अध्याय 139
श्लोक 1
जनमेजय उवाच ।कथं ताश्च स्त्रियः सर्वा भृगूणां दुःखसागरात् ।मुक्ता वंशः पुनस्तेषां ब्राह्मणानां स्थिरोऽभवत्
janamejaya uvāca | kathaṃ tāśca striyaḥ sarvā bhṛgūṇāṃ duḥkhasāgarāt | muktā vaṃśaḥ punasteṣāṃ brāhmaṇānāṃ sthiro'bhavat
अध्याय 139
जनमेजय उवाच ।कथं ताश्च स्त्रियः सर्वा भृगूणां दुःखसागरात् ।मुक्ता वंशः पुनस्तेषां ब्राह्मणानां स्थिरोऽभवत्
janamejaya uvāca | kathaṃ tāśca striyaḥ sarvā bhṛgūṇāṃ duḥkhasāgarāt | muktā vaṃśaḥ punasteṣāṃ brāhmaṇānāṃ sthiro'bhavat
अध्याय 139
हैहयैः किं कृतं कार्यं हत्वा तान्ब्राह्मणानपि ।क्षत्रियैर्लोभसंयुक्तैः पापाचारैर्वदस्व तत्
haihayaiḥ kiṃ kṛtaṃ kāryaṃ hatvā tānbrāhmaṇānapi | kṣatriyairlobhasaṃyuktaiḥ pāpācārairvadasva tat
अध्याय 139
न तृप्तिरस्ति मे ब्रह्मन् पिबतस्ते कथामृतम् ।पावनं सुखदं नॄणां परलोके फलप्रदम्
na tṛptirasti me brahman pibataste kathāmṛtam | pāvanaṃ sukhadaṃ nṝṇāṃ paraloke phalapradam
अध्याय 139
व्यास उवाच ।शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् ।यथा स्त्रियस्तु ता मुक्ता दुःखात्तस्माद्दुरत्ययात्
vyāsa uvāca | śṛṇu rājanpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm | yathā striyastu tā muktā duḥkhāttasmādduratyayāt
अध्याय 139
भृगुपत्न्यो यदा राजन् हिमवन्तं गिरिं गताः ।भयत्रस्ता विभग्नाशा हैहयैः पीडिता भृशम्
bhṛgupatnyo yadā rājan himavantaṃ giriṃ gatāḥ | bhayatrastā vibhagnāśā haihayaiḥ pīḍitā bhṛśam
अध्याय 139
गौरीं तत्र तु संस्थाप्य मृण्मयीं सरितस्तटे ।उपोषणपराश्चकुर्निश्चयं मरणं प्रति
gaurīṃ tatra tu saṃsthāpya mṛṇmayīṃ saritastaṭe | upoṣaṇaparāścakurniścayaṃ maraṇaṃ prati
अध्याय 139
स्वप्ने गत्वा तदा देवी प्राह ताः प्रमदोत्तमाः ।युष्मासु मध्ये कस्याश्चिद्भविता चोरुजः पुमान्
svapne gatvā tadā devī prāha tāḥ pramadottamāḥ | yuṣmāsu madhye kasyāścidbhavitā corujaḥ pumān
अध्याय 139
मदंशशक्तिसम्भिन्नः स वः कार्यं विधास्यति ।इत्यादिश्य पराम्बा सा पश्चादन्तर्हिताभवत्
madaṃśaśaktisambhinnaḥ sa vaḥ kāryaṃ vidhāsyati | ityādiśya parāmbā sā paścādantarhitābhavat
अध्याय 139
जागृतास्तु ततः सर्वा मुदमापुर्वराङ्गनाः ।काचित्तासां भयोद्विग्ना कामिनी चतुरा भृशम्
jāgṛtāstu tataḥ sarvā mudamāpurvarāṅganāḥ | kācittāsāṃ bhayodvignā kāminī caturā bhṛśam
अध्याय 139
दधार चोरुणैकेन गर्भं सा कुलवृद्धये ।पलायनपरा दृष्टा क्षत्रियैर्ब्राह्मणी यदा
dadhāra coruṇaikena garbhaṃ sā kulavṛddhaye | palāyanaparā dṛṣṭā kṣatriyairbrāhmaṇī yadā
अध्याय 139
विह्वला तेजसा युक्ता तदा ते दुद्रुवुर्भृशम् ।गृह्यतां वध्यतां नारी सगर्भा याति सत्वरा
vihvalā tejasā yuktā tadā te dudruvurbhṛśam | gṛhyatāṃ vadhyatāṃ nārī sagarbhā yāti satvarā
अध्याय 139
इति ब्रुवन्तः सम्प्राप्ताः कामिनीं खड्गपाणयः ।सा भयार्ता तु तान्दृष्ट्वा रुरोद समुपागतान्
iti bruvantaḥ samprāptāḥ kāminīṃ khaḍgapāṇayaḥ | sā bhayārtā tu tāndṛṣṭvā ruroda samupāgatān
अध्याय 139
गर्भस्य रक्षणार्थं सा चुक्रोशातिभयातुरा ।रुदतीं मातरं श्रुत्वा दीनां प्राणविवर्जिताम्
garbhasya rakṣaṇārthaṃ sā cukrośātibhayāturā | rudatīṃ mātaraṃ śrutvā dīnāṃ prāṇavivarjitām
अध्याय 139
निराधारां क्रन्दमानां क्षत्रियैर्भृशतापिताम् ।गृहीतामिव सिंहेन सगर्भां हरिणीं यथा
nirādhārāṃ krandamānāṃ kṣatriyairbhṛśatāpitām | gṛhītāmiva siṃhena sagarbhāṃ hariṇīṃ yathā
अध्याय 139
साश्रुनेत्रां वेपमानां सङ्क्रुध्य बालकस्तदा ।भित्त्वोरुं निर्जगामाशु गर्भः सूर्य इवापरः
sāśrunetrāṃ vepamānāṃ saṅkrudhya bālakastadā | bhittvoruṃ nirjagāmāśu garbhaḥ sūrya ivāparaḥ
अध्याय 139
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां तेजसा बालकः शुभः ।दर्शनाद्बालकस्याशु सर्वे जाता विलोचनाः
muṣṇandṛṣṭīḥ kṣatriyāṇāṃ tejasā bālakaḥ śubhaḥ | darśanādbālakasyāśu sarve jātā vilocanāḥ
अध्याय 139
बभ्रमुर्गिरिदुर्गेषु जन्मान्धा इव क्षत्रियाः ।चिन्तितं मनसा सर्वैः किमेतदिति साम्प्रतम्
babhramurgiridurgeṣu janmāndhā iva kṣatriyāḥ | cintitaṃ manasā sarvaiḥ kimetaditi sāmpratam
अध्याय 139
सर्वे चक्षुर्विहीना यज्जाता स्म बालदर्शनात् ।ब्राह्मण्यास्तु प्रभावोऽयं सतीव्रतबलं महत्
sarve cakṣurvihīnā yajjātā sma bāladarśanāt | brāhmaṇyāstu prabhāvo'yaṃ satīvratabalaṃ mahat
अध्याय 139
क्षणाद्वामोघसङ्कल्पाः किं करिष्यन्तिदुःखिताः ।इति सञ्चिन्त्य मनसा नेत्रहीना निराश्रयाः
kṣaṇādvāmoghasaṅkalpāḥ kiṃ kariṣyantiduḥkhitāḥ | iti sañcintya manasā netrahīnā nirāśrayāḥ
अध्याय 139
ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर्हैहया गतचेतसः ।प्रणेमुस्तां भयत्रस्तां कृताञ्जलिपुटाश्च ते
brāhmaṇīṃ śaraṇaṃ jagmurhaihayā gatacetasaḥ | praṇemustāṃ bhayatrastāṃ kṛtāñjalipuṭāśca te
अध्याय 139
ऊचुश्चैनां भयोद्विग्नां दृष्ट्यर्थं क्षत्रियर्षभाः ।प्रसीद सुभगे मातः सेवकास्ते वयं किल
ūcuścaināṃ bhayodvignāṃ dṛṣṭyarthaṃ kṣatriyarṣabhāḥ | prasīda subhage mātaḥ sevakāste vayaṃ kila
अध्याय 139
कृतापराधा रम्भोरु क्षत्रियाः पापबुद्धयः ।दर्शनात्तव तन्वङ्गि जाताः सर्वे विलोचनाः
kṛtāparādhā rambhoru kṣatriyāḥ pāpabuddhayaḥ | darśanāttava tanvaṅgi jātāḥ sarve vilocanāḥ
अध्याय 139
मुखं ते नैव पश्यामो जन्मान्धा इव भामिनि ।अद्भुतं ते तपो वीर्यं किं कुर्मः पापकारिणः
mukhaṃ te naiva paśyāmo janmāndhā iva bhāmini | adbhutaṃ te tapo vīryaṃ kiṃ kurmaḥ pāpakāriṇaḥ
अध्याय 139
शरणं ते प्रपन्नाः स्मो देहि चक्षूंषि मानदे ।अन्धत्वं मरणादुग्रं कृपां कर्तुं त्वमर्हसि
śaraṇaṃ te prapannāḥ smo dehi cakṣūṃṣi mānade | andhatvaṃ maraṇādugraṃ kṛpāṃ kartuṃ tvamarhasi
अध्याय 139
पुनर्दृष्टिप्रदानेन सेवकान्क्षत्रियान्कुरु ।उपरम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः
punardṛṣṭipradānena sevakānkṣatriyānkuru | uparamya ca gacchema sahitāḥ pāpakarmaṇaḥ
अध्याय 139
अतः परं न कर्तव्यमीदृशं कर्म कर्हिचित् ।भार्गवाणां तु सर्वेषां सेवकाः स्मो वयं किल
ataḥ paraṃ na kartavyamīdṛśaṃ karma karhicit | bhārgavāṇāṃ tu sarveṣāṃ sevakāḥ smo vayaṃ kila
अध्याय 139
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं क्षन्तव्यं तत्त्वयाधुना ।वैरं नातः परं क्वापि भृगुभिः क्षत्रियैः सह
ajñānādyatkṛtaṃ pāpaṃ kṣantavyaṃ tattvayādhunā | vairaṃ nātaḥ paraṃ kvāpi bhṛgubhiḥ kṣatriyaiḥ saha
अध्याय 139
कर्तव्यं शपथैः सम्यग्वर्तितव्यं तु हैहयैः ।सपुत्रा भव सुश्रोणि प्रणताः स्मो वयं च ते
kartavyaṃ śapathaiḥ samyagvartitavyaṃ tu haihayaiḥ | saputrā bhava suśroṇi praṇatāḥ smo vayaṃ ca te
अध्याय 139
प्रसादं कुरु कल्याणि न द्विष्यामः कदाचन ।व्यास उवाच ।इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्राह्मणी विस्मयान्विता
prasādaṃ kuru kalyāṇi na dviṣyāmaḥ kadācana | vyāsa uvāca | iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā brāhmaṇī vismayānvitā
अध्याय 139
तानाह प्रणतान्दुःस्थानाश्वास्य गतलोचनान् ।गृहीता न मया दृष्टिर्युष्माकं क्षत्रियाः किल
tānāha praṇatānduḥsthānāśvāsya gatalocanān | gṛhītā na mayā dṛṣṭiryuṣmākaṃ kṣatriyāḥ kila
अध्याय 139
नाहं रुषान्विता सत्यं कारणं शृणुताद्य यत् ।अयं च भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः
nāhaṃ ruṣānvitā satyaṃ kāraṇaṃ śṛṇutādya yat | ayaṃ ca bhārgavo nūnamūrujaḥ kupito'dya vaḥ
अध्याय 139
चक्षूंषि तेन युष्माकं स्तम्भितानि रुषावता ।स्वबन्धून्निहतांज्ञात्वा गर्भस्थानपि क्षत्रियैः
cakṣūṃṣi tena yuṣmākaṃ stambhitāni ruṣāvatā | svabandhūnnihatāṃjñātvā garbhasthānapi kṣatriyaiḥ
अध्याय 139
अनागसो धर्मपरांस्तापसान्धनकाम्यया ।गर्भानपि यदा यूयं भृगूनघ्नंस्तु पुत्रकाः
anāgaso dharmaparāṃstāpasāndhanakāmyayā | garbhānapi yadā yūyaṃ bhṛgūnaghnaṃstu putrakāḥ
अध्याय 139
तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः ।षडङ्गश्चाखिलो वेदो गृहीतोऽनेन चाञ्जसा
tadāyamūruṇā garbho mayā varṣaśataṃ dhṛtaḥ | ṣaḍaṅgaścākhilo vedo gṛhīto'nena cāñjasā
अध्याय 139
गर्भस्थेनापि बालेन भृगुवंशविवृद्धये ।सोऽपि पितृवधान्नूनं क्रोथेद्धो हन्तुमिच्छति
garbhasthenāpi bālena bhṛguvaṃśavivṛddhaye | so'pi pitṛvadhānnūnaṃ krotheddho hantumicchati
अध्याय 139
भगवत्याः प्रसादेन जातोऽयं मम बालकः ।तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः
bhagavatyāḥ prasādena jāto'yaṃ mama bālakaḥ | tejasā yasya divyena cakṣūṃṣi muṣitāni vaḥ
अध्याय 139
तस्मादौर्वं सुतं मेऽद्य याचध्वं विनयान्विताः ।प्रणिपातेन तुष्टोऽसौ दृष्टिं वः प्रतिमोक्ष्यति
tasmādaurvaṃ sutaṃ me'dya yācadhvaṃ vinayānvitāḥ | praṇipātena tuṣṭo'sau dṛṣṭiṃ vaḥ pratimokṣyati
अध्याय 139
व्यास उवाच ।तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या हैहयास्तुष्टुवुश्च तम् ।प्रणेमुर्विनयोपेता ऊरुजं मुनिसत्तमम्
vyāsa uvāca | tacchrutvā vacanaṃ tasyā haihayāstuṣṭuvuśca tam | praṇemurvinayopetā ūrujaṃ munisattamam
अध्याय 139
स सन्तुष्टो बभूवाथ तानुवाच विचक्षुषः ।गच्छध्वं स्वगृहान्भूपा ममाख्यानकृतं वचः
sa santuṣṭo babhūvātha tānuvāca vicakṣuṣaḥ | gacchadhvaṃ svagṛhānbhūpā mamākhyānakṛtaṃ vacaḥ
अध्याय 139
अवश्यम्भाविभावास्ते भवन्ति देवनिर्मिताः ।नात्र शोकस्तु कर्तव्यः पुरुषेण विजानता
avaśyambhāvibhāvāste bhavanti devanirmitāḥ | nātra śokastu kartavyaḥ puruṣeṇa vijānatā
अध्याय 139
पूर्ववदृषयः सर्वे प्राप्नुवन्तु यथासुखम् ।व्रजन्तु विगतक्रोधा भवनानि यथासुखम्
pūrvavadṛṣayaḥ sarve prāpnuvantu yathāsukham | vrajantu vigatakrodhā bhavanāni yathāsukham
अध्याय 139
इति तेन समादिष्टा हैहयाः प्राप्तलोचनाः ।और्वमामन्त्र्य जग्मुस्ते सदनानि यथारुचि
iti tena samādiṣṭā haihayāḥ prāptalocanāḥ | aurvamāmantrya jagmuste sadanāni yathāruci
अध्याय 139
ब्राह्मणी तं सुतं दिव्यं गृहीत्वा स्वाश्रमं गता ।पालयामास भूपाल तेजस्विनमतन्द्रिता
brāhmaṇī taṃ sutaṃ divyaṃ gṛhītvā svāśramaṃ gatā | pālayāmāsa bhūpāla tejasvinamatandritā
अध्याय 139
एवं ते कथितं राजन् भृगूणां तु विनाशनम् ।लोभाविष्टैः क्षत्रियैश्च यत्कृतं पातकं किल
evaṃ te kathitaṃ rājan bhṛgūṇāṃ tu vināśanam | lobhāviṣṭaiḥ kṣatriyaiśca yatkṛtaṃ pātakaṃ kila
अध्याय 139
जनमेजय उवाच ।श्रुतं मया महत्कर्म क्षत्रियाणाञ्च दारुणम् ।कारणं लोभ एवात्र दुःखदश्चोभयोस्तु सः
janamejaya uvāca | śrutaṃ mayā mahatkarma kṣatriyāṇāñca dāruṇam | kāraṇaṃ lobha evātra duḥkhadaścobhayostu saḥ
अध्याय 139
किञ्चित्प्रष्टुमिहेच्छामि संशयं वासवीसुत ।हैहयास्ते कथं नाम्ना ख्याता भुवि नृपात्मजाः
kiñcitpraṣṭumihecchāmi saṃśayaṃ vāsavīsuta | haihayāste kathaṃ nāmnā khyātā bhuvi nṛpātmajāḥ
अध्याय 139
यदोस्तु यादवाः कामं भरताद्भारतास्तथा ।हैहयः कोऽपि राजाभूत्तेषां वंशे प्रतिष्ठितः
yadostu yādavāḥ kāmaṃ bharatādbhāratāstathā | haihayaḥ ko'pi rājābhūtteṣāṃ vaṃśe pratiṣṭhitaḥ
अध्याय 139
तदहं श्रोतुमिच्छामि कारणं करुणानिधे ।हैहयास्ते कथं जाताः क्षत्रियाः केन कर्मणा
tadahaṃ śrotumicchāmi kāraṇaṃ karuṇānidhe | haihayāste kathaṃ jātāḥ kṣatriyāḥ kena karmaṇā
अध्याय 139
व्यास उवाच ।हैहयानां समुत्पत्तिं शृणु भूप सविस्तराम् ।पुरातनीं सुपुण्यां च कथां पापप्रणाशिनीम्
vyāsa uvāca | haihayānāṃ samutpattiṃ śṛṇu bhūpa savistarām | purātanīṃ supuṇyāṃ ca kathāṃ pāpapraṇāśinīm
अध्याय 139
कस्मिंश्चित्समये भूप सूर्यपुत्रः सुशोभनः ।रेवन्तेति च विख्यातो रूपवानमितप्रभः
kasmiṃścitsamaye bhūpa sūryaputraḥ suśobhanaḥ | revanteti ca vikhyāto rūpavānamitaprabhaḥ
अध्याय 139
उच्चैःश्रवसमारुह्य हयरत्नं मनोहरम् ।जगाम विष्णुसदनं वैकुण्ठं भास्करात्मजः
uccaiḥśravasamāruhya hayaratnaṃ manoharam | jagāma viṣṇusadanaṃ vaikuṇṭhaṃ bhāskarātmajaḥ
अध्याय 139
भगवद्दर्शनाकाङ्क्षी हयारूढो यदागतः ।हयस्थस्तु तदा दृष्टो लक्ष्म्यासौ रविनन्दनः
bhagavaddarśanākāṅkṣī hayārūḍho yadāgataḥ | hayasthastu tadā dṛṣṭo lakṣmyāsau ravinandanaḥ
अध्याय 139
रमा वीक्ष्य हयं दिव्यं भ्रातरं सागरोद्भवम् ।रूपेण विस्मिता तस्य तस्थौ स्तम्भितलोचना
ramā vīkṣya hayaṃ divyaṃ bhrātaraṃ sāgarodbhavam | rūpeṇa vismitā tasya tasthau stambhitalocanā
अध्याय 139
भगवानपि तं दृष्ट्वा हयारूढं मनोहरम् ।आगच्छन्तं रमां विष्णुः पप्रच्छ प्रणयात्प्रभुः
bhagavānapi taṃ dṛṣṭvā hayārūḍhaṃ manoharam | āgacchantaṃ ramāṃ viṣṇuḥ papraccha praṇayātprabhuḥ
अध्याय 139
कोऽयमायाति चार्वङ्गि हयारूढ इवापरः ।स्मरतेजस्तनुः कान्ते मोहयन्भुवनत्रयम्
ko'yamāyāti cārvaṅgi hayārūḍha ivāparaḥ | smaratejastanuḥ kānte mohayanbhuvanatrayam
अध्याय 139
प्रेक्षमाणा तदा लक्ष्मीस्तच्चित्ता दैवयोगतः ।नोवाच वचनं किञ्चित्पृष्टापि च पुनः पुनः
prekṣamāṇā tadā lakṣmīstaccittā daivayogataḥ | novāca vacanaṃ kiñcitpṛṣṭāpi ca punaḥ punaḥ
अध्याय 139
व्यास उवाच ।अश्वासक्तमतिं वीक्ष्य कामिनीमतिमोहिताम् ।पश्यन्तीं परमप्रेम्णा चञ्चलाक्षीं च चञ्चलाम्
vyāsa uvāca | aśvāsaktamatiṃ vīkṣya kāminīmatimohitām | paśyantīṃ paramapremṇā cañcalākṣīṃ ca cañcalām
अध्याय 139
तामाह भगवान्कुद्धः किं पश्यसि सुलोचने ।मोहिता च हरिं दृष्ट्वा पृष्टा नैवाभिभाषसे
tāmāha bhagavānkuddhaḥ kiṃ paśyasi sulocane | mohitā ca hariṃ dṛṣṭvā pṛṣṭā naivābhibhāṣase
अध्याय 139
सर्वत्र रमसे यस्माद्रमा तस्माद्भविष्यसि ।चञ्चलत्वाच्चलेत्येवं सर्वथैव न संशयः
sarvatra ramase yasmādramā tasmādbhaviṣyasi | cañcalatvāccaletyevaṃ sarvathaiva na saṃśayaḥ
अध्याय 139
प्राकृता च यथा नारी नूनं भवति चञ्चला ।तथा त्वमपि कल्याणि स्थिरा नैव कदाचन
prākṛtā ca yathā nārī nūnaṃ bhavati cañcalā | tathā tvamapi kalyāṇi sthirā naiva kadācana
अध्याय 139
त्वं हयं मत्समीपस्था समीक्ष्य यदि मोहिता ।वडवा भव वामोरु मर्त्यलोकेऽतिदारुणे
tvaṃ hayaṃ matsamīpasthā samīkṣya yadi mohitā | vaḍavā bhava vāmoru martyaloke'tidāruṇe
अध्याय 139
इति शप्ता रमा देवी हरिणा दैवयोगतः ।रुरोद वेपमाना सा भयभीतातिदुःखिता
iti śaptā ramā devī hariṇā daivayogataḥ | ruroda vepamānā sā bhayabhītātiduḥkhitā
अध्याय 139
तमुवाच रमानाथ शङ्किता चारुहासिनी ।प्रणम्य शिरसा देवं स्वपतिं विनयान्विता
tamuvāca ramānātha śaṅkitā cāruhāsinī | praṇamya śirasā devaṃ svapatiṃ vinayānvitā
अध्याय 139
देवदेव जगन्नाथ करुणाकर केशव ।स्वल्पेऽपराधे गोविन्द कस्माच्छापं ददासि मे
devadeva jagannātha karuṇākara keśava | svalpe'parādhe govinda kasmācchāpaṃ dadāsi me
अध्याय 139
न कदाचिन्मया दृष्टः क्रोधस्ते हीदृशः प्रभो ।क्व गतस्ते मयि स्नेहः सहजो न तु नश्वरः
na kadācinmayā dṛṣṭaḥ krodhaste hīdṛśaḥ prabho | kva gataste mayi snehaḥ sahajo na tu naśvaraḥ
अध्याय 139
वज्रपातस्तु शत्रौ वै कर्तव्यो न सुहृज्जने ।सदाहं वरयोग्या ते शापयोग्या कथं कृता
vajrapātastu śatrau vai kartavyo na suhṛjjane | sadāhaṃ varayogyā te śāpayogyā kathaṃ kṛtā
अध्याय 139
प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द पश्यतोऽद्य तवाग्रतः ।कथं जीवे त्वया हीना विरहानलतापिता
prāṇāṃstyakṣyāmi govinda paśyato'dya tavāgrataḥ | kathaṃ jīve tvayā hīnā virahānalatāpitā
अध्याय 139
प्रसादं कुरु देवेश शापादस्मात्सुदारुणात् ।कदा मुक्ता समीपं ते प्राप्नोमि सुखदं विभौ
prasādaṃ kuru deveśa śāpādasmātsudāruṇāt | kadā muktā samīpaṃ te prāpnomi sukhadaṃ vibhau
अध्याय 139
हरिरुवाच ।यदा ते भविता पुत्रः पृथिव्यां मत्समः प्रिये ।तदा मां प्राप्य तन्वङ्गि सुखिता त्वं भविष्यसि
hariruvāca | yadā te bhavitā putraḥ pṛthivyāṃ matsamaḥ priye | tadā māṃ prāpya tanvaṅgi sukhitā tvaṃ bhaviṣyasi
पाठ सेटिंग्स · Reading settings
भाषा एवं सामग्री · Language and layers
धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Collated with Nilakantha Bhashya recension.