73 ॥

dvitīyaṃ ca tathā māsaṃ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe'rbhako dine | tṛṇaparṇādibhiḥ śīrṇaiḥ kṛtānno'bhyarcayadvibhum

तृतीयं चानयन्मासं नवमे नवमेऽहनि ।अब्भक्ष उत्तमश्लोकमुपाधावत्समाधिना॥ 74 ॥

tṛtīyaṃ cānayanmāsaṃ navame navame'hani | abbhakṣa uttamaślokamupādhāvatsamādhinā

चतुर्थमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि ।वायुभक्षो जितश्वासो ध्यायन् देवमधारयत्॥ 75 ॥

caturthamapi vai māsaṃ dvādaśe dvādaśe'hani | vāyubhakṣo jitaśvāso dhyāyan devamadhārayat

पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मजः ।ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचलः॥ 76 ॥

pañcame māsyanuprāpte jitaśvāso nṛpātmajaḥ | dhyāyan brahma padaikena tasthau sthāṇurivācalaḥ

सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् ।ध्यायन् भगवतो रूपं नाद्राक्षीत्किञ्चनापरम्॥ 77 ॥

sarvato mana ākṛṣya hṛdi bhūtendriyāśayam | dhyāyan bhagavato rūpaṃ nādrākṣītkiñcanāparam

आधारं महदादीनां प्रधानपुरुषेश्वरम् ।ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश्चकम्पिरे॥ 78 ॥

ādhāraṃ mahadādīnāṃ pradhānapuruṣeśvaram | brahma dhārayamāṇasya trayo lokāścakampire

यदैकपादेन स पार्थिवार्भक- स्तस्थौ तदङ्गुष्ठनिपीडिता मही ।ननाम तत्रार्धमिभेन्द्रधिष्ठिता तरीव सव्येतरतः पदे पदे॥ 79 ॥

yadaikapādena sa pārthivārbhaka- stasthau tadaṅguṣṭhanipīḍitā mahī | nanāma tatrārdhamibhendradhiṣṭhitā tarīva savyetarataḥ pade pade

तस्मिन्नभिध्यायति विश्वमात्मनो द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया ।लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशं सलोकपालाः शरणं ययुर्हरिम्॥ 80 ॥

tasminnabhidhyāyati viśvamātmano dvāraṃ nirudhyāsumananyayā dhiyā | lokā nirucchvāsanipīḍitā bhṛśaṃ salokapālāḥ śaraṇaṃ yayurharim

नैवं विदामो भगवन् प्राणरोधं चराचरस्याखिलसत्त्वधाम्नः ।विधेहि तन्नो वृजिनाद्विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम्॥ 81 ॥

naivaṃ vidāmo bhagavan prāṇarodhaṃ carācarasyākhilasattvadhāmnaḥ | vidhehi tanno vṛjinādvimokṣaṃ prāptā vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ śaraṇyam

मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्यया- न्निवर्तयिष्ये प्रतियात स्वधाम ।यतो हि वः प्राणनिरोध आसी- दौत्तानपादिर्मयि सङ्गतात्मा॥ 82 ॥

mā bhaiṣṭa bālaṃ tapaso duratyayā- nnivartayiṣye pratiyāta svadhāma | yato hi vaḥ prāṇanirodha āsī- dauttānapādirmayi saṅgatātmā

संहितायां चतुर्थस्कन्धे ध्रुवचरिते अष्टमोऽध्यायः॥ 8b ॥

saṃhitāyāṃ caturthaskandhe dhruvacarite aṣṭamo'dhyāyaḥ