Parva 3, Adhyāya 72

विराड्रूपधारिणः वामनोपरि आक्रमणकारिणां दैत्यानां नामानि, रूपाणां आयुधानां च परिचयं, भगवता त्रयाणां लोकानां मापयित्वा राज्यस्य विभाजनं, बलिं पातालस्य राज्यं दत्त्वा मर्यादां बन्धयित्वा तेषां तत्र प्रेषणम्, जीविकायाः व्यवस्थाकरणं, नारदेन बलिं मोक्षविंशकसंज्ञकस्य स्तोत्रस्य उपदेशकरणं, तस्य प्रभावेण बलेः बन्धनमुक्तिः, स्तोत्रस्य महिमा शृणु नामानि सर्वेषां रूपाण्यभिजनानि च ।आयुधानि च मुख्यानि दानवानां महात्मनाम्॥ 1 ॥

virāḍrūpadhāriṇaḥ vāmanopari ākramaṇakāriṇāṃ daityānāṃ nāmāni, rūpāṇāṃ āyudhānāṃ ca paricayaṃ, bhagavatā trayāṇāṃ lokānāṃ māpayitvā rājyasya vibhājanaṃ, baliṃ pātālasya rājyaṃ dattvā maryādāṃ bandhayitvā teṣāṃ tatra preṣaṇam, jīvikāyāḥ vyavasthākaraṇaṃ, nāradena baliṃ mokṣaviṃśakasaṃjñakasya stotrasya upadeśakaraṇaṃ, tasya prabhāveṇa baleḥ bandhanamuktiḥ, stotrasya mahimā śṛṇu nāmāni sarveṣāṃ rūpāṇyabhijanāni ca | āyudhāni ca mukhyāni dānavānāṃ mahātmanām

विप्रचित्तिः शिबिः शङ्कुरयः शङ्कुस्तथैव च ।अयःशिरा अश्वशिरा हयग्रीवश्च वीर्यवान्॥ 2 ॥

vipracittiḥ śibiḥ śaṅkurayaḥ śaṅkustathaiva ca | ayaḥśirā aśvaśirā hayagrīvaśca vīryavān

वेगवान् केतुमानुग्रः सोग्रव्यग्रो महासुरः ।पुष्करः पुष्कलश्चैव साश्वोऽश्वपतिरेव च॥ 3 ॥

vegavān ketumānugraḥ sogravyagro mahāsuraḥ | puṣkaraḥ puṣkalaścaiva sāśvo'śvapatireva ca

प्रहादोऽश्वशिराः कुम्भः संह्रादो गगनप्रियः ।अनुह्रादो हरिहरौ वाराहः संहरो रुजः॥ 4 ॥

prahādo'śvaśirāḥ kumbhaḥ saṃhrādo gaganapriyaḥ | anuhrādo hariharau vārāhaḥ saṃharo rujaḥ

वृषपर्वा विरूपाक्षो अतिचन्द्रः सुलोचनः ।निष्प्रभः सुप्रभः श्रीमांस्तथैव च निरूदरः॥ 5 ॥

vṛṣaparvā virūpākṣo aticandraḥ sulocanaḥ | niṣprabhaḥ suprabhaḥ śrīmāṃstathaiva ca nirūdaraḥ

एकवक्त्रो महावक्त्रो द्विवक्त्रः कालसन्निभः ।शरभः शलभश्चैव कुणपः कुलपः क्रथः॥ 6 ॥

ekavaktro mahāvaktro dvivaktraḥ kālasannibhaḥ | śarabhaḥ śalabhaścaiva kuṇapaḥ kulapaḥ krathaḥ

बृहत्कीर्तिर्महागर्भः शङ्कुकर्णो महाध्वनिः ।दीर्घजिह्वोऽर्कवदनो मृदुबाहुर्मृदुप्रियः॥ 7 ॥

bṛhatkīrtirmahāgarbhaḥ śaṅkukarṇo mahādhvaniḥ | dīrghajihvo'rkavadano mṛdubāhurmṛdupriyaḥ

वायुर्गविष्ठो नमुचिः शम्बरो विक्षरो महान् ।चन्द्रहन्ता क्रोधहन्ता क्रोधवर्धन एव च॥ 8 ॥

vāyurgaviṣṭho namuciḥ śambaro vikṣaro mahān | candrahantā krodhahantā krodhavardhana eva ca

कालकः कालकाक्षश्च वृत्रः क्रोधो विमोक्षणः ।गविष्ठश्च हविष्ठश्च प्रलम्बो नरकः पृथुः॥ 9 ॥

kālakaḥ kālakākṣaśca vṛtraḥ krodho vimokṣaṇaḥ | gaviṣṭhaśca haviṣṭhaśca pralambo narakaḥ pṛthuḥ

चन्द्रतापनवातापी केतुमान् बलदर्पितः ।असिलोमा पुलोमा च बाष्कलः प्रमदो मदः॥ 10 ॥

candratāpanavātāpī ketumān baladarpitaḥ | asilomā pulomā ca bāṣkalaḥ pramado madaḥ

शृगालवदनश्चैव करालः केशिरेव च ।एकाक्षश्चैकबाहुश्च तुहुण्डः सृमलः सृपः॥ 11 ॥

śṛgālavadanaścaiva karālaḥ keśireva ca | ekākṣaścaikabāhuśca tuhuṇḍaḥ sṛmalaḥ sṛpaḥ

एते चान्ये च बहवः क्रममाणं त्रिविक्रमम् ।उपतस्थुर्महात्मानं विष्णुं दैत्यगणास्तदा॥ 12 ॥

ete cānye ca bahavaḥ kramamāṇaṃ trivikramam | upatasthurmahātmānaṃ viṣṇuṃ daityagaṇāstadā

प्रासोद्यतकराः केचिद् व्यादितास्याः खरस्वनाः ।शतघ्नीचक्रहस्ताश्च वज्रहस्तास्तथा परे॥ 13 ॥

prāsodyatakarāḥ kecid vyāditāsyāḥ kharasvanāḥ | śataghnīcakrahastāśca vajrahastāstathā pare

खड्गपट्टिशहस्ताश्च परश्वधधराः परे ।प्रासमुद्गरहस्ताश्च तथा परिघपाणयः॥ 14 ॥

khaḍgapaṭṭiśahastāśca paraśvadhadharāḥ pare | prāsamudgarahastāśca tathā parighapāṇayaḥ

महाशनिव्यग्रकरा मौशलास्तु महाबलाः ।महावृक्षोद्यतकरास्तथैव च धनुर्धराः॥ 15 ॥

mahāśanivyagrakarā mauśalāstu mahābalāḥ | mahāvṛkṣodyatakarāstathaiva ca dhanurdharāḥ

गदाभुशुण्डिहस्ताश्च वज्रहस्तास्तथा परे ।महापट्टिशहस्ताश्च तथा परिघपाणयः॥ 16 ॥

gadābhuśuṇḍihastāśca vajrahastāstathā pare | mahāpaṭṭiśahastāśca tathā parighapāṇayaḥ

असिकम्पनहस्ताश्च दानवा युद्धदुर्मदाः ।नानाप्रहरणा घोरा नानावेषा महाबलाः॥ 17 ॥

asikampanahastāśca dānavā yuddhadurmadāḥ | nānāpraharaṇā ghorā nānāveṣā mahābalāḥ

कूर्मकुक्कुटवक्त्राश्च हस्तिवक्त्रास्तथा परे ।खरोष्ट्रवदनाश्चैव वराहवदनास्तथा॥ 18 ॥

kūrmakukkuṭavaktrāśca hastivaktrāstathā pare | kharoṣṭravadanāścaiva varāhavadanāstathā

भीमा मकरवक्त्राश्च शिशुमारमुखास्तथा ।मार्जारशुकवक्त्राश्च दीर्घवक्त्राश्च दानवाः॥ 19 ॥

bhīmā makaravaktrāśca śiśumāramukhāstathā | mārjāraśukavaktrāśca dīrghavaktrāśca dānavāḥ

गरुडाननाः खड्गमुखा मयूरवदनास्तथा ।अश्ववक्त्रा वभ्रुवक्त्रा घोरा मृगमुखास्तथा॥ 20 ॥

garuḍānanāḥ khaḍgamukhā mayūravadanāstathā | aśvavaktrā vabhruvaktrā ghorā mṛgamukhāstathā

उष्ट्रशल्यकवक्त्राश्च दीर्घवक्त्राश्च दानवाः ।नकुलस्येव वक्त्राश्च पारावतमुखास्तथा॥ 21 ॥

uṣṭraśalyakavaktrāśca dīrghavaktrāśca dānavāḥ | nakulasyeva vaktrāśca pārāvatamukhāstathā

चक्रवाकमुखाश्चैव गोधवक्त्रास्तथा परे ।तथा मृगाननाः शूरा गोऽजादिमहिषाननाः॥ 22 ॥

cakravākamukhāścaiva godhavaktrāstathā pare | tathā mṛgānanāḥ śūrā go'jādimahiṣānanāḥ

कृकलासमुखाश्चैव व्याघ्रवक्त्रास्तथा परे ।ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्च सिंहवक्त्रास्तथा परे॥ 23 ॥

kṛkalāsamukhāścaiva vyāghravaktrāstathā pare | ṛkṣaśārdūlavaktrāśca siṃhavaktrāstathā pare

गजेन्द्रचर्मवसनास्तथा कृष्णाजिनाम्बराः ।चीरसंवृतगात्राश्च तथा फलकवाससः॥ 24 ॥

gajendracarmavasanāstathā kṛṣṇājināmbarāḥ | cīrasaṃvṛtagātrāśca tathā phalakavāsasaḥ

उष्णीषिणो मुकुटिनस्तथा कुण्डलिनोऽसुराः ।किरीटिनो लम्बशिखाः कम्बुग्रीवाः सुवर्चसः॥ 25 ॥

uṣṇīṣiṇo mukuṭinastathā kuṇḍalino'surāḥ | kirīṭino lambaśikhāḥ kambugrīvāḥ suvarcasaḥ

नानावेषधरा दैत्या नानामाल्यानुलेपनाः ।स्वान्यायुधानि दीप्तानि प्रगृह्यासुरसत्तमाः॥ 26 ॥

nānāveṣadharā daityā nānāmālyānulepanāḥ | svānyāyudhāni dīptāni pragṛhyāsurasattamāḥ

क्रममाणं हृषीकेशमुपातिष्ठन्त दानवाः ।प्रमथ्य सर्वान् दैतेयान् पादहस्ततलैः प्रभुः॥ 27 ॥

kramamāṇaṃ hṛṣīkeśamupātiṣṭhanta dānavāḥ | pramathya sarvān daiteyān pādahastatalaiḥ prabhuḥ

रूपं कृत्वा महाकायं जहाराशु स मेदिनीम् ।त्रैलोक्यं क्रममाणस्य द्युतिरादित्यसम्भवा॥ 28 ॥

rūpaṃ kṛtvā mahākāyaṃ jahārāśu sa medinīm | trailokyaṃ kramamāṇasya dyutirādityasambhavā

तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे ।नभः प्रक्रममाणस्य सक्थिदेशे व्यवस्थितौ॥ 29 ॥

tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare | nabhaḥ prakramamāṇasya sakthideśe vyavasthitau

परं विक्रममाणस्य जानुदेशे व्यवस्थितौ ।विष्णोरमितवीर्यस्य वदन्त्येवं द्विजातयः॥ 30 ॥

paraṃ vikramamāṇasya jānudeśe vyavasthitau | viṣṇoramitavīryasya vadantyevaṃ dvijātayaḥ

जित्वा लोकत्रयं कृत्स्नं हत्वा चासुरपुङ्गवान् ।ददौ शक्राय वसुधां हरिर्लोकनमस्कृतः॥ 31 ॥

jitvā lokatrayaṃ kṛtsnaṃ hatvā cāsurapuṅgavān | dadau śakrāya vasudhāṃ harirlokanamaskṛtaḥ

सुतलं नाम पातालमधस्ताद् वसुधातले ।बलेर्दत्तं भगवता विष्णुना प्रभविष्णुना॥ 32 ॥

sutalaṃ nāma pātālamadhastād vasudhātale | balerdattaṃ bhagavatā viṣṇunā prabhaviṣṇunā

तदवाप्यासुरश्रेष्ठश्चकार मतिमुत्तमाम् ।रसातलतले वासमकरोदसुराधिपः॥ 33 ॥

tadavāpyāsuraśreṣṭhaścakāra matimuttamām | rasātalatale vāsamakarodasurādhipaḥ

तत्रस्थश्च महातेजा ध्यानं परममास्थितः ।उवाच वचनं धीमान् विष्णुं लोकनमस्कृतम्॥ 34 ॥

tatrasthaśca mahātejā dhyānaṃ paramamāsthitaḥ | uvāca vacanaṃ dhīmān viṣṇuṃ lokanamaskṛtam

किं मया देव कर्तव्यं ब्रूहि सर्वमशेषतः ।ततो दैत्याधिपं प्राह देवो विष्णुः सुरोत्तमः॥ 35 ॥

kiṃ mayā deva kartavyaṃ brūhi sarvamaśeṣataḥ | tato daityādhipaṃ prāha devo viṣṇuḥ surottamaḥ

ददामि ते महाभाग परितुष्टोऽस्मि तेऽसुर ।वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि॥ 36 ॥

dadāmi te mahābhāga parituṣṭo'smi te'sura | varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmamāpnuhi

मा च शुक्रस्य वचनं प्रतिहासीः कथञ्चन ।अहमाज्ञापयामि त्वां श्रेयश्चैवमवाप्स्यसि॥ 37 ॥

mā ca śukrasya vacanaṃ pratihāsīḥ kathañcana | ahamājñāpayāmi tvāṃ śreyaścaivamavāpsyasi

अथ दैत्याधिपं प्राह विष्णुर्देवाधिपानुजः ।वाचा परमया देवो वरेण्यः प्रभुरीश्वरः॥ 38 ॥

atha daityādhipaṃ prāha viṣṇurdevādhipānujaḥ | vācā paramayā devo vareṇyaḥ prabhurīśvaraḥ

यत् त्वया सलिलं दत्तं गृहीतं पाणिना मया ।तस्मात् ते दैत्य देवेभ्यो नास्ति जातु भयं क्वचित्॥ 39 ॥

yat tvayā salilaṃ dattaṃ gṛhītaṃ pāṇinā mayā | tasmāt te daitya devebhyo nāsti jātu bhayaṃ kvacit

सुतलं नाम पातालं तत्र त्वं सानुगो वस ।सर्वदैत्यगणैः सार्धं मत्प्रसादान्महासुर॥ 40 ॥

sutalaṃ nāma pātālaṃ tatra tvaṃ sānugo vasa | sarvadaityagaṇaiḥ sārdhaṃ matprasādānmahāsura

न च ते देवदेवस्य शक्रस्यामिततेजसः ।शासनं प्रतिहन्तव्यं स्मरता शासनं मम॥ 41 ॥

na ca te devadevasya śakrasyāmitatejasaḥ | śāsanaṃ pratihantavyaṃ smaratā śāsanaṃ mama

देवताश्चापि ते सर्वाः पूज्या एव महासुर ।भोगांश्च विविधान् सम्यग्यज्ञांश्च सहदक्षिणान्॥ 42 ॥

devatāścāpi te sarvāḥ pūjyā eva mahāsura | bhogāṃśca vividhān samyagyajñāṃśca sahadakṣiṇān

प्राप्स्यसे च महाभाग दिव्यान्कामान्यथेप्सितान् ।इह चामुत्र चाक्षय्यान्विविधांश्च परिच्छदान्॥ 43 ॥

prāpsyase ca mahābhāga divyānkāmānyathepsitān | iha cāmutra cākṣayyānvividhāṃśca paricchadān

दैत्याधिपत्यं च सदा मत्प्रसादादवाप्स्यसि ।यदा च तां मया प्रोक्तां मर्यादां चालयिष्यसि॥ 44 ॥

daityādhipatyaṃ ca sadā matprasādādavāpsyasi | yadā ca tāṃ mayā proktāṃ maryādāṃ cālayiṣyasi

वधिष्यन्ति तदा हि त्वां नागपाशैर्महाबलाः ।नमस्कार्याश्च ते नित्यं महेन्द्राद्या दिवौकसः॥ 45 ॥

vadhiṣyanti tadā hi tvāṃ nāgapāśairmahābalāḥ | namaskāryāśca te nityaṃ mahendrādyā divaukasaḥ

मम ज्येष्ठः सुरश्रेष्ठः शासनं प्रतिगृह्यताम् ।देवदेव महाभाग शङ्खचक्रगदाधर॥ 46 ॥

mama jyeṣṭhaḥ suraśreṣṭhaḥ śāsanaṃ pratigṛhyatām | devadeva mahābhāga śaṅkhacakragadādhara

सुरासुरगुरो श्रेष्ठ सर्वलोकमहेश्वर ।तत्रासतो मे पाताले भागं ब्रूहि सुरोत्तम॥ 47 ॥

surāsuraguro śreṣṭha sarvalokamaheśvara | tatrāsato me pātāle bhāgaṃ brūhi surottama

ममान्नमशनं देव प्राशनार्थमरिन्दम ।तद् वदस्व सुरश्रेष्ठ तृप्तिर्येन ममाक्षया॥ 48 ॥

mamānnamaśanaṃ deva prāśanārthamarindama | tad vadasva suraśreṣṭha tṛptiryena mamākṣayā

अश्रोत्रियं श्राद्धमधीतमव्रतमदक्षिणं यज्ञमनर्त्विजा हुतम् ।अश्रद्धया दत्तमसंस्कृतं हविरेते प्रदत्तास्तव दैत्य भागाः॥ 49 ॥

aśrotriyaṃ śrāddhamadhītamavratamadakṣiṇaṃ yajñamanartvijā hutam | aśraddhayā dattamasaṃskṛtaṃ havirete pradattāstava daitya bhāgāḥ

पुण्यं मद्द्वेषिणां यच्च मद्भक्तद्वेषिणां तथा ।क्रयविक्रयसक्तानां पुण्यं यच्चाग्निहोत्रिणाम्॥ 50 ॥

puṇyaṃ maddveṣiṇāṃ yacca madbhaktadveṣiṇāṃ tathā | krayavikrayasaktānāṃ puṇyaṃ yaccāgnihotriṇām

अश्रद्धया च यद् दानं ददतां यजतां तथा ।तत्सर्वं तव दैत्येन्द्र मत्प्रसादाद् भविष्यति॥ 51 ॥

aśraddhayā ca yad dānaṃ dadatāṃ yajatāṃ tathā | tatsarvaṃ tava daityendra matprasādād bhaviṣyati

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं बलिर्विष्णोर्महात्मनः ।एवमस्त्विति तं प्रोक्त्वा पातालमसुरोत्तमः ।प्रविवेश महानादो देवाज्ञां प्रतिपालयन्॥ 52 ॥

etacchrutvā tu vacanaṃ balirviṣṇormahātmanaḥ | evamastviti taṃ proktvā pātālamasurottamaḥ | praviveśa mahānādo devājñāṃ pratipālayan

एतस्मिन्नन्तरे चापि विष्णुस्त्रिदशपूजितः ।भगवानपि राज्यानां प्रविभागांश्चकार ह॥ 53 ॥

etasminnantare cāpi viṣṇustridaśapūjitaḥ | bhagavānapi rājyānāṃ pravibhāgāṃścakāra ha

ददौ पूर्वां दिशं चैन्द्रीं शक्रायामिततेजसे ।याम्यां यमाय देवाय पितृराज्ञे महात्मने॥ 54 ॥

dadau pūrvāṃ diśaṃ caindrīṃ śakrāyāmitatejase | yāmyāṃ yamāya devāya pitṛrājñe mahātmane

पश्चिमां तु दिशं प्रादाद् वरुणाय महात्मने ।उत्तरां च कुबेराय यक्षाधिपतये दिशम्॥ 55 ॥

paścimāṃ tu diśaṃ prādād varuṇāya mahātmane | uttarāṃ ca kuberāya yakṣādhipataye diśam

अधःस्थां नागराजाय सोमायोर्ध्वां दिशं ददौ ।एवं विभज्य त्रैलोक्यं विष्णुर्बलवतां वरः॥ 56 ॥

adhaḥsthāṃ nāgarājāya somāyordhvāṃ diśaṃ dadau | evaṃ vibhajya trailokyaṃ viṣṇurbalavatāṃ varaḥ

जगाम त्रिदिवं देवः पूज्यमानो महर्षिभिः ।वामनः सर्वभूतेशः प्रतिष्ठाप्य च वासवम्॥ 57 ॥

jagāma tridivaṃ devaḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ | vāmanaḥ sarvabhūteśaḥ pratiṣṭhāpya ca vāsavam

तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे वामनेऽमिततेजसि ।सर्वे मुमुदिरे देवाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम्॥ 58 ॥

tasmin prayāte durdharṣe vāmane'mitatejasi | sarve mumudire devāḥ puraskṛtya śatakratum

गते तु त्रिदिवं कृष्णे बद्ध्वा वैरोचनिं बलिम् ।नागैः सप्तशिरोभिश्च कम्बलाश्वतरादिभिः॥ 59 ॥

gate tu tridivaṃ kṛṣṇe baddhvā vairocaniṃ balim | nāgaiḥ saptaśirobhiśca kambalāśvatarādibhiḥ

नागबन्धनदुःखार्तं बलिं वैरोचनिं ततः ।यदृच्छयासौ देवर्षिर्नारदः प्रत्यपद्यत॥ 60 ॥

nāgabandhanaduḥkhārtaṃ baliṃ vairocaniṃ tataḥ | yadṛcchayāsau devarṣirnāradaḥ pratyapadyata

स तं कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कृपयाभिपरिप्लुतः ।उवाच दानवश्रेष्ठं मोक्षोपायं ददामि ते॥ 61 ॥

sa taṃ kṛcchragataṃ dṛṣṭvā kṛpayābhipariplutaḥ | uvāca dānavaśreṣṭhaṃ mokṣopāyaṃ dadāmi te

स्तवं देवाधिदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः ।अनादिनिधनस्यास्य अक्षयस्याव्ययस्य च॥ 62 ॥

stavaṃ devādhidevasya vāsudevasya dhīmataḥ | anādinidhanasyāsya akṣayasyāvyayasya ca

तमधीष्वाथ दैत्येन्द्र विशुद्धेनान्तरात्मना ।तद्गतस्तन्मना भूत्वा द्रुतं मोक्षमवाप्स्यसि॥ 63 ॥

tamadhīṣvātha daityendra viśuddhenāntarātmanā | tadgatastanmanā bhūtvā drutaṃ mokṣamavāpsyasi

ततो विरोचनसुतः प्रयतः प्राञ्जलिः शुचिः ।मोक्षविंशकमव्यग्रो नारदात् समधीतवान्॥ 64 ॥

tato virocanasutaḥ prayataḥ prāñjaliḥ śuciḥ | mokṣaviṃśakamavyagro nāradāt samadhītavān

तमधीत्य स्तवं दिव्यं नारदेन समीरितम् ।पृथिवी चोद्धृता येन तं जजाप महासुरः॥ 65 ॥

tamadhītya stavaṃ divyaṃ nāradena samīritam | pṛthivī coddhṛtā yena taṃ jajāpa mahāsuraḥ

ओन्नमोऽस्त्वनन्तपतये अक्षयाय महात्मने ।जलेशयाय देवाय पद्मनाभाय विष्णवे॥ 66 ॥

onnamo'stvanantapataye akṣayāya mahātmane | jaleśayāya devāya padmanābhāya viṣṇave

सप्तसूर्यवपुः कृत्वा त्रींल्लोकान् क्रान्तवानसि ।भगवन् कालकालस्त्वं तेन सत्येन मोक्षय॥ 67 ॥

saptasūryavapuḥ kṛtvā trīṃllokān krāntavānasi | bhagavan kālakālastvaṃ tena satyena mokṣaya

नष्टचन्द्रार्कगगने क्षीणयज्ञतपःक्रिये ।पुनश्चिन्तयसे लोकांस्तेन सत्येन मोक्षय॥ 68 ॥

naṣṭacandrārkagagane kṣīṇayajñatapaḥkriye | punaścintayase lokāṃstena satyena mokṣaya

ब्रह्मरुद्रेन्द्रवाय्वग्निसरिद्भुजगपर्वताः ।त्वत्स्था दृष्टा द्विजेन्द्रेण तेन सत्येन मोक्षय॥ 65b ॥

brahmarudrendravāyvagnisaridbhujagaparvatāḥ | tvatsthā dṛṣṭā dvijendreṇa tena satyena mokṣaya

मार्कण्डेन पुरा कल्पे प्रविश्य जठरं तव ।चराचरगतं दृष्टं तेन सत्येन मोक्षय॥ 70 ॥

mārkaṇḍena purā kalpe praviśya jaṭharaṃ tava | carācaragataṃ dṛṣṭaṃ tena satyena mokṣaya

एको विद्यासहायस्त्वं योगी योगमुपागतः ।पुनस्त्रैलोक्यमुत्सृज्य तेन सत्येन मोक्षय॥ 71 ॥

eko vidyāsahāyastvaṃ yogī yogamupāgataḥ | punastrailokyamutsṛjya tena satyena mokṣaya

जलशय्यामुपासीनो योगनिद्रामुपागतः ।लोकांश्चिन्तयसे भूयस्तेन सत्येन मोक्षय॥ 72 ॥

jalaśayyāmupāsīno yoganidrāmupāgataḥ | lokāṃścintayase bhūyastena satyena mokṣaya

वाराहं रूपमास्थाय वेदयज्ञपुरस्कृतम् ।धरा जलोद्धृता येन तेन सत्येन मोक्षय॥ 73 ॥

vārāhaṃ rūpamāsthāya vedayajñapuraskṛtam | dharā jaloddhṛtā yena tena satyena mokṣaya

उद्धृत्य दंष्ट्रया यज्ञांस्त्रीन्पिण्डान्कृतवानसि ।त्वं पितॄणामपि हरे तेन सत्येन मोक्षय॥ 74 ॥

uddhṛtya daṃṣṭrayā yajñāṃstrīnpiṇḍānkṛtavānasi | tvaṃ pitṝṇāmapi hare tena satyena mokṣaya

प्रदुद्रुवुः सुराः सर्वे हिरण्याक्षभयार्दिताः ।परित्रातास्त्वया देव तेन सत्येन मोक्षय॥ 75 ॥

pradudruvuḥ surāḥ sarve hiraṇyākṣabhayārditāḥ | paritrātāstvayā deva tena satyena mokṣaya

दीर्घवक्त्रेण रूपेण हिरण्याक्षस्य संयुगे ।शिरो जहार चक्रेण तेन सत्येन मोक्षय॥ 76 ॥

dīrghavaktreṇa rūpeṇa hiraṇyākṣasya saṃyuge | śiro jahāra cakreṇa tena satyena mokṣaya

भग्नमूर्धास्थिमस्तिष्को हिरण्यकशिपुः पुरा ।हुङ्कारेण हतो दैत्यस्तेन सत्येन मोक्षय॥ 77 ॥

bhagnamūrdhāsthimastiṣko hiraṇyakaśipuḥ purā | huṅkāreṇa hato daityastena satyena mokṣaya

दानवाभ्यां हृता वेदा ब्रह्मणः पश्यतः पुरा ।परित्रातास्त्वया देव तेन सत्येन मोक्षय॥ 78 ॥

dānavābhyāṃ hṛtā vedā brahmaṇaḥ paśyataḥ purā | paritrātāstvayā deva tena satyena mokṣaya

कृत्वा हयशिरोरूपं हत्वा तु मधुकैटभौ ।ब्रह्मणे तेऽर्पिता वेदास्तेन सत्येन मोक्षय॥ 79 ॥

kṛtvā hayaśirorūpaṃ hatvā tu madhukaiṭabhau | brahmaṇe te'rpitā vedāstena satyena mokṣaya

देवदानवगन्धर्वा यक्षसिद्धमहोरगाः ।अन्तं तव न पश्यन्ति तेन सत्येन मोक्षय॥ 80 ॥

devadānavagandharvā yakṣasiddhamahoragāḥ | antaṃ tava na paśyanti tena satyena mokṣaya

अपान्तरतमा नाम जातो देवस्य वै सुतः ।कृताश्च तेन वेदार्थास्तेन सत्येन मोक्षय॥ 81 ॥

apāntaratamā nāma jāto devasya vai sutaḥ | kṛtāśca tena vedārthāstena satyena mokṣaya

वेदयज्ञाग्निहोत्राणि पितृयज्ञहवींषि च ।रहस्यं तव देवस्य तेन सत्येन मोक्षय॥ 82 ॥

vedayajñāgnihotrāṇi pitṛyajñahavīṃṣi ca | rahasyaṃ tava devasya tena satyena mokṣaya

ऋषिर्दीर्घतमा नाम जात्यन्धो गुरुशापतः ।त्वत्प्रसादाच्च चक्षुष्मांस्तेन सत्येन मोक्षय॥ 83 ॥

ṛṣirdīrghatamā nāma jātyandho guruśāpataḥ | tvatprasādācca cakṣuṣmāṃstena satyena mokṣaya

ग्राहग्रस्तं गजेन्द्रं च दीनं मृत्युवशं गतम् ।भक्तं मोक्षितवांस्त्वं हि तेन सत्येन मोक्षय॥ 84 ॥

grāhagrastaṃ gajendraṃ ca dīnaṃ mṛtyuvaśaṃ gatam | bhaktaṃ mokṣitavāṃstvaṃ hi tena satyena mokṣaya

अक्षयश्चाव्ययश्च त्वं ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः ।उच्छ्रितानां नियन्तासि तेन सत्येन मोक्षय॥ 85 ॥

akṣayaścāvyayaśca tvaṃ brahmaṇyo bhaktavatsalaḥ | ucchritānāṃ niyantāsi tena satyena mokṣaya

शङ्खं चक्रं गदां पद्मं शार्ङ्गं गरुडमेव च ।प्रसादयामि शिरसा ते बन्धान्मोक्षयन्तु माम्॥ 86 ॥

śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ śārṅgaṃ garuḍameva ca | prasādayāmi śirasā te bandhānmokṣayantu mām

शङ्खं चक्रं गदा पद्मं शार्ङ्गं च गरुडादयः ।हरिं प्रसादयामासुर्बलिं मोक्षय बन्धनात्॥ 87 ॥

śaṅkhaṃ cakraṃ gadā padmaṃ śārṅgaṃ ca garuḍādayaḥ | hariṃ prasādayāmāsurbaliṃ mokṣaya bandhanāt

ततः प्रसन्नो भगवानादिदेश खगेश्वरम् ।गरुडं नागहन्तारं बलिं मोक्षय बन्धनात्॥ 88 ॥

tataḥ prasanno bhagavānādideśa khageśvaram | garuḍaṃ nāgahantāraṃ baliṃ mokṣaya bandhanāt

ततो विक्षिप्य गरुडः पक्षावतुलविक्रमः ।जगाम वसुधामूलं यत्रास्ते संयतो बलिः॥ 89 ॥

tato vikṣipya garuḍaḥ pakṣāvatulavikramaḥ | jagāma vasudhāmūlaṃ yatrāste saṃyato baliḥ

आगमं तस्य विज्ञाय नागा मुक्त्वा महासुरम् ।ययुः पुरीं भोगवतीं वैनतेयभयार्दिताः॥ 90 ॥

āgamaṃ tasya vijñāya nāgā muktvā mahāsuram | yayuḥ purīṃ bhogavatīṃ vainateyabhayārditāḥ

मुक्तं कृष्णप्रसादेन चिन्तयानमधोमुखम् ।भ्रष्टश्रियमुवाचेदं गरुत्मान् पन्नगाशनः॥ 91 ॥

muktaṃ kṛṣṇaprasādena cintayānamadhomukham | bhraṣṭaśriyamuvācedaṃ garutmān pannagāśanaḥ

दानवेन्द्र महाबाहो विष्णुस्त्वामब्रवीत् प्रभुः ।मुक्तो निवस पाताले सपुत्रजनबान्धवः॥ 92 ॥

dānavendra mahābāho viṣṇustvāmabravīt prabhuḥ | mukto nivasa pātāle saputrajanabāndhavaḥ

इतस्त्वया न गन्तव्यं गव्यूतिमपि दानव ।समयं यदि भिन्द्यास्त्वं मूर्धा ते शतधा भवेत्॥ 93 ॥

itastvayā na gantavyaṃ gavyūtimapi dānava | samayaṃ yadi bhindyāstvaṃ mūrdhā te śatadhā bhavet

पक्षेन्द्रवचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो ब्रवीदिदम् ।स्थितोऽस्मि समये तस्य अनन्तस्य महात्मनः॥ 94 ॥

pakṣendravacanaṃ śrutvā dānavendro bravīdidam | sthito'smi samaye tasya anantasya mahātmanaḥ

जीव्योपायं तु भगवान्मम किञ्चित्करोतु सः ।इहस्थोऽहं सुखासीनो येनाप्याये खगेश्वर॥ 95 ॥

jīvyopāyaṃ tu bhagavānmama kiñcitkarotu saḥ | ihastho'haṃ sukhāsīno yenāpyāye khageśvara

बलेस्तु वचनं श्रुत्वा गरुत्मानिदमब्रवीत् ।पूर्वमेव कृतस्तेन जीव्योपायो महात्मना॥ 96 ॥

balestu vacanaṃ śrutvā garutmānidamabravīt | pūrvameva kṛtastena jīvyopāyo mahātmanā

वर्तयिष्यन्ति ये यज्ञान् विधिहीनामऋत्विजः ।प्रायश्चित्तमजानन्तो यज्ञभागस्ततस्तव॥ 97 ॥

vartayiṣyanti ye yajñān vidhihīnāmaṛtvijaḥ | prāyaścittamajānanto yajñabhāgastatastava

न तेषां यज्ञभागं वै प्रतिगृह्णन्ति देवताः ।अनेनाप्यायितबलः सुखमात्रं निवत्स्यसि॥ 98 ॥

na teṣāṃ yajñabhāgaṃ vai pratigṛhṇanti devatāḥ | anenāpyāyitabalaḥ sukhamātraṃ nivatsyasi

सन्देशमेतं भगवान् दत्तवान् कश्यपात्मजः ।दानवेन्द्र महाबाहो विष्णुस्त्रैलोक्यभावनः॥ 99 ॥

sandeśametaṃ bhagavān dattavān kaśyapātmajaḥ | dānavendra mahābāho viṣṇustrailokyabhāvanaḥ

इमं स्तवमनन्तस्य सर्वपापप्रमोचनम् ।यः पठेत नरो भक्त्या तस्य नश्यति किल्बिषम्॥ 100 ॥

imaṃ stavamanantasya sarvapāpapramocanam | yaḥ paṭheta naro bhaktyā tasya naśyati kilbiṣam

गोहत्यायाः प्रमुच्येत ब्रह्मघ्नो ब्रह्महत्यया ।अपुत्रो लभते पुत्रं कन्या चैवेप्सितं पतिम्॥ 101 ॥

gohatyāyāḥ pramucyeta brahmaghno brahmahatyayā | aputro labhate putraṃ kanyā caivepsitaṃ patim

सद्यो गर्भात्प्रमुच्येत गर्भिणी जनयेत्सुतम् ।ये च मोक्षैषिणो लोके योगिनः साङ्ख्यकापिला॥ 102 ॥

sadyo garbhātpramucyeta garbhiṇī janayetsutam | ye ca mokṣaiṣiṇo loke yoginaḥ sāṅkhyakāpilā

स्तवेनानेन गच्छन्ति श्वेतद्वीपमकल्मषाः ।सर्वकामप्रदो ह्येष स्तवोऽनन्तस्य कीर्त्यते॥ 103 ॥

stavenānena gacchanti śvetadvīpamakalmaṣāḥ | sarvakāmaprado hyeṣa stavo'nantasya kīrtyate

यः पठेत् प्रातरुत्थाय शुचिः प्रयतमानसः ।सर्वान् कामानवाप्नोति मानवो नात्र संशयः॥ 104 ॥

yaḥ paṭhet prātarutthāya śuciḥ prayatamānasaḥ | sarvān kāmānavāpnoti mānavo nātra saṃśayaḥ

एष वै वामनो नाम प्रादुर्भावो महात्मनः ।वेदविद्भिर्द्विजैरेवं पठ्यते वैष्णवं यशः॥ 105 ॥

eṣa vai vāmano nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ | vedavidbhirdvijairevaṃ paṭhyate vaiṣṇavaṃ yaśaḥ

यस्त्विमं वामनं दिव्यं प्रादुर्भावं महात्मनः ।शृणुयान्नियतो भक्त्या सदा पर्वसु पर्वसु॥ 106 ॥

yastvimaṃ vāmanaṃ divyaṃ prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ | śṛṇuyānniyato bhaktyā sadā parvasu parvasu

परान् विजयते राजा यथा विष्णुर्महाबलः ।यशो विमलमाप्नोति विपुलं चाप्नुते वसु॥ 107 ॥

parān vijayate rājā yathā viṣṇurmahābalaḥ | yaśo vimalamāpnoti vipulaṃ cāpnute vasu

प्रियो भवति भूतानां सर्वेषां वामनो यथा ।पुत्रपौत्राश्च वर्धन्ते आरोग्यं गुणसम्पदः॥ 108 ॥

priyo bhavati bhūtānāṃ sarveṣāṃ vāmano yathā | putrapautrāśca vardhante ārogyaṃ guṇasampadaḥ

प्रीयते पठतश्चास्य देवदेवो जनार्दनः ।सर्वकामयुतश्चैव कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्॥ 109 ॥

prīyate paṭhataścāsya devadevo janārdanaḥ | sarvakāmayutaścaiva kṛṣṇadvaipāyano'bravīt