Shiva Swarodaya
1
अध्याय 1 / 4

Mangalacharana — Invocation and the Nature of Svara

मङ्गलाचरण — स्वर-स्वरूप (श्लोक १-१००)

100 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ100 श्लोक

अध्याय 1

श्लोक 1

महेश्वरंनमस्कृत्यशैलजांगणनायकं ॥ गुरुंचपरमात्मानंभजेसंसारतारणं

maheśvaraṃnamaskṛtyaśailajāṃgaṇanāyakaṃ || guruṃcaparamātmānaṃbhajesaṃsāratāraṇaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 1: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 1 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 2

देवदेवमहादेवकृपांकृत्वाममोपरी ॥ सर्वसिद्धीकरंज्ञानंकथयस्वममप्रभो

devadevamahādevakṛpāṃkṛtvāmamoparī || sarvasiddhīkaraṃjñānaṃkathayasvamamaprabho

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 2: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 2 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 3

कथंब्रह्मांडमुत्पन्नंकथंवापरिवर्तते ॥ कथंविलीयतेदेवबदब्रह्मांडनिर्णयं

kathaṃbrahmāṃḍamutpannaṃkathaṃvāparivartate || kathaṃvilīyatedevabadabrahmāṃḍanirṇayaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 3: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 3 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 4

तत्वाद्ब्रह्मांडमुत्पन्नंतत्वेनपरिवर्तते ॥ तत्वेविलीयतेदेवितत्वाद्ब्रह्मांडनिर्णयः

tatvādbrahmāṃḍamutpannaṃtatvenaparivartate || tatvevilīyatedevitatvādbrahmāṃḍanirṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 4: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 4 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 5

तत्वमेवपरंमूलंनिश्चितंतत्ववादिभिः ॥ तत्वस्वरूपंकिदेवतत्वमेवप्रकाशय

tatvamevaparaṃmūlaṃniścitaṃtatvavādibhiḥ || tatvasvarūpaṃkidevatatvamevaprakāśaya

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 5: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 5 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 6

निरंजनोनिराकारएकोदेवोमहेश्वरः ॥ तस्मादाकाशमुत्पन्नमाकाशाद्वायुसंभवः

niraṃjanonirākāraekodevomaheśvaraḥ || tasmādākāśamutpannamākāśādvāyusaṃbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 6: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 6 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 7

वायोस्तेजस्ततश्चापस्ततःपृथ्वीसमुद्भवः ॥ एतानिपंचतत्वानिविस्तीर्णानिचपंचधा

vāyostejastataścāpastataḥpṛthvīsamudbhavaḥ || etānipaṃcatatvānivistīrṇānicapaṃcadhā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 7: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 7 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 8

एतैर्ब्रह्मांडमुत्पन्नंतैरेवपरिवर्तते ॥ विलीयतेचतत्रैवतत्रैवरमतेपुनः

etairbrahmāṃḍamutpannaṃtairevaparivartate || vilīyatecatatraivatatraivaramatepunaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 8: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 8 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 9

पंचतत्वमयंदेहंपंचतत्वानिसुंदरि ॥ सूक्ष्मरूपेणवर्तंतेज्ञायतेतत्वयोगिभिः

paṃcatatvamayaṃdehaṃpaṃcatatvānisuṃdari || sūkṣmarūpeṇavartaṃtejñāyatetatvayogibhiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 9: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 9 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 10

अतःपरंप्रवक्ष्यामिशरीरस्थंस्वरोदयं ॥ हंसचारस्वरूपेणभवेज्ज्ञानंत्रिकालजं

ataḥparaṃpravakṣyāmiśarīrasthaṃsvarodayaṃ || haṃsacārasvarūpeṇabhavejjñānaṃtrikālajaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 10: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 10 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 11

गुह्याद्गुह्यतरंसारमुपकारप्रकाशनं ॥ इदंस्वरोदयंज्ञानंज्ञानानांमस्तकेमणिः

guhyādguhyataraṃsāramupakāraprakāśanaṃ || idaṃsvarodayaṃjñānaṃjñānānāṃmastakemaṇiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 11: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 11 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 12

सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरंज्ञानंसुबोधंसत्यप्रत्ययं ॥ आश्चर्यंनास्तिकेलोकेआधारंत्वास्तिकेजने

sūkṣmātsūkṣmataraṃjñānaṃsubodhaṃsatyapratyayaṃ || āścaryaṃnāstikelokeādhāraṃtvāstikejane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 12: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 12 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 13

अथशिष्यलक्षणं ॥ शांतेशुद्धेसदाचारेगुरुभक्तयेकमानसे ॥ दृढचित्तेकृतज्ञेचदेयंचैवस्वरोदयं

athaśiṣyalakṣaṇaṃ || śāṃteśuddhesadācāregurubhaktayekamānase || dṛḍhacittekṛtajñecadeyaṃcaivasvarodayaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 13: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 13 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 14

दुष्टेचदुर्जनेक्रुद्धेअसत्येगुरुतल्पगे ॥ हीनसत्वेदुराचारेस्वरज्ञानंनदीयते

duṣṭecadurjanekruddheasatyegurutalpage || hīnasatvedurācāresvarajñānaṃnadīyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 14: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 14 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 15

श्रृणुत्वंकथितंदेवीदेहस्थंज्ञानमुत्तमं ॥ येनविज्ञानमात्रेणसर्वज्ञत्वंप्रणीयते

śrṛṇutvaṃkathitaṃdevīdehasthaṃjñānamuttamaṃ || yenavijñānamātreṇasarvajñatvaṃpraṇīyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 15: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 15 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 16

स्वरेवेदाश्चशास्त्राणिस्वरेगांधर्वमुत्तमं ॥ स्वरेचसर्वत्रैलोक्यंस्वरमात्मस्वरूपकम्

svarevedāścaśāstrāṇisvaregāṃdharvamuttamaṃ || svarecasarvatrailokyaṃsvaramātmasvarūpakam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 16: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 16 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 17

स्वरहीनंचदैवज्ञंनाथहीनंयथागृहं ॥ शास्त्रहीनंयथावक्ताशिरोहीनंचयद्वपुः

svarahīnaṃcadaivajñaṃnāthahīnaṃyathāgṛhaṃ || śāstrahīnaṃyathāvaktāśirohīnaṃcayadvapuḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 17: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 17 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 18

नाडीभेदंतथाप्राणंतत्वभेदंतथैवच ॥ सुषुम्नामिश्रभेदेचयोजानातिसमुक्तिगः

nāḍībhedaṃtathāprāṇaṃtatvabhedaṃtathaivaca || suṣumnāmiśrabhedecayojānātisamuktigaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 18: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 18 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 19

साकरेवानिराकारेशुभंवायुबलेकृते ॥ कथयतिशुभंकेचित्स्वरज्ञानंवरानने

sākarevānirākāreśubhaṃvāyubalekṛte || kathayatiśubhaṃkecitsvarajñānaṃvarānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 19: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 19 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 20

ब्रह्मांडखंडपिंडाद्यंस्वरेणैवहिनिर्मितं ॥ सृष्टिसंहारकर्ताचस्वरःसाक्षान्महेश्वरः

brahmāṃḍakhaṃḍapiṃḍādyaṃsvareṇaivahinirmitaṃ || sṛṣṭisaṃhārakartācasvaraḥsākṣānmaheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 20: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 20 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 21

स्वरज्ञानात्परंगुह्यंस्वरज्ञानात्परंधनं ॥ स्वरज्ञानात्परंज्ञानंनवाद्दष्टंनवाश्रुतं

svarajñānātparaṃguhyaṃsvarajñānātparaṃdhanaṃ || svarajñānātparaṃjñānaṃnavāddaṣṭaṃnavāśrutaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 21: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 21 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 22

लक्ष्मिप्राप्तिःस्वरबलेकीर्तिःस्वरबलेसुखं ॥ शत्रुंहन्यात्स्वरबलेतथामित्रसमागमः

lakṣmiprāptiḥsvarabalekīrtiḥsvarabalesukhaṃ || śatruṃhanyātsvarabaletathāmitrasamāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 22: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 22 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 23

कन्यासिद्धिःस्वरबलेस्वरबलेराजदर्शनं ॥ स्वरेणदेवतासिद्धिःस्वरबलेक्षितिपोवशः

kanyāsiddhiḥsvarabalesvarabalerājadarśanaṃ || svareṇadevatāsiddhiḥsvarabalekṣitipovaśaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 23: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 23 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 24

स्वरबलेगम्यतेदेशेभोज्यंस्वरबलेतथा ॥ लघुदीर्घंस्वरबलेमलंचैवनिवारयेत्

svarabalegamyatedeśebhojyaṃsvarabaletathā || laghudīrghaṃsvarabalemalaṃcaivanivārayet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 24: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 24 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 25

सर्वशास्त्रपुराणादिस्मृतिवेदांगपूर्वकं ॥ स्वरज्ञानात्परंतत्वंनास्तिकिंचिद्वरानने

sarvaśāstrapurāṇādismṛtivedāṃgapūrvakaṃ || svarajñānātparaṃtatvaṃnāstikiṃcidvarānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 25: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 25 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 26

नामरूपादिकाःसर्वेमिथ्यासर्वेषुविभ्रमः ॥ अज्ञानमोहितामूढायावत्तत्वंनविद्यते

nāmarūpādikāḥsarvemithyāsarveṣuvibhramaḥ || ajñānamohitāmūḍhāyāvattatvaṃnavidyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 26: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 26 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 27

इदंस्वरोदयंशास्त्रंसर्वशास्त्रोत्तमोत्तमं ॥ आत्मघटप्रकाशार्थंप्रदीपकलिकोपमं

idaṃsvarodayaṃśāstraṃsarvaśāstrottamottamaṃ || ātmaghaṭaprakāśārthaṃpradīpakalikopamaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 27: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 27 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 28

यस्मैकस्मैपरस्मैवाप्रोक्तंचप्रश्नहेतवे ॥ तस्मादेतत्स्वयंज्ञेयमात्मनैवात्मनात्मनि

yasmaikasmaiparasmaivāproktaṃcapraśnahetave || tasmādetatsvayaṃjñeyamātmanaivātmanātmani

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 28: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 28 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 29

नतिथिर्नचनक्षत्रंनवारोग्रहदेवता ॥ नचविष्टिर्व्यतीपातवैधृताद्यास्तथैवच

natithirnacanakṣatraṃnavārograhadevatā || nacaviṣṭirvyatīpātavaidhṛtādyāstathaivaca

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 29: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 29 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 30

कुयोगोनास्तिहेदेविभवितावाकदाचन ॥ प्राप्तेस्वरबलेशुद्धेसर्वमेवशुभंफलम्

kuyogonāstihedevibhavitāvākadācana || prāptesvarabaleśuddhesarvamevaśubhaṃphalam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 30: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 30 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 31

देहमध्येस्थितानाड्योबहुरूपाःसुविस्तरात् ॥ ज्ञातव्याश्चबुधैर्नित्यंस्वदेहज्ञानहेतवः

dehamadhyesthitānāḍyobahurūpāḥsuvistarāt || jñātavyāścabudhairnityaṃsvadehajñānahetavaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 31: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 31 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 32

नाभिस्थानककंदोत्थंअंकुरादेवानिर्मिताः ॥ द्विसप्ततिसहस्त्राणिदेहमध्येव्यवस्थिताः

nābhisthānakakaṃdotthaṃaṃkurādevānirmitāḥ || dvisaptatisahastrāṇidehamadhyevyavasthitāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 32: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 32 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 33

नाडिस्थाकुंडलीशक्तिर्भुजंगाकारशायिनी ॥ ततोदशोर्ध्वगानाड्योदशैवाधःप्रतिष्ठिताः

nāḍisthākuṃḍalīśaktirbhujaṃgākāraśāyinī || tatodaśordhvagānāḍyodaśaivādhaḥpratiṣṭhitāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 33: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 33 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 34

द्वेद्वेतिर्यग्गतेनाड्योचतुर्विंशातिसंख्यया ॥ प्रधानादशनाडचस्तुदशवायुप्रवाहकाः

dvedvetiryaggatenāḍyocaturviṃśātisaṃkhyayā || pradhānādaśanāḍacastudaśavāyupravāhakāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 34: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 34 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 35

तिर्यगूर्ध्वमधस्थावावायुदेहसमन्विताः ॥ चक्रवत्संस्थितादेहेसर्वेप्राणसमाश्रिताः

tiryagūrdhvamadhasthāvāvāyudehasamanvitāḥ || cakravatsaṃsthitādehesarveprāṇasamāśritāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 35: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 35 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 36

तासांमध्येदशश्रेष्ठादशानांतिस्रउत्तमाः ॥ इडाचपिंगलाचैवसुषुम्णाचतृतीयका

tāsāṃmadhyedaśaśreṣṭhādaśānāṃtisrauttamāḥ || iḍācapiṃgalācaivasuṣumṇācatṛtīyakā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 36: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 36 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 37

गांधारीहस्तिनीजिव्हापूषाचैवयशस्विनी ॥ अलंबुषाकुहुश्चैवशंखिनीदशमीतथा

gāṃdhārīhastinījivhāpūṣācaivayaśasvinī || alaṃbuṣākuhuścaivaśaṃkhinīdaśamītathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 37: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 37 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 38

इडावामेस्थिताभागेदक्षिणेपिंगलातथा ॥ सुषुम्णामध्यदेशेतुगांधारीवामचक्षुषि

iḍāvāmesthitābhāgedakṣiṇepiṃgalātathā || suṣumṇāmadhyadeśetugāṃdhārīvāmacakṣuṣi

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 38: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 38 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 39

दक्षिणेहस्तिजिव्हाचपूषाकर्णेचदक्षिणे ॥ यशस्विनीवामकर्णेआननेचाप्यलंबुषा

dakṣiṇehastijivhācapūṣākarṇecadakṣiṇe || yaśasvinīvāmakarṇeānanecāpyalaṃbuṣā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 39: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 39 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 40

कुहुश्चलिंगदेशेतुमूलस्थानेतुशंखिनी ॥ एवंद्वारंसमाश्रित्यतिष्ठंतिदशनाडिकाः

kuhuścaliṃgadeśetumūlasthānetuśaṃkhinī || evaṃdvāraṃsamāśrityatiṣṭhaṃtidaśanāḍikāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 40: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 40 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 41

इडापिंगलासुषुम्नाचप्राणमार्गेसमाश्रिताः ॥ एताहिदशनाडचस्तुदेहमध्येव्यवस्थिताः

iḍāpiṃgalāsuṣumnācaprāṇamārgesamāśritāḥ || etāhidaśanāḍacastudehamadhyevyavasthitāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 41: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 41 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 42

नामानिनाडिकानांतुवातानांतुवदाम्यहम् ॥ प्राणोऽपानःसमानश्चउदानोव्यानएवच

nāmānināḍikānāṃtuvātānāṃtuvadāmyaham || prāṇo'pānaḥsamānaścaudānovyānaevaca

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 42: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 42 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 43

नागःकूर्मोथकृकलोदेवदत्तोधनंजयः ॥ हृदिप्राणोवसेन्नित्यमपानोगुदमंडले

nāgaḥkūrmothakṛkalodevadattodhanaṃjayaḥ || hṛdiprāṇovasennityamapānogudamaṃḍale

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 43: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 43 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 44

समानोनाभिदेशेतुउदानःकंठमध्यगः ॥ व्यानोव्यापीशरीरेषुप्रधानादशवायवः

samānonābhideśetuudānaḥkaṃṭhamadhyagaḥ || vyānovyāpīśarīreṣupradhānādaśavāyavaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 44: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 44 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 45

प्राणाद्याःपंचविख्यातानागाद्याःपंचवायवः ॥ तेषामपिचपंचानांस्थानानिचवदाम्यहम्

prāṇādyāḥpaṃcavikhyātānāgādyāḥpaṃcavāyavaḥ || teṣāmapicapaṃcānāṃsthānānicavadāmyaham

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 45: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 45 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 46

उद्गारेनागआख्यातःकूर्मउन्मीलनेस्मृतः ॥ कृकलःक्षुतकृज्ज्ञेयोदेवदत्तोविजृंभणे

udgārenāgaākhyātaḥkūrmaunmīlanesmṛtaḥ || kṛkalaḥkṣutakṛjjñeyodevadattovijṛṃbhaṇe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 46: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 46 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 47

नजहातिमृतंवापिसर्वव्यापीधनंजयः ॥ एतेनाडीषुसर्वासुभ्रमंतेजीवरूपिणः

najahātimṛtaṃvāpisarvavyāpīdhanaṃjayaḥ || etenāḍīṣusarvāsubhramaṃtejīvarūpiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 47: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 47 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 48

प्रकटंप्राणसंचारंलक्षयेद्देहमध्यतः ॥ इडापिंगलासुषुम्नाभिर्नाडीभिस्तिसृभिर्बुधः

prakaṭaṃprāṇasaṃcāraṃlakṣayeddehamadhyataḥ || iḍāpiṃgalāsuṣumnābhirnāḍībhistisṛbhirbudhaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 48: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 48 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 49

इडावामेचविज्ञेयापिंगलादक्षिणेस्मृता ॥ इडानाडीस्थितावामाततोव्यस्ताचपिंगला

iḍāvāmecavijñeyāpiṃgalādakṣiṇesmṛtā || iḍānāḍīsthitāvāmātatovyastācapiṃgalā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 49: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 49 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 50

इडायांतुस्थितश्चंद्रःपिंगलायांचभास्करः ॥ सुषुम्नाशंभुरूपेणशंभुर्हंसस्वरूपतः

iḍāyāṃtusthitaścaṃdraḥpiṃgalāyāṃcabhāskaraḥ || suṣumnāśaṃbhurūpeṇaśaṃbhurhaṃsasvarūpataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 50: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 50 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 51

हकारोनिर्गमेप्रोक्तःसकारेणप्रवेशनम् ॥ हकारःशिवरूपेणसकारःशक्तिरुच्यते

hakāronirgameproktaḥsakāreṇapraveśanam || hakāraḥśivarūpeṇasakāraḥśaktirucyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 51: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 51 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 52

शक्तिरूपस्थितेचंद्रोवामनाडीप्रवाहकः ॥ दक्षनाडीप्रवाहश्चशंभुरूपोदिवाकरः

śaktirūpasthitecaṃdrovāmanāḍīpravāhakaḥ || dakṣanāḍīpravāhaścaśaṃbhurūpodivākaraḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 52: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 52 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 53

श्वासेसकारसंस्थेतुयद्दानंदीयतेबुधैः ॥ तद्दानंजीवलोकेस्मिन्कोटिकोटिगुणंभवेत्

śvāsesakārasaṃsthetuyaddānaṃdīyatebudhaiḥ || taddānaṃjīvalokesminkoṭikoṭiguṇaṃbhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 53: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 53 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 54

अनेनलक्षयेद्योगीचैकचित्तःसमाहितः ॥ सर्वमेवविजानीयान्मार्गेवैचंद्रसूर्ययोः

anenalakṣayedyogīcaikacittaḥsamāhitaḥ || sarvamevavijānīyānmārgevaicaṃdrasūryayoḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 54: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 54 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 55

ध्यायेत्तत्वंस्थिरेजीवेअस्थिरेनकदाचन ॥ इष्टसिद्धिर्भवेत्तस्यमहालाभोजयस्तथा

dhyāyettatvaṃsthirejīveasthirenakadācana || iṣṭasiddhirbhavettasyamahālābhojayastathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 55: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 55 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 56

चंद्रसूर्यसमभ्यासंयेकुर्वंतिसदानराः ॥ अतीतानागतज्ञानंतेषांहस्तगतंभवेत्

caṃdrasūryasamabhyāsaṃyekurvaṃtisadānarāḥ || atītānāgatajñānaṃteṣāṃhastagataṃbhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 56: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 56 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 57

वामेचामृतरूपास्याज्जगदाप्यायनंपरम् ॥ दक्षिणेचरभागेनजगदुत्पादयेत्सदा

vāmecāmṛtarūpāsyājjagadāpyāyanaṃparam || dakṣiṇecarabhāgenajagadutpādayetsadā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 57: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 57 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 58

मध्यमाभवतिक्रूराद्दुष्टासर्वत्रकर्मसु ॥ सर्वत्रशुभकार्येषुवामाभवतिसिद्धिदा

madhyamābhavatikrūrādduṣṭāsarvatrakarmasu || sarvatraśubhakāryeṣuvāmābhavatisiddhidā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 58: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 58 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 59

निर्गमेतुशुभावामाप्रवेशेदक्षिणाशुभा ॥ चंद्रसमस्तुविज्ञेयोरविस्तुविषमःसदा

nirgametuśubhāvāmāpraveśedakṣiṇāśubhā || caṃdrasamastuvijñeyoravistuviṣamaḥsadā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 59: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 59 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 60

चंद्रःस्त्रीपुरुषःसूर्यश्चंद्रोगौरोसितोरविः ॥ चंद्रनाडीप्रवाहेनसौम्यकार्याणिकारयेत्

caṃdraḥstrīpuruṣaḥsūryaścaṃdrogaurositoraviḥ || caṃdranāḍīpravāhenasaumyakāryāṇikārayet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 60: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 60 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 61

सूर्यनाडीप्रवाहेणरौद्रकर्माणिकारयेत् ॥ सुषुम्नायाःप्रवाहेणभक्तिमुक्तिफलानिच

sūryanāḍīpravāheṇaraudrakarmāṇikārayet || suṣumnāyāḥpravāheṇabhaktimuktiphalānica

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 61: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 61 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 62

आदौचंद्रःसितेपक्षेभास्करस्तुसितेतरे ॥ प्रतिपत्तोदिनान्याहुस्त्रीणित्रीणिक्रमोदयः

ādaucaṃdraḥsitepakṣebhāskarastusitetare || pratipattodinānyāhustrīṇitrīṇikramodayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 62: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 62 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 63

सार्धद्विघटिकेज्ञेयःशुक्लकृष्णेशशीरविः ॥ वहत्येकदिनेनैवयथाषष्टिघटिक्रमात्

sārdhadvighaṭikejñeyaḥśuklakṛṣṇeśaśīraviḥ || vahatyekadinenaivayathāṣaṣṭighaṭikramāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 63: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 63 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 64

वहेयुस्तद्घटीमध्येपंचतत्वानिनिर्दिशेत् ॥ प्रतिपत्तोदिनान्याहुर्विपरीतेविपर्ययः

vaheyustadghaṭīmadhyepaṃcatatvāninirdiśet || pratipattodinānyāhurviparīteviparyayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 64: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 64 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 65

शुक्लपक्षेभवेद्वामाकृष्णपक्षेचदक्षिणा ॥ जानीयात्प्रतिपत्पूर्वंयोगीतद्यतमानसः

śuklapakṣebhavedvāmākṛṣṇapakṣecadakṣiṇā || jānīyātpratipatpūrvaṃyogītadyatamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 65: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 65 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 66

शशांकंवारयेद्रात्रौदिवावार्योदिवाकरः ॥ इत्यभ्यासरतोनित्यंसयोगीनात्रसंशयः

śaśāṃkaṃvārayedrātraudivāvāryodivākaraḥ || ityabhyāsaratonityaṃsayogīnātrasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 66: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 66 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 67

सूर्येणबध्यतेसूर्यश्चंद्रश्चंद्रेणबध्यते ॥ योजानातिक्रियामेतांत्रैलोक्यंवशयेत्क्षणात्

sūryeṇabadhyatesūryaścaṃdraścaṃdreṇabadhyate || yojānātikriyāmetāṃtrailokyaṃvaśayetkṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 67: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 67 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 68

गुरुशुक्रबुधेंदूनांवासरेवामनाडिका ॥ सिद्धिदासर्वकार्येषुशुक्लपक्षेविशेषतः

guruśukrabudheṃdūnāṃvāsarevāmanāḍikā || siddhidāsarvakāryeṣuśuklapakṣeviśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 68: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 68 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 69

अर्कांगारकसौरीणांवासरेदक्षनाडिका ॥ स्मर्तव्याचरकार्येषुकृष्णपक्षेविशेषतः

arkāṃgārakasaurīṇāṃvāsaredakṣanāḍikā || smartavyācarakāryeṣukṛṣṇapakṣeviśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 69: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 69 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 70

प्रथमंवहतेवायुर्द्वितीयंचतथानलः ॥ तृतीयंबहतेभूमिश्चतुर्थंवारुणंवहेत्

prathamaṃvahatevāyurdvitīyaṃcatathānalaḥ || tṛtīyaṃbahatebhūmiścaturthaṃvāruṇaṃvahet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 70: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 70 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 71

सार्धद्विघटिकेपंचक्रमेणैवोदयंतिच ॥ क्रमादेकैकनाड्यातुतत्वानांपृथगुद्भवः

sārdhadvighaṭikepaṃcakrameṇaivodayaṃtica || kramādekaikanāḍyātutatvānāṃpṛthagudbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 71: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 71 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 72

अहोरात्रस्यमध्येतुज्ञेयाद्वादशसंक्रमाः ॥ वृषककेटकन्यालिमृगमीनानिशाकरे

ahorātrasyamadhyetujñeyādvādaśasaṃkramāḥ || vṛṣakakeṭakanyālimṛgamīnāniśākare

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 72: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 72 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 73

मेषसिंहौचकुंभश्चतुलाचमिथुनंधनम् ॥ उदयेदक्षिणेज्ञेयःशुभाशुभविनिर्णयः

meṣasiṃhaucakuṃbhaścatulācamithunaṃdhanam || udayedakṣiṇejñeyaḥśubhāśubhavinirṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 73: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 73 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 74

तिष्ठेत्पूर्वोत्तरेचन्द्रोभानुःपाश्चिमदक्षिणे ॥ दक्षनाड्याःप्रसारेतुनगच्छेद्याम्यपश्चिमौ

tiṣṭhetpūrvottarecandrobhānuḥpāścimadakṣiṇe || dakṣanāḍyāḥprasāretunagacchedyāmyapaścimau

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 74: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 74 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 75

वामाचारप्रवाहेतुनगच्छेत्पूर्वउत्तरे ॥ परिपंथिभयंतस्यगतोऽसौननिवर्तते

vāmācārapravāhetunagacchetpūrvauttare || paripaṃthibhayaṃtasyagato'saunanivartate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 75: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 75 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 76

तस्मात्तत्रनगंतव्यंबुधैःसर्वहितैषिभिः ॥ तदातत्रतुसंयातेमृत्युरेवनसंशयः

tasmāttatranagaṃtavyaṃbudhaiḥsarvahitaiṣibhiḥ || tadātatratusaṃyātemṛtyurevanasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 76: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 76 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 77

शुक्लपक्षेद्वितीयायामर्केवहतिचंद्रमाः ॥ दृश्यतेलाभदःपुंसासौम्येसौख्यंप्रजायते

śuklapakṣedvitīyāyāmarkevahaticaṃdramāḥ || dṛśyatelābhadaḥpuṃsāsaumyesaukhyaṃprajāyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 77: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 77 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 78

सूर्योदयेयदासूर्यश्चंद्रश्चंद्रोदयेभवेत् ॥ सिद्धचतिसर्वकार्याणिदिवारात्रिगतान्यपि

sūryodayeyadāsūryaścaṃdraścaṃdrodayebhavet || siddhacatisarvakāryāṇidivārātrigatānyapi

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 78: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 78 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 79

चंद्रकालेयदासूर्यःसूर्येचंद्रोदयेभवेत् ॥ उद्वेगःकलहोहानिःशुभंसर्वंनिवारयेत्

caṃdrakāleyadāsūryaḥsūryecaṃdrodayebhavet || udvegaḥkalahohāniḥśubhaṃsarvaṃnivārayet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 79: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 79 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 80

सूर्यस्यवाहेप्रवदंतिविज्ञाज्ञानंह्यगम्यस्यतुनिश्चयेन ॥ श्वासेनयुक्तस्यतुशीतरश्मेःप्रवाहकालेफलमन्यथास्यात्

sūryasyavāhepravadaṃtivijñājñānaṃhyagamyasyatuniścayena || śvāsenayuktasyatuśītaraśmeḥpravāhakālephalamanyathāsyāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 80: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 80 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 81

यदाप्रत्यूषकालेनविपरीतोदयोभवेत् ॥ चंद्रस्थानेवहत्यर्करविस्थानेचचंद्रमाः

yadāpratyūṣakālenaviparītodayobhavet || caṃdrasthānevahatyarkaravisthānecacaṃdramāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 81: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 81 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 82

प्रथमेमनसोद्वेगंधनहानिर्द्वितीयके ॥ तृतीयेगमनंप्रोक्तंइष्टनाशचतुर्थके

prathamemanasodvegaṃdhanahānirdvitīyake || tṛtīyegamanaṃproktaṃiṣṭanāśacaturthake

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 82: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 82 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 83

पंचमेराजविध्वंसंषष्ठेसर्वार्थनाशनम् ॥ सप्तमेव्याधिदुःखानिअष्टमेमृत्युमादिशेत्

paṃcamerājavidhvaṃsaṃṣaṣṭhesarvārthanāśanam || saptamevyādhiduḥkhāniaṣṭamemṛtyumādiśet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 83: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 83 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 84

कालत्रयेदिनान्यष्टौवेपरीत्यंयदावहेत् ॥ तदादुष्टफलंप्रोक्तंकिंचिन्न्यूनेतुशोभनम्

kālatrayedinānyaṣṭauveparītyaṃyadāvahet || tadāduṣṭaphalaṃproktaṃkiṃcinnyūnetuśobhanam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 84: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 84 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 85

प्रातर्मध्यान्हयोश्चंद्रःसायंकालेदिवाकरः ॥ तदानित्यंजयोलाभोविपरीतेतुदुःखदम्

prātarmadhyānhayoścaṃdraḥsāyaṃkāledivākaraḥ || tadānityaṃjayolābhoviparītetuduḥkhadam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 85: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 85 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 86

वामेवादक्षिणेवापियत्रसंक्रमतेशिवः ॥ कृत्वातत्पादमादौचयात्राभवतिसिद्धिदा

vāmevādakṣiṇevāpiyatrasaṃkramateśivaḥ || kṛtvātatpādamādaucayātrābhavatisiddhidā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 86: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 86 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 87

चंद्रःसमपदःकार्योरविस्तुविषमःसदा ॥ पूर्णपादपुरस्कृत्ययात्राभवतिसिद्धिदा

caṃdraḥsamapadaḥkāryoravistuviṣamaḥsadā || pūrṇapādapuraskṛtyayātrābhavatisiddhidā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 87: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 87 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 88

चंद्रचारेचतुष्पादेपंचपादस्तुभास्करे ॥ एवंचगमनंश्रेष्ठंसाधयेद्भुवनत्रयं

caṃdracārecatuṣpādepaṃcapādastubhāskare || evaṃcagamanaṃśreṣṭhaṃsādhayedbhuvanatrayaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 88: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 88 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 89

यत्रांगेवहतेवायुस्तदंगस्यकरस्तलं ॥ सुप्तोत्थितोमुखंस्पृष्ट्वालभतेवांछितंफलं

yatrāṃgevahatevāyustadaṃgasyakarastalaṃ || suptotthitomukhaṃspṛṣṭvālabhatevāṃchitaṃphalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 89: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 89 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 90

परदत्तेतथाग्राह्येगृहान्निर्गमनेपिच ॥ यदंगेवहतेनाडीग्राह्यंतेनकरांघ्रिणा

paradattetathāgrāhyegṛhānnirgamanepica || yadaṃgevahatenāḍīgrāhyaṃtenakarāṃghriṇā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 90: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 90 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 91

नहानिःकलहोनैवकंटकैर्नापिभिद्यते ॥ निवर्ततेसुखेनैवसर्वोपद्रववर्जितः

nahāniḥkalahonaivakaṃṭakairnāpibhidyate || nivartatesukhenaivasarvopadravavarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 91: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 91 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 92

गुरुबंधुनृपामात्याअन्येपिशुभदायिनः ॥ पूर्णांगेखलुकर्तव्याःकार्येसिद्धिमभीप्सिताः

gurubaṃdhunṛpāmātyāanyepiśubhadāyinaḥ || pūrṇāṃgekhalukartavyāḥkāryesiddhimabhīpsitāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 92: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 92 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 93

अरिचौराधमर्णाद्याअन्येषांचैवनिग्रहाः ॥ कर्त्तव्याःखलुरिक्तायांजयलाभसुखार्थिभिः

aricaurādhamarṇādyāanyeṣāṃcaivanigrahāḥ || karttavyāḥkhaluriktāyāṃjayalābhasukhārthibhiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 93: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 93 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 94

दूरदेशेविधातव्यंगमनंतुहिमद्युतौ ॥ अभ्यर्णदेशेतुदीप्तेतरणावितिकेचन

dūradeśevidhātavyaṃgamanaṃtuhimadyutau || abhyarṇadeśetudīptetaraṇāvitikecana

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 94: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 94 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 95

यत्किंचित्पूर्वमुद्दिष्टंलाभादेश्चसमागमः ॥ तत्सर्वंपूर्णनाडीषुजायतेनिर्विकल्पकं

yatkiṃcitpūrvamuddiṣṭaṃlābhādeścasamāgamaḥ || tatsarvaṃpūrṇanāḍīṣujāyatenirvikalpakaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 95: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 95 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 96

शून्यनाड्यांविपर्यस्तंयत्पूर्वंप्रतिपादितं ॥ जायतेनान्यथाचैवयथासर्वज्ञभाषितं

śūnyanāḍyāṃviparyastaṃyatpūrvaṃpratipāditaṃ || jāyatenānyathācaivayathāsarvajñabhāṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 96: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 96 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 97

व्यवहारेखलोच्चाटेद्वेषिविद्यादिवंचकः ॥ कुपितस्वामिचौराद्याःपूर्णस्थास्युर्भयंकराः

vyavahārekhaloccāṭedveṣividyādivaṃcakaḥ || kupitasvāmicaurādyāḥpūrṇasthāsyurbhayaṃkarāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 97: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 97 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 98

दूराध्वनिशुभश्चंद्रोनिर्विघ्नोनष्टसिद्धिदाः ॥ प्रवेशकार्यहेतौचसूर्यनाडिप्रशस्यते

dūrādhvaniśubhaścaṃdronirvighnonaṣṭasiddhidāḥ || praveśakāryahetaucasūryanāḍipraśasyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 98: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 98 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 99

चंद्रचारेविषंहंतिसूर्येबालावशंनयेत् ॥ सुषुम्णायांभवेन्मोक्षएकदेवास्त्रिधास्थितः

caṃdracāreviṣaṃhaṃtisūryebālāvaśaṃnayet || suṣumṇāyāṃbhavenmokṣaekadevāstridhāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 99: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 99 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 1

श्लोक 100

अयोज्ञेयोज्ञतानाड्यायोज्ञेस्थानेप्ययोग्यता ॥ कार्यानुबंधनोजीवःयथारुद्रस्तथाचरेत्

ayojñeyojñatānāḍyāyojñesthānepyayogyatā || kāryānubaṃdhanojīvaḥyathārudrastathācaret

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 100: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 100 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Kaivalyadhama Svara Yoga research papers.