Skandha 2, Adhyāya 2

सूत उवाच ।एकदा तीर्थयात्रायां व्रजन् पाराशरो मुनिः ।आजगाम महातेजाः कालिन्द्यास्तटमुत्तमम्॥ 1 ॥

sūta uvāca | ekadā tīrthayātrāyāṃ vrajan pārāśaro muniḥ | ājagāma mahātejāḥ kālindyāstaṭamuttamam

निषादमाह धर्मात्मा कुर्वन्तं भोजनं तदा ।प्रापयस्व परं पारं कालिन्द्या उडुपेन माम्॥ 2 ॥

niṣādamāha dharmātmā kurvantaṃ bhojanaṃ tadā | prāpayasva paraṃ pāraṃ kālindyā uḍupena mām

दाशः श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं कुर्वाणो भोजनं तटे ।उवाच तां सुतां बालां मत्स्यगन्धां मनोरमाम्॥ 3 ॥

dāśaḥ śrutvā munervākyaṃ kurvāṇo bhojanaṃ taṭe | uvāca tāṃ sutāṃ bālāṃ matsyagandhāṃ manoramām

उडुपेन मुनिं बाले परं पारं नयस्व ह ।गन्तुकामोऽस्ति धर्मात्मा तापसोऽयं शुचिस्मिते॥ 4 ॥

uḍupena muniṃ bāle paraṃ pāraṃ nayasva ha | gantukāmo'sti dharmātmā tāpaso'yaṃ śucismite

इत्युक्ता सा तदा पित्रा मत्स्यगन्धाथ वासवी ।उडुपे मुनिमासीनं संवाहयति भामिनी॥ 5 ॥

ityuktā sā tadā pitrā matsyagandhātha vāsavī | uḍupe munimāsīnaṃ saṃvāhayati bhāminī

व्रजन् सूर्यसुतातोये भावित्वाद्दैवयोगतः ।कामार्तस्तु मुनिर्जातो दृष्ट्वा तां चारुलोचनाम्॥ 6 ॥

vrajan sūryasutātoye bhāvitvāddaivayogataḥ | kāmārtastu munirjāto dṛṣṭvā tāṃ cārulocanām

ग्रहीतुकामः स मुनिर्दृष्ट्वा व्यञ्जितयौवनाम् ।दक्षिणेन करेणैनामस्पृशद्दक्षिणे करे॥ 7 ॥

grahītukāmaḥ sa munirdṛṣṭvā vyañjitayauvanām | dakṣiṇena kareṇaināmaspṛśaddakṣiṇe kare

तमुवाचासितापाङ्गी स्मितपूर्वमिदं वचः ।कुलस्य सदृशं वः किं श्रुतस्य तपसश्च किम्॥ 8 ॥

tamuvācāsitāpāṅgī smitapūrvamidaṃ vacaḥ | kulasya sadṛśaṃ vaḥ kiṃ śrutasya tapasaśca kim

त्वं वै वसिष्ठदायादः कुलशीलसमन्वितः ।किं चिकीर्षसि धर्मज्ञ मन्मथेन प्रपीडितः॥ 9 ॥

tvaṃ vai vasiṣṭhadāyādaḥ kulaśīlasamanvitaḥ | kiṃ cikīrṣasi dharmajña manmathena prapīḍitaḥ

दुर्लभं मानुषं जन्म भुवि ब्राह्मणसत्तम ।तत्रापि दुर्लभं मन्ये ब्राह्मणत्वं विशेषतः॥ 10 ॥

durlabhaṃ mānuṣaṃ janma bhuvi brāhmaṇasattama | tatrāpi durlabhaṃ manye brāhmaṇatvaṃ viśeṣataḥ

कुलेन शीलेन तथा श्रुतेन द्विजोत्तमस्त्वं किल धर्मविच्च ।अनार्यभावं कथमागतोऽसि विप्रेन्द्र मां वीक्ष्य च मीनगन्धाम्॥ 11 ॥

kulena śīlena tathā śrutena dvijottamastvaṃ kila dharmavicca | anāryabhāvaṃ kathamāgato'si viprendra māṃ vīkṣya ca mīnagandhām

मदीये शरीरे द्विजामोघबुद्धे ॥ शुभं किं समालोक्य पाणिं ग्रहीतुम् ।समीपं समायासि कामातुरस्त्वं कथं नाभिजानासि धर्मं स्वकीयम्॥ 12 ॥

madīye śarīre dvijāmoghabuddhe || śubhaṃ kiṃ samālokya pāṇiṃ grahītum | samīpaṃ samāyāsi kāmāturastvaṃ kathaṃ nābhijānāsi dharmaṃ svakīyam

अहो मन्दबुद्धिर्द्विजोऽयं ग्रहीष्य- ञ्जले मग्न एवाद्य मां वै गृहीत्वा ।मनो व्याकुलं पञ्चबाणातिविद्धं न कोऽपीह शक्तः प्रतीपं हि कर्तुम्॥ 13 ॥

aho mandabuddhirdvijo'yaṃ grahīṣya- ñjale magna evādya māṃ vai gṛhītvā | mano vyākulaṃ pañcabāṇātividdhaṃ na ko'pīha śaktaḥ pratīpaṃ hi kartum

इति सञ्चिन्त्य सा बाला तमुवाच महामुनिम् ।धैर्यं कुरु महाभाग परं पारं नयामि वै॥ 14 ॥

iti sañcintya sā bālā tamuvāca mahāmunim | dhairyaṃ kuru mahābhāga paraṃ pāraṃ nayāmi vai

सूत उवाच ।पराशरस्तु तच्छ्रुत्वा वचनं हितपूर्वकम् ।करं त्यक्त्वा स्थितस्तत्र सिन्धोः पारं गतः पुनः॥ 15 ॥

sūta uvāca | parāśarastu tacchrutvā vacanaṃ hitapūrvakam | karaṃ tyaktvā sthitastatra sindhoḥ pāraṃ gataḥ punaḥ

मत्स्यगन्धां प्रजग्राह मुनिः कामातुरस्तदा ।वेपमाना तु सा कन्या तमुवाच पुरःस्थितम्॥ 16 ॥

matsyagandhāṃ prajagrāha muniḥ kāmāturastadā | vepamānā tu sā kanyā tamuvāca puraḥsthitam

दुर्गन्धाहं मुनिश्रेष्ठ कथं त्वं नोपशङ्कसे ।समानरूपयोः कामसंयोगस्तु सुखावहः॥ 17 ॥

durgandhāhaṃ muniśreṣṭha kathaṃ tvaṃ nopaśaṅkase | samānarūpayoḥ kāmasaṃyogastu sukhāvahaḥ

इत्युक्तेन तु सा कन्या क्षणमात्रेण भामिनी ।कृता योजनगन्धा तु सुरूपा च वरानना॥ 18 ॥

ityuktena tu sā kanyā kṣaṇamātreṇa bhāminī | kṛtā yojanagandhā tu surūpā ca varānanā

मृगनाभिसुगन्धां तां कृत्वा कान्तां मनोहराम् ।जग्राह दक्षिणे पाणौ मुनिर्मन्मथपीडितः॥ 19 ॥

mṛganābhisugandhāṃ tāṃ kṛtvā kāntāṃ manoharām | jagrāha dakṣiṇe pāṇau munirmanmathapīḍitaḥ

ग्रहीतुकामं तं प्राह नाम्ना सत्यवती शुभा ।मुने पश्यति लोकोऽयं पिता चैव तटस्थितः॥ 20 ॥

grahītukāmaṃ taṃ prāha nāmnā satyavatī śubhā | mune paśyati loko'yaṃ pitā caiva taṭasthitaḥ

पशुधर्मो न मे प्रीतिं जनयत्यतिदारुणः ।प्रतीक्षस्व मुनिश्रेष्ठ यावद्भवति यामिनी॥ 21 ॥

paśudharmo na me prītiṃ janayatyatidāruṇaḥ | pratīkṣasva muniśreṣṭha yāvadbhavati yāminī

रात्रौ व्यवाय उद्दिष्टो दिवा न मनुजस्य हि ।दिवासङ्गे महान् दोषः पश्यन्ति किल मानवाः॥ 22 ॥

rātrau vyavāya uddiṣṭo divā na manujasya hi | divāsaṅge mahān doṣaḥ paśyanti kila mānavāḥ

कामं यच्छ महाबुद्धे लोकनिन्दा दुरासदा ।तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या युक्तमुक्तमुदारधीः॥ 23 ॥

kāmaṃ yaccha mahābuddhe lokanindā durāsadā | tacchrutvā vacanaṃ tasyā yuktamuktamudāradhīḥ

नीहारं कल्पयामास शीघ्रं पुण्यबलेन वै ।नीहारे च समुत्पन्ने तटेऽतितमसा युते॥ 24 ॥

nīhāraṃ kalpayāmāsa śīghraṃ puṇyabalena vai | nīhāre ca samutpanne taṭe'titamasā yute

कामिनी तं मुनिं प्राह मृदुपूर्वमिदं वचः ।कन्याहं द्विजशार्दूल भुक्त्वा गन्तासि कामतः॥ 25 ॥

kāminī taṃ muniṃ prāha mṛdupūrvamidaṃ vacaḥ | kanyāhaṃ dvijaśārdūla bhuktvā gantāsi kāmataḥ

अमोघवीर्यस्त्वं ब्रह्मन् का गतिर्मे भवेदिति ।पितरं किं ब्रवीम्यद्य सगर्भा चेद्भवाम्यहम्॥ 26 ॥

amoghavīryastvaṃ brahman kā gatirme bhavediti | pitaraṃ kiṃ bravīmyadya sagarbhā cedbhavāmyaham

त्वं गमिष्यसि भुक्त्वा मां किं करोमि वदस्व तत् ।पराशर उवाच ।कान्तेऽद्य मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यसि॥ 27 ॥

tvaṃ gamiṣyasi bhuktvā māṃ kiṃ karomi vadasva tat | parāśara uvāca | kānte'dya matpriyaṃ kṛtvā kanyaiva tvaṃ bhaviṣyasi

वृणीष्व च वरं भीरु यं त्वमिच्छसि भामिनि ।सत्यवत्युवाच ।यथा मे पितरौ लोके न जानीतो हि मानद॥ 28 ॥

vṛṇīṣva ca varaṃ bhīru yaṃ tvamicchasi bhāmini | satyavatyuvāca | yathā me pitarau loke na jānīto hi mānada

कन्याव्रतं न मे हन्यात्तथा कुरु द्विजोत्तम ।पुत्रश्च त्वत्समः कामं भवेदद्भुतवीर्यवान्॥ 29 ॥

kanyāvrataṃ na me hanyāttathā kuru dvijottama | putraśca tvatsamaḥ kāmaṃ bhavedadbhutavīryavān

गन्धोऽयं सर्वदा मे स्याद्यौवनं च नवं नवम् ।पराशर उवाच ।शृणु सुन्दरि पुत्रस्ते विष्ण्वंशसम्भवः शुचिः॥ 30 ॥

gandho'yaṃ sarvadā me syādyauvanaṃ ca navaṃ navam | parāśara uvāca | śṛṇu sundari putraste viṣṇvaṃśasambhavaḥ śuciḥ

भविष्यति च विख्यातस्त्रैलोक्ये वरवर्णिनि ।केनचित्कारणेनाहं जातः कामातुरस्त्वयि॥ 31 ॥

bhaviṣyati ca vikhyātastrailokye varavarṇini | kenacitkāraṇenāhaṃ jātaḥ kāmāturastvayi

कदापि च न सम्मोहो भूतपूर्वो वरानने ।दृष्ट्वा चाप्सरसां रूपं सदाहं धैर्यमावहम्॥ 32 ॥

kadāpi ca na sammoho bhūtapūrvo varānane | dṛṣṭvā cāpsarasāṃ rūpaṃ sadāhaṃ dhairyamāvaham

दैवयोगेन वीक्ष्य त्वां कामस्य वशगोऽभवम् ।तत्किञ्चित्कारणं विद्धि दैवं हि दुरतिक्रमम्॥ 33 ॥

daivayogena vīkṣya tvāṃ kāmasya vaśago'bhavam | tatkiñcitkāraṇaṃ viddhi daivaṃ hi duratikramam

दृष्ट्वाहं चातिदुर्गन्धां त्वां कथं मोहमाप्नुयाम् ।पुराणकर्ता पुत्रस्ते भविष्यति वरानने॥ 34 ॥

dṛṣṭvāhaṃ cātidurgandhāṃ tvāṃ kathaṃ mohamāpnuyām | purāṇakartā putraste bhaviṣyati varānane

वेदविद्भागकर्ता च ख्यातश्च भुवनत्रये ।सूत उवाच ।इत्युक्त्वा तां वशं यातां भुक्त्वा स मुनिसत्तमः॥ 35 ॥

vedavidbhāgakartā ca khyātaśca bhuvanatraye | sūta uvāca | ityuktvā tāṃ vaśaṃ yātāṃ bhuktvā sa munisattamaḥ

जगाम तरसा स्नात्वा कालिन्दीसलिले मुनिः ।सापि सत्यवती जाता सद्यो गर्भवती सती॥ 36 ॥

jagāma tarasā snātvā kālindīsalile muniḥ | sāpi satyavatī jātā sadyo garbhavatī satī

सुषुवे यमुनाद्वीपे पुत्रं काममिवापरम् ।जातमात्रस्तु तेजस्वी तामुवाच स्वमातरम्॥ 37 ॥

suṣuve yamunādvīpe putraṃ kāmamivāparam | jātamātrastu tejasvī tāmuvāca svamātaram

तपस्येव मनः कृत्वा विविशे चातिवीर्यवान् ।गच्छ मातर्यथाकामं गच्छाम्यहमतः परम्॥ 38 ॥

tapasyeva manaḥ kṛtvā viviśe cātivīryavān | gaccha mātaryathākāmaṃ gacchāmyahamataḥ param

तपः कर्तुं महाभागे दर्शयिष्यामि वै स्मृतः ।मातर्यदा भवेत्कार्यं तव किञ्चिदनुत्तमम्॥ 39 ॥

tapaḥ kartuṃ mahābhāge darśayiṣyāmi vai smṛtaḥ | mātaryadā bhavetkāryaṃ tava kiñcidanuttamam

स्मर्तव्योऽहं तदा शीघ्रमागमिष्यामि भामिनि ।स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि त्यक्त्वा चिन्तां सुखं वस॥ 40 ॥

smartavyo'haṃ tadā śīghramāgamiṣyāmi bhāmini | svasti te'stu gamiṣyāmi tyaktvā cintāṃ sukhaṃ vasa

इत्युक्त्वा निर्ययौ व्यासः सापि पित्रन्तिकं गता ।द्वीपे न्यस्तस्तया बालस्तस्माद्द्वैपायनोऽभवत्॥ 41 ॥

ityuktvā niryayau vyāsaḥ sāpi pitrantikaṃ gatā | dvīpe nyastastayā bālastasmāddvaipāyano'bhavat

जातमात्रो जगामाशु वृद्धिं विष्ण्वंशयोगतः ।तीर्थे तीर्थे कृतस्तानश्चचार तप उत्तमम्॥ 42 ॥

jātamātro jagāmāśu vṛddhiṃ viṣṇvaṃśayogataḥ | tīrthe tīrthe kṛtastānaścacāra tapa uttamam

एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् ।चकार वेदशाखाश्च प्राप्तं ज्ञात्वा कलेर्युगम्॥ 43 ॥

evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt | cakāra vedaśākhāśca prāptaṃ jñātvā kaleryugam

वेदविस्तारकरणाद्व्यासनामाभवन्मुनिः ।पुराणसंहिताश्चक्रे महाभारतमुत्तमम्॥ 44 ॥

vedavistārakaraṇādvyāsanāmābhavanmuniḥ | purāṇasaṃhitāścakre mahābhāratamuttamam

शिष्यानध्यापयामास वेदान्कृत्वा विभागशः ।सुमन्तुं जैमिनिं पैलं वैशम्पायनमेव च॥ 45 ॥

śiṣyānadhyāpayāmāsa vedānkṛtvā vibhāgaśaḥ | sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ vaiśampāyanameva ca

असितं देवलं चैव शुकं चैव स्वमात्मजम् ।सूत उवाच ।एतच्च कथितं सर्वं कारणं मुनिसत्तमाः॥ 46 ॥

asitaṃ devalaṃ caiva śukaṃ caiva svamātmajam | sūta uvāca | etacca kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ munisattamāḥ

सत्यवत्याः सुतस्यापि समुत्पत्तिस्तथा शुभा ।संशयोऽत्र न कर्तव्यः सम्भवे मुनिसत्तमाः॥ 47 ॥

satyavatyāḥ sutasyāpi samutpattistathā śubhā | saṃśayo'tra na kartavyaḥ sambhave munisattamāḥ

महतां चरिते चैव गुणा ग्राह्या मुनेरिति ।कारणाच्च समुत्पत्तिः सत्यवत्या झषोदरे॥ 48 ॥

mahatāṃ carite caiva guṇā grāhyā muneriti | kāraṇācca samutpattiḥ satyavatyā jhaṣodare

पराशरेण संयोगः पुनः शन्तनुना तथा ।अन्यथा तु मुनेश्चित्तं कथं कामाकुलं भवेत्॥ 49 ॥

parāśareṇa saṃyogaḥ punaḥ śantanunā tathā | anyathā tu muneścittaṃ kathaṃ kāmākulaṃ bhavet

अनार्यजुष्टं धर्मज्ञः कृतवान्स कथं मुनिः ।सकारणेयमुत्पत्तिः कथिताश्चर्यकारिणी॥ 50 ॥

anāryajuṣṭaṃ dharmajñaḥ kṛtavānsa kathaṃ muniḥ | sakāraṇeyamutpattiḥ kathitāścaryakāriṇī

श्रुत्वा पापाच्च निर्मुक्तो नरो भवति सर्वथा ।य एतच्छुभमाख्यानं शृणोति श्रुतिमान्नरः॥ 51 ॥

śrutvā pāpācca nirmukto naro bhavati sarvathā | ya etacchubhamākhyānaṃ śṛṇoti śrutimānnaraḥ

न दुर्गतिमवाप्नोति सुखी भवति सर्वदा॥ 52 ॥

na durgatimavāpnoti sukhī bhavati sarvadā