Skandha 5, Adhyāya 2

एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रो जम्बूद्वीपौकसः प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाणः पर्यगोपायत्॥ 1 ॥

evaṃ pitari sampravṛtte tadanuśāsane vartamāna āgnīdhro jambūdvīpaukasaḥ prajā aurasavaddharmāvekṣamāṇaḥ paryagopāyat

स च कदाचित्पितृलोककामः सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यां भगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येण तपस्व्याराधयाम्बभूव॥ 2 ॥

sa ca kadācitpitṛlokakāmaḥ suravaravanitākrīḍācaladroṇyāṃ bhagavantaṃ viśvasṛjāṃ patimābhṛtaparicaryopakaraṇa ātmaikāgryeṇa tapasvyārādhayāmbabhūva

तदुपलभ्य भगवानादिपुरुषः सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिं नामाप्सरसमभियापयामास॥ 3 ॥

tadupalabhya bhagavānādipuruṣaḥ sadasi gāyantīṃ pūrvacittiṃ nāmāpsarasamabhiyāpayāmāsa

सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपि- विटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनैः प्रोच्यमानश्रुतिभिः प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डव- कलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकर- मुपबभ्राम॥ 4 ॥

sā ca tadāśramopavanamatiramaṇīyaṃ vividhanibiḍaviṭapi- viṭapanikarasaṃśliṣṭapuraṭalatārūḍhasthalavihaṅgamamithunaiḥ procyamānaśrutibhiḥ pratibodhyamānasalilakukkuṭakāraṇḍava- kalahaṃsādibhirvicitramupakūjitāmalajalāśayakamalākara- mupababhrāma

तस्याः सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्य नरदेवकुमारः समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुल- युगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट॥ 5 ॥

tasyāḥ sulalitagamanapadavinyāsagativilāsāyāścānupadaṃ khaṇakhaṇāyamānaruciracaraṇābharaṇasvanamupākarṇya naradevakumāraḥ samādhiyogenāmīlitanayananalinamukula- yugalamīṣadvikacayya vyacaṣṭa

तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तीं दिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडा- विनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्य विदधतीं विवरं निजमुखविगलितामृतासवसहास- भाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेन विवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जडवदिति होवाच॥ 6 ॥

tāmevāvidūre madhukarīmiva sumanasa upajighrantīṃ divijamanujamanonayanāhlādadughairgativihāravrīḍā- vinayāvalokasusvarākṣarāvayavairmanasi nṛṇāṃ kusumāyudhasya vidadhatīṃ vivaraṃ nijamukhavigalitāmṛtāsavasahāsa- bhāṣaṇāmodamadāndhamadhukaranikaroparodhena drutapadavinyāsena valguspandanastanakalaśakabarabhāraraśanāṃ devīṃ tadavalokanena vivṛtāvasarasya bhagavato makaradhvajasya vaśamupanīto jaḍavaditi hovāca

का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैले मायासि कापि भगवत्परदेवतायाः ।विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थे किं वा मृगान् मृगयसे विपिने प्रमत्तान्॥ 7 ॥

kā tvaṃ cikīrṣasi ca kiṃ munivarya śaile māyāsi kāpi bhagavatparadevatāyāḥ | vijye bibharṣi dhanuṣī suhṛdātmano'rthe kiṃ vā mṛgān mṛgayase vipine pramattān

बाणाविमौ भगवतः शतपत्रपत्रौ शान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ ।कस्मै युयुङ्क्षसि वने विचरन् न विद्मः क्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु॥ 8 ॥

bāṇāvimau bhagavataḥ śatapatrapatrau śāntāvapuṅkharucirāvatitigmadantau | kasmai yuyuṅkṣasi vane vicaran na vidmaḥ kṣemāya no jaḍadhiyāṃ tava vikramo'stu

शिष्या इमे भगवतः परितः पठन्ति गायन्ति साम सरहस्यमजस्रमीशम् ।युष्मच्छिखाविलुलिताः सुमनोऽभिवृष्टीः सर्वे भजन्त्यृषिगणा इव वेदशाखाः॥ 9 ॥

śiṣyā ime bhagavataḥ paritaḥ paṭhanti gāyanti sāma sarahasyamajasramīśam | yuṣmacchikhāvilulitāḥ sumano'bhivṛṣṭīḥ sarve bhajantyṛṣigaṇā iva vedaśākhāḥ

वाचं परं चरणपञ्जरतित्तिरीणां ब्रह्मन्नरूपमुखरां शृणवाम तुभ्यम् ।लब्धा कदम्बरुचिरङ्कविटङ्कबिम्बे यस्यामलातपरिधिः क्व च वल्कलं ते॥ 10 ॥

vācaṃ paraṃ caraṇapañjaratittirīṇāṃ brahmannarūpamukharāṃ śṛṇavāma tubhyam | labdhā kadambaruciraṅkaviṭaṅkabimbe yasyāmalātaparidhiḥ kva ca valkalaṃ te

किं सम्भृतं रुचिरयोर्द्विज शृङ्गयोस्ते मध्ये कृशो वहसि यत्र दृशिः श्रिता मे ।पङ्कोऽरुणः सुरभिरात्मविषाण ईदृग् येनाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोषि॥ 11 ॥

kiṃ sambhṛtaṃ rucirayordvija śṛṅgayoste madhye kṛśo vahasi yatra dṛśiḥ śritā me | paṅko'ruṇaḥ surabhirātmaviṣāṇa īdṛg yenāśramaṃ subhaga me surabhīkaroṣi

लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तावकं मे यत्रत्य इत्थमुरसावयवावपूर्वौ ।अस्मद्विधस्य मन उन्नयनौ बिभर्ति बह्वद्भुतं सरसराससुधादिवक्त्रे॥ 12 ॥

lokaṃ pradarśaya suhṛttama tāvakaṃ me yatratya itthamurasāvayavāvapūrvau | asmadvidhasya mana unnayanau bibharti bahvadbhutaṃ sarasarāsasudhādivaktre

का वाऽऽत्मवृत्तिरदनाद्धविरङ्ग वाति विष्णोः कलास्यनिमिषोन्मकरौ च कर्णौ ।उद्विग्नमीनयुगलं द्विजपङ्क्तिशोचि- रासन्नभृङ्गनिकरं सर उन्मुखं ते॥ 13 ॥

kā vā''tmavṛttiradanāddhaviraṅga vāti viṣṇoḥ kalāsyanimiṣonmakarau ca karṇau | udvignamīnayugalaṃ dvijapaṅktiśoci- rāsannabhṛṅganikaraṃ sara unmukhaṃ te

योऽसौ त्वया करसरोजहतः पतङ्गो दिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे मुक्तं न ते स्मरसि वक्रजटावरूथं कष्टोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम्॥ 14 ॥

yo'sau tvayā karasarojahataḥ pataṅgo dikṣu bhraman bhramata ejayate'kṣiṇī me muktaṃ na te smarasi vakrajaṭāvarūthaṃ kaṣṭo'nilo harati lampaṭa eṣa nīvīm

रूपं तपोधन तपश्चरतां तपोघ्नं ह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् ।चर्तुं तपोऽर्हसि मया सह मित्र मह्यं किं वा प्रसीदति स वै भवभावनो मे॥ 15 ॥

rūpaṃ tapodhana tapaścaratāṃ tapoghnaṃ hyetattu kena tapasā bhavatopalabdham | cartuṃ tapo'rhasi mayā saha mitra mahyaṃ kiṃ vā prasīdati sa vai bhavabhāvano me

न त्वां त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तं यस्मिन् मनो दृगपि नो न वियाति लग्नम् ।मां चारुशृङ्ग्यर्हसि नेतुमनुव्रतं ते चित्तं यतः प्रतिसरन्तु शिवाः सचिव्यः॥ 16 ॥

na tvāṃ tyajāmi dayitaṃ dvijadevadattaṃ yasmin mano dṛgapi no na viyāti lagnam | māṃ cāruśṛṅgyarhasi netumanuvrataṃ te cittaṃ yataḥ pratisarantu śivāḥ sacivyaḥ

परिभाषया तां विबुधवधूं विबुधमतिरधिसभा- जयामास॥ 17 ॥

paribhāṣayā tāṃ vibudhavadhūṃ vibudhamatiradhisabhā- jayāmāsa

सा च ततस्तस्य वीरयूथपतेर्बुद्धिशीलरूपवयः- श्रियौदार्येण पराक्षिप्तमनास्तेन सहायुतायुत- परिवत्सरोपलक्षणं कालं जम्बूद्वीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे॥ 18 ॥

sā ca tatastasya vīrayūthapaterbuddhiśīlarūpavayaḥ- śriyaudāryeṇa parākṣiptamanāstena sahāyutāyuta- parivatsaropalakṣaṇaṃ kālaṃ jambūdvīpapatinā bhaumasvargabhogān bubhuje

तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आग्नीध्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मयकुरुभद्राश्व- केतुमालसंज्ञान् नव पुत्रानजनयत्॥ 19 ॥

tasyāmu ha vā ātmajān sa rājavara āgnīdhro nābhikimpuruṣaharivarṣelāvṛtaramyakahiraṇmayakurubhadrāśva- ketumālasaṃjñān nava putrānajanayat

सा सूत्वाथ सुतान् नवानुवत्सरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिर्भूय एवाजं देवमुपतस्थे॥ 20 ॥

sā sūtvātha sutān navānuvatsaraṃ gṛha evāpahāya pūrvacittirbhūya evājaṃ devamupatasthe

आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रहादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेताः पित्रा विभक्ता आत्मतुल्यनामानि यथाभागं जम्बूद्वीपवर्षाणि बुभुजुः॥ 21 ॥

āgnīdhrasutāste māturanugrahādautpattikenaiva saṃhananabalopetāḥ pitrā vibhaktā ātmatulyanāmāni yathābhāgaṃ jambūdvīpavarṣāṇi bubhujuḥ

आग्नीध्रो राजातृप्तः कामानामप्सरसमेवानुदिन- मधिमन्यमानस्तस्याः सलोकतां श्रुतिभिरवारुन्ध यत्र पितरो मादयन्ते॥ 22 ॥

āgnīdhro rājātṛptaḥ kāmānāmapsarasamevānudina- madhimanyamānastasyāḥ salokatāṃ śrutibhiravārundha yatra pitaro mādayante

सम्परेते पितरि नव भ्रातरो मेरुदुहितॄर्मेरुदेवीं प्रतिरूपा- मुग्रदंष्ट्रीं लतां रम्यां श्यामां नारीं भद्रां देववीतिमिति संज्ञा नवोदवहन्॥ 23 ॥

samparete pitari nava bhrātaro meruduhitṝrmerudevīṃ pratirūpā- mugradaṃṣṭrīṃ latāṃ ramyāṃ śyāmāṃ nārīṃ bhadrāṃ devavītimiti saṃjñā navodavahan

पञ्चमस्कन्धे आग्नीध्रवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः॥ 2b ॥

pañcamaskandhe āgnīdhravarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ