Skandha 11, Adhyāya 4

नारद उवाच ।एवम्भूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो भवतानघ ।वर्णितो महतां पूज्यः कारणं तत्र किं वद॥ 1 ॥

nārada uvāca | evambhūtānubhāvo'yaṃ rudrākṣo bhavatānagha | varṇito mahatāṃ pūjyaḥ kāraṇaṃ tatra kiṃ vada

श्रीनारायण उवाच ।एवमेव पुरा पृष्टो भगवान् गिरिशः प्रभुः ।षण्मुखेन च रुद्रस्तं यदुवाच शृणुष्व तत्॥ 2 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | evameva purā pṛṣṭo bhagavān giriśaḥ prabhuḥ | ṣaṇmukhena ca rudrastaṃ yaduvāca śṛṇuṣva tat

ईश्वर उवाच ।शृणु षण्मुख तत्त्वेन कथयामि समासतः ।त्रिपुरो नाम दैत्यस्तु पुराऽऽसीत्सर्वदुर्जयः॥ 3 ॥

īśvara uvāca | śṛṇu ṣaṇmukha tattvena kathayāmi samāsataḥ | tripuro nāma daityastu purā''sītsarvadurjayaḥ

जितास्तेन सुराः सर्वे बह्मविष्ण्वादिदेवताः ।सर्वैस्तु कथिते तस्मिंस्तदाहं त्रिपुरं प्रति॥ 4 ॥

jitāstena surāḥ sarve bahmaviṣṇvādidevatāḥ | sarvaistu kathite tasmiṃstadāhaṃ tripuraṃ prati

अचिन्तयं महाशस्त्रमघोराख्यं मनोहरम् ।सर्वदेवमयं दिव्यं ज्वलन्तं घोररूपि यत्॥ 5 ॥

acintayaṃ mahāśastramaghorākhyaṃ manoharam | sarvadevamayaṃ divyaṃ jvalantaṃ ghorarūpi yat

त्रिपुरस्य वधार्थाय देवानां तारणाय च ।सर्वविघ्नोपशमनमघोरास्त्रमचिन्तयम्॥ 6 ॥

tripurasya vadhārthāya devānāṃ tāraṇāya ca | sarvavighnopaśamanamaghorāstramacintayam

दिव्यवर्षसहस्रं तु चक्षुरुन्मीलितं मया ।पश्चान्ममाकुलाक्षिभ्यः पतिता जलबिन्दवः॥ 7 ॥

divyavarṣasahasraṃ tu cakṣurunmīlitaṃ mayā | paścānmamākulākṣibhyaḥ patitā jalabindavaḥ

तत्राश्रुबिन्दुतो जाता महारुद्राक्षवृक्षकाः ।ममाज्ञया महासेन सर्वेषां हितकाम्यया॥ 8 ॥

tatrāśrubinduto jātā mahārudrākṣavṛkṣakāḥ | mamājñayā mahāsena sarveṣāṃ hitakāmyayā

बभूवुस्ते च रुद्राक्षा अष्टत्रिंशत्प्रभेदतः ।सूर्यनेत्रसमुद्भूताः कपिला द्वादश स्मृताः॥ 9 ॥

babhūvuste ca rudrākṣā aṣṭatriṃśatprabhedataḥ | sūryanetrasamudbhūtāḥ kapilā dvādaśa smṛtāḥ

सोमनेत्रोत्थिताः श्वेतास्ते षोडशविधाः क्रमात् ।वह्निनेत्रोद्भवाः कृष्णा दश भेदा भवन्ति हि॥ 10 ॥

somanetrotthitāḥ śvetāste ṣoḍaśavidhāḥ kramāt | vahninetrodbhavāḥ kṛṣṇā daśa bhedā bhavanti hi

श्वेतवर्णश्च रुद्राक्षो जातितो ब्राह्म उच्यते ।क्षात्रो रक्तस्तथा मिश्रो वैश्यः कृष्णस्तु शूद्रकः॥ 11 ॥

śvetavarṇaśca rudrākṣo jātito brāhma ucyate | kṣātro raktastathā miśro vaiśyaḥ kṛṣṇastu śūdrakaḥ

एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।द्विवक्त्रो देवदेव्यो स्याद्विविधं नाशयेदघम्॥ 12 ॥

ekavaktraḥ śivaḥ sākṣādbrahmahatyāṃ vyapohati | dvivaktro devadevyo syādvividhaṃ nāśayedagham

त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात् ।चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा नरहत्यां व्यपोहति॥ 13 ॥

trivaktrastvanalaḥ sākṣātstrīhatyāṃ dahati kṣaṇāt | caturvaktraḥ svayaṃ brahmā narahatyāṃ vyapohati

पञ्चवक्त्रः स्वयं रुद्रः कालाग्निर्नाम नामतः ।अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरगम्यागमनोद्भवैः॥ 14 ॥

pañcavaktraḥ svayaṃ rudraḥ kālāgnirnāma nāmataḥ | abhakṣyabhakṣaṇodbhūtairagamyāgamanodbhavaiḥ

मुच्यते सर्वपापैस्तु पञ्चवक्त्रस्य धारणात् ।षड्वक्त्रः कार्तिकेयस्तु स धार्यो दक्षिणे करे॥ 15 ॥

mucyate sarvapāpaistu pañcavaktrasya dhāraṇāt | ṣaḍvaktraḥ kārtikeyastu sa dhāryo dakṣiṇe kare

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ।सप्तवक्त्रो महाभागो ह्यनङ्गो नाम नामतः॥ 16 ॥

brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ | saptavaktro mahābhāgo hyanaṅgo nāma nāmataḥ

तद्धारणान्मुच्यते हि स्वर्णस्तेयादिपातकैः ।अष्टवक्त्रो महासेन साक्षाद्देवो विनायकः॥ 17 ॥

taddhāraṇānmucyate hi svarṇasteyādipātakaiḥ | aṣṭavaktro mahāsena sākṣāddevo vināyakaḥ

अन्तकूटं तूलकूटं स्वर्णकूटं तथैव च ।दुष्टान्वयस्त्रियं वाथ संस्पृशंश्च गुरुस्त्रियम्॥ 18 ॥

antakūṭaṃ tūlakūṭaṃ svarṇakūṭaṃ tathaiva ca | duṣṭānvayastriyaṃ vātha saṃspṛśaṃśca gurustriyam

एवमादीनि पापानि हन्ति सर्वाणि धारणात् ।विघ्नास्तस्य प्रणश्यन्ति याति चान्ते परं पदम्॥ 19 ॥

evamādīni pāpāni hanti sarvāṇi dhāraṇāt | vighnāstasya praṇaśyanti yāti cānte paraṃ padam

भवन्त्येते गुणाः सर्वे ह्यष्टवक्त्रस्य धारणात् ।नववक्त्रो भैरवस्तु धारयेद्वामबाहुके॥ 20 ॥

bhavantyete guṇāḥ sarve hyaṣṭavaktrasya dhāraṇāt | navavaktro bhairavastu dhārayedvāmabāhuke

भुक्तिमुक्तिप्रदः प्रोक्तो मम तुल्यबलो भवेत् ।भ्रूणहत्यासहस्राणि ब्रह्महत्याशतानि च॥ 21 ॥

bhuktimuktipradaḥ prokto mama tulyabalo bhavet | bhrūṇahatyāsahasrāṇi brahmahatyāśatāni ca

सद्यः प्रलयमायान्ति नववक्त्रस्य धारणात् ।दशवक्त्रस्तु देवेशः साक्षाद्देवो जनार्दनः॥ 22 ॥

sadyaḥ pralayamāyānti navavaktrasya dhāraṇāt | daśavaktrastu deveśaḥ sākṣāddevo janārdanaḥ

ग्रहाश्चैव पिशाचाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः ।पन्नगाश्चोपशाम्यन्ति दशवक्त्रस्य धारणात्॥ 23 ॥

grahāścaiva piśācāśca vetālā brahmarākṣasāḥ | pannagāścopaśāmyanti daśavaktrasya dhāraṇāt

वक्त्रैकादशरुद्राक्षो रुद्रैकादशकं स्मृतम् ।शिखायां धारयेद्यो वै तस्य पुण्यफलं शृणु॥ 24 ॥

vaktraikādaśarudrākṣo rudraikādaśakaṃ smṛtam | śikhāyāṃ dhārayedyo vai tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ।गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्॥ 25 ॥

aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca | gavāṃ śatasahasrasya samyagdattasya yatphalam

तत्फलं लभते शीघ्रं वक्त्रैकादशधारणात् ।द्वादशास्यस्य रुद्राक्षस्यैव कर्णे तु धारणात्॥ 26 ॥

tatphalaṃ labhate śīghraṃ vaktraikādaśadhāraṇāt | dvādaśāsyasya rudrākṣasyaiva karṇe tu dhāraṇāt

आदित्यास्तोषिता नित्यं द्वादशास्ये व्यवस्थिताः ।गोभेधे चाश्वमेधे च यत्फलं तदवाप्नुयात्॥ 27 ॥

ādityāstoṣitā nityaṃ dvādaśāsye vyavasthitāḥ | gobhedhe cāśvamedhe ca yatphalaṃ tadavāpnuyāt

शृङ्गिणां शस्त्रिणां चैव व्याघ्रादीनां भयं न हि ।न च व्याधिभयं तस्य नैव चाधिः प्रकीर्तितः॥ 28 ॥

śṛṅgiṇāṃ śastriṇāṃ caiva vyāghrādīnāṃ bhayaṃ na hi | na ca vyādhibhayaṃ tasya naiva cādhiḥ prakīrtitaḥ

न च किञ्चिद्भयं तस्य न च व्याधिः प्रवर्तते ।न कुतश्चिद्भयं तस्य सुखी चैवेश्वरो भवेत्॥ 29 ॥

na ca kiñcidbhayaṃ tasya na ca vyādhiḥ pravartate | na kutaścidbhayaṃ tasya sukhī caiveśvaro bhavet

हस्त्यश्वमृगमार्जारसर्पमूषकदर्दुरान् ।खरांश्च श्वशृगालांश्च हत्वा बहुविधानपि॥ 30 ॥

hastyaśvamṛgamārjārasarpamūṣakadardurān | kharāṃśca śvaśṛgālāṃśca hatvā bahuvidhānapi

मुच्यते नात्र सन्देहो वक्त्रद्वादशधारणात् ।वक्त्रत्रयोदशो वत्स रुद्राक्षो यदि लभ्यते॥ 31 ॥

mucyate nātra sandeho vaktradvādaśadhāraṇāt | vaktratrayodaśo vatsa rudrākṣo yadi labhyate

कार्तिकेयसमो ज्ञेयः सर्वकामार्थसिद्धिदः ।रसो रसायनं चैव तस्य सर्वं प्रसिद्ध्यति॥ 32 ॥

kārtikeyasamo jñeyaḥ sarvakāmārthasiddhidaḥ | raso rasāyanaṃ caiva tasya sarvaṃ prasiddhyati

तस्यैव सर्वभोग्यानि नात्र कार्या विचारणा ।मातरं पितरं चैव भ्रातरं वा निहन्ति यः॥ 33 ॥

tasyaiva sarvabhogyāni nātra kāryā vicāraṇā | mātaraṃ pitaraṃ caiva bhrātaraṃ vā nihanti yaḥ

मुच्यते सर्वपापेभ्यो धारणात्तस्य षण्मुख ।चतुर्दशास्यो रुद्राक्षो यदि लभ्येत पुत्रक॥ 34 ॥

mucyate sarvapāpebhyo dhāraṇāttasya ṣaṇmukha | caturdaśāsyo rudrākṣo yadi labhyeta putraka

धारयेत्सततं मूर्ध्नि तस्य पिण्डः शिवस्य तु ।किं मुने बहुनोक्तेन वर्णनेन पुनः पुनः॥ 35 ॥

dhārayetsatataṃ mūrdhni tasya piṇḍaḥ śivasya tu | kiṃ mune bahunoktena varṇanena punaḥ punaḥ

पूज्यते सन्ततं देवैः प्राप्यते च परा गतिः ।रुद्राक्ष एकः शिरसा धार्यो भक्त्या द्विजोत्तमैः॥ 36 ॥

pūjyate santataṃ devaiḥ prāpyate ca parā gatiḥ | rudrākṣa ekaḥ śirasā dhāryo bhaktyā dvijottamaiḥ

षड्विंशद्भिः शिरोमाला पञ्चाशद्धृदयेन तु ।कलाक्षैर्बाहुवलये अर्काक्षैर्मणिबन्धनम्॥ 37 ॥

ṣaḍviṃśadbhiḥ śiromālā pañcāśaddhṛdayena tu | kalākṣairbāhuvalaye arkākṣairmaṇibandhanam

अष्टोत्तरशतैर्माला पञ्चाशद्भिः षडानन ।अथवा सप्तविंशत्या कृत्वा रुद्राक्षमालिकाम्॥ 38 ॥

aṣṭottaraśatairmālā pañcāśadbhiḥ ṣaḍānana | athavā saptaviṃśatyā kṛtvā rudrākṣamālikām

धारणाद्वा जपाद्वापि ह्यनन्तं फलमश्नुते ।अष्टोत्तरशतैर्माला रुद्राक्षैर्धार्यते यदि॥ 39 ॥

dhāraṇādvā japādvāpi hyanantaṃ phalamaśnute | aṣṭottaraśatairmālā rudrākṣairdhāryate yadi

क्षणे क्षणेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति षण्मुख ।त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोके महीयते॥ 40 ॥

kṣaṇe kṣaṇe'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti ṣaṇmukha | triḥsaptakulamuddhṛtya śivaloke mahīyate