Skandha 1, Adhyāya 20

ऋषय ऊचुः ।शुकस्तु परमां सिद्धिमाप्तवान्देवसत्तमः ।किं चकार ततो व्यासस्तन्नो ब्रूहि सविस्तरम्॥ 1 ॥

ṛṣaya ūcuḥ | śukastu paramāṃ siddhimāptavāndevasattamaḥ | kiṃ cakāra tato vyāsastanno brūhi savistaram

सूत उवाच ।शिष्या व्यासस्य येऽप्यासन्वेदाभ्यासपरायणाः ।आज्ञामादाय ते सर्वे गताः पूर्वं महीतले॥ 2 ॥

sūta uvāca | śiṣyā vyāsasya ye'pyāsanvedābhyāsaparāyaṇāḥ | ājñāmādāya te sarve gatāḥ pūrvaṃ mahītale

असितो देवलश्चैव वैशम्पायन एव च ।जैमिनिश्च सुमन्तुश्च गताः सर्वे तपोधनाः॥ 3 ॥

asito devalaścaiva vaiśampāyana eva ca | jaiminiśca sumantuśca gatāḥ sarve tapodhanāḥ

तानेतान्वीक्ष्य पुत्रं च लोकान्तरितमप्युत ।व्यासः शोकसमाक्रान्तो गमनायाकरोन्मतिम्॥ 4 ॥

tānetānvīkṣya putraṃ ca lokāntaritamapyuta | vyāsaḥ śokasamākrānto gamanāyākaronmatim

सस्मार मनसा व्यासस्तां निषादसुतां शुभाम् ।मातरं जाह्नवीतीरे मुक्तां शोकसमन्विताम्॥ 5 ॥

sasmāra manasā vyāsastāṃ niṣādasutāṃ śubhām | mātaraṃ jāhnavītīre muktāṃ śokasamanvitām

स्मृत्वा सत्यवतीं व्यासस्त्यक्त्वा तं पर्वतोत्तमम् ।आजगाम महातेजा जन्मस्थानं स्वकं मुनिः॥ 6 ॥

smṛtvā satyavatīṃ vyāsastyaktvā taṃ parvatottamam | ājagāma mahātejā janmasthānaṃ svakaṃ muniḥ

द्वीपं प्राप्याथ पप्रच्छ क्व गता सा वरानना ।निषादास्तं समाचख्युर्दत्ता राज्ञे तु कन्यका॥ 7 ॥

dvīpaṃ prāpyātha papraccha kva gatā sā varānanā | niṣādāstaṃ samācakhyurdattā rājñe tu kanyakā

दाशराजोऽपि सम्पूज्य व्यासं प्रीतिपुरःसरम् ।स्वागतेनाभिसत्कृत्य प्रोवाच विहिताञ्जलिः॥ 8 ॥

dāśarājo'pi sampūjya vyāsaṃ prītipuraḥsaram | svāgatenābhisatkṛtya provāca vihitāñjaliḥ

दाशराज उवाच ।अद्य मे सफलं जन्म पावितं नः कुलं मुने ।देवानामपि दुर्दर्शं यज्जातं तव दर्शनम्॥ 9 ॥

dāśarāja uvāca | adya me saphalaṃ janma pāvitaṃ naḥ kulaṃ mune | devānāmapi durdarśaṃ yajjātaṃ tava darśanam

यदर्थमागतोऽसि त्वं तद्ब्रूहि द्विजसत्तम ।अपि दारा धनं पुत्रास्त्वदायत्तमिदं विभो॥ 10 ॥

yadarthamāgato'si tvaṃ tadbrūhi dvijasattama | api dārā dhanaṃ putrāstvadāyattamidaṃ vibho

सरस्वत्यास्तटे रम्ये चकाराश्रममण्डलम् ।व्यासस्तपःसमायुक्तस्तत्रैवास समाहितः॥ 11 ॥

sarasvatyāstaṭe ramye cakārāśramamaṇḍalam | vyāsastapaḥsamāyuktastatraivāsa samāhitaḥ

सत्यवत्याः सुतौ जातौ शन्तनोरमितद्युतेः ।मत्वा तौ भ्रातरौ व्यासः सुखमाप वने स्थितः॥ 12 ॥

satyavatyāḥ sutau jātau śantanoramitadyuteḥ | matvā tau bhrātarau vyāsaḥ sukhamāpa vane sthitaḥ

चित्राङ्गदः प्रथमजो रूपवाञ्छत्रुतापनः ।बभूव नृपतेः पुत्रः सर्वलक्षणसंयुतः॥ 13 ॥

citrāṅgadaḥ prathamajo rūpavāñchatrutāpanaḥ | babhūva nṛpateḥ putraḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ

विचित्रवीर्यनामासौ द्वितीयः समजायत ।सोऽपि सर्वगुणोपेतः शन्तनोः सुखवर्धनः॥ 14 ॥

vicitravīryanāmāsau dvitīyaḥ samajāyata | so'pi sarvaguṇopetaḥ śantanoḥ sukhavardhanaḥ

गाङ्गेयः प्रथमस्तस्य महावीरो बलाधिकः ।तथैव तौ सुतौ जातौ सत्यवत्यां महाबलौ॥ 15 ॥

gāṅgeyaḥ prathamastasya mahāvīro balādhikaḥ | tathaiva tau sutau jātau satyavatyāṃ mahābalau

शन्तनुस्तान्सुतान्वीक्ष्य सर्वलक्षणसंयुतान् ।अमंस्ताजय्यमात्मानं देवादीनां महामनाः॥ 16 ॥

śantanustānsutānvīkṣya sarvalakṣaṇasaṃyutān | amaṃstājayyamātmānaṃ devādīnāṃ mahāmanāḥ

अथ कालेन कियता शन्तनुः कालपर्ययात् ।तत्याज देहं धर्मात्मा देही जीर्णमिवाम्बरम्॥ 17 ॥

atha kālena kiyatā śantanuḥ kālaparyayāt | tatyāja dehaṃ dharmātmā dehī jīrṇamivāmbaram

कालधर्मगते राज्ञि भीष्मश्चक्रे विधानतः ।प्रेतकार्याणि सर्वाणि दानानि विविधानि च॥ 18 ॥

kāladharmagate rājñi bhīṣmaścakre vidhānataḥ | pretakāryāṇi sarvāṇi dānāni vividhāni ca

चित्राङ्गदं ततो राज्ये स्थापयामास वीर्यवान् ।स्वयं न कृतवान् राज्यं तस्माद्देवव्रतोऽभवत्॥ 19 ॥

citrāṅgadaṃ tato rājye sthāpayāmāsa vīryavān | svayaṃ na kṛtavān rājyaṃ tasmāddevavrato'bhavat

चित्राङ्गदस्तु वीर्येण प्रमत्तः परदुःखदः ।बभूव बलवान्वीरः सत्यवत्यात्मजः शुचिः॥ 20 ॥

citrāṅgadastu vīryeṇa pramattaḥ paraduḥkhadaḥ | babhūva balavānvīraḥ satyavatyātmajaḥ śuciḥ

अथैकदा महाबाहुः सैन्येन महतावृतः ।प्रचचार वनोद्देशात्पश्यन्वध्यान्मृगान् रुरून्॥ 21 ॥

athaikadā mahābāhuḥ sainyena mahatāvṛtaḥ | pracacāra vanoddeśātpaśyanvadhyānmṛgān rurūn

चित्राङ्गदस्तु गन्धर्वो दृष्ट्वा तं मार्गगं नृपम् ।उत्ततारान्तिकं भूमेर्विमानवरमास्थितः॥ 22 ॥

citrāṅgadastu gandharvo dṛṣṭvā taṃ mārgagaṃ nṛpam | uttatārāntikaṃ bhūmervimānavaramāsthitaḥ

तत्राभूच्च महद्युद्धं तयोः सदृशवीर्ययोः ।कुरुक्षेत्रे महास्थाने त्रीणि वर्षाणि तापसाः॥ 23 ॥

tatrābhūcca mahadyuddhaṃ tayoḥ sadṛśavīryayoḥ | kurukṣetre mahāsthāne trīṇi varṣāṇi tāpasāḥ

इन्द्रलोकमवापाशु गन्धर्वेण हतो रणे ।भीष्मः श्रुत्वा चकाराशु तस्यौर्ध्वदैहिकं तदा॥ 24 ॥

indralokamavāpāśu gandharveṇa hato raṇe | bhīṣmaḥ śrutvā cakārāśu tasyaurdhvadaihikaṃ tadā

गाङ्गेयः कृतशोकस्तु मन्त्रिभिः परिवारितः ।विचित्रवीर्यनामानं राज्येशं च चकार ह॥ 25 ॥

gāṅgeyaḥ kṛtaśokastu mantribhiḥ parivāritaḥ | vicitravīryanāmānaṃ rājyeśaṃ ca cakāra ha

मन्त्रिभिर्बोधिता पश्चाद्गुरुभिश्च महात्मभिः ।स्वपुत्रं राज्यगं दृष्ट्वा पुत्रशोकहतापि च॥ 26 ॥

mantribhirbodhitā paścādgurubhiśca mahātmabhiḥ | svaputraṃ rājyagaṃ dṛṣṭvā putraśokahatāpi ca

सत्यवत्यतिसन्तुष्टा बभूव वरवर्णिनी ।व्यासोऽपि भ्रातरं श्रुत्वा राजानं मुदितोऽभवत्॥ 27 ॥

satyavatyatisantuṣṭā babhūva varavarṇinī | vyāso'pi bhrātaraṃ śrutvā rājānaṃ mudito'bhavat

यौवनं परमं प्राप्तः सत्यवत्याः सुतः शुभः ।चकार चिन्तां भीष्मोऽपि विवाहार्थं कनीयसः॥ 28 ॥

yauvanaṃ paramaṃ prāptaḥ satyavatyāḥ sutaḥ śubhaḥ | cakāra cintāṃ bhīṣmo'pi vivāhārthaṃ kanīyasaḥ

काशिराजसुतास्तिस्रः सर्वलक्षणसंयुताः ।तेन राज्ञा विवाहार्थं स्थापिताश्च स्वयंवरे॥ 29 ॥

kāśirājasutāstisraḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ | tena rājñā vivāhārthaṃ sthāpitāśca svayaṃvare

राजानो राजपुत्राश्च समाहूताः सहस्रशः ।इच्छास्वयंवरार्थं वै पूज्यमानाः समागताः॥ 30 ॥

rājāno rājaputrāśca samāhūtāḥ sahasraśaḥ | icchāsvayaṃvarārthaṃ vai pūjyamānāḥ samāgatāḥ

तत्र भीष्मो महातेजास्ता जहार बलेन वै ।निर्मथ्य राजकं सर्वं रथेनैकेन वीर्यवान्॥ 31 ॥

tatra bhīṣmo mahātejāstā jahāra balena vai | nirmathya rājakaṃ sarvaṃ rathenaikena vīryavān

स जित्वा पार्थिवान्सर्वांस्ताश्चादाय महारथः ।बाहुवीर्येण तेजस्वी ह्याससाद गजाह्वयम्॥ 32 ॥

sa jitvā pārthivānsarvāṃstāścādāya mahārathaḥ | bāhuvīryeṇa tejasvī hyāsasāda gajāhvayam

मातृवद्भगिनीवच्च पुत्रीवच्चिन्तयन्किल ।तिस्रः समानयामास कन्यका वामलोचनाः॥ 33 ॥

mātṛvadbhaginīvacca putrīvaccintayankila | tisraḥ samānayāmāsa kanyakā vāmalocanāḥ

सत्यवत्यै निवेद्याशु द्विजानाहूय सत्वरः ।दैवज्ञान्वेदविदुषः पर्यपृच्छच्छुभं दिनम्॥ 34 ॥

satyavatyai nivedyāśu dvijānāhūya satvaraḥ | daivajñānvedaviduṣaḥ paryapṛcchacchubhaṃ dinam

कृत्वा विवाहसम्भारं यदा वै भ्रातरं निजम् ।विचित्रवीर्यं धर्मिष्ठं विवाहयति ता यदा॥ 35 ॥

kṛtvā vivāhasambhāraṃ yadā vai bhrātaraṃ nijam | vicitravīryaṃ dharmiṣṭhaṃ vivāhayati tā yadā

तदा ज्येष्ठाप्युवाचेदं कन्यका जाह्नवीसुतम् ।लज्जमानासितापाङ्गी तिसॄणां चारुलोचना॥ 36 ॥

tadā jyeṣṭhāpyuvācedaṃ kanyakā jāhnavīsutam | lajjamānāsitāpāṅgī tisṝṇāṃ cārulocanā

गङ्गापुत्र कुरुश्रेष्ठ धर्मज्ञ कुलदीपक ।मया स्वयंवरे शाल्वो वृतोऽस्ति मनसा नृपः॥ 37 ॥

gaṅgāputra kuruśreṣṭha dharmajña kuladīpaka | mayā svayaṃvare śālvo vṛto'sti manasā nṛpaḥ

वृताहं तेन राज्ञा वै चित्ते प्रेमसमाकुले ।यथायोग्यं कुरुष्वाद्य कुलस्यास्य परन्तप॥ 38 ॥

vṛtāhaṃ tena rājñā vai citte premasamākule | yathāyogyaṃ kuruṣvādya kulasyāsya parantapa

तेनाहं वृतपूर्वाऽस्मि त्वं च धर्मभृतां वरः ।बलवानसि गाङ्गेय यथेच्छसि तथा कुरु॥ 39 ॥

tenāhaṃ vṛtapūrvā'smi tvaṃ ca dharmabhṛtāṃ varaḥ | balavānasi gāṅgeya yathecchasi tathā kuru

सूत उवाच ।एवमुक्तस्तया तत्र कन्यया कुरुनन्दनः ।अपृच्छत् ब्राह्मणान्वृद्धान्मातरं सचिवांस्तथा॥ 40 ॥

sūta uvāca | evamuktastayā tatra kanyayā kurunandanaḥ | apṛcchat brāhmaṇānvṛddhānmātaraṃ sacivāṃstathā

सर्वेषां मतमाज्ञाय गाङ्गेयो धर्मवित्तमः ।गच्छेति कन्यकां प्राह यथारुचि वरानने॥ 41 ॥

sarveṣāṃ matamājñāya gāṅgeyo dharmavittamaḥ | gaccheti kanyakāṃ prāha yathāruci varānane

विसर्जिताथ सा तेन गता शाल्वनिकेतनम् ।उवाच तं वरारोहा राजानं मनसेप्सितम्॥ 42 ॥

visarjitātha sā tena gatā śālvaniketanam | uvāca taṃ varārohā rājānaṃ manasepsitam

विनिर्मुक्तास्मि भीष्मेण त्वन्मनस्केति धर्मतः ।आगतास्मि महाराज गृहाणाद्य करं मम॥ 43 ॥

vinirmuktāsmi bhīṣmeṇa tvanmanasketi dharmataḥ | āgatāsmi mahārāja gṛhāṇādya karaṃ mama

धर्मपत्नी तवात्यन्तं भवामि नृपसत्तम ।चिन्तितोऽसि मया पूर्वं त्वयाहं नात्र संशयः॥ 44 ॥

dharmapatnī tavātyantaṃ bhavāmi nṛpasattama | cintito'si mayā pūrvaṃ tvayāhaṃ nātra saṃśayaḥ

शाल्व उवाच ।गृहीता त्वं वरारोहे भीष्मेण पश्यतो मम ।रथे संस्थापिता तेन न ग्रहीष्ये करं तव॥ 45 ॥

śālva uvāca | gṛhītā tvaṃ varārohe bhīṣmeṇa paśyato mama | rathe saṃsthāpitā tena na grahīṣye karaṃ tava

परोच्छिष्टां च कः कन्यां गृह्णाति मतिमान्नरः ।अतोऽहं न ग्रहीष्यामि त्यक्तां भीष्मेण मातृवत्॥ 46 ॥

parocchiṣṭāṃ ca kaḥ kanyāṃ gṛhṇāti matimānnaraḥ | ato'haṃ na grahīṣyāmi tyaktāṃ bhīṣmeṇa mātṛvat

रुदती विलपन्ती सा त्यक्ता तेन महात्मना ।पुनर्भीष्मं समागत्य रुदती चेदमब्रवीत्॥ 47 ॥

rudatī vilapantī sā tyaktā tena mahātmanā | punarbhīṣmaṃ samāgatya rudatī cedamabravīt

शाल्वो मुक्तां त्वया वीर न गृह्णाति गृहाण माम् ।धर्मज्ञोऽसि महाभाग मरिष्याम्यन्यथा ह्यहम्॥ 48 ॥

śālvo muktāṃ tvayā vīra na gṛhṇāti gṛhāṇa mām | dharmajño'si mahābhāga mariṣyāmyanyathā hyaham

भीष्म उवाच ।अन्यचित्तां कथं त्वां वै गृह्णामि वरवर्णिनि ।पितरं स्वं वरारोहे व्रज शीघ्नं निराकुला॥ 49 ॥

bhīṣma uvāca | anyacittāṃ kathaṃ tvāṃ vai gṛhṇāmi varavarṇini | pitaraṃ svaṃ varārohe vraja śīghnaṃ nirākulā

तथोक्ता सा तु भीष्मेण जगाम वनमेव हि ।तपश्चकार विजने तीर्थे परमपावने॥ 50 ॥

tathoktā sā tu bhīṣmeṇa jagāma vanameva hi | tapaścakāra vijane tīrthe paramapāvane

द्वे भार्ये चातिरूपाढ्ये तस्य राज्ञो बभूवतुः ।अम्बालिका चाम्बिका च काशिराजसुते शुभे॥ 51 ॥

dve bhārye cātirūpāḍhye tasya rājño babhūvatuḥ | ambālikā cāmbikā ca kāśirājasute śubhe

राजा विचित्रवीर्योऽसौ ताभ्यां सह महाबलः ।रेमे नानाविहारैश्च गृहे चोपवने तथा॥ 52 ॥

rājā vicitravīryo'sau tābhyāṃ saha mahābalaḥ | reme nānāvihāraiśca gṛhe copavane tathā

वर्षाणि नव राजेन्द्रः कुर्वन् क्रीडा मनोरमाम् ।प्रापासौ मरणं भूयो गृहीतो राजयक्ष्मणा॥ 53 ॥

varṣāṇi nava rājendraḥ kurvan krīḍā manoramām | prāpāsau maraṇaṃ bhūyo gṛhīto rājayakṣmaṇā

मृते पुत्रेऽतिदुःखार्ता जाता सत्यवती तदा ।कारयामास पुत्रस्य प्रेतकार्याणि मन्त्रिभिः॥ 54 ॥

mṛte putre'tiduḥkhārtā jātā satyavatī tadā | kārayāmāsa putrasya pretakāryāṇi mantribhiḥ

भीष्ममाह तदैकान्ते वचनं चातिदुःखिता ।राज्यं कुरु महाभाग पितुस्ते शन्तनोः सुत॥ 55 ॥

bhīṣmamāha tadaikānte vacanaṃ cātiduḥkhitā | rājyaṃ kuru mahābhāga pituste śantanoḥ suta

भ्रातुर्भार्यां गृहाण त्वं वंशञ्च परिरक्षय ।यथा न नाशमायाति ययातेर्वंश इत्युत॥ 56 ॥

bhrāturbhāryāṃ gṛhāṇa tvaṃ vaṃśañca parirakṣaya | yathā na nāśamāyāti yayātervaṃśa ityuta

भीष्म उवाच ।प्रतिज्ञा मे श्रुता मातः पित्रर्थे या मया कृता ।नाहं राज्यं करिष्यामि न चाहं दारसङ्ग्रहम्॥ 57 ॥

bhīṣma uvāca | pratijñā me śrutā mātaḥ pitrarthe yā mayā kṛtā | nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi na cāhaṃ dārasaṅgraham

सूत उवाच ।तदा चिन्तातुरा जाता कथं वंशो भवेदिति ।नालसाद्धि सुखं मह्यं समुत्पन्ने ह्यराजके॥ 58 ॥

sūta uvāca | tadā cintāturā jātā kathaṃ vaṃśo bhavediti | nālasāddhi sukhaṃ mahyaṃ samutpanne hyarājake

गाङ्गेयस्तामुवाचेदं मा चिन्तां कुरु भामिनि ।पुत्रं विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रजं चोपपादय॥ 59 ॥

gāṅgeyastāmuvācedaṃ mā cintāṃ kuru bhāmini | putraṃ vicitravīryasya kṣetrajaṃ copapādaya

कुलीनं द्विजमाहूय वध्वा सह नियोजय ।नात्र दोषोऽस्ति वेदेऽपि कुलरक्षाविधौ किल॥ 60 ॥

kulīnaṃ dvijamāhūya vadhvā saha niyojaya | nātra doṣo'sti vede'pi kularakṣāvidhau kila

पौत्रं चैवं समुत्पाद्य राज्यं देहि शुचिस्मिते ।अहं च पालयिष्यामि तस्य शासनमेव हि॥ 61 ॥

pautraṃ caivaṃ samutpādya rājyaṃ dehi śucismite | ahaṃ ca pālayiṣyāmi tasya śāsanameva hi

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कानीनं स्वसुतं मुनिम् ।जगाम मनसा व्यासं द्वैपायनमकल्मषम्॥ 62 ॥

tacchrutvā vacanaṃ tasya kānīnaṃ svasutaṃ munim | jagāma manasā vyāsaṃ dvaipāyanamakalmaṣam

स्मृतमात्रस्ततो व्यास आजगाम स तापसः ।कृत्वा प्रणामं मात्रेऽथ संस्थितो दीप्तिमान्मुनिः॥ 63 ॥

smṛtamātrastato vyāsa ājagāma sa tāpasaḥ | kṛtvā praṇāmaṃ mātre'tha saṃsthito dīptimānmuniḥ

भीष्मेण पूजितः कामं सत्यवत्या च मानितः ।तस्थौ तत्र महातेजा विधूमोऽग्निरिवापरः॥ 64 ॥

bhīṣmeṇa pūjitaḥ kāmaṃ satyavatyā ca mānitaḥ | tasthau tatra mahātejā vidhūmo'gnirivāparaḥ

तमुवाच मुनिं माता पुत्रमुत्पादयाधुना ।क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य सुन्दरं तव वीर्यजम्॥ 65 ॥

tamuvāca muniṃ mātā putramutpādayādhunā | kṣetre vicitravīryasya sundaraṃ tava vīryajam

व्यासः श्रुत्वा वचो मातुराप्तवाक्यममन्यत ।ओमित्युक्त्वा स्थितस्तत्र ऋतुकालमचिन्तयत्॥ 66 ॥

vyāsaḥ śrutvā vaco māturāptavākyamamanyata | omityuktvā sthitastatra ṛtukālamacintayat

अम्बिका च यदा स्नाता नारी ऋतुमती तदा ।सङ्गं प्राप्य मुनेः पुत्रमसूतान्धं महाबलम्॥ 67 ॥

ambikā ca yadā snātā nārī ṛtumatī tadā | saṅgaṃ prāpya muneḥ putramasūtāndhaṃ mahābalam

जन्मान्धं च सुतं वीक्ष्य दुःखिता सत्यवत्यपि ।द्वितीयां च वधूमाह पुत्रमुत्पादयाशु वै॥ 68 ॥

janmāndhaṃ ca sutaṃ vīkṣya duḥkhitā satyavatyapi | dvitīyāṃ ca vadhūmāha putramutpādayāśu vai

ऋतुकालेऽथ सम्प्राप्ते व्यासेन सह सङ्गता ।तथा चाम्बालिका रात्रौ गर्भं नारी दधार सा॥ 69 ॥

ṛtukāle'tha samprāpte vyāsena saha saṅgatā | tathā cāmbālikā rātrau garbhaṃ nārī dadhāra sā

सोऽपि पाण्डुः सुतो जातो राज्ययोग्यो न सम्मतः ।पुत्रार्थे प्रेरयामास वर्षान्ते च पुनर्वधूम्॥ 70 ॥

so'pi pāṇḍuḥ suto jāto rājyayogyo na sammataḥ | putrārthe prerayāmāsa varṣānte ca punarvadhūm

आहूय च ततो व्यासं सम्प्रार्थ्य मुनिसत्तमम् ।प्रेषयामास रात्रौ सा शयनागारमुत्तमम्॥ 71 ॥

āhūya ca tato vyāsaṃ samprārthya munisattamam | preṣayāmāsa rātrau sā śayanāgāramuttamam

न गता च वधूस्तत्र प्रेष्या सम्प्रेषिता तया ।तस्यां च विदुरो जातो दास्यां धर्मांशतः शुभः॥ 72 ॥

na gatā ca vadhūstatra preṣyā sampreṣitā tayā | tasyāṃ ca viduro jāto dāsyāṃ dharmāṃśataḥ śubhaḥ

एवं व्यासेन ते पुत्रा धृतराष्ट्रादयस्त्रयः ।उत्पादिता महावीरा वंशरक्षणहेतवे॥ 73 ॥

evaṃ vyāsena te putrā dhṛtarāṣṭrādayastrayaḥ | utpāditā mahāvīrā vaṃśarakṣaṇahetave

एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्य वंशसमुद्भवम् ।व्यासेन रक्षितो वंशो भ्रातृधर्मविदानघाः॥ 74 ॥

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ tasya vaṃśasamudbhavam | vyāsena rakṣito vaṃśo bhrātṛdharmavidānaghāḥ