अध्याय 52
श्लोक 1
व्यास उवाच ।इतिवादिनि भूपाले केरलाधिपतौ तदा ।प्रत्युवाच महाभाग युधाजिदपि पार्थिवः
vyāsa uvāca | itivādini bhūpāle keralādhipatau tadā | pratyuvāca mahābhāga yudhājidapi pārthivaḥ
अध्याय 52
व्यास उवाच ।इतिवादिनि भूपाले केरलाधिपतौ तदा ।प्रत्युवाच महाभाग युधाजिदपि पार्थिवः
vyāsa uvāca | itivādini bhūpāle keralādhipatau tadā | pratyuvāca mahābhāga yudhājidapi pārthivaḥ
अध्याय 52
नीतिरेषा महीपाल यद्ब्रवीति भवानिह ।समाजे पार्थिवानां वै सत्यवाग्विजितेन्द्रियः
nītireṣā mahīpāla yadbravīti bhavāniha | samāje pārthivānāṃ vai satyavāgvijitendriyaḥ
अध्याय 52
योग्येषु वर्तमानेषु कन्यारत्नं कुलोद्वह ।अयोग्योऽर्हति भूपाल न्यायोऽयं तव रोचते
yogyeṣu vartamāneṣu kanyāratnaṃ kulodvaha | ayogyo'rhati bhūpāla nyāyo'yaṃ tava rocate
अध्याय 52
भागं सिंहस्य गोमायुर्भोक्तुमर्हति वा कथम् ।तथा सुदर्शनोऽयं वै कन्यारत्नं किमर्हति
bhāgaṃ siṃhasya gomāyurbhoktumarhati vā katham | tathā sudarśano'yaṃ vai kanyāratnaṃ kimarhati
अध्याय 52
बलं वेदो हि विप्राणां भूभुजां चापजं बलम् ।किमन्याय्यं महाराज ब्रवीम्यहमिहाधुना
balaṃ vedo hi viprāṇāṃ bhūbhujāṃ cāpajaṃ balam | kimanyāyyaṃ mahārāja bravīmyahamihādhunā
अध्याय 52
बलं शुल्कं यथा राज्ञां विवाहे परिकीर्तितम् ।बलवानेव गृह्णातु नाबलस्तु कदाचन
balaṃ śulkaṃ yathā rājñāṃ vivāhe parikīrtitam | balavāneva gṛhṇātu nābalastu kadācana
अध्याय 52
तस्मात्कन्यापणं कृत्वा नीतिरत्र विधीयताम् ।अन्यथा कलहः कामं भविष्यति महीभुजाम्
tasmātkanyāpaṇaṃ kṛtvā nītiratra vidhīyatām | anyathā kalahaḥ kāmaṃ bhaviṣyati mahībhujām
अध्याय 52
एवं विवादे संवृत्ते राज्ञां तत्र परस्परम् ।आहूतस्तु सभामध्ये सुबाहुर्नृपसत्तमः
evaṃ vivāde saṃvṛtte rājñāṃ tatra parasparam | āhūtastu sabhāmadhye subāhurnṛpasattamaḥ
अध्याय 52
समाहूय नृपाः सर्वे तमूचुस्तत्त्वदर्शिनः ।राजन्नीतिस्त्वया कार्या विवाहेऽत्र समाहिता
samāhūya nṛpāḥ sarve tamūcustattvadarśinaḥ | rājannītistvayā kāryā vivāhe'tra samāhitā
अध्याय 52
किं ते चिकीर्षितं राजंस्तद्वदस्व समाहितः ।पुत्र्याः प्रदानं कस्मै ते रोचते नृप चेतसि
kiṃ te cikīrṣitaṃ rājaṃstadvadasva samāhitaḥ | putryāḥ pradānaṃ kasmai te rocate nṛpa cetasi
अध्याय 52
सुबाहुरुवाच ।पुत्र्या मे मनसा कामं वृतः किल सुदर्शनः ।मया निवारितोऽत्यर्थं न सा प्रत्येति मे वचः
subāhuruvāca | putryā me manasā kāmaṃ vṛtaḥ kila sudarśanaḥ | mayā nivārito'tyarthaṃ na sā pratyeti me vacaḥ
अध्याय 52
किं करोमि सुताया मे न वशे वर्तते मनः ।सुदर्शनस्तथैकाकी सम्प्राप्तोऽस्ति निराकुलः
kiṃ karomi sutāyā me na vaśe vartate manaḥ | sudarśanastathaikākī samprāpto'sti nirākulaḥ
अध्याय 52
व्यास उवाच ।सम्पन्ना भूभुजः सर्वे समाहूय सुदर्शनम् ।ऊचुः समागतं शान्तमेकाकिनमतन्द्रिताः
vyāsa uvāca | sampannā bhūbhujaḥ sarve samāhūya sudarśanam | ūcuḥ samāgataṃ śāntamekākinamatandritāḥ
अध्याय 52
राजपुत्र महाभाग केनाहूतोऽसि सुव्रत ।एकाकी यः समायातः समाजे भूभृतामिह
rājaputra mahābhāga kenāhūto'si suvrata | ekākī yaḥ samāyātaḥ samāje bhūbhṛtāmiha
अध्याय 52
न वै सैन्यं न सचिवा न कोशो न बृहद्बलम् ।किमर्थञ्च समायातस्तत्त्वं ब्रूहि महामते
na vai sainyaṃ na sacivā na kośo na bṛhadbalam | kimarthañca samāyātastattvaṃ brūhi mahāmate
अध्याय 52
युद्धकामा नृपतयो वर्तन्तेऽत्र समागमे ।कन्यार्थं सैन्यसम्पन्नाः किं त्वं कर्तुमिहेच्छसि
yuddhakāmā nṛpatayo vartante'tra samāgame | kanyārthaṃ sainyasampannāḥ kiṃ tvaṃ kartumihecchasi
अध्याय 52
भ्राता ते सुबलः शूरः सम्प्राप्तोऽस्ति जिघृक्षया ।युधाजिच्च महाबाहुः साहाय्यं कर्तुमागतः
bhrātā te subalaḥ śūraḥ samprāpto'sti jighṛkṣayā | yudhājicca mahābāhuḥ sāhāyyaṃ kartumāgataḥ
अध्याय 52
गच्छ वा तिष्ठ राजेन्द्र याथातथ्यमुदाहृतम् ।त्वयि सैन्यविहीने च यथेष्टं कुरु सुव्रत
gaccha vā tiṣṭha rājendra yāthātathyamudāhṛtam | tvayi sainyavihīne ca yatheṣṭaṃ kuru suvrata
अध्याय 52
सुदर्शन उवाच ।न बलं न सहायो मे न कोशो दुर्गसंश्रयः ।न मित्राणि न सौहार्दी न नृपा रक्षका मम
sudarśana uvāca | na balaṃ na sahāyo me na kośo durgasaṃśrayaḥ | na mitrāṇi na sauhārdī na nṛpā rakṣakā mama
अध्याय 52
अत्र स्वयंवरं श्रुत्वा द्रष्टुकाम इहागतः ।स्वप्ने देव्या प्रेरितोऽस्मि भगवत्या न संशयः
atra svayaṃvaraṃ śrutvā draṣṭukāma ihāgataḥ | svapne devyā prerito'smi bhagavatyā na saṃśayaḥ
अध्याय 52
नान्यच्चिकीर्षितं मेऽद्य मामाह जगदीश्वरी ।तया यद्विहितं तच्च भविताऽद्य न संशयः
nānyaccikīrṣitaṃ me'dya māmāha jagadīśvarī | tayā yadvihitaṃ tacca bhavitā'dya na saṃśayaḥ
अध्याय 52
न शत्रुरस्ति संसारे कोऽप्यत्र जगतीश्वराः ।सर्वत्र पश्यतो मेऽद्य भवानीं जगदम्बिकाम्
na śatrurasti saṃsāre ko'pyatra jagatīśvarāḥ | sarvatra paśyato me'dya bhavānīṃ jagadambikām
अध्याय 52
यः करिष्यति शत्रुत्वं मया सह नृपात्मजाः ।शास्ता तस्य महाविद्या नाहं जानामि शत्रुताम्
yaḥ kariṣyati śatrutvaṃ mayā saha nṛpātmajāḥ | śāstā tasya mahāvidyā nāhaṃ jānāmi śatrutām
अध्याय 52
यद्भावि तद्वै भविता नान्यथा नृपसत्तमाः ।का चिन्ता ह्यत्र कर्तव्या दैवाधीनोऽस्मि सर्वथा
yadbhāvi tadvai bhavitā nānyathā nṛpasattamāḥ | kā cintā hyatra kartavyā daivādhīno'smi sarvathā
अध्याय 52
देवभूतमनुष्येषु सर्वभूतेषु सर्वदा ।सर्वेषां तत्कृता भक्तिर्नान्यथा नृपसत्तमाः
devabhūtamanuṣyeṣu sarvabhūteṣu sarvadā | sarveṣāṃ tatkṛtā bhaktirnānyathā nṛpasattamāḥ
अध्याय 52
सा यं चिकीर्षते भूपं तं करोति नृपाधिपाः ।निर्धनं वा नरं कामं का चिन्ता वै तदा मम
sā yaṃ cikīrṣate bhūpaṃ taṃ karoti nṛpādhipāḥ | nirdhanaṃ vā naraṃ kāmaṃ kā cintā vai tadā mama
अध्याय 52
तामृते परमां शक्तिं ब्रह्मविष्णुहरादयः ।न शक्ताः स्पन्दितुं देवाः का चिन्ता मे तदा नृपाः
tāmṛte paramāṃ śaktiṃ brahmaviṣṇuharādayaḥ | na śaktāḥ spandituṃ devāḥ kā cintā me tadā nṛpāḥ
अध्याय 52
अशक्तो वा सशक्तो वा यादृशस्तादृशस्त्वहम् ।तदाज्ञया नृपाद्यैव सम्प्राप्तोऽस्मि स्वयंवरे
aśakto vā saśakto vā yādṛśastādṛśastvaham | tadājñayā nṛpādyaiva samprāpto'smi svayaṃvare
अध्याय 52
सा यदिच्छति तत्कुर्यान्मम किं चिन्तनेन वै ।नात्र शङ्का प्रकर्तव्या सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
sā yadicchati tatkuryānmama kiṃ cintanena vai | nātra śaṅkā prakartavyā satyametadbravīmyaham
अध्याय 52
जये पराजये लज्जा न मेऽत्राण्वपि पार्थिवाः ।भगवत्यास्तु लज्जास्ति तदधीनोऽस्मि सर्वथा
jaye parājaye lajjā na me'trāṇvapi pārthivāḥ | bhagavatyāstu lajjāsti tadadhīno'smi sarvathā
अध्याय 52
व्यास उवाच ।इति तस्य तदाकर्ण्य वचनं राजसत्तमाः ।ऊचुः परस्परं प्रेक्ष्य निश्चयज्ञा नराधिपाः
vyāsa uvāca | iti tasya tadākarṇya vacanaṃ rājasattamāḥ | ūcuḥ parasparaṃ prekṣya niścayajñā narādhipāḥ
अध्याय 52
सत्यमुक्तं त्वया साधो न मिथ्या कर्हिचिद्भवेत् ।तथाप्युज्जयनीनाथस्त्वां हन्तुं परिकाङ्क्षति
satyamuktaṃ tvayā sādho na mithyā karhicidbhavet | tathāpyujjayanīnāthastvāṃ hantuṃ parikāṅkṣati
अध्याय 52
त्वत्कृते न दयादिष्टा त्वां ब्रवीमो महामते ।यद्युक्तं तत्त्वया कार्यं विचार्य मनसाऽनघ
tvatkṛte na dayādiṣṭā tvāṃ bravīmo mahāmate | yadyuktaṃ tattvayā kāryaṃ vicārya manasā'nagha
अध्याय 52
सुदर्शन उवाच ।सत्यमुक्तं भवद्भिश्च कृपावद्भिः सुहृज्जनैः ।किं ब्रवीमि पुनर्वाक्यमुक्त्वा नृपतिसत्तमाः
sudarśana uvāca | satyamuktaṃ bhavadbhiśca kṛpāvadbhiḥ suhṛjjanaiḥ | kiṃ bravīmi punarvākyamuktvā nṛpatisattamāḥ
अध्याय 52
न मृत्युः केनचिद्भाव्यः कस्यचिद्वा कदाचन ।दैवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
na mṛtyuḥ kenacidbhāvyaḥ kasyacidvā kadācana | daivādhīnamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam
अध्याय 52
स्ववशोऽयं न जीवोऽस्ति स्वकर्मवशगः सदा ।तत्कर्म त्रिविधं प्रोक्तं विद्वद्भिस्तत्त्वदर्शिभिः
svavaśo'yaṃ na jīvo'sti svakarmavaśagaḥ sadā | tatkarma trividhaṃ proktaṃ vidvadbhistattvadarśibhiḥ
अध्याय 52
सञ्चितं वर्तमानञ्च प्रारब्धञ्च तृतीयकम् ।कालकर्मस्वभावैश्च ततं सर्वमिदं जगत्
sañcitaṃ vartamānañca prārabdhañca tṛtīyakam | kālakarmasvabhāvaiśca tataṃ sarvamidaṃ jagat
अध्याय 52
न देवो मानुषं हन्तुं शक्तः कालागमं विना ।हतं निमित्तमात्रेण हन्ति कालः सनातनः
na devo mānuṣaṃ hantuṃ śaktaḥ kālāgamaṃ vinā | hataṃ nimittamātreṇa hanti kālaḥ sanātanaḥ
अध्याय 52
यथा पिता मे निहतः सिंहेनामित्रकर्षणः ।तथा मातामहोऽप्येवं युद्धे युधाजिता हतः
yathā pitā me nihataḥ siṃhenāmitrakarṣaṇaḥ | tathā mātāmaho'pyevaṃ yuddhe yudhājitā hataḥ
अध्याय 52
यत्नकोटिं प्रकुर्वाणो हन्यते दैवयोगतः ।जीवेद्वर्षसहस्राणि रक्षणेन विना नरः
yatnakoṭiṃ prakurvāṇo hanyate daivayogataḥ | jīvedvarṣasahasrāṇi rakṣaṇena vinā naraḥ
अध्याय 52
नाहं बिभेमि धर्मिष्ठाः कदाचिच्च युधाजितः ।दैवमेव परं मत्वा सुस्थितोऽस्मि सदा नृपाः
nāhaṃ bibhemi dharmiṣṭhāḥ kadācicca yudhājitaḥ | daivameva paraṃ matvā susthito'smi sadā nṛpāḥ
अध्याय 52
स्मरणं सततं नित्यं भगवत्याः करोम्यहम् ।विश्वस्य जननी देवी कल्याणं सा करिष्यति
smaraṇaṃ satataṃ nityaṃ bhagavatyāḥ karomyaham | viśvasya jananī devī kalyāṇaṃ sā kariṣyati
अध्याय 52
पूर्वार्जितं हि भोक्तव्यं शुभं वाप्यशुभं तथा ।स्वकृतस्य च भोगेन कीदृक्शोको विजानताम्
pūrvārjitaṃ hi bhoktavyaṃ śubhaṃ vāpyaśubhaṃ tathā | svakṛtasya ca bhogena kīdṛkśoko vijānatām
अध्याय 52
स्वकर्मफलयोगेन प्राप्य दुःखमचेतनः ।निमित्तकारणे वैरं करोत्यल्पमतिः किल
svakarmaphalayogena prāpya duḥkhamacetanaḥ | nimittakāraṇe vairaṃ karotyalpamatiḥ kila
अध्याय 52
न तथाऽहं विजानामि वैरं शोकं भयं तथा ।निःशङ्कमिह सम्प्राप्तः समाजे भूभृतामिह
na tathā'haṃ vijānāmi vairaṃ śokaṃ bhayaṃ tathā | niḥśaṅkamiha samprāptaḥ samāje bhūbhṛtāmiha
अध्याय 52
एकाकी द्रष्टुकामोऽहं स्वयंवरमनुत्तमम् ।भविष्यति च यद्भाव्यं प्राप्तोऽस्मि चण्डिकाज्ञया
ekākī draṣṭukāmo'haṃ svayaṃvaramanuttamam | bhaviṣyati ca yadbhāvyaṃ prāpto'smi caṇḍikājñayā
अध्याय 52
भगवत्याः प्रमाणं मे नान्यं जानामि संयतः ।तत्कृतञ्च सुखं दुःखं भविष्यति च नान्यथा
bhagavatyāḥ pramāṇaṃ me nānyaṃ jānāmi saṃyataḥ | tatkṛtañca sukhaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyati ca nānyathā
अध्याय 52
युधाजित्सुखमाप्नोतु न मे वैरं नृपोत्तमाः ।यः करिष्यति मे वैरं स प्राप्स्यति फलं तथा
yudhājitsukhamāpnotu na me vairaṃ nṛpottamāḥ | yaḥ kariṣyati me vairaṃ sa prāpsyati phalaṃ tathā
अध्याय 52
व्यास उवाच ।इत्युक्तास्ते तथा तेन सन्तुष्टा भूभुजः स्थिताः ।सोऽपि स्वमाश्रमं प्राप्य सुस्थितः सम्बभूव ह
vyāsa uvāca | ityuktāste tathā tena santuṣṭā bhūbhujaḥ sthitāḥ | so'pi svamāśramaṃ prāpya susthitaḥ sambabhūva ha
अध्याय 52
अपरेऽह्नि शुभे काले नृपाः सम्मन्त्रिताः किल ।सुबाहुना नृपेणाथ रुचिरे वै स्वमण्डपे
apare'hni śubhe kāle nṛpāḥ sammantritāḥ kila | subāhunā nṛpeṇātha rucire vai svamaṇḍape
अध्याय 52
दिव्यास्तरणयुक्तेषु मञ्चेषु रचितेषु च ।उपविष्टाश्च राजानः शुभालङ्करणैर्युताः
divyāstaraṇayukteṣu mañceṣu raciteṣu ca | upaviṣṭāśca rājānaḥ śubhālaṅkaraṇairyutāḥ
अध्याय 52
दिव्यवेषधराः कामं विमानेष्वमरा इव ।दीप्यमानाः स्थितास्तत्र स्वयंवरदिदृक्षया
divyaveṣadharāḥ kāmaṃ vimāneṣvamarā iva | dīpyamānāḥ sthitāstatra svayaṃvaradidṛkṣayā
अध्याय 52
इति चिन्तापराः सर्वे कदा साप्यागमिष्यति ।भाग्यवन्तं नृपश्रेष्ठं श्रुतपुण्यं वरिष्यति
iti cintāparāḥ sarve kadā sāpyāgamiṣyati | bhāgyavantaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ śrutapuṇyaṃ variṣyati
अध्याय 52
यदा सुदर्शनं दैवात्स्रजा सम्भूषयेदिह ।विवादो वै नृपाणां च भविता नात्र संशयः
yadā sudarśanaṃ daivātsrajā sambhūṣayediha | vivādo vai nṛpāṇāṃ ca bhavitā nātra saṃśayaḥ
अध्याय 52
इत्येवं चिन्त्यमानास्ते भूपा मञ्चेषु संस्थिताः ।वादित्रघोषः सुमहानुत्थितो नृपमण्डपे
ityevaṃ cintyamānāste bhūpā mañceṣu saṃsthitāḥ | vāditraghoṣaḥ sumahānutthito nṛpamaṇḍape
अध्याय 52
अथ काशीपतिः प्राह सुतां स्नातां स्वलङ्कृताम् ।मधूकमालासंयुक्तां क्षौमवासोविभूषिताम्
atha kāśīpatiḥ prāha sutāṃ snātāṃ svalaṅkṛtām | madhūkamālāsaṃyuktāṃ kṣaumavāsovibhūṣitām
अध्याय 52
विवाहोपस्करैर्युक्तां दिव्यां सिन्धुसुतोपमाम् ।चिन्तापरां सुवसनां स्मितपूर्वमिदं वचः
vivāhopaskarairyuktāṃ divyāṃ sindhusutopamām | cintāparāṃ suvasanāṃ smitapūrvamidaṃ vacaḥ
अध्याय 52
उत्तिष्ठ पुत्रि सुनसे करे धृत्वा शुभां स्रजम् ।व्रज मण्डपमध्येऽद्य समाजं पश्य भूभुजाम्
uttiṣṭha putri sunase kare dhṛtvā śubhāṃ srajam | vraja maṇḍapamadhye'dya samājaṃ paśya bhūbhujām
अध्याय 52
गुणवान् रूपसम्पन्नः कुलीनश्च नृपोत्तमः ।तव चित्ते वसेद्यस्तु तं वृणुष्व सुमध्यमे
guṇavān rūpasampannaḥ kulīnaśca nṛpottamaḥ | tava citte vasedyastu taṃ vṛṇuṣva sumadhyame
अध्याय 52
देशदेशाधिपाः सर्वे मञ्चेषु रचितेषु च ।संविष्टाः पश्य तन्वङ्गि वरयस्व यथारुचि
deśadeśādhipāḥ sarve mañceṣu raciteṣu ca | saṃviṣṭāḥ paśya tanvaṅgi varayasva yathāruci
अध्याय 52
व्यास उवाच ।तं तथा भाषमाणं वै पितरं मितभाषिणी ।उवाच वचनं बाला ललितं धर्मसंयुतम्
vyāsa uvāca | taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ vai pitaraṃ mitabhāṣiṇī | uvāca vacanaṃ bālā lalitaṃ dharmasaṃyutam
अध्याय 52
शशिकलोवाच ।नाहं दृष्टिपथे राज्ञां गमिष्यामि पितः किल ।कामुकानां नरेशानां गच्छन्त्यन्याश्च योषितः
śaśikalovāca | nāhaṃ dṛṣṭipathe rājñāṃ gamiṣyāmi pitaḥ kila | kāmukānāṃ nareśānāṃ gacchantyanyāśca yoṣitaḥ
अध्याय 52
धर्मशास्त्रे श्रुतं तात मयेदं वचनं किल ।एक एव वरो नार्या निरीक्ष्यः स्यान्न चापरः
dharmaśāstre śrutaṃ tāta mayedaṃ vacanaṃ kila | eka eva varo nāryā nirīkṣyaḥ syānna cāparaḥ
अध्याय 52
सतीत्वं निर्गतं तस्या या प्रयाति बहूनथ ।सङ्कल्पयन्ति ते सर्वे दृष्ट्वा मे भवतात्त्विति
satītvaṃ nirgataṃ tasyā yā prayāti bahūnatha | saṅkalpayanti te sarve dṛṣṭvā me bhavatāttviti
अध्याय 52
स्वयंवरे स्रजं धृत्वा यदागच्छति मण्डपे ।सामान्या सा तदा जाता कुलटेवापरा वधूः
svayaṃvare srajaṃ dhṛtvā yadāgacchati maṇḍape | sāmānyā sā tadā jātā kulaṭevāparā vadhūḥ
अध्याय 52
वारस्त्री विपणे गत्वा यथा वीक्ष्य नरांस्थितान् ।गुणागुणपरिज्ञानं करोति निजमानसे
vārastrī vipaṇe gatvā yathā vīkṣya narāṃsthitān | guṇāguṇaparijñānaṃ karoti nijamānase
अध्याय 52
नैकभावा यथा वेश्या वृथा पश्यति कामुकम् ।तथाऽहं मण्डपे गत्वा कुर्वे वारस्त्रिया कृतम्
naikabhāvā yathā veśyā vṛthā paśyati kāmukam | tathā'haṃ maṇḍape gatvā kurve vārastriyā kṛtam
अध्याय 52
वृद्धैरेतैः कृतं धर्मं न करिष्यामि साम्प्रतम् ।पत्नीव्रतं तथा कामं चरिष्येऽहं धृतव्रता
vṛddhairetaiḥ kṛtaṃ dharmaṃ na kariṣyāmi sāmpratam | patnīvrataṃ tathā kāmaṃ cariṣye'haṃ dhṛtavratā
अध्याय 52
सामान्या प्रथमं गत्वा कृत्वा सङ्कल्पितं बहु ।वृणोति चैकं तद्वद्वै वृणोमि कथमद्य वै
sāmānyā prathamaṃ gatvā kṛtvā saṅkalpitaṃ bahu | vṛṇoti caikaṃ tadvadvai vṛṇomi kathamadya vai
अध्याय 52
सुदर्शनो मया पूर्वं वृतः सर्वात्मना पितः ।तमृते नान्यथा कर्तुमिच्छामि नृपसत्तम
sudarśano mayā pūrvaṃ vṛtaḥ sarvātmanā pitaḥ | tamṛte nānyathā kartumicchāmi nṛpasattama
अध्याय 52
विवाहविधिना देहि कन्यादानं शुभे दिने ।सुदर्शनाय नृपते यदीच्छसि शुभं मम
vivāhavidhinā dehi kanyādānaṃ śubhe dine | sudarśanāya nṛpate yadīcchasi śubhaṃ mama
पाठ सेटिंग्स · Reading settings
भाषा एवं सामग्री · Language and layers
धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Collated with Nilakantha Bhashya recension.