द्वितीय अध्याय

बुद्धिहेतुप्रवृत्तिराविशुद्धेरवघातवत्॥ 27 ॥

buddhihetupravṛttirāviśuddheravaghātavat

तदङ्गानां च॥ 28 ॥

tadaṅgānāṃ ca

तामैश्वर्यपरां काश्यपः परत्वात्॥ 29 ॥

tāmaiśvaryaparāṃ kāśyapaḥ paratvāt

आत्मैकपरां बादरायणः॥ 30 ॥

ātmaikaparāṃ bādarāyaṇaḥ

उभयपरां शाण्डिल्यः शब्दोपपत्तिभ्याम्॥ 31 ॥

ubhayaparāṃ śāṇḍilyaḥ śabdopapattibhyām

वैषम्यादसिद्धमिति चेन्नाभिज्ञानवद्वैशिष्ट्यात्॥ 32 ॥

vaiṣamyādasiddhamiti cennābhijñānavadvaiśiṣṭyāt

न च क्लिष्टः परः स्यादनन्तरं विशेषात्॥ 33 ॥

na ca kliṣṭaḥ paraḥ syādanantaraṃ viśeṣāt

ऐश्वर्यं तथेति चेन्न स्वाभाव्यात्॥ 34 ॥

aiśvaryaṃ tatheti cenna svābhāvyāt

अप्रतिषिद्धं परैश्वर्यं तद्भावाच्च नैवमितरेषाम्॥ 35 ॥

apratiṣiddhaṃ paraiśvaryaṃ tadbhāvācca naivamitareṣām

सर्वानृते किमिति चेन्नैवं बुद्ध्यानन्त्यात्॥ 36 ॥

sarvānṛte kimiti cennaivaṃ buddhyānantyāt

प्रकृत्यन्तरालादवैकार्यं चित्सत्त्वेनानुवर्तमानात्॥ 37 ॥

prakṛtyantarālādavaikāryaṃ citsattvenānuvartamānāt

तत्प्रतिष्ठा गृहपीठवत्॥ 38 ॥

tatpratiṣṭhā gṛhapīṭhavat

मिथोऽपेक्षणादुभयम्॥ 39 ॥

mitho'pekṣaṇādubhayam

चेत्यचितोर्न तृतीयम्॥ 40 ॥

cetyacitorna tṛtīyam

युक्तौ च सम्परायात्॥ 41 ॥

yuktau ca samparāyāt

शक्तित्वान्नानृतं वेद्यम्॥ 42 ॥

śaktitvānnānṛtaṃ vedyam

तत्परिशुद्धिश्च गम्या लोकवल्लिङ्गेभ्यः॥ 43 ॥

tatpariśuddhiśca gamyā lokavalliṅgebhyaḥ

सम्मानबहुमानप्रीतिविरहेतरविचिकित्सामहिमख्यातितदर्थप्राणस्थानतदीयतासर्वतद्भावाप्रातिकूल्यादीनि च स्मरणेभ्यो बाहुल्यात्॥ 44 ॥

sammānabahumānaprītivirahetaravicikitsāmahimakhyātitadarthaprāṇasthānatadīyatāsarvatadbhāvāprātikūlyādīni ca smaraṇebhyo bāhulyāt

द्वेषादयस्तु नैवम्॥ 45 ॥

dveṣādayastu naivam

यद्वाक्यशेषात् प्रादुर्भावेष्वपि सा॥ 46 ॥

yadvākyaśeṣāt prādurbhāveṣvapi sā

जन्मकर्मविदश्चाजन्मशब्दात्॥ 47 ॥

janmakarmavidaścājanmaśabdāt

तच्च दिव्यं स्वशक्तिमात्रोद्भवात्॥ 48 ॥

tacca divyaṃ svaśaktimātrodbhavāt

मुख्यं तस्य हि कारुण्यम्॥ 49 ॥

mukhyaṃ tasya hi kāruṇyam

प्राणित्वान्न विभूतिषु॥ 50 ॥

prāṇitvānna vibhūtiṣu

द्यूतराजसेवयोः प्रतिषेधाच्च॥ 51 ॥

dyūtarājasevayoḥ pratiṣedhācca

वासुदेवेऽपीति चेन्नाकारमात्रत्वात्॥ 52 ॥

vāsudeve'pīti cennākāramātratvāt

प्रत्यभिज्ञानाच्च॥ 53 ॥

pratyabhijñānācca

वृष्णिषु श्रेष्ठ्येन तत्॥ 54 ॥

vṛṣṇiṣu śreṣṭhyena tat

एवं प्रसिद्धेषु च॥ 55 ॥

evaṃ prasiddheṣu ca

भक्त्या भजनोपसंहाराद्गौण्या परायैतद्धेतुत्वात्॥ 56 ॥

bhaktyā bhajanopasaṃhārādgauṇyā parāyaitaddhetutvāt

रागार्थप्रकीर्त्तिसाहचर्याच्चेतरेषाम्॥ 57 ॥

rāgārthaprakīrttisāhacaryāccetareṣām

अन्तराले तु शेषाः स्युरुपास्यादौ च काण्डत्वात्॥ 58 ॥

antarāle tu śeṣāḥ syurupāsyādau ca kāṇḍatvāt

ताभ्यः पावित्र्यमुपक्रमात्॥ 59 ॥

tābhyaḥ pāvitryamupakramāt

तासु प्रधानयोगात् फलाधिक्यमेके॥ 60 ॥

tāsu pradhānayogāt phalādhikyameke

नाम्नेति जैमिनिः सम्भवात्॥ 61 ॥

nāmneti jaiminiḥ sambhavāt

अत्राङ्गप्रयोगाणां यथाकालसम्भवो गृहादिवत्॥ 62 ॥

atrāṅgaprayogāṇāṃ yathākālasambhavo gṛhādivat

ईश्वरतुष्टेरेकोऽपि बली॥ 63 ॥

īśvaratuṣṭereko'pi balī

अबन्धोऽर्पणस्य मुखम्॥ 64 ॥

abandho'rpaṇasya mukham

ध्याननियमस्तु दृष्टसौकर्यात्॥ 65 ॥

dhyānaniyamastu dṛṣṭasaukaryāt

तद्यजिः पूजायामितरेषां नैवम्॥ 66 ॥

tadyajiḥ pūjāyāmitareṣāṃ naivam

पादोदकं तु पाद्यमव्याप्तेः॥ 67 ॥

pādodakaṃ tu pādyamavyāpteḥ

स्वयमर्पितं ग्राह्यमविशेषात्॥ 68 ॥

svayamarpitaṃ grāhyamaviśeṣāt

निमित्तगुणाव्यपेक्षणादपराधेषु व्यवस्था॥ 69 ॥

nimittaguṇāvyapekṣaṇādaparādheṣu vyavasthā

पत्रादेर्दानमन्यथा हि वैशिष्ट्यम्॥ 70 ॥

patrāderdānamanyathā hi vaiśiṣṭyam

सुकृतजत्वात् परहेतुभावाच्च क्रियासु श्रेयस्यः॥ 71 ॥

sukṛtajatvāt parahetubhāvācca kriyāsu śreyasyaḥ

गौणं त्रैविध्यमितरेण स्तुत्यर्थत्वात् साहचर्यम्॥ 72 ॥

gauṇaṃ traividhyamitareṇa stutyarthatvāt sāhacaryam

बहिरन्तरस्थमुभयमवेष्टिसववत्॥ 73 ॥

bahirantarasthamubhayamaveṣṭisavavat

स्मृतिकीर्त्योः कथादेश्चार्तौ प्रायश्चित्तभावात्॥ 74 ॥

smṛtikīrtyoḥ kathādeścārtau prāyaścittabhāvāt

भूयसामननुष्ठितिरिति चेदाप्रयाणमुपसंहारान्महत्स्वपि॥ 75 ॥

bhūyasāmananuṣṭhitiriti cedāprayāṇamupasaṃhārānmahatsvapi

लघ्वपि भक्ताधिकारे महत्क्षेपकमपरसर्वहानात्॥ 76 ॥

laghvapi bhaktādhikāre mahatkṣepakamaparasarvahānāt

तत्स्थानत्वादनन्यधर्मः खले बालीवत्॥ 77 ॥

tatsthānatvādananyadharmaḥ khale bālīvat

आनिन्द्योन्यधिक्रियते पारम्पर्यात् सामान्यवत्॥ 78 ॥

ānindyonyadhikriyate pāramparyāt sāmānyavat

अतो ह्यविपक्वभावानामपि तल्लोके॥ 79 ॥

ato hyavipakvabhāvānāmapi talloke

क्रमैकगत्युपपत्तेस्तु॥ 80 ॥

kramaikagatyupapattestu

उत्क्रान्तिस्मृतिवाक्यशेषाच्च॥ 81 ॥

utkrāntismṛtivākyaśeṣācca

महापातकिनां त्वार्तौ॥ 82 ॥

mahāpātakināṃ tvārtau

सैकान्तभावो गीतार्थप्रत्यभिज्ञानात्॥ 83 ॥

saikāntabhāvo gītārthapratyabhijñānāt

परां कृत्वैव सर्वेषां तथा ह्याह॥ 84 ॥

parāṃ kṛtvaiva sarveṣāṃ tathā hyāha