Skandha 9, Adhyāya 9

नारद उवाच ।देव्या निमेषमात्रेण ब्रह्मणः पात एव च ।तस्य पातः प्राकृतिकः प्रलयः परिकीर्तितः॥ 1 ॥

nārada uvāca | devyā nimeṣamātreṇa brahmaṇaḥ pāta eva ca | tasya pātaḥ prākṛtikaḥ pralayaḥ parikīrtitaḥ

प्रलये प्राकृते चोक्ता तत्रादृष्टा वसुन्धरा ।जलप्लुतानि विश्वानि सर्वे लीनाः परात्मनि॥ 2 ॥

pralaye prākṛte coktā tatrādṛṣṭā vasundharā | jalaplutāni viśvāni sarve līnāḥ parātmani

वसुन्धरा तिरोभूता कुत्र वा सा च तिष्ठति ।सृष्टेर्विधानसमये साविर्भूता कथं पुनः॥ 3 ॥

vasundharā tirobhūtā kutra vā sā ca tiṣṭhati | sṛṣṭervidhānasamaye sāvirbhūtā kathaṃ punaḥ

कथं बभूव सा धन्या मान्या सर्वाश्रया जया ।तस्याश्च जन्मकथनं वद मङ्गलकारणम्॥ 4 ॥

kathaṃ babhūva sā dhanyā mānyā sarvāśrayā jayā | tasyāśca janmakathanaṃ vada maṅgalakāraṇam

श्रीनारायण उवाच ।सर्वादिसृष्टौ सर्वेषां जन्म देव्या इति श्रुतिः ।आविर्भावस्तिरोभावः सर्वेषु प्रलयेषु च॥ 5 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | sarvādisṛṣṭau sarveṣāṃ janma devyā iti śrutiḥ | āvirbhāvastirobhāvaḥ sarveṣu pralayeṣu ca

श्रूयतां वसुधाजन्म सर्वमङ्गलकारणम् ।विघ्ननिघ्नकरं पापनाशनं पुण्यवर्धनम्॥ 6 ॥

śrūyatāṃ vasudhājanma sarvamaṅgalakāraṇam | vighnanighnakaraṃ pāpanāśanaṃ puṇyavardhanam

अहो केचिद्वदन्तीति मधुकैटभमेदसा ।बभूव वसुधा धन्या तद्विरुद्धमतः शृणु॥ 7 ॥

aho kecidvadantīti madhukaiṭabhamedasā | babhūva vasudhā dhanyā tadviruddhamataḥ śṛṇu

ऊचतुस्तौ पुरा विष्णुं तुष्टौ युद्धेन तेजसा ।आवां वध्यौ न यत्रोर्वी पाथसा संवृतेति च॥ 8 ॥

ūcatustau purā viṣṇuṃ tuṣṭau yuddhena tejasā | āvāṃ vadhyau na yatrorvī pāthasā saṃvṛteti ca

तयोर्जीवनकाले न प्रत्यक्षा साभवत्स्फुटम् ।ततो बभूव मेदश्च मरणानन्तरं तयोः॥ 9 ॥

tayorjīvanakāle na pratyakṣā sābhavatsphuṭam | tato babhūva medaśca maraṇānantaraṃ tayoḥ

मेदिनीति च विख्यातेत्युक्तमेतन्मतं शृणु ।जलधौता कृता पूर्वं वर्धिता मेदसा यतः॥ 10 ॥

medinīti ca vikhyātetyuktametanmataṃ śṛṇu | jaladhautā kṛtā pūrvaṃ vardhitā medasā yataḥ

कथयामि ते तज्जन्म सार्थकं सर्वमङ्गलम् ।पुरा श्रुतं यच्छ्रुत्युक्तं धर्मवक्त्राच्च पुष्करे॥ 11 ॥

kathayāmi te tajjanma sārthakaṃ sarvamaṅgalam | purā śrutaṃ yacchrutyuktaṃ dharmavaktrācca puṣkare

महाविराट्शरीरस्य जलस्थस्य चिरं स्फुटम् ।मनो बभूव कालेन सर्वाङ्गव्यापकं ध्रुवम्॥ 12 ॥

mahāvirāṭśarīrasya jalasthasya ciraṃ sphuṭam | mano babhūva kālena sarvāṅgavyāpakaṃ dhruvam

तच्च प्रविष्टं सर्वेषां तल्लोम्नां विवरेषु च ।कालेन महता पश्चाद् बभूव वसुधा मुने॥ 13 ॥

tacca praviṣṭaṃ sarveṣāṃ tallomnāṃ vivareṣu ca | kālena mahatā paścād babhūva vasudhā mune

प्रत्येकं प्रतिलोम्नां च कूपेषु संस्थिता सदा ।आविर्भूता तिरोभूता सजला च पुनः पुनः॥ 14 ॥

pratyekaṃ pratilomnāṃ ca kūpeṣu saṃsthitā sadā | āvirbhūtā tirobhūtā sajalā ca punaḥ punaḥ

आविर्भूता सृष्टिकाले तज्जलोपर्युपस्थिता ।प्रलये च तिरोभूता जलस्याभ्यन्तरे स्थिता॥ 15 ॥

āvirbhūtā sṛṣṭikāle tajjaloparyupasthitā | pralaye ca tirobhūtā jalasyābhyantare sthitā

प्रतिविश्वेषु वसुधा शैलकाननसंयुता ।सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपसमन्विता॥ 16 ॥

prativiśveṣu vasudhā śailakānanasaṃyutā | saptasāgarasaṃyuktā saptadvīpasamanvitā

हेमाद्रिमेरुसंयुक्ता ग्रहचन्द्रार्कसंयुता ।ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैश्च सुरैर्लोकैस्तदाज्ञया॥ 17 ॥

hemādrimerusaṃyuktā grahacandrārkasaṃyutā | brahmaviṣṇuśivādyaiśca surairlokaistadājñayā

पुण्यतीर्थसमायुक्ता पुण्यभारतसंयुता ।काञ्चनीभूमिसंयुक्ता सप्तस्वर्गसमन्विता॥ 18 ॥

puṇyatīrthasamāyuktā puṇyabhāratasaṃyutā | kāñcanībhūmisaṃyuktā saptasvargasamanvitā

पातालसप्तं तदधस्तदूर्ध्वं ब्रह्मलोकतः ।ध्रुवलोकश्च तत्रैव सर्वं विश्वं च तत्र वै॥ 19 ॥

pātālasaptaṃ tadadhastadūrdhvaṃ brahmalokataḥ | dhruvalokaśca tatraiva sarvaṃ viśvaṃ ca tatra vai

एवं सर्वाणि विश्वानि पृथिव्यां निर्मितानि च ।नश्वराणि च विश्वानि सर्वाणि कृत्रिमाणि वै॥ 20 ॥

evaṃ sarvāṇi viśvāni pṛthivyāṃ nirmitāni ca | naśvarāṇi ca viśvāni sarvāṇi kṛtrimāṇi vai

प्रलये प्राकृते चैव ब्रह्मणश्च निपातने ।महाविराडादिसृष्टौ सृष्टः कृष्णेन चात्मना॥ 21 ॥

pralaye prākṛte caiva brahmaṇaśca nipātane | mahāvirāḍādisṛṣṭau sṛṣṭaḥ kṛṣṇena cātmanā

नित्यौ च स्थितिप्रलयौ काष्ठाकालेश्वरैः सह ।नित्याधिष्ठातृदेवी सा वाराहे पूजिता सुरैः॥ 22 ॥

nityau ca sthitipralayau kāṣṭhākāleśvaraiḥ saha | nityādhiṣṭhātṛdevī sā vārāhe pūjitā suraiḥ

मुनिभिर्मनुभिर्विप्रैर्गन्धर्वादिभिरेव च ।विष्णोर्वराहरूपस्य पत्नी सा श्रुतिसम्मता॥ 23 ॥

munibhirmanubhirviprairgandharvādibhireva ca | viṣṇorvarāharūpasya patnī sā śrutisammatā

तत्पुत्रो मङ्गलो ज्ञेयो घटेशो मङ्गलात्मजः ।नारद उवाच ।पूजिता केन रुपेण वाराहे च सुरैर्मही॥ 24 ॥

tatputro maṅgalo jñeyo ghaṭeśo maṅgalātmajaḥ | nārada uvāca | pūjitā kena rupeṇa vārāhe ca surairmahī

वाराहे चैव वाराही सर्वैः सर्वाश्रया सती ।मूलप्रकृतिसम्भूता पञ्चीकरणमार्गतः॥ 25 ॥

vārāhe caiva vārāhī sarvaiḥ sarvāśrayā satī | mūlaprakṛtisambhūtā pañcīkaraṇamārgataḥ

तस्याः पूजाविधानं चाप्यधश्चोर्ध्वमनेकशः ।मङ्गलं मङ्गलस्यापि जन्म वासं वद प्रभो॥ 26 ॥

tasyāḥ pūjāvidhānaṃ cāpyadhaścordhvamanekaśaḥ | maṅgalaṃ maṅgalasyāpi janma vāsaṃ vada prabho

श्रीनारायण उवाच ।वाराहे च वराहश्च ब्रह्मणा संस्तुतः पुरा ।उद्दधार महीं हत्वा हिरण्याक्षं रसातलम्॥ 27 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | vārāhe ca varāhaśca brahmaṇā saṃstutaḥ purā | uddadhāra mahīṃ hatvā hiraṇyākṣaṃ rasātalam

जले तां स्थापयामास पद्मपत्रं यथा हृदे ।तत्रैव निर्ममे ब्रह्मा विश्वं सर्वं मनोहरम्॥ 28 ॥

jale tāṃ sthāpayāmāsa padmapatraṃ yathā hṛde | tatraiva nirmame brahmā viśvaṃ sarvaṃ manoharam

दृष्ट्वा तदधिदेवीं च सकामां कामुको हरिः ।वराहरूपी भगवान् कोटिसूर्यसमप्रभः॥ 29 ॥

dṛṣṭvā tadadhidevīṃ ca sakāmāṃ kāmuko hariḥ | varāharūpī bhagavān koṭisūryasamaprabhaḥ

कृत्वा रतिकलां सर्वां मूर्तिं च सुमनोहराम् ।क्रीडाञ्चकार रहसि दिव्यवर्षमहर्निशम्॥ 30 ॥

kṛtvā ratikalāṃ sarvāṃ mūrtiṃ ca sumanoharām | krīḍāñcakāra rahasi divyavarṣamaharniśam

सुखसम्भोगसंस्पर्शान्मूर्च्छां सम्प्राप सुन्दरी ।विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमोऽतिसुखप्रदः॥ 31 ॥

sukhasambhogasaṃsparśānmūrcchāṃ samprāpa sundarī | vidagdhāyā vidagdhena saṅgamo'tisukhapradaḥ

विष्णुस्तदङ्गसंश्लेषाद् बुबुधे न दिवानिशम् ।वर्षान्ते चेतनां प्राप्य कामी तत्याज कामुकीम्॥ 32 ॥

viṣṇustadaṅgasaṃśleṣād bubudhe na divāniśam | varṣānte cetanāṃ prāpya kāmī tatyāja kāmukīm

पूर्वरूपं वराहं च दधार स च लीलया ।पूजाञ्चकार तां देवीं ध्यात्वा च धरणीं सतीम्॥ 33 ॥

pūrvarūpaṃ varāhaṃ ca dadhāra sa ca līlayā | pūjāñcakāra tāṃ devīṃ dhyātvā ca dharaṇīṃ satīm

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः सिन्दूरैरनुलेपनैः ।वस्त्रैः पुष्पैश्च बलिभिः सम्पूज्योवाच तां हरिः॥ 34 ॥

dhūpairdīpaiśca naivedyaiḥ sindūrairanulepanaiḥ | vastraiḥ puṣpaiśca balibhiḥ sampūjyovāca tāṃ hariḥ

श्रीभगवानुवाच ।सर्वाधारा भव शुभे सर्वैः सम्पूजिता सुखम् ।मुनिभिर्मनुभिर्देवैः सिद्धैश्च दानवादिभिः॥ 35 ॥

śrībhagavānuvāca | sarvādhārā bhava śubhe sarvaiḥ sampūjitā sukham | munibhirmanubhirdevaiḥ siddhaiśca dānavādibhiḥ

अम्बुवाचीत्यागदिने गृहारम्भे प्रवेशने ।वापीतडागारम्भे च गृहे च कृषिकर्मणि॥ 36 ॥

ambuvācītyāgadine gṛhārambhe praveśane | vāpītaḍāgārambhe ca gṛhe ca kṛṣikarmaṇi

तव पूजां करिष्यन्ति मद्वरेण सुरादयः ।मूढा ये न करिष्यन्ति यास्यन्ति नरकं च ते॥ 37 ॥

tava pūjāṃ kariṣyanti madvareṇa surādayaḥ | mūḍhā ye na kariṣyanti yāsyanti narakaṃ ca te

वसुधोवाच ।वहामि सर्वं वाराहरूपेणाहं तवाज्ञया ।लीलामात्रेण भगवन् विश्वं च सचराचरम्॥ 38 ॥

vasudhovāca | vahāmi sarvaṃ vārāharūpeṇāhaṃ tavājñayā | līlāmātreṇa bhagavan viśvaṃ ca sacarācaram

मुक्तां शुक्तिं हरेरर्चां शिवलिङ्गं शिवां तथा ।शङ्खं प्रदीपं यन्त्रं च माणिक्यं हीरकं तथा॥ 39 ॥

muktāṃ śuktiṃ harerarcāṃ śivaliṅgaṃ śivāṃ tathā | śaṅkhaṃ pradīpaṃ yantraṃ ca māṇikyaṃ hīrakaṃ tathā

यज्ञसूत्रं च पुष्पं च पुस्तकं तुलसीदलम् ।जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं च सुवर्णकम्॥ 40 ॥

yajñasūtraṃ ca puṣpaṃ ca pustakaṃ tulasīdalam | japamālāṃ puṣpamālāṃ karpūraṃ ca suvarṇakam

गोरोचनं चन्दनं च शालग्रामजलं तथा ।एतान्वोडुमशक्ताहं क्लिष्टा च भगवञ्छृणु॥ 41 ॥

gorocanaṃ candanaṃ ca śālagrāmajalaṃ tathā | etānvoḍumaśaktāhaṃ kliṣṭā ca bhagavañchṛṇu

श्रीभगवानुवाच ।द्रव्याण्येतानि ये मूढा अर्पयिष्यन्ति सुन्दरि ।यास्यन्ति कालसूत्रं ते दिव्यं वर्षशतं त्वयि॥ 42 ॥

śrībhagavānuvāca | dravyāṇyetāni ye mūḍhā arpayiṣyanti sundari | yāsyanti kālasūtraṃ te divyaṃ varṣaśataṃ tvayi

इत्येवमुक्त्वा भगवान् विरराम च नारद ।बभूव तेन गर्भेण तेजस्वी मङ्गलग्रहः॥ 43 ॥

ityevamuktvā bhagavān virarāma ca nārada | babhūva tena garbheṇa tejasvī maṅgalagrahaḥ

पूजाञ्चक्रुः पृथिव्याश्च ते सर्वे चाज्ञया हरेः ।कण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवुश्च स्तवेन ते॥ 44 ॥

pūjāñcakruḥ pṛthivyāśca te sarve cājñayā hareḥ | kaṇvaśākhoktadhyānena tuṣṭuvuśca stavena te

ददुर्मूलेन मन्त्रेण नैवेद्यादिकमेव च ।संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह॥ 45 ॥

dadurmūlena mantreṇa naivedyādikameva ca | saṃstutā triṣu lokeṣu pūjitā sā babhūva ha

नारद उवाच ।किं ध्यानं स्तवनं तस्या मूलमन्त्रं च किं वद ।गूढं सर्वपुराणेषु श्रोतुं कौतूहलं मम॥ 46 ॥

nārada uvāca | kiṃ dhyānaṃ stavanaṃ tasyā mūlamantraṃ ca kiṃ vada | gūḍhaṃ sarvapurāṇeṣu śrotuṃ kautūhalaṃ mama

श्रीनारायण उवाच ।आदौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता ।ततो हि ब्रह्मणा पश्चामृजिता पृथिवी तदा॥ 47 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | ādau ca pṛthivī devī varāheṇa ca pūjitā | tato hi brahmaṇā paścāmṛjitā pṛthivī tadā

ततः सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च मनुभिर्मानवादिभिः ।ध्यानं च स्तवनं मन्त्रं शृणु वक्ष्यामि नारद॥ 48 ॥

tataḥ sarvairmunīndraiśca manubhirmānavādibhiḥ | dhyānaṃ ca stavanaṃ mantraṃ śṛṇu vakṣyāmi nārada

ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहेत्यनेन मन्त्रेण विष्णुना पूजिता पुरा ।श्वेतपङ्कजवर्णाभां शरच्चन्द्रनिभाननाम्॥ 49 ॥

oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ vasudhāyai svāhetyanena mantreṇa viṣṇunā pūjitā purā | śvetapaṅkajavarṇābhāṃ śaraccandranibhānanām

चन्दनोत्क्षिप्तसर्वाङ्गीं रत्नभूषणभूषिताम् ।रत्नाधारां रत्नगर्भां रत्नाकरसमन्विताम्॥ 50 ॥

candanotkṣiptasarvāṅgīṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām | ratnādhārāṃ ratnagarbhāṃ ratnākarasamanvitām

वह्निशुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दितां भजे ।ध्यानेनानेन सा देवी सर्वैश्च पूजिताभवत्॥ 51 ॥

vahniśuddhāṃśukādhānāṃ sasmitāṃ vanditāṃ bhaje | dhyānenānena sā devī sarvaiśca pūjitābhavat

स्तवनं शृणु विप्रेन्द्र कण्वशाखोक्तमेव च ।श्रीनारायण उवाच ।जये जये जलाधारे जलशीले जलप्रदे॥ 52 ॥

stavanaṃ śṛṇu viprendra kaṇvaśākhoktameva ca | śrīnārāyaṇa uvāca | jaye jaye jalādhāre jalaśīle jalaprade

यज्ञसूकरजाये त्वं जयं देहि जयावहे ।मङ्गले मङ्गलाधारे माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे॥ 53 ॥

yajñasūkarajāye tvaṃ jayaṃ dehi jayāvahe | maṅgale maṅgalādhāre māṅgalye maṅgalaprade

मङ्गलार्थं मङ्गलेशे मङ्गलं देहि मे भवे ।सर्वाधारे च सर्वज्ञे सर्वशक्तिसमन्विते॥ 54 ॥

maṅgalārthaṃ maṅgaleśe maṅgalaṃ dehi me bhave | sarvādhāre ca sarvajñe sarvaśaktisamanvite

सर्वकामप्रदे देवि सर्वेष्टं देहि मे भवे ।पुण्यस्वरूपे पुण्यानां बीजरूपे सनातनि॥ 55 ॥

sarvakāmaprade devi sarveṣṭaṃ dehi me bhave | puṇyasvarūpe puṇyānāṃ bījarūpe sanātani

पुण्याश्रये पुण्यवतामालये पुण्यदे भवे ।सर्वसस्यालये सर्वसस्याढ्ये सर्वसस्यदे॥ 56 ॥

puṇyāśraye puṇyavatāmālaye puṇyade bhave | sarvasasyālaye sarvasasyāḍhye sarvasasyade

सर्वसस्यहरे काले सर्वसस्यात्मिके भवे ।भूमे भूमिपसर्वस्वे भूमिपालपरायणे॥ 57 ॥

sarvasasyahare kāle sarvasasyātmike bhave | bhūme bhūmipasarvasve bhūmipālaparāyaṇe

भूमिपानां सुखकरे भूमिं देहि च भूमिदे ।इदं स्तोत्रं महापुण्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत्॥ 58 ॥

bhūmipānāṃ sukhakare bhūmiṃ dehi ca bhūmide | idaṃ stotraṃ mahāpuṇyaṃ prātarutthāya yaḥ paṭhet

कोटिजन्मसु स भवेद् बलवान्भूमिपेश्वरः ।भूमिदानकृतं पुण्यं लभ्यते पठनाज्जनैः॥ 59 ॥

koṭijanmasu sa bhaved balavānbhūmipeśvaraḥ | bhūmidānakṛtaṃ puṇyaṃ labhyate paṭhanājjanaiḥ

भूमिदानहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ।अम्बुवाचीभूकरणपापात्स मुच्यते ध्रुवम्॥ 60 ॥

bhūmidānaharātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ | ambuvācībhūkaraṇapāpātsa mucyate dhruvam

अन्यकूपे कूपखननपापात्स मुच्यते ध्रुवम् ।परभूमिहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः॥ 61 ॥

anyakūpe kūpakhananapāpātsa mucyate dhruvam | parabhūmiharātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ

भूमौ वीर्यत्यागपापाद्भूमौ दीपादिस्थापनात् ।पापेन मुच्यते सोऽपि स्तोत्रस्य पठनान्मुने॥ 62 ॥

bhūmau vīryatyāgapāpādbhūmau dīpādisthāpanāt | pāpena mucyate so'pi stotrasya paṭhanānmune

अश्वमेधशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः ।भूमिदेव्या महास्तोत्रं सर्वकल्याणकारकम्॥ 63 ॥

aśvamedhaśataṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | bhūmidevyā mahāstotraṃ sarvakalyāṇakārakam