Skandha 9, Adhyāya 7

श्रीनारायण उवाच ।इत्युक्त्वा जगतां नाथो विरराम च नारद ।अतीव रुरुदुर्देव्यः समालिङ्ग्य परस्परम्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | ityuktvā jagatāṃ nātho virarāma ca nārada | atīva rurudurdevyaḥ samāliṅgya parasparam

ताश्च सर्वाः समालोक्य क्रमेणोचुस्तदेश्वरम् ।कम्पिताः साश्रुनेत्राश्च शोकेन च भयेन च॥ 2 ॥

tāśca sarvāḥ samālokya krameṇocustadeśvaram | kampitāḥ sāśrunetrāśca śokena ca bhayena ca

सरस्वत्युवाच ।विशापं देहि हे नाथ दुष्टमाजन्मशोचनम् ।सत्स्वामिना परित्यक्ताः कुतो जीवन्ति ताः स्त्रियः॥ 3 ॥

sarasvatyuvāca | viśāpaṃ dehi he nātha duṣṭamājanmaśocanam | satsvāminā parityaktāḥ kuto jīvanti tāḥ striyaḥ

देहत्यागं करिष्यामि योगेन भारते ध्रुवम् ।अत्युन्नतो हि नियतं पातुमर्हति निश्चितम्॥ 4 ॥

dehatyāgaṃ kariṣyāmi yogena bhārate dhruvam | atyunnato hi niyataṃ pātumarhati niścitam

गङ्गोवाच ।अहं केनापराधेन त्वया त्यक्ता जगत्पते ।देहत्यागं करिष्यामि निर्दोषाया वधं लभ॥ 5 ॥

gaṅgovāca | ahaṃ kenāparādhena tvayā tyaktā jagatpate | dehatyāgaṃ kariṣyāmi nirdoṣāyā vadhaṃ labha

निर्दोषकामिनीत्यागं करोति यो नरो भुवि ।स याति नरकं घोरं किन्तु सर्वेश्वरोऽपि वा॥ 6 ॥

nirdoṣakāminītyāgaṃ karoti yo naro bhuvi | sa yāti narakaṃ ghoraṃ kintu sarveśvaro'pi vā

पद्मोवाच ।नाथ सत्त्वस्वरूपस्त्वं कोपः कथमहो तव ।प्रसादं कुरु भार्ये द्वे सदीशस्य क्षमा वरा॥ 7 ॥

padmovāca | nātha sattvasvarūpastvaṃ kopaḥ kathamaho tava | prasādaṃ kuru bhārye dve sadīśasya kṣamā varā

भारते भारतीशापाद्यास्यामि कलया ह्यहम् ।कियत्कालं स्थितिस्तत्र कदा द्रक्ष्यामि ते पदम्॥ 8 ॥

bhārate bhāratīśāpādyāsyāmi kalayā hyaham | kiyatkālaṃ sthitistatra kadā drakṣyāmi te padam

दास्यन्ति पापिनः पापं सद्यः स्नानावगाहनात् ।केन तेन विमुक्ताहमागमिष्यामि ते पदम्॥ 9 ॥

dāsyanti pāpinaḥ pāpaṃ sadyaḥ snānāvagāhanāt | kena tena vimuktāhamāgamiṣyāmi te padam

कलया तुलसीरूपं धर्मध्वजसुता सती ।भुक्त्वा कदा लभिष्यामि त्वत्पादाम्बुजमच्युत॥ 10 ॥

kalayā tulasīrūpaṃ dharmadhvajasutā satī | bhuktvā kadā labhiṣyāmi tvatpādāmbujamacyuta

वृक्षरूपा भविष्यामि त्वदधिष्ठातृदेवता ।समुद्धरिष्यसि कदा तन्मे ब्रूहि कृपानिधे॥ 11 ॥

vṛkṣarūpā bhaviṣyāmi tvadadhiṣṭhātṛdevatā | samuddhariṣyasi kadā tanme brūhi kṛpānidhe

गङ्गा सरस्वतीशापाद्यदि यास्यति भारते ।शापेन मुक्ता पापाच्च कदा त्वां च लभिष्यति॥ 12 ॥

gaṅgā sarasvatīśāpādyadi yāsyati bhārate | śāpena muktā pāpācca kadā tvāṃ ca labhiṣyati

गङ्गाशापेन वा वाणी यदि यास्यति भारतम् ।कदा शापाद्विनिर्मुच्य लभिष्यति पदं तव॥ 13 ॥

gaṅgāśāpena vā vāṇī yadi yāsyati bhāratam | kadā śāpādvinirmucya labhiṣyati padaṃ tava

तां वाणीं ब्रह्मसदनं गङ्गां वा शिवमन्दिरम् ।गन्तुं वदसि हे नाथ तत्क्षमस्व च ते वचः॥ 14 ॥

tāṃ vāṇīṃ brahmasadanaṃ gaṅgāṃ vā śivamandiram | gantuṃ vadasi he nātha tatkṣamasva ca te vacaḥ

इत्युक्त्वा कमला कान्तपादं धृत्वा ननाम सा ।स्वकेशैर्वेष्टनं कृत्वा रुरोद च पुनः पुनः॥ 15 ॥

ityuktvā kamalā kāntapādaṃ dhṛtvā nanāma sā | svakeśairveṣṭanaṃ kṛtvā ruroda ca punaḥ punaḥ

॥ श्रीभगवानुवाच ।त्वद्वाक्यमाचरिष्यामि स्ववाक्यं च सुरेश्वरि ।समतां च करिष्यामि शृणु त्वं कमलेक्षणे॥ 16 ॥

|| śrībhagavānuvāca | tvadvākyamācariṣyāmi svavākyaṃ ca sureśvari | samatāṃ ca kariṣyāmi śṛṇu tvaṃ kamalekṣaṇe

भारती यातु कलया सरिद्रूपा च भारते ।अर्धा सा ब्रह्मसदनं स्वयं तिष्ठतु मद्गृहे॥ 17 ॥

bhāratī yātu kalayā saridrūpā ca bhārate | ardhā sā brahmasadanaṃ svayaṃ tiṣṭhatu madgṛhe

भगीरथेन सा नीता गङ्गा यास्यति भारते ।पूतं कर्तुं त्रिभुवनं स्वयं तिष्ठतु मद्गृहे॥ 18 ॥

bhagīrathena sā nītā gaṅgā yāsyati bhārate | pūtaṃ kartuṃ tribhuvanaṃ svayaṃ tiṣṭhatu madgṛhe

तत्रैव चन्द्रमौलेश्च मौलिं प्राप्स्यति दुर्लभम् ।ततः स्वभावतः पूताप्यतिपूता भविष्यति॥ 19 ॥

tatraiva candramauleśca mauliṃ prāpsyati durlabham | tataḥ svabhāvataḥ pūtāpyatipūtā bhaviṣyati

कलांशांशेन गच्छ त्वं भारते वामलोचने ।पद्मावती सरिद्रूपा तुलसीवृक्षरूपिणी॥ 20 ॥

kalāṃśāṃśena gaccha tvaṃ bhārate vāmalocane | padmāvatī saridrūpā tulasīvṛkṣarūpiṇī

कलेः पञ्चसहस्रे च गते वर्षे तु मोक्षणम् ।युष्माकं सरितां चैव मद्गेहे चागमिष्यथ॥ 21 ॥

kaleḥ pañcasahasre ca gate varṣe tu mokṣaṇam | yuṣmākaṃ saritāṃ caiva madgehe cāgamiṣyatha

सम्पदा हेतुभूता च विपत्तिः सर्वदेहिनाम् ।विना विपत्तेर्महिमा केषां पद्मभवे भवेत्॥ 22 ॥

sampadā hetubhūtā ca vipattiḥ sarvadehinām | vinā vipattermahimā keṣāṃ padmabhave bhavet

मन्मन्त्रोपासकानां च सतां स्नानावगाहनात् ।युष्माकं मोक्षणं पापाद्दर्शनात्स्पर्शनात्तथा॥ 23 ॥

manmantropāsakānāṃ ca satāṃ snānāvagāhanāt | yuṣmākaṃ mokṣaṇaṃ pāpāddarśanātsparśanāttathā

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सन्त्यसङ्ख्यानि सुन्दरि ।भविष्यन्ति च पूतानि मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 24 ॥

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni santyasaṅkhyāni sundari | bhaviṣyanti ca pūtāni madbhaktasparśadarśanāt

मन्मन्त्रोपासका भक्ता विभ्रमन्ति च भारते ।पूतं कर्तुं तारितुं च सुपवित्रां वसुन्धराम्॥ 25 ॥

manmantropāsakā bhaktā vibhramanti ca bhārate | pūtaṃ kartuṃ tārituṃ ca supavitrāṃ vasundharām

मद्भक्ता यत्र तिष्ठन्ति पादं प्रक्षालयन्ति च ।तत्स्थानं च महातीर्थं सुपवित्रं भवेद्ध्रुवम्॥ 26 ॥

madbhaktā yatra tiṣṭhanti pādaṃ prakṣālayanti ca | tatsthānaṃ ca mahātīrthaṃ supavitraṃ bhaveddhruvam

स्त्रीघ्नो गोघ्नः कृतघ्नश्च ब्रह्मघ्नो गुरुतल्पगः ।जीवन्मुक्तो भवेत्पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 27 ॥

strīghno goghnaḥ kṛtaghnaśca brahmaghno gurutalpagaḥ | jīvanmukto bhavetpūto madbhaktasparśadarśanāt

एकादशीविहीनश्च सन्ध्याहीनोऽथ नास्तिकः ।नरघाती भवेत्पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 28 ॥

ekādaśīvihīnaśca sandhyāhīno'tha nāstikaḥ | naraghātī bhavetpūto madbhaktasparśadarśanāt

असिजीवी मसीजीवी धावको ग्रामयाचकः ।वृषवाहो भवेत्पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 29 ॥

asijīvī masījīvī dhāvako grāmayācakaḥ | vṛṣavāho bhavetpūto madbhaktasparśadarśanāt

विश्वासघाती मित्रघ्नो मिथ्यासाक्ष्यस्य दायकः ।स्थाप्याहारी भवेत्पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 30 ॥

viśvāsaghātī mitraghno mithyāsākṣyasya dāyakaḥ | sthāpyāhārī bhavetpūto madbhaktasparśadarśanāt

अत्युग्रवान्दूषकश्च जारकः पुंश्चलीपतिः ।पूतश्च वृषलीपुत्रो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 31 ॥

atyugravāndūṣakaśca jārakaḥ puṃścalīpatiḥ | pūtaśca vṛṣalīputro madbhaktasparśadarśanāt

शूद्राणां सूपकारश्च देवलो ग्रामयाजकः ।अदीक्षितो भवेत्पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 32 ॥

śūdrāṇāṃ sūpakāraśca devalo grāmayājakaḥ | adīkṣito bhavetpūto madbhaktasparśadarśanāt

पितरं मातरं भार्यां भ्रातरं तनयं सुताम् ।गुरोः कुलं च भगिनीं चक्षुर्हीनं च बान्धवम्॥ 33 ॥

pitaraṃ mātaraṃ bhāryāṃ bhrātaraṃ tanayaṃ sutām | guroḥ kulaṃ ca bhaginīṃ cakṣurhīnaṃ ca bāndhavam

श्वश्रूं च श्वशुरं चैव यो न पुष्णाति सुन्दरि ।स महापातकी पूतो मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 34 ॥

śvaśrūṃ ca śvaśuraṃ caiva yo na puṣṇāti sundari | sa mahāpātakī pūto madbhaktasparśadarśanāt

अश्वत्थनाशकश्चैव मद्भक्तनिन्दकस्तथा ।शूद्रान्नभोजी विप्रश्च पूतो मद्भक्तदर्शनात्॥ 35 ॥

aśvatthanāśakaścaiva madbhaktanindakastathā | śūdrānnabhojī vipraśca pūto madbhaktadarśanāt

देवद्रव्यापहारी च विप्रद्रव्यापहारकः ।लाक्षालोहरसानां च विक्रेता दुहितुस्तथा॥ 36 ॥

devadravyāpahārī ca vipradravyāpahārakaḥ | lākṣāloharasānāṃ ca vikretā duhitustathā

महापातकिनश्चैव शूद्राणां शवदाहकः ।भवेयुरेते पूताश्च मद्भक्तस्पर्शदर्शनात्॥ 37 ॥

mahāpātakinaścaiva śūdrāṇāṃ śavadāhakaḥ | bhaveyurete pūtāśca madbhaktasparśadarśanāt

महालक्ष्मीरुवाच ।भक्तानां लक्षणं ब्रूहि भक्तानुग्रहकातर ।येषां तु दर्शनस्पर्शात्सद्यः पूता नराधमाः॥ 38 ॥

mahālakṣmīruvāca | bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi bhaktānugrahakātara | yeṣāṃ tu darśanasparśātsadyaḥ pūtā narādhamāḥ

हरिभक्तिविहीनाश्च महाहङ्कारसंयुतः ।स्वप्रशंसारता धूर्ताः शठाश्च साधुनिन्दकाः॥ 39 ॥

haribhaktivihīnāśca mahāhaṅkārasaṃyutaḥ | svapraśaṃsāratā dhūrtāḥ śaṭhāśca sādhunindakāḥ

पुनन्ति सर्वतीर्थानि येषां स्नानावगाहनात् ।येषां च पादरजसा पूता पादोदकान्मही॥ 40 ॥

punanti sarvatīrthāni yeṣāṃ snānāvagāhanāt | yeṣāṃ ca pādarajasā pūtā pādodakānmahī

येषां सन्दर्शनं स्पर्शं ये वा वाञ्छन्ति भारते ।सर्वेषां परमो लाभो वैष्णवानां समागमः॥ 41 ॥

yeṣāṃ sandarśanaṃ sparśaṃ ye vā vāñchanti bhārate | sarveṣāṃ paramo lābho vaiṣṇavānāṃ samāgamaḥ

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः ।ते पुनन्त्यपि कालेन विष्णुभक्ताः क्षणादहो॥ 42 ॥

na hyammayāni tīrthāni na devā mṛcchilāmayāḥ | te punantyapi kālena viṣṇubhaktāḥ kṣaṇādaho

सूत उवाव महालक्ष्मीवचः श्रुत्वा लक्ष्मीकान्तश्च सस्मितः ।निगूढतत्त्वं कथितुमपि श्रेष्ठोपचक्रमे॥ 43 ॥

sūta uvāva mahālakṣmīvacaḥ śrutvā lakṣmīkāntaśca sasmitaḥ | nigūḍhatattvaṃ kathitumapi śreṣṭhopacakrame

श्रीभगवानुवाच ।भक्तानां लक्षणं लक्ष्मि गूढं श्रुतिपुराणयोः ।पुण्यस्वरूपं पापघ्नं सुखदं भुक्तिमुक्तिदम्॥ 44 ॥

śrībhagavānuvāca | bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ lakṣmi gūḍhaṃ śrutipurāṇayoḥ | puṇyasvarūpaṃ pāpaghnaṃ sukhadaṃ bhuktimuktidam

सारभूतं गोपनीयं न वक्तव्यं खलेषु च ।त्वां पवित्रां प्राणतुल्यां कथयामि निशामय॥ 45 ॥

sārabhūtaṃ gopanīyaṃ na vaktavyaṃ khaleṣu ca | tvāṃ pavitrāṃ prāṇatulyāṃ kathayāmi niśāmaya

गुरुवक्त्राद्विष्णुमन्त्रो यस्य कर्णे पतिष्यति ।वदन्ति वेदास्तं चापि पवित्रं च नरोत्तमम्॥ 46 ॥

guruvaktrādviṣṇumantro yasya karṇe patiṣyati | vadanti vedāstaṃ cāpi pavitraṃ ca narottamam

पुरुषाणां शतं पूर्वं तथा तज्जन्ममात्रतः ।स्वर्गस्थं नरकस्थं वा मुक्तिमाप्नोति तत्क्षणात्॥ 47 ॥

puruṣāṇāṃ śataṃ pūrvaṃ tathā tajjanmamātrataḥ | svargasthaṃ narakasthaṃ vā muktimāpnoti tatkṣaṇāt

यैः कैश्चिद्यत्र वा जन्म लब्धं येषु च जन्तुषु ।जीवन्मुक्तास्तु ते पूता यान्ति काले हरेः पदम्॥ 48 ॥

yaiḥ kaiścidyatra vā janma labdhaṃ yeṣu ca jantuṣu | jīvanmuktāstu te pūtā yānti kāle hareḥ padam

मद्भक्तियुक्तो मर्त्यश्च स मुक्तो मद्गुणान्वितः ।मद्गुणाधीनवृत्तिर्यः कथाविष्टश्च सन्ततम्॥ 49 ॥

madbhaktiyukto martyaśca sa mukto madguṇānvitaḥ | madguṇādhīnavṛttiryaḥ kathāviṣṭaśca santatam

मद्गुणश्रुतिमात्रेण सानन्दः पुलकान्वितः ।सगद्गदः साश्रुनेत्रः स्वात्मविस्मृत एव च॥ 50 ॥

madguṇaśrutimātreṇa sānandaḥ pulakānvitaḥ | sagadgadaḥ sāśrunetraḥ svātmavismṛta eva ca

न वाञ्छति सुखं मुक्तिं सालोक्यादिचतुष्टयम् ।ब्रह्मत्वममरत्वं वा तद्वाञ्छा मम सेवने॥ 51 ॥

na vāñchati sukhaṃ muktiṃ sālokyādicatuṣṭayam | brahmatvamamaratvaṃ vā tadvāñchā mama sevane

इन्द्रत्वं च मनुत्वं च ब्रह्मत्वं च सुदुर्लभम् ।स्वर्गराज्यादिभोगं च स्वप्नेऽपि च न वाञ्छति॥ 52 ॥

indratvaṃ ca manutvaṃ ca brahmatvaṃ ca sudurlabham | svargarājyādibhogaṃ ca svapne'pi ca na vāñchati

भ्रमन्ति भारते भक्तास्तादृग्जन्म सुदुर्लभम् ।मद्गुणश्रवणाः श्राव्यगानैर्नित्यं मुदान्विताः॥ 53 ॥

bhramanti bhārate bhaktāstādṛgjanma sudurlabham | madguṇaśravaṇāḥ śrāvyagānairnityaṃ mudānvitāḥ

ते यान्ति च महीं पूत्वा नरं तीर्थं ममालयम् ।इत्येवं कथितं सर्वं पद्मे कुरु यथोचितम् ।तदाज्ञया तास्तच्चक्रुर्हरिस्तस्थौ सुखासने॥ 54 ॥

te yānti ca mahīṃ pūtvā naraṃ tīrthaṃ mamālayam | ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ padme kuru yathocitam | tadājñayā tāstaccakrurharistasthau sukhāsane