Skandha 1, Adhyāya 13

सूत उवाच ।सुद्युने तु दिवं याते राज्यं चक्रे पुरूरवाः ।सगुणश्च सुरूपश्च प्रजारञ्जनतत्परः॥ 1 ॥

sūta uvāca | sudyune tu divaṃ yāte rājyaṃ cakre purūravāḥ | saguṇaśca surūpaśca prajārañjanatatparaḥ

प्रतिष्ठाने पुरे रम्ये राज्यं सर्वनमस्कृतम् ।चकार सर्वधर्मज्ञः प्रजारक्षणतत्परः॥ 2 ॥

pratiṣṭhāne pure ramye rājyaṃ sarvanamaskṛtam | cakāra sarvadharmajñaḥ prajārakṣaṇatatparaḥ

मन्त्रः सुगुप्तस्तस्यासीत्परत्राभिज्ञता तथा ।सदैवोत्साहशक्तिश्च प्रभुशक्तिस्तथोत्तमा॥ 3 ॥

mantraḥ suguptastasyāsītparatrābhijñatā tathā | sadaivotsāhaśaktiśca prabhuśaktistathottamā

सामदानादयः सर्वे वशगास्तस्य भूपतेः ।वर्णाश्रमान्स्वधर्मस्थान्कुर्वन् राज्यं शशास ह॥ 4 ॥

sāmadānādayaḥ sarve vaśagāstasya bhūpateḥ | varṇāśramānsvadharmasthānkurvan rājyaṃ śaśāsa ha

यज्ञांश्च विविधांश्चक्रे स राजा बहुदक्षिणान् ।दानानि च पवित्राणि ददावथ नराधिपः॥ 5 ॥

yajñāṃśca vividhāṃścakre sa rājā bahudakṣiṇān | dānāni ca pavitrāṇi dadāvatha narādhipaḥ

तस्य रूपगुणौदार्यशीलद्रविणविक्रमान् ।श्रुत्वोर्वशी वशीभूता चकमे तं नराधिपम्॥ 6 ॥

tasya rūpaguṇaudāryaśīladraviṇavikramān | śrutvorvaśī vaśībhūtā cakame taṃ narādhipam

ब्रह्मशापाभितप्ता सा मानुषं लोकमास्थिता ।गुणिनं तं नृपं मत्वा वरयामास मानिनी॥ 7 ॥

brahmaśāpābhitaptā sā mānuṣaṃ lokamāsthitā | guṇinaṃ taṃ nṛpaṃ matvā varayāmāsa māninī

समयं चेदृशं कृत्वा स्थिता तत्र वराङ्गना ।एतावुरणकौ राजन्न्यस्तौ रक्षस्व मानद॥ 8 ॥

samayaṃ cedṛśaṃ kṛtvā sthitā tatra varāṅganā | etāvuraṇakau rājannyastau rakṣasva mānada

घृतं मे भक्षणं नित्यं नान्यत्किञ्चिन्नृपाशनम् ।नेक्षे त्वां च महाराज नग्नमन्यत्र मैथुनात्॥ 9 ॥

ghṛtaṃ me bhakṣaṇaṃ nityaṃ nānyatkiñcinnṛpāśanam | nekṣe tvāṃ ca mahārāja nagnamanyatra maithunāt

भाषाबन्धस्त्वयं राजन् यदि भग्नो भविष्यति ।तदा त्यक्त्वा गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्॥ 10 ॥

bhāṣābandhastvayaṃ rājan yadi bhagno bhaviṣyati | tadā tyaktvā gamiṣyāmi satyametadbravīmyaham

अङ्गीकृतं च तद्राज्ञा कामिन्या भाषितं तु यत् ।स्थिता भाषणबन्धेन शापानुगहकाम्यया॥ 11 ॥

aṅgīkṛtaṃ ca tadrājñā kāminyā bhāṣitaṃ tu yat | sthitā bhāṣaṇabandhena śāpānugahakāmyayā

रेमे तदा स भूपालो लीनो वर्षगणान्बहून् ।धर्मकर्मादिकं त्यक्त्वा चोर्वश्या मदमोहितः॥ 12 ॥

reme tadā sa bhūpālo līno varṣagaṇānbahūn | dharmakarmādikaṃ tyaktvā corvaśyā madamohitaḥ

एकचित्तस्तु सञ्जातस्तन्मनस्को महीपतिः ।न शशाक तया हीनः क्षणमप्यतिमोहितः॥ 13 ॥

ekacittastu sañjātastanmanasko mahīpatiḥ | na śaśāka tayā hīnaḥ kṣaṇamapyatimohitaḥ

एवं वर्षगणान्ते तु स्वर्गस्थः पाकशासनः ।उर्वशीं नागतां दृष्ट्वा गन्धर्वानाह देवराट्॥ 14 ॥

evaṃ varṣagaṇānte tu svargasthaḥ pākaśāsanaḥ | urvaśīṃ nāgatāṃ dṛṣṭvā gandharvānāha devarāṭ

उर्वशीमानयध्वं भो गन्धर्वाः सर्व एव हि ।हृत्वोरणौ गृहात्तस्य भूपतेः समये किल॥ 15 ॥

urvaśīmānayadhvaṃ bho gandharvāḥ sarva eva hi | hṛtvoraṇau gṛhāttasya bhūpateḥ samaye kila

उर्वशीरहितं स्थानं मदीयं नातिशोभते ।येन केनाप्युपायेन तामानयत कामिनीम्॥ 16 ॥

urvaśīrahitaṃ sthānaṃ madīyaṃ nātiśobhate | yena kenāpyupāyena tāmānayata kāminīm

इत्युक्तास्तेऽथ गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः ।ततो गत्वा महागाढे तमसि प्रत्युपस्थिते॥ 17 ॥

ityuktāste'tha gandharvā viśvāvasupurogamāḥ | tato gatvā mahāgāḍhe tamasi pratyupasthite

जह्रुस्तावुरणौ देवा रममाणं विलोक्य तम् ।चक्रन्दतुस्तदा तौ तु ह्रियमाणौ विहायसा॥ 18 ॥

jahrustāvuraṇau devā ramamāṇaṃ vilokya tam | cakrandatustadā tau tu hriyamāṇau vihāyasā

उर्वशी तदुपाकर्ण्य क्रन्दितं सुतयोरिव ।कुपितोवाच राजानं समयोऽयं कृतो मया॥ 19 ॥

urvaśī tadupākarṇya kranditaṃ sutayoriva | kupitovāca rājānaṃ samayo'yaṃ kṛto mayā

नष्टाहं तव विश्वासाद्धृतौ चोरैर्ममोरणौ ।राजन्पुत्रसमावेतौ त्वं किं शेषे स्त्रिया समः॥ 20 ॥

naṣṭāhaṃ tava viśvāsāddhṛtau corairmamoraṇau | rājanputrasamāvetau tvaṃ kiṃ śeṣe striyā samaḥ

हतास्म्यहं कुनाथेन नपुंसा वीरमानिना ।उरणौ मे गतौ चाद्य सदा प्राणप्रियौ मम॥ 21 ॥

hatāsmyahaṃ kunāthena napuṃsā vīramāninā | uraṇau me gatau cādya sadā prāṇapriyau mama

एवं विलप्यमानां तां दृष्ट्वा राजा विमोहितः ।नग्न एव ययौ तूर्णं पृष्ठतः पृथिवीपतिः॥ 22 ॥

evaṃ vilapyamānāṃ tāṃ dṛṣṭvā rājā vimohitaḥ | nagna eva yayau tūrṇaṃ pṛṣṭhataḥ pṛthivīpatiḥ

विद्युत्प्रकाशिता तत्र गन्धर्वैर्नृपवेश्मनि ।नग्नभूतस्तया दृष्टो भूपतिर्गन्तुकामया॥ 23 ॥

vidyutprakāśitā tatra gandharvairnṛpaveśmani | nagnabhūtastayā dṛṣṭo bhūpatirgantukāmayā

त्यक्त्वोरणौ गताः सर्वे गन्धर्वाः पथि पार्थिवः ।नग्नो जग्राह तौ श्रान्तो जगाम स्वगृहं प्रति॥ 24 ॥

tyaktvoraṇau gatāḥ sarve gandharvāḥ pathi pārthivaḥ | nagno jagrāha tau śrānto jagāma svagṛhaṃ prati

तदोर्वशीं गतां दृष्ट्वा विललापातिदुःखितः ।नग्नं वीक्ष्य पतिं नारी गता सा वरवर्णिनी॥ 25 ॥

tadorvaśīṃ gatāṃ dṛṣṭvā vilalāpātiduḥkhitaḥ | nagnaṃ vīkṣya patiṃ nārī gatā sā varavarṇinī

क्रन्दन्स देशदेशेषु बभ्राम नृपतिः स्वयम् ।तच्चित्तो विह्वलः शोचन्विवशः काममोहितः॥ 26 ॥

krandansa deśadeśeṣu babhrāma nṛpatiḥ svayam | taccitto vihvalaḥ śocanvivaśaḥ kāmamohitaḥ

भ्रमन्वै सकलां पृथ्वीं कुरुक्षेत्रे ददर्श ताम् ।दृष्ट्वा संहृष्टवदनः प्राह सूक्तं नृपोत्तमः॥ 27 ॥

bhramanvai sakalāṃ pṛthvīṃ kurukṣetre dadarśa tām | dṛṣṭvā saṃhṛṣṭavadanaḥ prāha sūktaṃ nṛpottamaḥ

अये जाये तिष्ठ तिष्ठ घोरे न त्यक्तुमर्हसि ।मां त्वं त्वन्मनसं कान्तं वशगं चाप्यनागसम्॥ 28 ॥

aye jāye tiṣṭha tiṣṭha ghore na tyaktumarhasi | māṃ tvaṃ tvanmanasaṃ kāntaṃ vaśagaṃ cāpyanāgasam

स देहोऽयं पतत्यत्र देवि दूरं हृतस्त्वया ।खादन्त्येनं वृकाः काकास्त्वया त्यक्तं वरोरु यत्॥ 29 ॥

sa deho'yaṃ patatyatra devi dūraṃ hṛtastvayā | khādantyenaṃ vṛkāḥ kākāstvayā tyaktaṃ varoru yat

एवं विलपमानं तं राजानं प्राह चोर्वशी ।दुःखितं कृपणं श्रान्तं कामार्तं विवशं भृशम्॥ 30 ॥

evaṃ vilapamānaṃ taṃ rājānaṃ prāha corvaśī | duḥkhitaṃ kṛpaṇaṃ śrāntaṃ kāmārtaṃ vivaśaṃ bhṛśam

उर्वश्युवाच ।मूर्खोऽसि नृपशार्दूल ज्ञानं कुत्र गतं तव ।क्वापि सख्यं न च स्त्रीणां वृकाणामिव पार्थिव॥ 31 ॥

urvaśyuvāca | mūrkho'si nṛpaśārdūla jñānaṃ kutra gataṃ tava | kvāpi sakhyaṃ na ca strīṇāṃ vṛkāṇāmiva pārthiva

न विश्वासो हि कर्तव्यः स्त्रीषु चौरेषु पार्थिवैः ।गृहं गच्छ सुखं भुङ्क्ष्व मा विषादे मनः कृथाः॥ 32 ॥

na viśvāso hi kartavyaḥ strīṣu caureṣu pārthivaiḥ | gṛhaṃ gaccha sukhaṃ bhuṅkṣva mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ

इत्येवं बोधितो राजा न विवेदातिमोहितः ।दुःखं च परमं प्राप्तः स्वैरिणीस्नेहयन्त्रितः॥ 33 ॥

ityevaṃ bodhito rājā na vivedātimohitaḥ | duḥkhaṃ ca paramaṃ prāptaḥ svairiṇīsnehayantritaḥ

सूत उवाच ।इति सर्वं समाख्यातमुर्वशीचरितं महत् ।वेदे विस्तरितं चैतत्सङ्क्षेपात्कथितं मया॥ 34 ॥

sūta uvāca | iti sarvaṃ samākhyātamurvaśīcaritaṃ mahat | vede vistaritaṃ caitatsaṅkṣepātkathitaṃ mayā