Skandha 12, Adhyāya 2

श्रीनारायण उवाच ।वर्णानां शक्तयः काश्च ताः शृणुष्व महामुने ।वामदेवी प्रिया सत्या विश्वा भद्रविलासिनी॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | varṇānāṃ śaktayaḥ kāśca tāḥ śṛṇuṣva mahāmune | vāmadevī priyā satyā viśvā bhadravilāsinī

प्रभावती जया शान्ता कान्ता दुर्गा सरस्वती ।विद्रुमा च विशालेशा व्यापिनी विमला तथा॥ 2 ॥

prabhāvatī jayā śāntā kāntā durgā sarasvatī | vidrumā ca viśāleśā vyāpinī vimalā tathā

तमोऽपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जया वशा ।पद्मालया परा शोभा भद्रा च त्रिपदा स्मृता॥ 3 ॥

tamo'pahāriṇī sūkṣmā viśvayonirjayā vaśā | padmālayā parā śobhā bhadrā ca tripadā smṛtā

चतुर्विंशतिवर्णानां शक्तयः समुदाहृताः ।अतः परं वर्णवर्णान्व्याहरामि यथातथम्॥ 4 ॥

caturviṃśativarṇānāṃ śaktayaḥ samudāhṛtāḥ | ataḥ paraṃ varṇavarṇānvyāharāmi yathātatham

चम्पका अतसीपुष्पसन्निभं विद्रुमं तथा ।स्फटिकाकारकं चैव पद्मपुष्पसमप्रभम्॥ 5 ॥

campakā atasīpuṣpasannibhaṃ vidrumaṃ tathā | sphaṭikākārakaṃ caiva padmapuṣpasamaprabham

तरुणादित्यसङ्काशं शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् ।प्रवालपद्यपत्राभं पद्मरागसमप्रभम्॥ 6 ॥

taruṇādityasaṅkāśaṃ śaṅkhakundendusannibham | pravālapadyapatrābhaṃ padmarāgasamaprabham

इन्द्रनीलमणिप्रख्यं मौक्तिकं कुङ्कुमप्रभम् ।अञ्जनाभं च रक्तं च वैदूर्यं क्षौद्रसन्निभम्॥ 7 ॥

indranīlamaṇiprakhyaṃ mauktikaṃ kuṅkumaprabham | añjanābhaṃ ca raktaṃ ca vaidūryaṃ kṣaudrasannibham

हारिद्रं कुन्ददुग्धाभं रविकान्तिसमप्रभम् ।शुकपुच्छनिभं तद्वच्छतपत्रनिभं तथा॥ 8 ॥

hāridraṃ kundadugdhābhaṃ ravikāntisamaprabham | śukapucchanibhaṃ tadvacchatapatranibhaṃ tathā

केतकीपुष्पसङ्काशं मल्लिकाकुसुमप्रभम् ।करवीरश्च इत्येते क्रमेण परिकीर्तिताः॥ 9 ॥

ketakīpuṣpasaṅkāśaṃ mallikākusumaprabham | karavīraśca ityete krameṇa parikīrtitāḥ

वर्णाः प्रोक्ताश्च वर्णानां महापापविशोधनाः ।पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाश एव च॥ 10 ॥

varṇāḥ proktāśca varṇānāṃ mahāpāpaviśodhanāḥ | pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśa eva ca

गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शस्तथैव च ।उपस्थं पायुपादं च पाणी वागपि च क्रमात्॥ 11 ॥

gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśastathaiva ca | upasthaṃ pāyupādaṃ ca pāṇī vāgapi ca kramāt

प्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्श्रोत्रं च ततः परम् ।प्राणोऽपानस्तथा व्यानः समानश्च ततः परम्॥ 12 ॥

prāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakśrotraṃ ca tataḥ param | prāṇo'pānastathā vyānaḥ samānaśca tataḥ param

तत्त्वान्येतानि वर्णानां क्रमशः कीर्तितानि तु ।अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्णमुद्राः कमेण तु॥ 13 ॥

tattvānyetāni varṇānāṃ kramaśaḥ kīrtitāni tu | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi varṇamudrāḥ kameṇa tu

सुमुखं सम्पुटं चैव विततं विस्मृतं तथा ।द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुःपञ्चमुखं तथा॥ 14 ॥

sumukhaṃ sampuṭaṃ caiva vitataṃ vismṛtaṃ tathā | dvimukhaṃ trimukhaṃ caiva catuḥpañcamukhaṃ tathā

षण्मुखाधोमुखं चैव व्यापकाज्जलिकं तथा ।शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम्॥ 15 ॥

ṣaṇmukhādhomukhaṃ caiva vyāpakājjalikaṃ tathā | śakaṭaṃ yamapāśaṃ ca grathitaṃ sanmukhonmukham

विलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यं कूर्मं वराहकम् ।सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवं तथा॥ 16 ॥

vilambaṃ muṣṭikaṃ caiva matsyaṃ kūrmaṃ varāhakam | siṃhākrāntaṃ mahākrāntaṃ mudgaraṃ pallavaṃ tathā

त्रिशूलयोनी सुरभिश्चाक्षमाला च लिङ्गकम् ।अम्बुजं च महामुद्रास्तुर्यरूपाः प्रकीर्तिताः॥ 17 ॥

triśūlayonī surabhiścākṣamālā ca liṅgakam | ambujaṃ ca mahāmudrāsturyarūpāḥ prakīrtitāḥ

इत्येताः कीर्तिता मुद्रा वर्णानां ते महामुने ।महापापक्षयकराः कीर्तिदाः कान्तिदा मुने॥ 18 ॥

ityetāḥ kīrtitā mudrā varṇānāṃ te mahāmune | mahāpāpakṣayakarāḥ kīrtidāḥ kāntidā mune