Skandha 5, Adhyāya 9

व्यास उवाच ।देवा विष्णुवचः श्रुत्वा सर्वे प्रमुदितास्तदा ।ददुश्च भूषणान्याशु वस्त्राणि स्वायुधानि च॥ 1 ॥

vyāsa uvāca | devā viṣṇuvacaḥ śrutvā sarve pramuditāstadā | daduśca bhūṣaṇānyāśu vastrāṇi svāyudhāni ca

क्षीरोदश्चाम्बरे दिव्ये रक्ते सूक्ष्मे तथाजरे ।निर्मलञ्च तथा हारं प्रीतस्तस्मै सुमण्डितम्॥ 2 ॥

kṣīrodaścāmbare divye rakte sūkṣme tathājare | nirmalañca tathā hāraṃ prītastasmai sumaṇḍitam

ददौ चूडामणिं दिव्यं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।कुण्डले च तथा शुभ्रे कटकानि भुजेषु वै॥ 3 ॥

dadau cūḍāmaṇiṃ divyaṃ sūryakoṭisamaprabham | kuṇḍale ca tathā śubhre kaṭakāni bhujeṣu vai

केयूरान्कङ्कणान्दिव्यान्नानारत्नविराजितान् ।ददौ तस्यै विश्वकर्मा प्रसन्नेन्द्रियमानसः॥ 4 ॥

keyūrānkaṅkaṇāndivyānnānāratnavirājitān | dadau tasyai viśvakarmā prasannendriyamānasaḥ

नूपुरौ सुस्वरौ कान्तौ निर्मलौ रत्नभूषितौ ।ददौ सूर्यप्रतीकाशौ त्वष्टा तस्यै सुपादयोः॥ 5 ॥

nūpurau susvarau kāntau nirmalau ratnabhūṣitau | dadau sūryapratīkāśau tvaṣṭā tasyai supādayoḥ

तथा ग्रैवेयकं रम्यं ददौ तस्यै महार्णवः ।अङ्गुलीयकरत्नानि तेजोवन्ति च सर्वशः॥ 6 ॥

tathā graiveyakaṃ ramyaṃ dadau tasyai mahārṇavaḥ | aṅgulīyakaratnāni tejovanti ca sarvaśaḥ

अम्लानपङ्कजां मालां गन्धाढ्यां भ्रमरानुगाम् ।तथैव वैजयन्तीञ्च वरुणः सम्प्रयच्छत॥ 7 ॥

amlānapaṅkajāṃ mālāṃ gandhāḍhyāṃ bhramarānugām | tathaiva vaijayantīñca varuṇaḥ samprayacchata

हिमवानथ सन्तुष्टो रत्नानि विविधानि च ।ददौ च वाहनं सिंहं कनकाभं मनोहरम्॥ 8 ॥

himavānatha santuṣṭo ratnāni vividhāni ca | dadau ca vāhanaṃ siṃhaṃ kanakābhaṃ manoharam

भूषणैर्भूषिता दिव्यैः सा रराज वरा शुभा ।सिंहारूढा वरारोहा सर्वलक्षणसंयुता॥ 9 ॥

bhūṣaṇairbhūṣitā divyaiḥ sā rarāja varā śubhā | siṃhārūḍhā varārohā sarvalakṣaṇasaṃyutā

विष्णुश्चक्रात्समुत्पाद्य ददावस्यै रथाङ्गकम् ।सहस्रारं सुदीप्तञ्च देवारिशिरसां हरम्॥ 10 ॥

viṣṇuścakrātsamutpādya dadāvasyai rathāṅgakam | sahasrāraṃ sudīptañca devāriśirasāṃ haram

स्वत्रिशूलात्समुत्पाद्य शङ्करः शूलमुत्तमम् ।ददौ देव्यै सुरारीणां कृन्तनं भयनाशनम्॥ 11 ॥

svatriśūlātsamutpādya śaṅkaraḥ śūlamuttamam | dadau devyai surārīṇāṃ kṛntanaṃ bhayanāśanam

वरुणश्च प्रसन्नात्मा ददौ शङ्खं समुज्वलम् ।घोषवन्तं स्वशङ्खात्तु समुत्पाद्य सुमङ्गलम्॥ 12 ॥

varuṇaśca prasannātmā dadau śaṅkhaṃ samujvalam | ghoṣavantaṃ svaśaṅkhāttu samutpādya sumaṅgalam

हुताशनस्तथा शक्तिं शतघ्नीं सुमनोजवाम् ।प्रायच्छत्तु प्रसन्नात्मा तस्यै दैत्यविनाशिनीम्॥ 13 ॥

hutāśanastathā śaktiṃ śataghnīṃ sumanojavām | prāyacchattu prasannātmā tasyai daityavināśinīm

इषुधिं बाणपूर्णञ्च चापं चाद्भुतदर्शनम् ।मारुतो दत्तवांस्तस्यै दुराकर्षं खरस्वरम्॥ 14 ॥

iṣudhiṃ bāṇapūrṇañca cāpaṃ cādbhutadarśanam | māruto dattavāṃstasyai durākarṣaṃ kharasvaram

स्ववज्राद्वज्रमुत्पाद्य ददाविन्द्रोऽतिदारुणम् ।घण्टामैरावतात्तूर्णं सुशब्दां चातिसुन्दराम्॥ 15 ॥

svavajrādvajramutpādya dadāvindro'tidāruṇam | ghaṇṭāmairāvatāttūrṇaṃ suśabdāṃ cātisundarām

ददौ दण्डं यमः कामं कालदण्डसमुद्भवम् ।येनान्तं सर्वभूतानामकरोत्काल आगते॥ 16 ॥

dadau daṇḍaṃ yamaḥ kāmaṃ kāladaṇḍasamudbhavam | yenāntaṃ sarvabhūtānāmakarotkāla āgate

ब्रह्मा कमण्डलुं दिव्यं गङ्गावारिप्रपूरितम् ।ददावस्यै मुदा युक्तो वरुणः पाशमेव च॥ 17 ॥

brahmā kamaṇḍaluṃ divyaṃ gaṅgāvāriprapūritam | dadāvasyai mudā yukto varuṇaḥ pāśameva ca

कालः खड्गं तथा चर्म प्रायच्छत्तु नराधिप ।परशुं विश्वकर्मा च तीक्ष्णमस्यै ददावथ॥ 18 ॥

kālaḥ khaḍgaṃ tathā carma prāyacchattu narādhipa | paraśuṃ viśvakarmā ca tīkṣṇamasyai dadāvatha

धनदस्तु सुरापूर्णं पानपात्रं सुवर्णजम् ।पङ्कजं वरुणश्चादाद्देव्यै दिव्यं मनोहरम्॥ 19 ॥

dhanadastu surāpūrṇaṃ pānapātraṃ suvarṇajam | paṅkajaṃ varuṇaścādāddevyai divyaṃ manoharam

गदां कौमोदकीं त्वष्टा घण्टाशतनिनादिनीम् ।अदात्तस्यै प्रसन्नात्मा सुरशत्रुविनाशिनीम्॥ 20 ॥

gadāṃ kaumodakīṃ tvaṣṭā ghaṇṭāśataninādinīm | adāttasyai prasannātmā suraśatruvināśinīm

अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यञ्च दंशनम् ।ददौ त्वष्टा जगन्मात्रे निजरश्मीन्दिवाकरः॥ 21 ॥

astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyañca daṃśanam | dadau tvaṣṭā jaganmātre nijaraśmīndivākaraḥ

सायुधां भूषणैर्युक्तां दृष्ट्वा ते विस्मयं गताः ।तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं त्रैलोक्यमोहिनीं शिवाम्॥ 22 ॥

sāyudhāṃ bhūṣaṇairyuktāṃ dṛṣṭvā te vismayaṃ gatāḥ | tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ trailokyamohinīṃ śivām

देवा ऊचुः ।नमः शिवायै कल्याण्यै शान्त्यै पुष्ट्यै नमो नमः ।भगवत्यै नमो देव्यै रुद्राण्यै सततं नमः॥ 23 ॥

devā ūcuḥ | namaḥ śivāyai kalyāṇyai śāntyai puṣṭyai namo namaḥ | bhagavatyai namo devyai rudrāṇyai satataṃ namaḥ

कालरात्र्यै तथाम्बायै इन्द्राण्यै ते नमो नमः ।सिद्ध्यै बुद्ध्यै तथा वृद्ध्यै वैष्णव्यै ते नमो नमः॥ 24 ॥

kālarātryai tathāmbāyai indrāṇyai te namo namaḥ | siddhyai buddhyai tathā vṛddhyai vaiṣṇavyai te namo namaḥ

पृथिव्यां या स्थिता पृथ्व्या न ज्ञाता पृथिवीञ्च या ।अन्तःस्थिता यमयति वन्दे तामीश्वरीं पराम्॥ 25 ॥

pṛthivyāṃ yā sthitā pṛthvyā na jñātā pṛthivīñca yā | antaḥsthitā yamayati vande tāmīśvarīṃ parām

मायायां या स्थिता ज्ञाता मायया न च तामजाम् ।अन्तःस्थिता प्रेरयति प्रेरयित्रीं नुमः शिवाम्॥ 26 ॥

māyāyāṃ yā sthitā jñātā māyayā na ca tāmajām | antaḥsthitā prerayati prerayitrīṃ numaḥ śivām

कल्याणं कुरु भो मातस्त्राहि नः शत्रुतापितान् ।जहि पापं हयारिं त्वं तेजसा स्वेन मोहितम्॥ 27 ॥

kalyāṇaṃ kuru bho mātastrāhi naḥ śatrutāpitān | jahi pāpaṃ hayāriṃ tvaṃ tejasā svena mohitam

खलं मायाविनं घोरं स्त्रीवध्यं वरदर्पितम् ।दुःखदं सर्वदेवानां नानारूपधरं शतम्॥ 28 ॥

khalaṃ māyāvinaṃ ghoraṃ strīvadhyaṃ varadarpitam | duḥkhadaṃ sarvadevānāṃ nānārūpadharaṃ śatam

त्वमेका सर्वदेवानां शरणं भक्तवत्सले ।पीडितान्दानवेनाद्य त्राहि देवि नमोऽस्तु ते॥ 29 ॥

tvamekā sarvadevānāṃ śaraṇaṃ bhaktavatsale | pīḍitāndānavenādya trāhi devi namo'stu te

व्यास उवाच ।एवं स्तुता तदा देवी सुरैः सर्वसुखप्रदा ।तानुवाच महादेवी स्मितपूर्वं शुभं वचः॥ 30 ॥

vyāsa uvāca | evaṃ stutā tadā devī suraiḥ sarvasukhapradā | tānuvāca mahādevī smitapūrvaṃ śubhaṃ vacaḥ

देव्युवाच ।भयं त्यजन्तु गीर्वाणा महिषान्मन्दचेतसः ।हनिष्यामि रणेऽद्यैव वरदृप्तं विमोहितम्॥ 31 ॥

devyuvāca | bhayaṃ tyajantu gīrvāṇā mahiṣānmandacetasaḥ | haniṣyāmi raṇe'dyaiva varadṛptaṃ vimohitam

व्यास उवाच ।इत्युक्त्वा सा सुरान्देवी जहासातीव सुस्वरम् ।चित्रमेतच्च संसारे भ्रममोहयुतं जगत्॥ 32 ॥

vyāsa uvāca | ityuktvā sā surāndevī jahāsātīva susvaram | citrametacca saṃsāre bhramamohayutaṃ jagat

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्याः सेन्द्राश्चान्ये सुरास्तथा ।कम्पयुक्ता भयत्रस्ता वर्तन्ते महिषात्किल॥ 33 ॥

brahmaviṣṇumaheśādyāḥ sendrāścānye surāstathā | kampayuktā bhayatrastā vartante mahiṣātkila

अहो दैवबलं घोरं दुर्जयं सुरसत्तमाः ।कालः कर्तास्ति दुःखानां सुखानां प्रभुरीश्वरः॥ 34 ॥

aho daivabalaṃ ghoraṃ durjayaṃ surasattamāḥ | kālaḥ kartāsti duḥkhānāṃ sukhānāṃ prabhurīśvaraḥ

सृष्टिपालनसंहारे समर्था अपि ते यदा ।मुह्यन्ति क्लेशसन्तप्ता महिषेण प्रपीडिताः॥ 35 ॥

sṛṣṭipālanasaṃhāre samarthā api te yadā | muhyanti kleśasantaptā mahiṣeṇa prapīḍitāḥ

इति कृत्वा स्मितं देवी साट्टहासं चकार ह ।उच्चैः शब्दं महाघोरं दानवानां भयप्रदम्॥ 36 ॥

iti kṛtvā smitaṃ devī sāṭṭahāsaṃ cakāra ha | uccaiḥ śabdaṃ mahāghoraṃ dānavānāṃ bhayapradam

चकम्पे वसुधा तत्र श्रुत्वा तच्छब्दमद्भुतम् ।चेलुश्च पर्वताः सर्वे चुक्षोभाब्धिश्च वीर्यवान्॥ 37 ॥

cakampe vasudhā tatra śrutvā tacchabdamadbhutam | celuśca parvatāḥ sarve cukṣobhābdhiśca vīryavān

मेरुश्चचाल शब्देन दिशः सर्वाः प्रपूरिताः ।भयं जग्मुस्तदा श्रुत्वा दानवास्तत्स्वनं महत्॥ 38 ॥

meruścacāla śabdena diśaḥ sarvāḥ prapūritāḥ | bhayaṃ jagmustadā śrutvā dānavāstatsvanaṃ mahat

जय पाहीति देवास्तामूचुः परमहर्षिताः ।महिषोऽपि स्वनं श्रुत्वा चुकोप मदगर्वितः॥ 39 ॥

jaya pāhīti devāstāmūcuḥ paramaharṣitāḥ | mahiṣo'pi svanaṃ śrutvā cukopa madagarvitaḥ

किमेतदिति तान्दैत्यान्पप्रच्छ स्वनशङ्कितः ।गच्छन्तु त्वरिता दूता ज्ञातुं शब्दसमुद्भवम्॥ 40 ॥

kimetaditi tāndaityānpapraccha svanaśaṅkitaḥ | gacchantu tvaritā dūtā jñātuṃ śabdasamudbhavam

कृतः केनायमत्युग्रः शब्दः कर्णव्यथाकरः ।देवो वा दानवो वापि यो भवेत्स्वनकारकः॥ 41 ॥

kṛtaḥ kenāyamatyugraḥ śabdaḥ karṇavyathākaraḥ | devo vā dānavo vāpi yo bhavetsvanakārakaḥ

गृहीत्वा तं दुरात्मानं मत्समीपं नयन्त्विह ।हनिष्यामि दुराचारं गर्जन्तं स्मयदुर्मदम्॥ 42 ॥

gṛhītvā taṃ durātmānaṃ matsamīpaṃ nayantviha | haniṣyāmi durācāraṃ garjantaṃ smayadurmadam

क्षीणायुष्यं मन्दमतिं नयामि यमसादनम् ।पराजिताः सुराः कामं न गर्जन्ति भयातुराः॥ 43 ॥

kṣīṇāyuṣyaṃ mandamatiṃ nayāmi yamasādanam | parājitāḥ surāḥ kāmaṃ na garjanti bhayāturāḥ

नासुरा मम वश्यास्ते कस्येदं मूढचेष्टितम् ।त्वरिता मामुपायान्तु ज्ञात्वा शब्दस्य कारणम्॥ 44 ॥

nāsurā mama vaśyāste kasyedaṃ mūḍhaceṣṭitam | tvaritā māmupāyāntu jñātvā śabdasya kāraṇam

अहं गत्वा हनिष्यामि तं पापं वितथश्रमम् ।व्यास उवाच ।इत्युक्तास्तेन ते दूता देवीं सर्वाङ्गसुन्दरीम्॥ 45 ॥

ahaṃ gatvā haniṣyāmi taṃ pāpaṃ vitathaśramam | vyāsa uvāca | ityuktāstena te dūtā devīṃ sarvāṅgasundarīm

अष्टादशभुजां दिव्यां सर्वाभरणभूषिताम् ।सर्वलक्षणसम्पन्नां वरायुधधरां शुभाम्॥ 46 ॥

aṣṭādaśabhujāṃ divyāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | sarvalakṣaṇasampannāṃ varāyudhadharāṃ śubhām

दधतीं चषकं हस्ते पिबन्तीं च मुहुर्मधु ।संवीक्ष्य भयभीतास्ते जग्मुस्त्रस्ताः सुशङ्किताः॥ 47 ॥

dadhatīṃ caṣakaṃ haste pibantīṃ ca muhurmadhu | saṃvīkṣya bhayabhītāste jagmustrastāḥ suśaṅkitāḥ

सकाशे महिषस्याशु तमूचुः स्वनकारणम् ।दूता ऊचुः ।देवी दैत्येश्वर प्रौढा दृश्यते काचिदङ्गना॥ 48 ॥

sakāśe mahiṣasyāśu tamūcuḥ svanakāraṇam | dūtā ūcuḥ | devī daityeśvara prauḍhā dṛśyate kācidaṅganā

सर्वाङ्गभूषणा नारी सर्वरत्नोपशोभिता ।न मानुषी नासुरी सा दिव्यरूपा मनोहरा॥ 49 ॥

sarvāṅgabhūṣaṇā nārī sarvaratnopaśobhitā | na mānuṣī nāsurī sā divyarūpā manoharā

सिंहारूढायुधधरा चाष्टादशकरा वरा ।सा नादं कुरुते नारी लक्ष्यते मदगर्विता॥ 50 ॥

siṃhārūḍhāyudhadharā cāṣṭādaśakarā varā | sā nādaṃ kurute nārī lakṣyate madagarvitā

सुरापानरता कामं जानीमो न सभर्तृका ।अन्तरिक्षस्थिता देवास्तां स्तुवन्ति मुदान्विताः॥ 51 ॥

surāpānaratā kāmaṃ jānīmo na sabhartṛkā | antarikṣasthitā devāstāṃ stuvanti mudānvitāḥ

जयेति पाहि नश्चेति जहि शत्रुमिति प्रभो ।न जाने का वरारोहा कस्य वा सा परिग्रहः॥ 52 ॥

jayeti pāhi naśceti jahi śatrumiti prabho | na jāne kā varārohā kasya vā sā parigrahaḥ

किमर्थमागता चात्र किं चिकीर्षति सुन्दरी ।द्रष्टुं नैव समर्थाः स्मस्तत्तेजःपरिधर्षिताः॥ 53 ॥

kimarthamāgatā cātra kiṃ cikīrṣati sundarī | draṣṭuṃ naiva samarthāḥ smastattejaḥparidharṣitāḥ

शृङ्गारवीरहासाढ्या रौद्राद्भुतरसान्विता ।दृष्ट्वैवैवंविधां नारीमसम्भाष्य समागताः॥ 54 ॥

śṛṅgāravīrahāsāḍhyā raudrādbhutarasānvitā | dṛṣṭvaivaivaṃvidhāṃ nārīmasambhāṣya samāgatāḥ

वयं त्वदाज्ञया राजन् किं कर्तव्यमतःपरम् ।महिष उवाच ।गच्छ वीर मयादिष्टो मन्त्रिश्रेष्ठ बलान्वितः॥ 55 ॥

vayaṃ tvadājñayā rājan kiṃ kartavyamataḥparam | mahiṣa uvāca | gaccha vīra mayādiṣṭo mantriśreṣṭha balānvitaḥ

सामादिभिरुपायैस्त्वं समानय शुभाननाम् ।नायाति यदि सा नारी त्रिभिः सामादिभिस्त्विह॥ 56 ॥

sāmādibhirupāyaistvaṃ samānaya śubhānanām | nāyāti yadi sā nārī tribhiḥ sāmādibhistviha

अहत्वा तां वरारोहां त्वमानय ममान्तिकम् ।करोमि पट्टमहिषीं तां मरालभ्रुवं मुदा॥ 57 ॥

ahatvā tāṃ varārohāṃ tvamānaya mamāntikam | karomi paṭṭamahiṣīṃ tāṃ marālabhruvaṃ mudā

प्रीतियुक्ता समायाति यदि सा मृगलोचना ।रसभङ्गो यथा न स्यात्तथा कुरु ममेप्सितम्॥ 58 ॥

prītiyuktā samāyāti yadi sā mṛgalocanā | rasabhaṅgo yathā na syāttathā kuru mamepsitam

श्रवणान्मोहितोऽस्म्यद्य तस्या रूपस्य सम्पदा ।व्यास उवाच ।महिषस्य वचः श्रुत्वा पेशलं मन्त्रिसत्तमः॥ 59 ॥

śravaṇānmohito'smyadya tasyā rūpasya sampadā | vyāsa uvāca | mahiṣasya vacaḥ śrutvā peśalaṃ mantrisattamaḥ

जगाम तरसा कामं गजाश्वरथसंयुतः ।गत्वा दूरतरं स्थित्वा तामुवाच मनस्विनीम्॥ 60 ॥

jagāma tarasā kāmaṃ gajāśvarathasaṃyutaḥ | gatvā dūrataraṃ sthitvā tāmuvāca manasvinīm

विनयावनतः श्लक्ष्णं मन्त्री मधुरया गिरा ।प्रधान उवाच ।कासि त्वं मधुरालापे किमत्रागमनं कृतम्॥ 61 ॥

vinayāvanataḥ ślakṣṇaṃ mantrī madhurayā girā | pradhāna uvāca | kāsi tvaṃ madhurālāpe kimatrāgamanaṃ kṛtam

पृच्छति त्वां महाभागे मन्मुखेन मम प्रभुः ।स जेता सर्वदेवानामवध्यस्तु नरैः किल॥ 62 ॥

pṛcchati tvāṃ mahābhāge manmukhena mama prabhuḥ | sa jetā sarvadevānāmavadhyastu naraiḥ kila

ब्रह्मणो वरदानेन गर्वितश्चारुलोचने ।दैत्येश्वरोऽसौ बलवान्कामरूपधरः सदा॥ 63 ॥

brahmaṇo varadānena garvitaścārulocane | daityeśvaro'sau balavānkāmarūpadharaḥ sadā

श्रुत्वा त्वां समुपायातां चारुवेषां मनोहराम् ।द्रष्टुमिच्छति राजा मे महिषो नाम पार्थिवः॥ 64 ॥

śrutvā tvāṃ samupāyātāṃ cāruveṣāṃ manoharām | draṣṭumicchati rājā me mahiṣo nāma pārthivaḥ

मानुषं रूपमादाय त्वत्समीपं समेष्यति ।यथा रुच्येत चार्वङ्गि तथा मन्यामहे वयम्॥ 65 ॥

mānuṣaṃ rūpamādāya tvatsamīpaṃ sameṣyati | yathā rucyeta cārvaṅgi tathā manyāmahe vayam

तर्ह्येहि मृगशावाक्षि समीपं तस्य धीमतः ।नो चेदिहानयाम्येनं राजानं भक्तितत्परम्॥ 66 ॥

tarhyehi mṛgaśāvākṣi samīpaṃ tasya dhīmataḥ | no cedihānayāmyenaṃ rājānaṃ bhaktitatparam

तथा करोमि देवेशि यथा ते मनसेप्सितम् ।वशगोऽसौ तवात्यर्थं रूपसंश्रवणात्तव॥ 67 ॥

tathā karomi deveśi yathā te manasepsitam | vaśago'sau tavātyarthaṃ rūpasaṃśravaṇāttava

करभोरु वदाशु त्वं संविधेयं मया तथा॥ 68 ॥

karabhoru vadāśu tvaṃ saṃvidheyaṃ mayā tathā