Parva 1, Adhyāya 28

राजा रजि और उनके पुत्रों का चरित्र, इन्द्र का अपने स्थान से भ्रष्ट होकर पुनः उस पर प्रतिष्ठित होना आयोः पुत्रास्तथा पञ्च सर्वे वीरा महारथाः ।स्वर्भानुतनयायां च प्रभायां जज्ञिरे नृप॥ 1 ॥

rājā raji aura unake putroṃ kā caritra, indra kā apane sthāna se bhraṣṭa hokara punaḥ usa para pratiṣṭhita honā āyoḥ putrāstathā pañca sarve vīrā mahārathāḥ | svarbhānutanayāyāṃ ca prabhāyāṃ jajñire nṛpa

नहुषः प्रथमं जज्ञे वृद्धशर्मा ततः परम् ।रम्भो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः॥ 2 ॥

nahuṣaḥ prathamaṃ jajñe vṛddhaśarmā tataḥ param | rambho rajiranenāśca triṣu lokeṣu viśrutāḥ

रजिः पुत्रशतानीह जनयामास पञ्च वै ।राजेयमिति विख्यातं क्षत्रमिन्द्रभयावहम्॥ 3 ॥

rajiḥ putraśatānīha janayāmāsa pañca vai | rājeyamiti vikhyātaṃ kṣatramindrabhayāvaham

यत्र देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे ।देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्॥ 4 ॥

yatra devāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe | devāścaivāsurāścaiva pitāmahamathābruvan

आवयोर्भगवन् युद्धे को विजेता भविष्यति ।ब्रूहि नः सर्वभूतेश श्रोतुमिच्छामि ते वचः॥ 5 ॥

āvayorbhagavan yuddhe ko vijetā bhaviṣyati | brūhi naḥ sarvabhūteśa śrotumicchāmi te vacaḥ

ब्रह्मोवाच ।येषामर्थाय सङ्ग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः ।योत्स्यते ते जयिष्यन्ति त्रींल्लोकान्नात्र संशयः॥ 6 ॥

brahmovāca | yeṣāmarthāya saṅgrāme rajirāttāyudhaḥ prabhuḥ | yotsyate te jayiṣyanti trīṃllokānnātra saṃśayaḥ

यतो रजिर्धृतिस्तत्र श्रीश्च तत्र यतो धृतिः ।यतो धृतिश्च श्रीश्चैव धर्मस्तत्र जयस्तथा॥ 7 ॥

yato rajirdhṛtistatra śrīśca tatra yato dhṛtiḥ | yato dhṛtiśca śrīścaiva dharmastatra jayastathā

ते देवदानवाः प्रीता देवेनोक्ता रजेर्जये ।अभ्ययुर्जयमिच्छन्तो वृण्वाना भरतर्षभ॥ 8 ॥

te devadānavāḥ prītā devenoktā rajerjaye | abhyayurjayamicchanto vṛṇvānā bharatarṣabha

स हि स्वर्भानुदौहित्रः प्रभायां समपद्यत ।राजा परमतेजस्वी सोमवंशप्रवर्धनः॥ 9 ॥

sa hi svarbhānudauhitraḥ prabhāyāṃ samapadyata | rājā paramatejasvī somavaṃśapravardhanaḥ

ते हृष्टमनसः सर्वे रजिं देवाश्च दानवाः ।ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम्॥ 10 ॥

te hṛṣṭamanasaḥ sarve rajiṃ devāśca dānavāḥ | ūcurasmajjayāya tvaṃ gṛhāṇa varakārmukam

अथोवाच रजिस्तत्र तयोर्वै देवदैत्ययोः ।स्वार्थज्ञः स्वार्थमुद्दिश्य यशः स्वं च प्रकाशयन्॥ 11 ॥

athovāca rajistatra tayorvai devadaityayoḥ | svārthajñaḥ svārthamuddiśya yaśaḥ svaṃ ca prakāśayan

यदि दैत्यगणान् सर्वाञ्जित्वा शक्रपुरोगमाः ।इन्द्रो भवामि धर्मेण ततो योत्स्यामि संयुगे॥ 12 ॥

yadi daityagaṇān sarvāñjitvā śakrapurogamāḥ | indro bhavāmi dharmeṇa tato yotsyāmi saṃyuge

देवाः प्रथमतो भूयः प्रत्यूचुर्दृष्टमानसाः ।एवं यथेष्टं नृपते कामः सम्पद्यतां तव॥ 13 ॥

devāḥ prathamato bhūyaḥ pratyūcurdṛṣṭamānasāḥ | evaṃ yatheṣṭaṃ nṛpate kāmaḥ sampadyatāṃ tava

श्रुत्वा सुरगणानां तु वाक्यं राजा रजिस्तदा ।पप्रच्छासुरमुख्यांस्तु यथा देवानपृच्छत॥ 14 ॥

śrutvā suragaṇānāṃ tu vākyaṃ rājā rajistadā | papracchāsuramukhyāṃstu yathā devānapṛcchata

दानवा दर्पपूर्णास्तु स्वार्थमेवानुगम्य ह ।प्रत्यूचुस्ते नृपवरं साभिमानमिदं वचः १५॥ अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादो यस्यार्थे विजयामहे ।अस्मिंस्तु समये राजंस्तिष्ठेथा राजसत्तम॥ 16 ॥

dānavā darpapūrṇāstu svārthamevānugamya ha | pratyūcuste nṛpavaraṃ sābhimānamidaṃ vacaḥ 15|| asmākamindraḥ prahlādo yasyārthe vijayāmahe | asmiṃstu samaye rājaṃstiṣṭhethā rājasattama

तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिचोदितः ।भविष्यसीन्द्रो जित्वैवं देवैरुक्तस्तु पार्थिवः ।जघान दानवान् सर्वान् ये वध्या वज्रपाणिनः॥ 17 ॥

tatheti bruvanneva devairapyabhicoditaḥ | bhaviṣyasīndro jitvaivaṃ devairuktastu pārthivaḥ | jaghāna dānavān sarvān ye vadhyā vajrapāṇinaḥ

स विप्रणष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी ।निहत्य दानवान् सर्वानाजहार रजिः प्रभुः॥ 18 ॥

sa vipraṇaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī | nihatya dānavān sarvānājahāra rajiḥ prabhuḥ

ततो रजिं महावीर्यं देवैः सह शतक्रतुः ।रजेः पुत्रोऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः॥ 19 ॥

tato rajiṃ mahāvīryaṃ devaiḥ saha śatakratuḥ | rajeḥ putro'hamityuktvā punarevābravīdvacaḥ

इन्द्रोऽसि तात देवानां सर्वेषां नात्र संशयः ।यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि कर्मभिः॥ 20 ॥

indro'si tāta devānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ | yasyāhamindraḥ putraste khyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥ

स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया ।तथेत्येवाब्रवीद् राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम्॥ 21 ॥

sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitastena māyayā | tathetyevābravīd rājā prīyamāṇaḥ śatakratum

तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्रान्ते महीपतौ ।दायाद्यमिन्द्रादाजह्रुराचारात् तनया रजेः॥ 22 ॥

tasmiṃstu devasadṛśe divaṃ prānte mahīpatau | dāyādyamindrādājahrurācārāt tanayā rajeḥ

पञ्चपुत्रशतान्यस्य तद्वै स्थानं शतक्रतोः ।समाक्रमन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम्॥ 23 ॥

pañcaputraśatānyasya tadvai sthānaṃ śatakratoḥ | samākramanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam

ततो बहुतिथे काले समतीते महाबलः ।हृतराज्योऽब्रवीच्छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम्॥ 24 ॥

tato bahutithe kāle samatīte mahābalaḥ | hṛtarājyo'bravīcchakro hṛtabhāgo bṛhaspatim

बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे ।ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाऽऽप्यायितः सदा॥ 25 ॥

badarīphalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me | brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasā''pyāyitaḥ sadā

ब्रह्मन् कृशोऽहं विमना हृतराज्यो हृताशनः ।हृतौजा दुर्बलो मूढो रजिपुत्रैः कृतः प्रभो॥ 26 ॥

brahman kṛśo'haṃ vimanā hṛtarājyo hṛtāśanaḥ | hṛtaujā durbalo mūḍho rajiputraiḥ kṛtaḥ prabho

यद्येवं चोदितः शक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि ।नाभविष्यस्यत्प्रियार्थमकर्तव्यं ममानघ॥ 27 ॥

yadyevaṃ coditaḥ śakra tvayāsyāṃ pūrvameva hi | nābhaviṣyasyatpriyārthamakartavyaṃ mamānagha

प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वत्प्रियार्थं न संशयः ।यथा भागं च राज्यं च नचिरात् प्रतिलप्स्यसे॥ 28 ॥

prayatiṣyāmi devendra tvatpriyārthaṃ na saṃśayaḥ | yathā bhāgaṃ ca rājyaṃ ca nacirāt pratilapsyase

तथा तात करिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः ।ततः कर्म चकारास्य तेजसो वर्धनं तदा॥ 29 ॥

tathā tāta kariṣyāmi mā bhūtte viklavaṃ manaḥ | tataḥ karma cakārāsya tejaso vardhanaṃ tadā

तेषां च बुद्धिसम्मोहमकरोद् द्विजसत्तमः ।नास्तिवादार्थशास्त्रं हि धर्मविद्वेषणं परम्॥ 30 ॥

teṣāṃ ca buddhisammohamakarod dvijasattamaḥ | nāstivādārthaśāstraṃ hi dharmavidveṣaṇaṃ param

परमं तर्कशास्त्राणामसतां तन्मनोऽनुगम् ।न हि धर्मप्रधानानां रोचते तत्कथान्तरे॥ 31 ॥

paramaṃ tarkaśāstrāṇāmasatāṃ tanmano'nugam | na hi dharmapradhānānāṃ rocate tatkathāntare

ते तद् बृहस्पतिकृतं शास्त्रं श्रुत्वाल्पचेतसः ।पूर्वोक्तधर्मशास्त्राणामभवन् द्वेषिणः सदा॥ 32 ॥

te tad bṛhaspatikṛtaṃ śāstraṃ śrutvālpacetasaḥ | pūrvoktadharmaśāstrāṇāmabhavan dveṣiṇaḥ sadā

प्रवक्तुर्न्यायरहितं तन्मतं बहु मेनिरे ।तेनाधर्मेण ते पापाः सर्व एव क्षयं गताः॥ 33 ॥

pravakturnyāyarahitaṃ tanmataṃ bahu menire | tenādharmeṇa te pāpāḥ sarva eva kṣayaṃ gatāḥ

त्रैलोक्यराज्यं शक्रस्तु प्राप्य दुष्प्रापमेव च ।बृहस्पतिप्रसादाद्धि परां निर्वृतिमभ्ययात्॥ 34 ॥

trailokyarājyaṃ śakrastu prāpya duṣprāpameva ca | bṛhaspatiprasādāddhi parāṃ nirvṛtimabhyayāt

ते यदा तु सुसम्मूढा रागोन्मत्ता विधर्मिणः ।ब्रह्मद्विषश्च संवृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः॥ 35 ॥

te yadā tu susammūḍhā rāgonmattā vidharmiṇaḥ | brahmadviṣaśca saṃvṛttā hatavīryaparākramāḥ

ततो लेभे सुरैश्वर्यमिन्द्रः स्थानं तथोत्तमम् ।हत्वा रजिसुतान् सर्वान् कामक्रोधपरायणान्॥ 36 ॥

tato lebhe suraiśvaryamindraḥ sthānaṃ tathottamam | hatvā rajisutān sarvān kāmakrodhaparāyaṇān

य इदं च्यावनं स्थानात् प्रतिष्ठां च शतक्रतोः ।शृणुयाद् धारयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्॥ 37 ॥

ya idaṃ cyāvanaṃ sthānāt pratiṣṭhāṃ ca śatakratoḥ | śṛṇuyād dhārayedvāpi na sa daurātmyamāpnuyāt