Skandha 11, Adhyāya 3

श्रीनारायण उवाच ।स्मृत्वा चोङ्कारगायत्रीं निबध्नीयाच्छिखां तथा ।पुनराचम्य हृदयं बाहू स्कन्धौ च संस्पृशेत्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | smṛtvā coṅkāragāyatrīṃ nibadhnīyācchikhāṃ tathā | punarācamya hṛdayaṃ bāhū skandhau ca saṃspṛśet

क्षुते निष्ठीवने चैव दन्तोच्छिष्टे तथानृते ।पतितानां च सम्भाषे दक्षिणं श्रवणं स्पृशेत्॥ 2 ॥

kṣute niṣṭhīvane caiva dantocchiṣṭe tathānṛte | patitānāṃ ca sambhāṣe dakṣiṇaṃ śravaṇaṃ spṛśet

अग्निरापश्च वेदाश्च सोमः सूर्योऽनिलस्तथा ।सर्वे नारद विप्रस्य कर्णे तिष्ठन्ति दक्षिणे॥ 3 ॥

agnirāpaśca vedāśca somaḥ sūryo'nilastathā | sarve nārada viprasya karṇe tiṣṭhanti dakṣiṇe

ततस्तु गत्वा नद्यादौ प्रातःस्नानं विशोधनम् ।समाचरेन्मुनिश्रेष्ठ देहसंशुद्धिहेतवे॥ 4 ॥

tatastu gatvā nadyādau prātaḥsnānaṃ viśodhanam | samācarenmuniśreṣṭha dehasaṃśuddhihetave

अत्यन्तमलिनो देहो नवद्वारैर्मलं वहन् ।सदाऽऽस्ते तच्छोधनाय प्रातःस्नानं विधीयते॥ 5 ॥

atyantamalino deho navadvārairmalaṃ vahan | sadā''ste tacchodhanāya prātaḥsnānaṃ vidhīyate

अगम्यागमनात्पापं यच्च पापं प्रतिग्रहात् ।रहस्याचरितं पापं मुच्यते स्नानकर्मणा॥ 6 ॥

agamyāgamanātpāpaṃ yacca pāpaṃ pratigrahāt | rahasyācaritaṃ pāpaṃ mucyate snānakarmaṇā

अस्नातस्य क्रियाः सर्वा भवन्ति विफला यतः ।तस्मात्प्रातश्चरेत्स्नानं नित्यमेव दिने दिने॥ 7 ॥

asnātasya kriyāḥ sarvā bhavanti viphalā yataḥ | tasmātprātaścaretsnānaṃ nityameva dine dine

दर्भयुक्तश्चरेत्स्नानं तथा सन्ध्याभिवन्दनम् ।सप्ताहं प्रातरस्नायी सन्ध्याहीनस्त्रिभिर्दिनैः॥ 8 ॥

darbhayuktaścaretsnānaṃ tathā sandhyābhivandanam | saptāhaṃ prātarasnāyī sandhyāhīnastribhirdinaiḥ

द्वादशाहमनग्निः सन्द्विजः शूद्रत्वमाप्नुयात् ।अल्पत्वाद्धोमकालस्य बहुत्वात्स्नानकर्मणः॥ 9 ॥

dvādaśāhamanagniḥ sandvijaḥ śūdratvamāpnuyāt | alpatvāddhomakālasya bahutvātsnānakarmaṇaḥ

प्रातर्न तु तथा स्नायाद्धोमकाले विगर्हितः ।गायत्र्यास्तु परं नास्ति इह लोके परत्र च॥ 10 ॥

prātarna tu tathā snāyāddhomakāle vigarhitaḥ | gāyatryāstu paraṃ nāsti iha loke paratra ca

गायन्तं त्रायते यस्माद्गायत्रीत्यभिधीयते ।प्रणवेन तु संयुक्तां व्याहृतित्रयसंयुताम्॥ 11 ॥

gāyantaṃ trāyate yasmādgāyatrītyabhidhīyate | praṇavena tu saṃyuktāṃ vyāhṛtitrayasaṃyutām

वायुं वायौ जयेद्विप्रः प्राणसंयमनत्रयात् ।ब्राह्मणः श्रुतिसम्पन्नः स्वधर्मनिरतः सदा॥ 12 ॥

vāyuṃ vāyau jayedvipraḥ prāṇasaṃyamanatrayāt | brāhmaṇaḥ śrutisampannaḥ svadharmanirataḥ sadā

स वैदिकं जपेन्मन्त्रं लौकिकं न कदाचन ।गौशृङ्गे सर्षपो यावत् तावद्येषां न स स्थिरः॥ 13 ॥

sa vaidikaṃ japenmantraṃ laukikaṃ na kadācana | gauśṛṅge sarṣapo yāvat tāvadyeṣāṃ na sa sthiraḥ

न तारयन्त्युभौ पक्षौ पितॄनेकोत्तरं शतम् ।सगर्भो जपसंयुक्तस्त्वगर्भो ध्यानमात्रकः॥ 14 ॥

na tārayantyubhau pakṣau pitṝnekottaraṃ śatam | sagarbho japasaṃyuktastvagarbho dhyānamātrakaḥ

स्नानाङ्गतर्पणं कृत्वा देवर्षिपितृतोषकम् ।शुद्धे वस्त्रे परीधाय जलाद्बहिरुपागतः॥ 15 ॥

snānāṅgatarpaṇaṃ kṛtvā devarṣipitṛtoṣakam | śuddhe vastre parīdhāya jalādbahirupāgataḥ

विभूतिधारणं कार्यं रुद्राक्षाणां च धारणम् ।क्रमयोगेन कर्तव्यं सर्वदा जपसाधकैः॥ 16 ॥

vibhūtidhāraṇaṃ kāryaṃ rudrākṣāṇāṃ ca dhāraṇam | kramayogena kartavyaṃ sarvadā japasādhakaiḥ

रुद्राक्षान्कण्ठदेशे दशनपरिमिता- न्मस्तके विंशती द्वे षट् षट् कर्णप्रदेशे करयुगलकृते द्वादश द्वादशैव ।बाह्वोरिन्दोः कलाभिर्नयनयुगकृते त्वेकमेकं शिखायां वक्षस्यष्टाधिकं यः कलयति शतकं स स्वयं नीलकण्ठः॥ 17 ॥

rudrākṣānkaṇṭhadeśe daśanaparimitā- nmastake viṃśatī dve ṣaṭ ṣaṭ karṇapradeśe karayugalakṛte dvādaśa dvādaśaiva | bāhvorindoḥ kalābhirnayanayugakṛte tvekamekaṃ śikhāyāṃ vakṣasyaṣṭādhikaṃ yaḥ kalayati śatakaṃ sa svayaṃ nīlakaṇṭhaḥ

बद्ध्वा स्वर्णेन रुद्राक्षं रजतेनाथवा मुने ।शिखायां धारयेन्नित्यं कर्णयोर्वा समाहितः॥ 18 ॥

baddhvā svarṇena rudrākṣaṃ rajatenāthavā mune | śikhāyāṃ dhārayennityaṃ karṇayorvā samāhitaḥ

यज्ञोपवीते हस्ते वा कण्ठे तुन्देऽथवा नरः ।श्रीमत्पञ्चाक्षरेणैव प्रणवेन तथापि वा॥ 19 ॥

yajñopavīte haste vā kaṇṭhe tunde'thavā naraḥ | śrīmatpañcākṣareṇaiva praṇavena tathāpi vā

निर्व्याजभक्त्या मेधावी रुद्राक्षं धारयेन्मुदा ।रुद्राक्षधारणं साक्षाच्छिवज्ञानस्य साधनम्॥ 20 ॥

nirvyājabhaktyā medhāvī rudrākṣaṃ dhārayenmudā | rudrākṣadhāraṇaṃ sākṣācchivajñānasya sādhanam

रुद्राक्षं यच्छिखायां तत्तारतत्त्वमिति स्मरेत् ।कर्णयोरुभयोर्ब्रह्मन् देवं देवीं च भावयेत्॥ 21 ॥

rudrākṣaṃ yacchikhāyāṃ tattāratattvamiti smaret | karṇayorubhayorbrahman devaṃ devīṃ ca bhāvayet

यज्ञोपवीते वेदांश्च तथा हस्ते दिशः स्मरेत् ।कण्ठे सरस्वतीं देवीं पावकं चापि भावयेत्॥ 22 ॥

yajñopavīte vedāṃśca tathā haste diśaḥ smaret | kaṇṭhe sarasvatīṃ devīṃ pāvakaṃ cāpi bhāvayet

सर्वाश्रमाणां वर्णानां रुद्राक्षाणां च धारणम् ।कर्तव्यं मन्त्रतः प्रोक्तं द्विजानां नान्यवर्णिनाम्॥ 23 ॥

sarvāśramāṇāṃ varṇānāṃ rudrākṣāṇāṃ ca dhāraṇam | kartavyaṃ mantrataḥ proktaṃ dvijānāṃ nānyavarṇinām

रुद्राक्षधारणाद्रुद्रो भवत्येव न संशयः ।पश्यन्नपि निषिद्धांश्च तथा शृण्वन्नपि स्मरन्॥ 24 ॥

rudrākṣadhāraṇādrudro bhavatyeva na saṃśayaḥ | paśyannapi niṣiddhāṃśca tathā śṛṇvannapi smaran

जिघ्रन्नपि तथा चाश्नन् प्रलपन्नपि सन्ततम् ।कुर्वन्नपि सदा गच्छन्विसृजन्नपि मानवः॥ 25 ॥

jighrannapi tathā cāśnan pralapannapi santatam | kurvannapi sadā gacchanvisṛjannapi mānavaḥ

रुद्राक्षधारणादेव सर्वपापैर्न लिप्यते ।अनेन भुक्तं देवेन भुक्तं यत्तु तथा भवेत्॥ 26 ॥

rudrākṣadhāraṇādeva sarvapāpairna lipyate | anena bhuktaṃ devena bhuktaṃ yattu tathā bhavet

पीतं रुद्रेण तत्पीतं घ्रातं घ्रातं शिवेन तत् ।रुद्राक्षधारणे लज्जा येषामस्ति महामुने॥ 27 ॥

pītaṃ rudreṇa tatpītaṃ ghrātaṃ ghrātaṃ śivena tat | rudrākṣadhāraṇe lajjā yeṣāmasti mahāmune

तेषां नास्ति विनिर्मोक्षः संसाराज्जन्मकोटिभिः ।रुद्राक्षधारिणं दृष्ट्वा परिवादं करोति यः॥ 28 ॥

teṣāṃ nāsti vinirmokṣaḥ saṃsārājjanmakoṭibhiḥ | rudrākṣadhāriṇaṃ dṛṣṭvā parivādaṃ karoti yaḥ

उत्पत्तौ तस्य साङ्कर्यमस्त्वेवेति विनिश्चयः ।रुद्राक्षधारणादेव रुद्रो रुद्रत्वमाप्नुयात्॥ 29 ॥

utpattau tasya sāṅkaryamastveveti viniścayaḥ | rudrākṣadhāraṇādeva rudro rudratvamāpnuyāt

मुनयः सत्यसङ्कल्पा ब्रह्मा ब्रह्मत्वमागतः ।रुद्राक्षधारणाच्छ्रेष्ठं न किञ्चिदपि विद्यते॥ 30 ॥

munayaḥ satyasaṅkalpā brahmā brahmatvamāgataḥ | rudrākṣadhāraṇācchreṣṭhaṃ na kiñcidapi vidyate

रुद्राक्षधारिणे भक्त्या वस्त्रं धान्यं ददाति यः ।सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं स गच्छति॥ 31 ॥

rudrākṣadhāriṇe bhaktyā vastraṃ dhānyaṃ dadāti yaḥ | sarvapāpavinirmuktaḥ śivalokaṃ sa gacchati

रुद्राक्षधारिणं श्राद्धे भोजयेत विमोदतः ।पितृलोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा॥ 32 ॥

rudrākṣadhāriṇaṃ śrāddhe bhojayeta vimodataḥ | pitṛlokamavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

रुद्राक्षधारिणः पादौ प्रक्षाल्याद्भिः पिबेन्नरः ।सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते॥ 33 ॥

rudrākṣadhāriṇaḥ pādau prakṣālyādbhiḥ pibennaraḥ | sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate

हारं वा कटकं वापि सुवर्णं वा द्विजोत्तमः ।रुद्राक्षसहितं भक्त्या धारयन् रुद्रतामियात्॥ 34 ॥

hāraṃ vā kaṭakaṃ vāpi suvarṇaṃ vā dvijottamaḥ | rudrākṣasahitaṃ bhaktyā dhārayan rudratāmiyāt

रुद्राक्षं केवलं वापि यत्र कुत्र महामते ।समन्त्रकं वा मन्त्रेण रहितं भाववर्जितम्॥ 35 ॥

rudrākṣaṃ kevalaṃ vāpi yatra kutra mahāmate | samantrakaṃ vā mantreṇa rahitaṃ bhāvavarjitam

यो वा को वा नरो भक्त्या धारयेल्लज्जयापि वा ।सर्वपापविनिर्मुक्तः सम्यग्ज्ञानमवाप्नुयात्॥ 36 ॥

yo vā ko vā naro bhaktyā dhārayellajjayāpi vā | sarvapāpavinirmuktaḥ samyagjñānamavāpnuyāt

अहो रुद्राक्षमाहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते ।तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुर्याद्रुद्राक्षधारणम्॥ 37 ॥

aho rudrākṣamāhātmyaṃ mayā vaktuṃ na śakyate | tasmātsarvaprayatnena kuryādrudrākṣadhāraṇam