Skandha 9, Adhyāya 34

यम उवाच ।छिनत्ति जीवं खड्गेन दयाहीनः सुदारुणः ।नरघाती हन्ति नरमर्थलोभेन भारते॥ 1 ॥

yama uvāca | chinatti jīvaṃ khaḍgena dayāhīnaḥ sudāruṇaḥ | naraghātī hanti naramarthalobhena bhārate

असिपत्रे वसेत्सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।तेषु यो ब्राह्मणान् हन्ति शतमन्वन्तरं वसेत्॥ 2 ॥

asipatre vasetso'pi yāvadindrāścaturdaśa | teṣu yo brāhmaṇān hanti śatamanvantaraṃ vaset

छिन्नाङ्गः संवसेत् सोऽपि खड्गधारेण सन्ततम् ।अनाहारः शब्दमुच्चैर्यमदूतेन ताडितः॥ 3 ॥

chinnāṅgaḥ saṃvaset so'pi khaḍgadhāreṇa santatam | anāhāraḥ śabdamuccairyamadūtena tāḍitaḥ

मन्थानः शतजन्मानि शतजन्मानि सूकरः ।कुक्कुटः सप्त जन्मानि शृगालः सप्तजन्मसु॥ 4 ॥

manthānaḥ śatajanmāni śatajanmāni sūkaraḥ | kukkuṭaḥ sapta janmāni śṛgālaḥ saptajanmasu

व्याघ्रश्च सप्त जन्मानि वृकश्चैव त्रिजन्मसु ।सप्तजन्मसु मण्डूको यमदूतेन ताडितः॥ 5 ॥

vyāghraśca sapta janmāni vṛkaścaiva trijanmasu | saptajanmasu maṇḍūko yamadūtena tāḍitaḥ

स भवेद्भारते वर्षे महिषश्च ततः शुचिः ।ग्रामाणां नगराणां वा दहनं यः करोति च॥ 6 ॥

sa bhavedbhārate varṣe mahiṣaśca tataḥ śuciḥ | grāmāṇāṃ nagarāṇāṃ vā dahanaṃ yaḥ karoti ca

क्षुरधारे वसेत्सोऽपि छिन्नाङ्गस्त्रियुगं सति ।ततः प्रेतो भवेत्सद्यो वह्निवक्त्रो भ्रमन्महीम्॥ 7 ॥

kṣuradhāre vasetso'pi chinnāṅgastriyugaṃ sati | tataḥ preto bhavetsadyo vahnivaktro bhramanmahīm

सप्तजन्मामेध्यभोजी कपोतः सप्तजन्मसु ।ततो भवेन्महाशूली मानवः सप्तजन्मनि॥ 8 ॥

saptajanmāmedhyabhojī kapotaḥ saptajanmasu | tato bhavenmahāśūlī mānavaḥ saptajanmani

सप्तजन्म गलत्कुष्ठी ततः शुद्धो भवेन्नरः ।परकर्णे मुखं दत्त्वा परनिन्दां करोति यः॥ 9 ॥

saptajanma galatkuṣṭhī tataḥ śuddho bhavennaraḥ | parakarṇe mukhaṃ dattvā paranindāṃ karoti yaḥ

परदोषे महाश्लाघी देवब्राह्मणनिन्दकः ।सूचीमुखे वसेत्सोऽपि सूचीविद्धो युगत्रयम्॥ 10 ॥

paradoṣe mahāślāghī devabrāhmaṇanindakaḥ | sūcīmukhe vasetso'pi sūcīviddho yugatrayam

ततो भवेद् वृश्चिकश्च सर्पश्च सप्तजन्मसु ।वज्रकीटः सप्तजन्म भस्मकीटस्ततः परम्॥ 11 ॥

tato bhaved vṛścikaśca sarpaśca saptajanmasu | vajrakīṭaḥ saptajanma bhasmakīṭastataḥ param

ततो भवेन्मानवश्च महाव्याधिस्ततः शुचिः ।गृहिणां हि गृहं भित्त्वा वस्तुस्तेयं करोति यः॥ 12 ॥

tato bhavenmānavaśca mahāvyādhistataḥ śuciḥ | gṛhiṇāṃ hi gṛhaṃ bhittvā vastusteyaṃ karoti yaḥ

गाश्च छागांश्च मेषांश्च याति गोकामुखे च सः ।ताडितो यमदूतेन वसेत्तत्र युगत्रयम्॥ 13 ॥

gāśca chāgāṃśca meṣāṃśca yāti gokāmukhe ca saḥ | tāḍito yamadūtena vasettatra yugatrayam

ततो भवेत्सप्तजन्म गोजातिर्व्याधिसंयुतः ।त्रिजन्मनि मेषजातिश्छागजातिस्त्रिजन्मनि॥ 14 ॥

tato bhavetsaptajanma gojātirvyādhisaṃyutaḥ | trijanmani meṣajātiśchāgajātistrijanmani

ततो भवेन्मानवश्च नित्यरोगी दरिद्रकः ।भार्याहीनो बन्धुहीनः सन्तापी च ततः शुचिः॥ 15 ॥

tato bhavenmānavaśca nityarogī daridrakaḥ | bhāryāhīno bandhuhīnaḥ santāpī ca tataḥ śuciḥ

सामान्यद्रव्यचौरश्च याति नक्रमुखं च सः ।ताडितो यमदूतेन वसेत्तत्राब्दकत्रयम्॥ 16 ॥

sāmānyadravyacauraśca yāti nakramukhaṃ ca saḥ | tāḍito yamadūtena vasettatrābdakatrayam

ततो भवेत्सप्तजन्म गोपतिर्व्याधिसंयुतः ।ततो भवेन्मानवश्च महारोगी ततः शुचिः॥ 17 ॥

tato bhavetsaptajanma gopatirvyādhisaṃyutaḥ | tato bhavenmānavaśca mahārogī tataḥ śuciḥ

हन्ति गाश्च गजांश्चैव तुरगांश्च नगांस्तथा ।स याति गजदंशं च महापापी युगत्रयम्॥ 18 ॥

hanti gāśca gajāṃścaiva turagāṃśca nagāṃstathā | sa yāti gajadaṃśaṃ ca mahāpāpī yugatrayam

ताडितो यमदूतेन नागदन्तेन सन्ततम् ।स भवेद्गजजातिश्च तुरगश्च त्रिजन्मनि॥ 19 ॥

tāḍito yamadūtena nāgadantena santatam | sa bhavedgajajātiśca turagaśca trijanmani

गोजातिर्म्लेच्छजातिश्च ततः शुद्धो भवेन्नरः ।जलं पिबन्तीं तृषितां गां वारयति यः पुमान्॥ 20 ॥

gojātirmlecchajātiśca tataḥ śuddho bhavennaraḥ | jalaṃ pibantīṃ tṛṣitāṃ gāṃ vārayati yaḥ pumān

नरकं गोमुखाकारं कृमितप्तोदकान्वितम् ।तत्र तिष्ठति सन्तप्तो यावन्मन्वन्तरावधि॥ 21 ॥

narakaṃ gomukhākāraṃ kṛmitaptodakānvitam | tatra tiṣṭhati santapto yāvanmanvantarāvadhi

ततो नरोऽपि गोहीनो महारोगी दरिद्रकः ।सप्तजन्मान्त्यजातिश्च ततः शुद्धो भवेन्नरः॥ 22 ॥

tato naro'pi gohīno mahārogī daridrakaḥ | saptajanmāntyajātiśca tataḥ śuddho bhavennaraḥ

गोहत्यां ब्रह्महत्यां च करोति ह्यतिदेशिकीम् ।यो हि गच्छत्यगम्यां च यः स्त्रीहत्यां करोति च॥ 23 ॥

gohatyāṃ brahmahatyāṃ ca karoti hyatideśikīm | yo hi gacchatyagamyāṃ ca yaḥ strīhatyāṃ karoti ca

भिक्षुहत्यां महापापी भ्रूणहत्यां च भारते ।कुम्भीपाके वसेत्सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 24 ॥

bhikṣuhatyāṃ mahāpāpī bhrūṇahatyāṃ ca bhārate | kumbhīpāke vasetso'pi yāvadindrāścaturdaśa

ताडितो यमदूतेन चूर्ण्यमानश्च सन्ततम् ।क्षणं पतति वह्नौ च क्षणं पतति कण्टके॥ 25 ॥

tāḍito yamadūtena cūrṇyamānaśca santatam | kṣaṇaṃ patati vahnau ca kṣaṇaṃ patati kaṇṭake

क्षणं पतेत्तप्ततैले तप्तो येन क्षणं क्षणम् ।क्षणं च तप्तलोहे च क्षणं च तप्तताम्रके॥ 26 ॥

kṣaṇaṃ patettaptataile tapto yena kṣaṇaṃ kṣaṇam | kṣaṇaṃ ca taptalohe ca kṣaṇaṃ ca taptatāmrake

गृध्रो जन्मसहस्राणि शतजन्मानि सूकरः ।काकश्च सप्त जन्मानि सर्पश्च सप्तजन्मसु॥ 27 ॥

gṛdhro janmasahasrāṇi śatajanmāni sūkaraḥ | kākaśca sapta janmāni sarpaśca saptajanmasu

षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ।नानाजन्मसु स वृषस्ततः कुष्ठी दरिद्रकः॥ 28 ॥

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ | nānājanmasu sa vṛṣastataḥ kuṣṭhī daridrakaḥ

सावित्र्युवाच ।विप्रहत्या च गोहत्या किंविधा चातिदैशिकी ।का वा नृणामगम्या च को वा सन्ध्याविहीनकः॥ 29 ॥

sāvitryuvāca | viprahatyā ca gohatyā kiṃvidhā cātidaiśikī | kā vā nṛṇāmagamyā ca ko vā sandhyāvihīnakaḥ

अदीक्षितः पुमान्को वा को वा तीर्थप्रतिग्रही ।द्विजः को वा ग्रामयाजी को वा विप्रोऽथ देवलः॥ 30 ॥

adīkṣitaḥ pumānko vā ko vā tīrthapratigrahī | dvijaḥ ko vā grāmayājī ko vā vipro'tha devalaḥ

शूद्राणां सूपकारश्च प्रमत्तो वृषलीपतिः ।एतेषां लक्षणं सर्वं वद वेदविदां वर॥ 31 ॥

śūdrāṇāṃ sūpakāraśca pramatto vṛṣalīpatiḥ | eteṣāṃ lakṣaṇaṃ sarvaṃ vada vedavidāṃ vara

धर्मराज उवाच ।श्रीकृष्णे च तदर्चायामन्येषां प्रकृतौ सति ।शिवे च शिवलिङ्गे च सूर्ये सूर्यमणौ तथा॥ 32 ॥

dharmarāja uvāca | śrīkṛṣṇe ca tadarcāyāmanyeṣāṃ prakṛtau sati | śive ca śivaliṅge ca sūrye sūryamaṇau tathā

गणेशे वाथ दुर्गायामेवं सर्वत्र सुन्दरि ।यः करोति भेदबुद्धिं ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 33 ॥

gaṇeśe vātha durgāyāmevaṃ sarvatra sundari | yaḥ karoti bhedabuddhiṃ brahmahatyāṃ labhettu saḥ

स्वगुरौ स्वेष्टदेवे च जन्मदातरि मातरि ।करोति भेदबुद्धिं यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 34 ॥

svagurau sveṣṭadeve ca janmadātari mātari | karoti bhedabuddhiṃ yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

वैष्णवेषु च भक्तेषु ब्राह्मणेष्वितरेषु च ।करोति भेदबुद्धिं यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 35 ॥

vaiṣṇaveṣu ca bhakteṣu brāhmaṇeṣvitareṣu ca | karoti bhedabuddhiṃ yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

विप्रपादोदके चैव शालग्रामोदके तथा ।करोति भेदबुद्धिं यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 36 ॥

viprapādodake caiva śālagrāmodake tathā | karoti bhedabuddhiṃ yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

शिवनैवेद्यके चैव हरिनैवेद्यके तथा ।करोति भेदबुद्धिं यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 37 ॥

śivanaivedyake caiva harinaivedyake tathā | karoti bhedabuddhiṃ yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

सर्वेश्वरेश्वरे कृष्णे सर्वकारणकारणे ।सर्वाद्ये सर्वदेवानां सेव्ये सर्वान्तरात्मनि॥ 38 ॥

sarveśvareśvare kṛṣṇe sarvakāraṇakāraṇe | sarvādye sarvadevānāṃ sevye sarvāntarātmani

माययानेकरूपे वाप्येक एव हि निर्गुणे ।करोतीशेन भेदं यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 39 ॥

māyayānekarūpe vāpyeka eva hi nirguṇe | karotīśena bhedaṃ yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

शक्तिभक्ते द्वेषबुद्धिं शक्तिशास्त्रे तथैव च ।द्वेषं यः कुरुते मर्त्यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 40 ॥

śaktibhakte dveṣabuddhiṃ śaktiśāstre tathaiva ca | dveṣaṃ yaḥ kurute martyo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

पितृदेवार्चनं यो वा त्यजेद्वेदनिरूपितम् ।यः करोति निषिद्धं च ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 41 ॥

pitṛdevārcanaṃ yo vā tyajedvedanirūpitam | yaḥ karoti niṣiddhaṃ ca brahmahatyāṃ labhettu saḥ

यो निन्दति हृषीकेशं तन्मन्त्रोपासकं तथा ।पवित्राणां पवित्रं च ज्ञानानन्दं सनातनम्॥ 42 ॥

yo nindati hṛṣīkeśaṃ tanmantropāsakaṃ tathā | pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca jñānānandaṃ sanātanam

प्रधानं वैष्णवानां च देवानां सेव्यमीश्वरम् ।ये नार्चयन्ति निन्दन्ति ब्रह्महत्यां लभन्ति ते॥ 43 ॥

pradhānaṃ vaiṣṇavānāṃ ca devānāṃ sevyamīśvaram | ye nārcayanti nindanti brahmahatyāṃ labhanti te

ये निन्दन्ति महादेवीं कारणब्रह्मरूपिणीम् ।सर्वशक्तिस्वरूपां च प्रकृतिं सर्वमातरम्॥ 44 ॥

ye nindanti mahādevīṃ kāraṇabrahmarūpiṇīm | sarvaśaktisvarūpāṃ ca prakṛtiṃ sarvamātaram

सर्वदेवस्वरूपां च सर्वेषां वन्दितां सदा ।सर्वकारणरूपां च ब्रह्महत्यां लभन्ति ते॥ 45 ॥

sarvadevasvarūpāṃ ca sarveṣāṃ vanditāṃ sadā | sarvakāraṇarūpāṃ ca brahmahatyāṃ labhanti te

कृष्णजन्माष्टमीं रामनवमीं च सुपुण्यदाम् ।शिवरात्रिं तथा चैकादशीं वारे रवेस्तथा॥ 46 ॥

kṛṣṇajanmāṣṭamīṃ rāmanavamīṃ ca supuṇyadām | śivarātriṃ tathā caikādaśīṃ vāre ravestathā

पञ्च पर्वाणि पुण्यानि ये न कुर्वन्ति मानवाः ।लभन्ति ब्रह्महत्यां ते चाण्डालाधिकपापिनः॥ 47 ॥

pañca parvāṇi puṇyāni ye na kurvanti mānavāḥ | labhanti brahmahatyāṃ te cāṇḍālādhikapāpinaḥ

अम्बुवाच्यां भूखननं जलशौचादिकं च ये ।कुर्वन्ति भारते वर्षे ब्रह्महत्यां लभन्ति ते॥ 48 ॥

ambuvācyāṃ bhūkhananaṃ jalaśaucādikaṃ ca ye | kurvanti bhārate varṣe brahmahatyāṃ labhanti te

गुरुञ्च मातरं तातं साध्वीं भार्यां सुतं सुताम् ।अनिन्द्यां यो न पुष्णाति ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 49 ॥

guruñca mātaraṃ tātaṃ sādhvīṃ bhāryāṃ sutaṃ sutām | anindyāṃ yo na puṣṇāti brahmahatyāṃ labhettu saḥ

विवाहो यस्य न भवेन्न पश्यति सुतं तु यः ।हरिभक्तिविहीनो यो ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः॥ 50 ॥

vivāho yasya na bhavenna paśyati sutaṃ tu yaḥ | haribhaktivihīno yo brahmahatyāṃ labhettu saḥ

हरेरनैवेद्यभोजी नित्यं विष्णुं न पूजयेत् ।पुण्यं पार्थिवलिङ्गं च ब्रह्महासौ प्रकीर्तितः॥ 51 ॥

hareranaivedyabhojī nityaṃ viṣṇuṃ na pūjayet | puṇyaṃ pārthivaliṅgaṃ ca brahmahāsau prakīrtitaḥ

गोप्रहारं प्रकुर्वन्तं दृष्ट्वा यो न निवारयेत् ।याति गोविप्रयोर्मध्ये गोहत्या तु लभेत्तु सः॥ 52 ॥

goprahāraṃ prakurvantaṃ dṛṣṭvā yo na nivārayet | yāti goviprayormadhye gohatyā tu labhettu saḥ

दण्डैर्गोस्ताडयेन्मूढो यो विप्रो वृषवाहनः ।दिने दिने गोवधं च लभते नात्र संशयः॥ 53 ॥

daṇḍairgostāḍayenmūḍho yo vipro vṛṣavāhanaḥ | dine dine govadhaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ

ददाति गोभ्य उच्छिष्टं भोजयेद् वृषवाहकम् ।भुनक्ति वृषवाहान्नं स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 54 ॥

dadāti gobhya ucchiṣṭaṃ bhojayed vṛṣavāhakam | bhunakti vṛṣavāhānnaṃ sa gohatyāṃ labhed dhruvam

वृषलीपतिं याजयेद्यो भुङ्क्तेऽन्नं तस्य यो नरः ।गोहत्याशतकं सोऽपि लभते नात्र संशयः॥ 55 ॥

vṛṣalīpatiṃ yājayedyo bhuṅkte'nnaṃ tasya yo naraḥ | gohatyāśatakaṃ so'pi labhate nātra saṃśayaḥ

पादं ददाति वह्नौ यो गाश्च पादेन ताडयेत् ।गेहं विशेदधौताङ्घ्रिः स्नात्वा गोवधमाप्नुयात्॥ 56 ॥

pādaṃ dadāti vahnau yo gāśca pādena tāḍayet | gehaṃ viśedadhautāṅghriḥ snātvā govadhamāpnuyāt

यो भुङ्क्ते स्निग्धपादेन शेते स्निग्धाङ्घ्रिरेव च ।सूर्योदये च यो भुङ्क्ते स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 57 ॥

yo bhuṅkte snigdhapādena śete snigdhāṅghrireva ca | sūryodaye ca yo bhuṅkte sa gohatyāṃ labhed dhruvam

अवीरान्नं च यो भुङ्क्ते योनिजीव्यस्य च द्विजः ।यस्त्रिसन्ध्याविहीनश्च गोहत्या लभते च सः॥ 58 ॥

avīrānnaṃ ca yo bhuṅkte yonijīvyasya ca dvijaḥ | yastrisandhyāvihīnaśca gohatyā labhate ca saḥ

स्वभर्तरि च देवे वा भेदबुद्धिं करोति या ।कटूक्त्या ताडयेत् कान्तं सा गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 59 ॥

svabhartari ca deve vā bhedabuddhiṃ karoti yā | kaṭūktyā tāḍayet kāntaṃ sā gohatyāṃ labhed dhruvam

गोमार्गवर्जनं कृत्वा ददाति सस्यमेव वा ।तडागे वा तु दुर्गे वा स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 60 ॥

gomārgavarjanaṃ kṛtvā dadāti sasyameva vā | taḍāge vā tu durge vā sa gohatyāṃ labhed dhruvam

प्रायश्चित्ते गोवधस्य यः करोति व्यतिक्रमम् ।पुत्रलोभादथाज्ञानात्स गोहत्या लभेद् ध्रुवम्॥ 61 ॥

prāyaścitte govadhasya yaḥ karoti vyatikramam | putralobhādathājñānātsa gohatyā labhed dhruvam

राजके दैवके यत्नाद् गोस्वामी गां न रक्षति ।दुःखं ददाति यो मूढो गोहत्यां स लभेद् ध्रुवम्॥ 62 ॥

rājake daivake yatnād gosvāmī gāṃ na rakṣati | duḥkhaṃ dadāti yo mūḍho gohatyāṃ sa labhed dhruvam

प्राणिनो लङ्घयेद्यो हि देवार्चामनलं जलम् ।नैवेद्यं पुष्पमन्नं च स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 63 ॥

prāṇino laṅghayedyo hi devārcāmanalaṃ jalam | naivedyaṃ puṣpamannaṃ ca sa gohatyāṃ labhed dhruvam

शश्वन्नास्तीति यो वादी मिथ्यावादी प्रतारकः ।देवद्वेषी गुरुद्वेषी स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 64 ॥

śaśvannāstīti yo vādī mithyāvādī pratārakaḥ | devadveṣī gurudveṣī sa gohatyāṃ labhed dhruvam

देवताप्रतिमां दृष्ट्वा गुरुं वा ब्राह्मणं सति ।सम्भ्रमान्न नमेद्यो हि स गोहत्या लभेद् ध्रुवम्॥ 65 ॥

devatāpratimāṃ dṛṣṭvā guruṃ vā brāhmaṇaṃ sati | sambhramānna namedyo hi sa gohatyā labhed dhruvam

न ददात्याशिषं कोपात्प्रणताय च यो द्विजः ।विद्यार्थिने च विद्यां च स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्॥ 66 ॥

na dadātyāśiṣaṃ kopātpraṇatāya ca yo dvijaḥ | vidyārthine ca vidyāṃ ca sa gohatyāṃ labhed dhruvam

गोहत्या विप्रहत्या च कथिता चातिदेशिकी ।गम्यां स्त्रियं नृणामेव निबोध कथयामि ते॥ 67 ॥

gohatyā viprahatyā ca kathitā cātideśikī | gamyāṃ striyaṃ nṛṇāmeva nibodha kathayāmi te

स्वस्त्री गम्या च सर्वेषामिति वेदानुशासनम् ।अगम्या च तदन्या या चेति वेदविदो विदुः॥ 68 ॥

svastrī gamyā ca sarveṣāmiti vedānuśāsanam | agamyā ca tadanyā yā ceti vedavido viduḥ

सामान्यं कथितं सर्वं विशेषं शृणु सुन्दरि ।अत्यगम्या हि या याश्च निबोध कथयामि ताः॥ 69 ॥

sāmānyaṃ kathitaṃ sarvaṃ viśeṣaṃ śṛṇu sundari | atyagamyā hi yā yāśca nibodha kathayāmi tāḥ

शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी ।अत्यगम्या च निन्द्या च लोके वेदे पतिव्रते॥ 70 ॥

śūdrāṇāṃ viprapatnī ca viprāṇāṃ śūdrakāminī | atyagamyā ca nindyā ca loke vede pativrate

शूद्रश्च ब्राह्मणीं गत्वा ब्रह्महत्याशतं लभेत् ।तत्समं ब्राह्मणी चापि कुम्भीपाकं लभेद् ध्रुवम्॥ 71 ॥

śūdraśca brāhmaṇīṃ gatvā brahmahatyāśataṃ labhet | tatsamaṃ brāhmaṇī cāpi kumbhīpākaṃ labhed dhruvam

शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी ।यदि शूद्रा व्रजेद्विप्रो वृषलीपतिरेव सः॥ 72 ॥

śūdrāṇāṃ viprapatnī ca viprāṇāṃ śūdrakāminī | yadi śūdrā vrajedvipro vṛṣalīpatireva saḥ

स भ्रष्टो विप्रजातेश्च चाण्डालात्सोऽधमः स्मृतः ।विष्ठासमश्च तत्पिण्डो मूत्रं तस्य च तर्पणम्॥ 73 ॥

sa bhraṣṭo viprajāteśca cāṇḍālātso'dhamaḥ smṛtaḥ | viṣṭhāsamaśca tatpiṇḍo mūtraṃ tasya ca tarpaṇam

न पितॄणां सुराणां च तद्दत्तमुपतिष्ठति ।कोटिजन्मार्जितं पुण्यं तस्यार्चात्तपसार्जितम्॥ 74 ॥

na pitṝṇāṃ surāṇāṃ ca taddattamupatiṣṭhati | koṭijanmārjitaṃ puṇyaṃ tasyārcāttapasārjitam

द्विजस्य वृषलीलोभान्नश्यत्येव न संशयः ।ब्राह्मणश्च सुरापीतिर्विड्भोजी वृषलीपतिः॥ 75 ॥

dvijasya vṛṣalīlobhānnaśyatyeva na saṃśayaḥ | brāhmaṇaśca surāpītirviḍbhojī vṛṣalīpatiḥ

तप्तमुद्रादग्धदेहस्तप्तशूलाङ्कितस्तथा ।हरिवासरभोजी च कुम्भीपाकं व्रजेद् द्विजः॥ 76 ॥

taptamudrādagdhadehastaptaśūlāṅkitastathā | harivāsarabhojī ca kumbhīpākaṃ vrajed dvijaḥ

गुरुपत्नीं राजपत्नीं सपत्नीं मातरं ध्रुवम् ।सुतां पुत्रवधूं श्वश्रूं सगर्भां भगिनीं सतीम्॥ 77 ॥

gurupatnīṃ rājapatnīṃ sapatnīṃ mātaraṃ dhruvam | sutāṃ putravadhūṃ śvaśrūṃ sagarbhāṃ bhaginīṃ satīm

सहोदरभ्रातृजायां मातुलानीं पितुः प्रसूम् ।मातुः प्रसूं तत्स्वसारं भगिनीं भ्रातृकन्यकाम्॥ 78 ॥

sahodarabhrātṛjāyāṃ mātulānīṃ pituḥ prasūm | mātuḥ prasūṃ tatsvasāraṃ bhaginīṃ bhrātṛkanyakām

शिष्यां शिष्यस्य पत्नीं च भागिनेयस्य कामिनीम् ।भ्रातुः पुत्रप्रियां चैवात्यगम्या आह पद्मजः॥ 79 ॥

śiṣyāṃ śiṣyasya patnīṃ ca bhāgineyasya kāminīm | bhrātuḥ putrapriyāṃ caivātyagamyā āha padmajaḥ

एताः कामेन कान्ता यो व्रजेद्वै मानवाधमः ।स मातृगामी वेदेषु ब्रह्महत्याशतं व्रजेत्॥ 80 ॥

etāḥ kāmena kāntā yo vrajedvai mānavādhamaḥ | sa mātṛgāmī vedeṣu brahmahatyāśataṃ vrajet

अकर्मार्होऽप्यसंस्पृश्यो लोके वेदे च निन्दितः ।स याति कुम्भीपाके च महापापी सुदुष्करे॥ 81 ॥

akarmārho'pyasaṃspṛśyo loke vede ca ninditaḥ | sa yāti kumbhīpāke ca mahāpāpī suduṣkare

करोत्यशुद्धां सन्ध्यां वा न सन्ध्यां वा करोति च ।त्रिसन्ध्यं वर्जयेद्यो वा सन्ध्याहीनश्च स द्विजः॥ 82 ॥

karotyaśuddhāṃ sandhyāṃ vā na sandhyāṃ vā karoti ca | trisandhyaṃ varjayedyo vā sandhyāhīnaśca sa dvijaḥ

वैष्णवं च तथा शैवं शाक्तं सौरं च गाणपम् ।योऽहङ्कारान्न गृह्णाति मन्त्रं सोऽदीक्षितः स्मृतः॥ 83 ॥

vaiṣṇavaṃ ca tathā śaivaṃ śāktaṃ sauraṃ ca gāṇapam | yo'haṅkārānna gṛhṇāti mantraṃ so'dīkṣitaḥ smṛtaḥ

प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् ।तत्र नारायणः स्वामी गङ्गागर्भान्तरे वसेत्॥ 84 ॥

pravāhamavadhiṃ kṛtvā yāvaddhastacatuṣṭayam | tatra nārāyaṇaḥ svāmī gaṅgāgarbhāntare vaset

तत्र नारायणक्षेत्रे मृतो याति हरेः पदम् ।वाराणस्यां बदर्यां च गङ्गासागरसङ्गमे॥ 85 ॥

tatra nārāyaṇakṣetre mṛto yāti hareḥ padam | vārāṇasyāṃ badaryāṃ ca gaṅgāsāgarasaṅgame

पुष्करे हरिहरक्षेत्रे प्रभासे कामरूस्थले ।हरिद्वारे च केदारे तथा मातृपुरेऽपि च॥ 86 ॥

puṣkare hariharakṣetre prabhāse kāmarūsthale | haridvāre ca kedāre tathā mātṛpure'pi ca

सरस्वतीनदीतीरे पुण्ये वृन्दावने वने ।गोदावर्यां च कौशिक्यां त्रिवेण्यां च हिमाचले॥ 87 ॥

sarasvatīnadītīre puṇye vṛndāvane vane | godāvaryāṃ ca kauśikyāṃ triveṇyāṃ ca himācale

एषु तीर्थेषु यो दानं प्रतिगृह्णाति कामतः ।स च तीर्थप्रतिग्राही कुम्भीपाके प्रयाति सः॥ 88 ॥

eṣu tīrtheṣu yo dānaṃ pratigṛhṇāti kāmataḥ | sa ca tīrthapratigrāhī kumbhīpāke prayāti saḥ

शूद्रसेवी शूद्रयाजी ग्रामयाजीति कीर्तितः ।तथा देवोपजीवी च देवलः परिकीर्तितः॥ 89 ॥

śūdrasevī śūdrayājī grāmayājīti kīrtitaḥ | tathā devopajīvī ca devalaḥ parikīrtitaḥ

शूद्रपाकोपजीवी यः सूपकार इति स्मृतः ।सन्ध्यापूजनहीनश्च प्रमत्तः पतितः स्मृतः॥ 90 ॥

śūdrapākopajīvī yaḥ sūpakāra iti smṛtaḥ | sandhyāpūjanahīnaśca pramattaḥ patitaḥ smṛtaḥ

उक्तं सर्वं मया भद्रे लक्षणं वृषलीपतेः ।एते महापातकिनः कुम्भीपाकं प्रयान्ति ते ।कुण्डान्यन्यानि ये यान्ति निबोध कथयामि ते॥ 91 ॥

uktaṃ sarvaṃ mayā bhadre lakṣaṇaṃ vṛṣalīpateḥ | ete mahāpātakinaḥ kumbhīpākaṃ prayānti te | kuṇḍānyanyāni ye yānti nibodha kathayāmi te