Skandha 8, Adhyāya 7

श्रीनारायण उवाच ।गिरी मेरुं च पूर्वेण द्वौ चाष्टादशयोजनैः ।सहस्रैरायतौ चोदग्द्विसहस्रं पृथूच्चकौ॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | girī meruṃ ca pūrveṇa dvau cāṣṭādaśayojanaiḥ | sahasrairāyatau codagdvisahasraṃ pṛthūccakau

जठरो देवकूटश्च तावेतौ गिरिवर्यकौ ।मेरोः पश्चिमतोऽद्री द्वौ पवमानस्तथापरः॥ 2 ॥

jaṭharo devakūṭaśca tāvetau girivaryakau | meroḥ paścimato'drī dvau pavamānastathāparaḥ

पारियात्रश्च तौ तावद्विख्यातौ तुङ्गविस्तरौ ।मेरोर्दक्षिणतः ख्यातौ कैलासकरवीरकौ॥ 3 ॥

pāriyātraśca tau tāvadvikhyātau tuṅgavistarau | merordakṣiṇataḥ khyātau kailāsakaravīrakau

प्रागायतौ पूर्ववृत्तौ महापर्वतराजकौ ।एवं चोत्तरतो मेरोस्त्रिशृङ्गमकरौ गिरी॥ 4 ॥

prāgāyatau pūrvavṛttau mahāparvatarājakau | evaṃ cottarato merostriśṛṅgamakarau girī

एतैश्चाद्रिवरैरष्टसङ्ख्यैः परिवृतो गिरिः ।सुमेरुः काञ्चनगिरिः परिभ्राजन् रविर्यथा॥ 5 ॥

etaiścādrivarairaṣṭasaṅkhyaiḥ parivṛto giriḥ | sumeruḥ kāñcanagiriḥ paribhrājan raviryathā

मेरोर्मूर्धनि धातुर्हि पुरी पङ्कजजन्मनः ।मध्यतश्चोपक्लृप्तेयं दशसाहस्रयोजनैः॥ 6 ॥

merormūrdhani dhāturhi purī paṅkajajanmanaḥ | madhyataścopaklṛpteyaṃ daśasāhasrayojanaiḥ

समानचतुरस्रां च शातकौम्भमयीं पुरीम् ।वर्णयन्ति महात्मानः परावरविदो बुधाः॥ 7 ॥

samānacaturasrāṃ ca śātakaumbhamayīṃ purīm | varṇayanti mahātmānaḥ parāvaravido budhāḥ

तां पुरीमनुलोकानामष्टानामीशिषां पराः ।पुर्यः प्रख्यातसौवर्णरूपास्ताश्च यथादिशम्॥ 8 ॥

tāṃ purīmanulokānāmaṣṭānāmīśiṣāṃ parāḥ | puryaḥ prakhyātasauvarṇarūpāstāśca yathādiśam

यथारूपं सार्धनेत्रसहस्रप्रमिताः कृताः ।मेरोर्नव पुराणि स्युर्मनोवत्यमरावती॥ 9 ॥

yathārūpaṃ sārdhanetrasahasrapramitāḥ kṛtāḥ | merornava purāṇi syurmanovatyamarāvatī

तेजोवती संयमनी तथा कृष्णाङ्गनापरा ।श्रद्धावती गन्धवती तथा चान्या महोदया॥ 10 ॥

tejovatī saṃyamanī tathā kṛṣṇāṅganāparā | śraddhāvatī gandhavatī tathā cānyā mahodayā

यशोवती च ब्रह्मेन्द्रवह्न्यादीनां यथाक्रमम् ।तत्रैव यज्ञलिङ्गस्य विष्णोर्भगवतो विभोः॥ 11 ॥

yaśovatī ca brahmendravahnyādīnāṃ yathākramam | tatraiva yajñaliṅgasya viṣṇorbhagavato vibhoḥ

वामपादाङ्गुष्ठनखनिर्भिन्नस्य च नारद ।अण्डोर्ध्वभागरन्ध्रस्य मध्यात्संविशती दिवः॥ 12 ॥

vāmapādāṅguṣṭhanakhanirbhinnasya ca nārada | aṇḍordhvabhāgarandhrasya madhyātsaṃviśatī divaḥ

मूर्धन्यवततारेयं गङ्गा संविशती विभो ।लोकानामखिलानां च पापहारिजलाकुला॥ 13 ॥

mūrdhanyavatatāreyaṃ gaṅgā saṃviśatī vibho | lokānāmakhilānāṃ ca pāpahārijalākulā

इयं च साक्षाद्भगवत्पदी लोकेषु विश्रुता ।कालेन महता सा तु युगसाहस्रकेण तु॥ 14 ॥

iyaṃ ca sākṣādbhagavatpadī lokeṣu viśrutā | kālena mahatā sā tu yugasāhasrakeṇa tu

दिवो मूर्धानमागत्य देवी देवनदीश्वरी ।यत्तद्विष्णुपदं नाम स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम्॥ 15 ॥

divo mūrdhānamāgatya devī devanadīśvarī | yattadviṣṇupadaṃ nāma sthānaṃ trailokyaviśrutam

औत्तानपादिर्यत्रास्ते ध्रुवः परमपावनः ।भगवत्पादयुगलं पद्मकोशरजो दधत्॥ 16 ॥

auttānapādiryatrāste dhruvaḥ paramapāvanaḥ | bhagavatpādayugalaṃ padmakośarajo dadhat

अद्याप्यास्ते स राजर्षिः पदवीमचलां श्रितः ।तत्र सप्तर्षयस्तस्य प्रभावज्ञा महाशयाः॥ 17 ॥

adyāpyāste sa rājarṣiḥ padavīmacalāṃ śritaḥ | tatra saptarṣayastasya prabhāvajñā mahāśayāḥ

प्रदक्षिणं प्रक्रमन्ति सर्वलोकहितेप्सवः ।आत्यन्तिकी सिद्धिरियं तपतां सिद्धिदायिनी॥ 18 ॥

pradakṣiṇaṃ prakramanti sarvalokahitepsavaḥ | ātyantikī siddhiriyaṃ tapatāṃ siddhidāyinī

आद्रियन्ते च शिरसा जटाजूटोषितेन च ।ततो विष्णुपदाद्देवी नैकसाहस्रकोटिभिः॥ 19 ॥

ādriyante ca śirasā jaṭājūṭoṣitena ca | tato viṣṇupadāddevī naikasāhasrakoṭibhiḥ

विमानैराकुले देवयानेऽवतरती च सा ।चन्द्रमण्डलमाप्लाव्य पतन्ती ब्रह्यसद्यनि॥ 20 ॥

vimānairākule devayāne'vataratī ca sā | candramaṇḍalamāplāvya patantī brahyasadyani

चतुर्धा भिद्यमाना सा ब्रह्मलोके च नारद ।चतुर्भिर्नामभिर्देवी चतुर्दिशमभिसृता॥ 21 ॥

caturdhā bhidyamānā sā brahmaloke ca nārada | caturbhirnāmabhirdevī caturdiśamabhisṛtā

सरितां च नदीनां च पतिमेवान्वपद्यत ।सीता चालकनन्दा च चतुर्भद्रेति नामभिः॥ 22 ॥

saritāṃ ca nadīnāṃ ca patimevānvapadyata | sītā cālakanandā ca caturbhadreti nāmabhiḥ

सीता च ब्रह्मसदनाच्छिखरेभ्यः क्षमाभृताम् ।केसराभिधनाम्ना च प्रस्रवन्ती च स्वर्णदी॥ 23 ॥

sītā ca brahmasadanācchikharebhyaḥ kṣamābhṛtām | kesarābhidhanāmnā ca prasravantī ca svarṇadī

गन्धमादनमूर्ध्नीह पतिता पापहारिणी ।अन्तरेण तु भद्राश्ववर्षं प्राच्यां समागता॥ 24 ॥

gandhamādanamūrdhnīha patitā pāpahāriṇī | antareṇa tu bhadrāśvavarṣaṃ prācyāṃ samāgatā

क्षारोदधिं गता सा तु द्युनदी देवपूजिता ।ततो माल्यवतः शृङ्गाद् द्वितीया परिनिर्गता॥ 25 ॥

kṣārodadhiṃ gatā sā tu dyunadī devapūjitā | tato mālyavataḥ śṛṅgād dvitīyā parinirgatā

ततो वेगवती भूत्वा केतुमालं समागता ।चक्षुर्नाम्नी देवनदी प्रतीच्यां दिश्युपागता॥ 26 ॥

tato vegavatī bhūtvā ketumālaṃ samāgatā | cakṣurnāmnī devanadī pratīcyāṃ diśyupāgatā

सरितां पतिमाविष्टा सा गङ्गा देववन्दिता ।ततस्तृतीया धारा तु नाम्ना ख्याता च नारद॥ 27 ॥

saritāṃ patimāviṣṭā sā gaṅgā devavanditā | tatastṛtīyā dhārā tu nāmnā khyātā ca nārada

पुण्या चालकनन्दा वै दक्षिणेनाब्जभूपदात् ।वनानि गिरिकूटानि समतिक्रम्य चागता॥ 28 ॥

puṇyā cālakanandā vai dakṣiṇenābjabhūpadāt | vanāni girikūṭāni samatikramya cāgatā

हेमकूटं गिरिवरं प्राप्तातोऽपीह निर्गता ।अतिवेगवती भूत्वा भारतं चागतापरा॥ 29 ॥

hemakūṭaṃ girivaraṃ prāptāto'pīha nirgatā | ativegavatī bhūtvā bhārataṃ cāgatāparā

दक्षिणं जलधिं प्राप्ता तृतीया सा सरिद्वरा ।यस्याः स्नानाय सरतां मनुजानां पदे पदे॥ 30 ॥

dakṣiṇaṃ jaladhiṃ prāptā tṛtīyā sā saridvarā | yasyāḥ snānāya saratāṃ manujānāṃ pade pade

राजसूयाश्वमेधादि फलं तु न हि दुर्लभम् ।ततश्चतुर्थी धारा तु भृङ्गवत्पर्वतात्पुनः॥ 31 ॥

rājasūyāśvamedhādi phalaṃ tu na hi durlabham | tataścaturthī dhārā tu bhṛṅgavatparvatātpunaḥ

भद्राभिधा संस्रवन्ती कुरून्सन्तर्प्य चोत्तरान् ।समुद्रं समनुप्राप्ता गङ्गा त्रैलोक्यपावनी॥ 32 ॥

bhadrābhidhā saṃsravantī kurūnsantarpya cottarān | samudraṃ samanuprāptā gaṅgā trailokyapāvanī

अन्ये नदाश्च नद्यश्च वर्षे वर्षेऽपि सन्ति हि ।बहुशो मेरुमन्दारप्रसूताश्चैव नारद॥ 33 ॥

anye nadāśca nadyaśca varṣe varṣe'pi santi hi | bahuśo merumandāraprasūtāścaiva nārada

तत्रापि भारतं वर्षं कर्मक्षेत्रमुशन्ति हि ।अन्यानि चाष्टवर्षाणि भौमस्वर्गप्रदानि च॥ 34 ॥

tatrāpi bhārataṃ varṣaṃ karmakṣetramuśanti hi | anyāni cāṣṭavarṣāṇi bhaumasvargapradāni ca

स्वर्गिणां पुण्यशेषस्य भोगस्थानानि नारद ।पुरुषाणां चायुतायुर्वज्राङ्गा देवसन्निभाः॥ 35 ॥

svargiṇāṃ puṇyaśeṣasya bhogasthānāni nārada | puruṣāṇāṃ cāyutāyurvajrāṅgā devasannibhāḥ

पुरुषा नागसाहस्रैर्दशभिः परिकल्पिताः ।महासौरतसन्तुष्टाः कलत्राढ्याः सुखान्विताः॥ 36 ॥

puruṣā nāgasāhasrairdaśabhiḥ parikalpitāḥ | mahāsauratasantuṣṭāḥ kalatrāḍhyāḥ sukhānvitāḥ

एकवर्षोनके चायुष्याप्तगर्भाः स्त्रियोऽपि हि ।त्रेतायुगसमः कालो वर्तते सर्वदैव हि॥ 37 ॥

ekavarṣonake cāyuṣyāptagarbhāḥ striyo'pi hi | tretāyugasamaḥ kālo vartate sarvadaiva hi