Skandha 5, Adhyāya 3

नाभिरपत्यकामोऽप्रजया मेरुदेव्या भगवन्तं यज्ञपुरुषमवहितात्मायजत॥ 1 ॥

nābhirapatyakāmo'prajayā merudevyā bhagavantaṃ yajñapuruṣamavahitātmāyajata

तस्य ह वाव श्रद्धया विशुद्धभावेन यजतः प्रवर्ग्येषु प्रचरत्सु द्रव्यदेशकालमन्त्रर्त्विग्दक्षिणाविधानयोगो- पपत्त्या दुरधिगमोऽपि भगवान् भागवतवात्सल्यतया सुप्रतीक आत्मानमपराजितं निजजनाभिप्रेतार्थ- विधित्सया गृहीतहृदयो हृदयङ्गमं मनोनयनानन्दना- वयवाभिराममाविश्चकार॥ 2 ॥

tasya ha vāva śraddhayā viśuddhabhāvena yajataḥ pravargyeṣu pracaratsu dravyadeśakālamantrartvigdakṣiṇāvidhānayogo- papattyā duradhigamo'pi bhagavān bhāgavatavātsalyatayā supratīka ātmānamaparājitaṃ nijajanābhipretārtha- vidhitsayā gṛhītahṛdayo hṛdayaṅgamaṃ manonayanānandanā- vayavābhirāmamāviścakāra

अथ ह तमाविष्कृतभुजयुगलद्वयं हिरण्मयं पुरुषविशेषं कपिशकौशेयाम्बरधरमुरसि विलसच्छ्रीवत्सललामं दरवरवनरुहवनमालाच्छूर्यमृतमणिगदादिभिरुपलक्षितं स्फुटकिरणप्रवरमुकुटकुण्डलकटककटिसूत्रहारकेयूर- नूपुराद्यङ्गभूषणविभूषितमृत्विक्सदस्यगृहपतयोऽधना इवोत्तमधनमुपलभ्य सबहुमानमर्हणेनावनतशीर्षाण उपतस्थुः॥ 3 ॥

atha ha tamāviṣkṛtabhujayugaladvayaṃ hiraṇmayaṃ puruṣaviśeṣaṃ kapiśakauśeyāmbaradharamurasi vilasacchrīvatsalalāmaṃ daravaravanaruhavanamālācchūryamṛtamaṇigadādibhirupalakṣitaṃ sphuṭakiraṇapravaramukuṭakuṇḍalakaṭakakaṭisūtrahārakeyūra- nūpurādyaṅgabhūṣaṇavibhūṣitamṛtviksadasyagṛhapatayo'dhanā ivottamadhanamupalabhya sabahumānamarhaṇenāvanataśīrṣāṇa upatasthuḥ

अर्हसि मुहुरर्हत्तमार्हणमस्माकमनुपथानां नमो नम इत्येतावत्सदुपशिक्षितं कोऽर्हति पुमान् प्रकृतिगुण- व्यतिकरमतिरनीश ईश्वरस्य परस्य प्रकृतिपुरुषयो- रर्वाक्तनाभिर्नामरूपाकृतिभी रूपनिरूपणम्॥ 4 ॥

arhasi muhurarhattamārhaṇamasmākamanupathānāṃ namo nama ityetāvatsadupaśikṣitaṃ ko'rhati pumān prakṛtiguṇa- vyatikaramatiranīśa īśvarasya parasya prakṛtipuruṣayo- rarvāktanābhirnāmarūpākṛtibhī rūpanirūpaṇam

सकलजननिकायवृजिननिरसनशिवतमप्रवर- गुणगणैकदेशकथनादृते॥ 5 ॥

sakalajananikāyavṛjinanirasanaśivatamapravara- guṇagaṇaikadeśakathanādṛte

परिजनानुरागविरचितशबलसंशब्दसलिलसित- किसलयतुलसिकादूर्वाङ्कुरैरपि सम्भृतया सपर्यया किल परम परितुष्यसि॥ 6 ॥

parijanānurāgaviracitaśabalasaṃśabdasalilasita- kisalayatulasikādūrvāṅkurairapi sambhṛtayā saparyayā kila parama parituṣyasi

अथानयापि न भवत इज्ययोरुभारभरया समुचित- मर्थमिहोपलभामहे॥ 7 ॥

athānayāpi na bhavata ijyayorubhārabharayā samucita- marthamihopalabhāmahe

आत्मन एवानुसवनमञ्जसाव्यतिरेकेण बोभूयमा- नाशेषपुरुषार्थस्वरूपस्य किन्तु नाथाशिष आशासानानामेतदभिसंराधनमात्रं भवितुमर्हति॥ 8 ॥

ātmana evānusavanamañjasāvyatirekeṇa bobhūyamā- nāśeṣapuruṣārthasvarūpasya kintu nāthāśiṣa āśāsānānāmetadabhisaṃrādhanamātraṃ bhavitumarhati

तद्यथा बालिशानां स्वयमात्मनः श्रेयः पर-मविदुषां परम परमपुरुष प्रकर्षकरुणया स्वमहिमानं चापवर्गाख्यमुपकल्पयिष्यन् स्वयं नापचित एवेतरवदिहोपलक्षितः॥ 9 ॥

tadyathā bāliśānāṃ svayamātmanaḥ śreyaḥ para-maviduṣāṃ parama paramapuruṣa prakarṣakaruṇayā svamahimānaṃ cāpavargākhyamupakalpayiṣyan svayaṃ nāpacita evetaravadihopalakṣitaḥ

अथायमेव वरो ह्यर्हत्तम यर्हि बर्हिषि राजर्षेर्वरदर्षभो भवान् निजपुरुषेक्षणविषय आसीत्॥ 10 ॥

athāyameva varo hyarhattama yarhi barhiṣi rājarṣervaradarṣabho bhavān nijapuruṣekṣaṇaviṣaya āsīt

असङ्गनिशितज्ञानानलविधूताशेषमलानां भवत्स्वभावानामात्मारामाणां मुनीनामनवरत- परिगुणितगुणगणपरममङ्गलायनगुणगण कथनोऽसि॥ 11 ॥

asaṅganiśitajñānānalavidhūtāśeṣamalānāṃ bhavatsvabhāvānāmātmārāmāṇāṃ munīnāmanavarata- pariguṇitaguṇagaṇaparamamaṅgalāyanaguṇagaṇa kathano'si

अथ कथञ्चित्स्खलनक्षुत्पतनजृम्भणदुरवस्थानादिषु विवशानां नः स्मरणाय ज्वरमरणदशायामपि सकल- कश्मलनिरसनानि तव गुणकृतनामधेयानि वचनगोचराणि भवन्तु॥ 12 ॥

atha kathañcitskhalanakṣutpatanajṛmbhaṇaduravasthānādiṣu vivaśānāṃ naḥ smaraṇāya jvaramaraṇadaśāyāmapi sakala- kaśmalanirasanāni tava guṇakṛtanāmadheyāni vacanagocarāṇi bhavantu

किञ्चायं राजर्षिरपत्यकामः प्रजां भवादृशीमाशासान ईश्वरमाशिषां स्वर्गापवर्गयोरपि भवन्तमुपधावति प्रजायामर्थप्रत्ययो धनदमिवाधनः फलीकरणम्॥ 13 ॥

kiñcāyaṃ rājarṣirapatyakāmaḥ prajāṃ bhavādṛśīmāśāsāna īśvaramāśiṣāṃ svargāpavargayorapi bhavantamupadhāvati prajāyāmarthapratyayo dhanadamivādhanaḥ phalīkaraṇam

को वा इह तेऽपराजितोऽपराजितया मायया- नवसितपदव्यानावृतमतिर्विषयविषरयानावृत- प्रकृतिरनुपासितमहच्चरणः॥ 14 ॥

ko vā iha te'parājito'parājitayā māyayā- navasitapadavyānāvṛtamatirviṣayaviṣarayānāvṛta- prakṛtiranupāsitamahaccaraṇaḥ

यदु ह वाव तव पुनरदभ्रकर्तरिह समाहूत- स्तत्रार्थधियां मन्दानां नस्तद्यद्देवहेलनं देवदेवार्हसि साम्येन सर्वान् प्रतिवोढुमविदुषाम्॥ 15 ॥

yadu ha vāva tava punaradabhrakartariha samāhūta- statrārthadhiyāṃ mandānāṃ nastadyaddevahelanaṃ devadevārhasi sāmyena sarvān prativoḍhumaviduṣām

वर्षधराभिवादिताभिवन्दितचरणः सदयमिदमाह॥ 16 ॥

varṣadharābhivāditābhivanditacaraṇaḥ sadayamidamāha

अहो बताहमृषयो भवद्भिरवितथगीर्भिर्वरमसुलभ- मभियाचितो यदमुष्यात्मजो मया सदृशो भूयादिति ममाहमेवाभिरूपः कैवल्यादथापि ब्रह्मवादो न मृषा भवितुमर्हति ममैव हि मुखं यद्द्विजदेवकुलम्॥ 17 ॥

aho batāhamṛṣayo bhavadbhiravitathagīrbhirvaramasulabha- mabhiyācito yadamuṣyātmajo mayā sadṛśo bhūyāditi mamāhamevābhirūpaḥ kaivalyādathāpi brahmavādo na mṛṣā bhavitumarhati mamaiva hi mukhaṃ yaddvijadevakulam

तत आग्नीध्रीयेंऽशकलयावतरिष्याम्यात्मतुल्य- मनुपलभमानः॥ 18 ॥

tata āgnīdhrīyeṃ'śakalayāvatariṣyāmyātmatulya- manupalabhamānaḥ

न्तर्दधे भगवान्॥ 19 ॥

ntardadhe bhagavān

बर्हिषि तस्मिन्नेव विष्णुदत्त भगवान् परमर्षिभिः प्रसादितो नाभेः प्रियचिकीर्षया तदवरोधायने मेरुदेव्यां धर्मान् दर्शयितुकामो वातरशनानां श्रमणानामृषीणामूर्ध्वमन्थिनां शुक्लया तनुवावततार॥ 20 ॥

barhiṣi tasminneva viṣṇudatta bhagavān paramarṣibhiḥ prasādito nābheḥ priyacikīrṣayā tadavarodhāyane merudevyāṃ dharmān darśayitukāmo vātaraśanānāṃ śramaṇānāmṛṣīṇāmūrdhvamanthināṃ śuklayā tanuvāvatatāra

पञ्चमस्कन्धे नाभिचरिते ऋषभावतारो नाम तृतीयोऽध्यायः॥ 3b ॥

pañcamaskandhe nābhicarite ṛṣabhāvatāro nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ