Skandha 6, Adhyāya 28

नारद उवाच ।निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् ।मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः॥ 1 ॥

nārada uvāca | niśāmaya muniśreṣṭha gadato mama satkathām | māyābalaṃ sudurjñeyaṃ munibhiryogavittamaiḥ

मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया॥ 2 ॥

māyayā mohitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam | brahmādistambaparyantamajayā durvibhāvyayā

कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे ।गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्भुतकर्मणः॥ 3 ॥

kadācitsatyalokādvai śvetadvīpe manohare | gato'haṃ darśanākāṅkṣī hareradbhutakarmaṇaḥ

वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् ।गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम्॥ 4 ॥

vādayanmahatīṃ vīṇāṃ svaratānavibhūṣitām | gāyatraṃ gāyamānastu sāma saptasvarānvitam

दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः ।कौस्तुभोद्भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः॥ 5 ॥

dṛṣṭo mayā devadevaścakrapāṇirgadādharaḥ | kaustubhodbhāsitorasko meghaśyāmaścaturbhujaḥ

पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः ।लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः॥ 6 ॥

pītāmbaraparīdhāno mukuṭāṅgadarājitaḥ | lakṣmyā saha vilāsinyā krīḍamāno mudā yutaḥ

वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् ।सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता॥ 7 ॥

vīkṣya māṃ kamalā devī gatāntardhānamantikāt | sarvalakṣaṇasampannā sarvabhūṣaṇabhūṣitā

नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता ।सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा॥ 8 ॥

nārīṇāṃ pravarā kāntā rūpayauvanagarvitā | supriyā vāsudevasya varacāmīkaraprabhā

अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् ।मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः॥ 9 ॥

antargṛhaṃ gatā dṛṣṭvā sindhujāṃ vyañjanānvitām | mayā pṛṣṭo devadevo vanamālī jagatprabhuḥ

भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् ।कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात्॥ 10 ॥

bhagavandevadeveśa padmanābha surārihan | kathaṃ ca mā gatā dṛṣṭvā māmāgacchantamantikāt

नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्गुरो ।जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन॥ 11 ॥

nāhaṃ viṭo na vā dhūrtaḥ tāpaso'haṃ jagadguro | jitendriyo jitakrodho jitamāyo janārdana

नारद उवाच ।निशम्य वचनं किञ्चिद्गर्वयुक्तं जनार्दनः ।उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम्॥ 12 ॥

nārada uvāca | niśamya vacanaṃ kiñcidgarvayuktaṃ janārdanaḥ | uvāca māṃ smitaṃ kṛtvā vīṇāvanmadhurāṃ giram

विष्णुरुवाच ।नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन ।पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित्॥ 13 ॥

viṣṇuruvāca | nāradaivaṃvidhā nītirna sthātavyaṃ kadācana | patiṃ vinānyasānidhye kasyacidyoṣayā kvacit

माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः ।साङ्ख्यविद्भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः॥ 14 ॥

māyā sudurjayā vidvan yogibhirjitamārutaiḥ | sāṅkhyavidbhirnirāhāraistāpasaiśca jitendriyaiḥ

देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना ।जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन॥ 15 ॥

devaiśca muniśārdūla yattvayoktaṃ vaco'dhunā | jitamāyo'smi gītajña naivaṃ vācyaṃ kadācana

नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् ।मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये॥ 16 ॥

nāhaṃ śivo na vā brahmā jetuṃ tāṃ prabhavo'pyajām | munayaḥ sanakādyāśca kastvaṃ ke'nye kṣamā jaye

देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा ।बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम्॥ 17 ॥

devadehaṃ nṛdehaṃ vā tiryagdehamathāpi vā | bibhṛyādyaḥ śarīraṃ ca sa kathaṃ tāṃ jayedajām

त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् ।वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः॥ 18 ॥

triyutastāṃ kathaṃ māyāṃ jetuṃ śaktaḥ pumāmbhavet | vedavidyogavidvāpi sarvajño vijitendriyaḥ

कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् ।तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः॥ 19 ॥

kālo'pi tasyā rūpaṃ hi rūpahīnaḥ svarūpakṛt | tadvaśe vartate dehī vidvānmūrkho'tha madhyamaḥ

कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः ।स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम्॥ 20 ॥

kālaḥ karoti dharmajñaṃ kadācidvikalaṃ punaḥ | svabhāvātkarmato vāpi durjñeyaṃ tasya ceṣṭitam

नारद उवाच ।इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः ।तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्॥ 21 ॥

nārada uvāca | ityuktvā virato viṣṇurahaṃ vismayamānasaḥ | tamabravaṃ jagannāthaṃ vāsudevaṃ sanātanam

रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः ।कियद्बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे॥ 22 ॥

ramāpate kathaṃrūpā māyā sā kīdṛśī punaḥ | kiyadbalā kva saṃsthānā kasyādhārā vadasva me

द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर ।ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते॥ 23 ॥

draṣṭukāmo'smi tāṃ māyāṃ darśayāśu mahīdhara | jñātumicchāmi tāṃ samyakprasādaṃ kuru māpate

विष्णुरुवाच ।त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता ।अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत्॥ 24 ॥

viṣṇuruvāca | triguṇā sākhilādhārā sarvajñā sarvasammatā | ajeyānekarūpā ca sarvaṃ vyāpya sthitā jagat

दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु ।गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम्॥ 25 ॥

didṛkṣā yadi te citte nāradārohaṇaṃ kuru | garuḍe matsameto'dya gacchāvo'nyatra sāmpratam

दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः ।दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः॥ 26 ॥

darśayiṣyāmi te māyāṃ durjayāmajitātmabhiḥ | dṛṣṭvā tāṃ brahmaputra tvaṃ viṣāde mā manaḥ kṛthāḥ

इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् ।स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ॥ 27 ॥

ityuktvā devadevo māṃ sasmāra vinatāsutam | smṛtamātrastu garuḍastadāgāddharisannidhau

आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः ।समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः॥ 28 ॥

āgataṃ garuḍaṃ vīkṣya āruroha janārdanaḥ | samāropya ca māṃ pṛṣṭhe gamanāya kṛtādaraḥ

चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् ।प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम्॥ 29 ॥

calito vinatāputro vaikuṇṭhādvāyuvegavān | prerito yatra kṛṣṇena gantukāmena kānanam

महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा ।पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान्॥ 30 ॥

mahāvanāni divyāni sarāṃsi saritastathā | puragrāmākarādīṃśca kheṭakharvaṭagovrajān

मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः ।पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान्॥ 31 ॥

munīnāmāśramān ramyān vāpīśca sumanoharāḥ | palvalāni viśālāni hradān paṅkajabhūṣitān

मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च ।गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ॥ 32 ॥

mṛgāṇāṃ ca varāhāṇāṃ vṛndānyapyavalokya ca | gatāvāvāṃ kānyakubjasamīpaṃ garuḍāsanau

तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् ।हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्॥ 33 ॥

tatra ramyaṃ saro divyaṃ dṛṣṭaṃ paṅkajamaṇḍitam | haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam

नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् ।शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम्॥ 34 ॥

nānāvarṇaiḥ praphullaiśca paṅkajairuparañjitam | śuci miṣṭajalaṃ bhṛṅgayūthanādavirājitam

मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्भुतम् ।स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः॥ 35 ॥

māmāha bhagavān vīkṣya taḍāgaṃ paramādbhutam | spardhakaṃ codadheḥ kṣīraṃ miṣṭaṃ vāri viśeṣataḥ

श्रीभगवानुवाच ।पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् ।सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम्॥ 36 ॥

śrībhagavānuvāca | paśya nārada gambhīraṃ saraḥ sārasanāditam | sarvatra paṅkajaiśchannaṃ svacchanīraprapūritam

अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् ।इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत्॥ 37 ॥

atra snātvā gamiṣyāvaḥ kānyakubjaṃ purottamam | ityuktvā garuḍādāśu māmuttārya vyatārayat

विहस्य भगवांस्तत्र जग्राह मम तर्जनीम् ।स्तुवन्सरोवरं भूयस्तीरे मामनयत्प्रभुः॥ 38 ॥

vihasya bhagavāṃstatra jagrāha mama tarjanīm | stuvansarovaraṃ bhūyastīre māmanayatprabhuḥ

विश्रम्य तटभागे तु स्निग्धच्छाये मनोहरे ।मामुवाच मुने स्नानं कुरु त्वं विमले जले॥ 39 ॥

viśramya taṭabhāge tu snigdhacchāye manohare | māmuvāca mune snānaṃ kuru tvaṃ vimale jale

पश्चादहं करिष्यामि तडागेऽस्मिन्सुपावने ।साधूनामिव चेतांसि जलानि निर्मलानि च॥ 40 ॥

paścādahaṃ kariṣyāmi taḍāge'sminsupāvane | sādhūnāmiva cetāṃsi jalāni nirmalāni ca

सुरभीणि परागैस्तु पङ्कजानां विशेषतः ।इत्युक्तोऽहं भगवता मुक्त्वा वीणां मृगाजिनम्॥ 41 ॥

surabhīṇi parāgaistu paṅkajānāṃ viśeṣataḥ | ityukto'haṃ bhagavatā muktvā vīṇāṃ mṛgājinam

स्नानाय कृतधीस्तीरे गतः प्रेमसमन्वितः ।पादौप्रक्षाल्य हस्तौच शिखां बद्ध्वा कुशग्रहम्॥ 42 ॥

snānāya kṛtadhīstīre gataḥ premasamanvitaḥ | pādauprakṣālya hastauca śikhāṃ baddhvā kuśagraham

कृत्वाऽऽचम्य शुचिस्तोये स्नातवानस्मि तज्जले ।यदा तस्मिज्जले रम्ये स्नातोऽहं पश्यतो हरेः॥ 43 ॥

kṛtvā''camya śucistoye snātavānasmi tajjale | yadā tasmijjale ramye snāto'haṃ paśyato hareḥ

विहाय पौरुषं रूपं प्राप्तः स्त्रीत्वमनुत्तमम् ।हरिर्गृहीत्वा वीणां मे तथा कृष्णाजिनं शुभम्॥ 44 ॥

vihāya pauruṣaṃ rūpaṃ prāptaḥ strītvamanuttamam | harirgṛhītvā vīṇāṃ me tathā kṛṣṇājinaṃ śubham

आरुह्य गरुडं तूर्णं जगाम स्वगृहं क्षणात् ।ततोऽहं स्त्रीत्वमापन्नश्चारुभूषणभूषितः॥ 45 ॥

āruhya garuḍaṃ tūrṇaṃ jagāma svagṛhaṃ kṣaṇāt | tato'haṃ strītvamāpannaścārubhūṣaṇabhūṣitaḥ

तत्क्षणान्मनसो जाता पूर्वदेहस्य विस्मृतिः ।विस्मृतोऽसौ जगन्नाथो महती विस्मृता पुनः॥ 46 ॥

tatkṣaṇānmanaso jātā pūrvadehasya vismṛtiḥ | vismṛto'sau jagannātho mahatī vismṛtā punaḥ

सम्प्राप्य मोहिनीरूपं तडागान्निर्गतो बहिः ।अपश्यं नलिनीजुष्टं सरस्तद्विमलोदकम्॥ 47 ॥

samprāpya mohinīrūpaṃ taḍāgānnirgato bahiḥ | apaśyaṃ nalinījuṣṭaṃ sarastadvimalodakam

किमेतदिति मनसाकरवं विस्मयं मुहुः ।एवं चिन्तयमानस्य नारीरूपधरस्य मे॥ 48 ॥

kimetaditi manasākaravaṃ vismayaṃ muhuḥ | evaṃ cintayamānasya nārīrūpadharasya me

सहसा दृक्पथं प्राप्तस्तत्र तालध्वजो नृपः ।गजाश्वरथवृन्दैश्च संवृतो रथसंस्थितः॥ 49 ॥

sahasā dṛkpathaṃ prāptastatra tāladhvajo nṛpaḥ | gajāśvarathavṛndaiśca saṃvṛto rathasaṃsthitaḥ

युवा भूषणसंवीतो देहवानिव मन्मथः ।वीक्ष्य मां भूपतिस्तत्र दिव्यभूषणभूषिताम्॥ 50 ॥

yuvā bhūṣaṇasaṃvīto dehavāniva manmathaḥ | vīkṣya māṃ bhūpatistatra divyabhūṣaṇabhūṣitām

राकाचन्द्रमुखीं योषां विस्मयं परमं गतः ।पप्रच्छ कासि कल्याणि कस्य पुत्री सुरस्य वा॥ 51 ॥

rākācandramukhīṃ yoṣāṃ vismayaṃ paramaṃ gataḥ | papraccha kāsi kalyāṇi kasya putrī surasya vā

मानुषस्य च वा कान्ते गन्धर्वस्योरगस्य च ।एकाकिनी कथं बाला रूपयौवनभूषिता॥ 52 ॥

mānuṣasya ca vā kānte gandharvasyoragasya ca | ekākinī kathaṃ bālā rūpayauvanabhūṣitā

विवाहिताथ कन्या वा सत्यं वद सुलोचने ।किं पश्यसि सुकेशान्ते तडागेऽस्मिन्सुमध्यमे॥ 53 ॥

vivāhitātha kanyā vā satyaṃ vada sulocane | kiṃ paśyasi sukeśānte taḍāge'sminsumadhyame

चिकीर्षितं पिकालापे ब्रूहि मन्मथमोहिनि ।भुङ्क्षव भोगान्मरालाक्षि मया सह कृशोदरि ।वाञ्छितान्मनसा नूनं कृत्वा मां पतिमुत्तमम्॥ 54 ॥

cikīrṣitaṃ pikālāpe brūhi manmathamohini | bhuṅkṣava bhogānmarālākṣi mayā saha kṛśodari | vāñchitānmanasā nūnaṃ kṛtvā māṃ patimuttamam