Shiva Swarodaya
2
अध्याय 2 / 4

Tattva Viveka — Detecting the Five Elements in Breath

तत्त्व विवेक — पञ्चतत्त्व विज्ञान (श्लोक १०१-२००)

100 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ100 श्लोक

अध्याय 2

श्लोक 101

शुभान्यशुभकार्याणिक्रियंतेहर्निशंयदा ॥ तदाकार्यनिरोधेनकार्यनाडीप्रचालनं

śubhānyaśubhakāryāṇikriyaṃteharniśaṃyadā || tadākāryanirodhenakāryanāḍīpracālanaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 101: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 101 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 102

प्रथमइडानाडीस्थिरकर्मण्यलंकारेदूराध्वगमनेतथा ॥ आश्रमेहर्म्यप्रासादेवस्तुनांसंग्रहेपिच

prathamaiḍānāḍīsthirakarmaṇyalaṃkāredūrādhvagamanetathā || āśrameharmyaprāsādevastunāṃsaṃgrahepica

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 102: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 102 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 103

वापीकूपतडागादिप्रतिष्ठास्तंभदेवयोः ॥ यात्रादानेविवाहेचवस्त्रालंकारभूषणे

vāpīkūpataḍāgādipratiṣṭhāstaṃbhadevayoḥ || yātrādānevivāhecavastrālaṃkārabhūṣaṇe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 103: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 103 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 104

शांतिकेपौष्टिकंचैवदिव्योषधिरसायने ॥ स्वस्वामिदर्शनेमैत्रेवाणिज्येकणसंग्रहे

śāṃtikepauṣṭikaṃcaivadivyoṣadhirasāyane || svasvāmidarśanemaitrevāṇijyekaṇasaṃgrahe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 104: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 104 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 105

गृहप्रवेशेसेवायांकृष्यांवैबीजवापने ॥ शुभकर्मणिसंधौचनिर्गमेचशुभंशशी

gṛhapraveśesevāyāṃkṛṣyāṃvaibījavāpane || śubhakarmaṇisaṃdhaucanirgamecaśubhaṃśaśī

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 105: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 105 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 106

विद्यारंभादिकार्येषुबांधवानांचदर्शने ॥ जनमोक्षेचधर्मेचदीक्षायामंत्रसाधने

vidyāraṃbhādikāryeṣubāṃdhavānāṃcadarśane || janamokṣecadharmecadīkṣāyāmaṃtrasādhane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 106: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 106 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 107

कालविज्ञोनसूत्रेतुचतुःपद्ग्रहागमे ॥ कालव्याधिचिकित्सायांस्वामिसंबोधनेतथा

kālavijñonasūtretucatuḥpadgrahāgame || kālavyādhicikitsāyāṃsvāmisaṃbodhanetathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 107: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 107 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 108

गजाश्वारोहणेधन्विगजाश्वानांचबंधने ॥ परोपकरणेचैवनिधीनांस्थापनेतथा

gajāśvārohaṇedhanvigajāśvānāṃcabaṃdhane || paropakaraṇecaivanidhīnāṃsthāpanetathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 108: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 108 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 109

गीतवाद्यादिनृत्यादौगीतशास्त्रविचारणे ॥ पुरग्रामनिवेशेचातिलकक्षेत्रधारणे

gītavādyādinṛtyādaugītaśāstravicāraṇe || puragrāmaniveśecātilakakṣetradhāraṇe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 109: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 109 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 110

आर्तिशोकविषादेचज्वरितेमूर्छितोपिवा ॥ स्वजनस्वामिसम्बन्धेधान्यादिदारुसंग्रहे

ārtiśokaviṣādecajvaritemūrchitopivā || svajanasvāmisambandhedhānyādidārusaṃgrahe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 110: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 110 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 111

स्त्रीणांदंतादिभूषायांवृष्टेरागमनेतथा ॥ गुरुपूजाविषादीनांचालनेचवरानने

strīṇāṃdaṃtādibhūṣāyāṃvṛṣṭerāgamanetathā || gurupūjāviṣādīnāṃcālanecavarānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 111: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 111 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 112

इडाचसिद्धिदाप्रोक्तायोगाभ्यासादिकर्मसु ॥ तत्रापिवर्जयेद्वायुतेजआकाशमेवच

iḍācasiddhidāproktāyogābhyāsādikarmasu || tatrāpivarjayedvāyutejaākāśamevaca

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 112: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 112 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 113

सर्वकार्याणिसिध्यंतिदिवारात्रिगतान्यपि ॥ सर्वेषुशुभकार्येषुचंद्रवारःप्रशस्यते

sarvakāryāṇisidhyaṃtidivārātrigatānyapi || sarveṣuśubhakāryeṣucaṃdravāraḥpraśasyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 113: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 113 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 114

पिंगलाकठिनक्रूरविद्यानांपठनेतथा ॥ स्त्रीसंगवेश्यागमनेमहानौकादिरोहणे

piṃgalākaṭhinakrūravidyānāṃpaṭhanetathā || strīsaṃgaveśyāgamanemahānaukādirohaṇe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 114: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 114 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 115

भ्रष्टकार्येसुरापानेवीरमंत्राद्युपासने ॥ विव्हलोध्वंसदेशादिविषदानेचवैरिणां

bhraṣṭakāryesurāpānevīramaṃtrādyupāsane || vivhalodhvaṃsadeśādiviṣadānecavairiṇāṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 115: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 115 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 116

शास्त्राभ्यासेचगमनेमृगयापशुविक्रये ॥ इष्टिकाकाष्ठपाषाणेरत्नघर्षणदारणे

śāstrābhyāsecagamanemṛgayāpaśuvikraye || iṣṭikākāṣṭhapāṣāṇeratnagharṣaṇadāraṇe

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 116: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 116 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 117

गत्याभ्यासेयंत्रतंत्रेदुर्गपर्वतरोहणे ॥ द्यूतेचौर्यंगजाश्वादिरथसाधनवाहने

gatyābhyāseyaṃtrataṃtredurgaparvatarohaṇe || dyūtecauryaṃgajāśvādirathasādhanavāhane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 117: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 117 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 118

खरोष्ट्रमहिषादीनांगजाश्वारोहणेतथा ॥ नदीजलौघतरणेभैषजेलिपिलेखने

kharoṣṭramahiṣādīnāṃgajāśvārohaṇetathā || nadījalaughataraṇebhaiṣajelipilekhane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 118: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 118 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 119

मारणेमोहनेस्तंभेविद्वेषोच्चाटनेवशे ॥ प्रेरणाकर्षणेक्षोभेदानेचक्रयविक्रये

māraṇemohanestaṃbhevidveṣoccāṭanevaśe || preraṇākarṣaṇekṣobhedānecakrayavikraye

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 119: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 119 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 120

खड्गहस्तेवैरियुद्धेभोगेवाराजदर्शने ॥ भोज्येस्नानेव्यवहारेक्रूरेदीप्तरविःशुभः

khaḍgahastevairiyuddhebhogevārājadarśane || bhojyesnānevyavahārekrūredīptaraviḥśubhaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 120: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 120 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 121

भुक्तमात्रेणमंदाग्नौस्त्रीणांवश्यादिकर्मणि ॥ शयनंसूर्यवाहेनकर्तव्यंसर्वदाबुधैः

bhuktamātreṇamaṃdāgnaustrīṇāṃvaśyādikarmaṇi || śayanaṃsūryavāhenakartavyaṃsarvadābudhaiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 121: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 121 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 122

क्रूराणिसर्वकर्माणिचराणिविविधानिच ॥ तानिसिध्यंतिसूर्येणनात्रकार्याविचारणा

krūrāṇisarvakarmāṇicarāṇivividhānica || tānisidhyaṃtisūryeṇanātrakāryāvicāraṇā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 122: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 122 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 123

वामेक्षणंक्षणंदक्षेयदावहतिमारुतः ॥ सुषुम्णासाचविज्ञेयासर्वकार्यहराःस्मृता

vāmekṣaṇaṃkṣaṇaṃdakṣeyadāvahatimārutaḥ || suṣumṇāsācavijñeyāsarvakāryaharāḥsmṛtā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 123: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 123 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 124

तस्यांनाड्यांस्थितोवन्हिज्वलंतंकालरूपतः ॥ विषवत्तंविजानीयात्सर्वकार्यविनाशनं

tasyāṃnāḍyāṃsthitovanhijvalaṃtaṃkālarūpataḥ || viṣavattaṃvijānīyātsarvakāryavināśanaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 124: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 124 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 125

यदानुक्रममुल्लंघ्ययस्यनाडिद्वयंवहेत् ॥ तदातस्यविजानीयादशुभंनात्रसंशयः

yadānukramamullaṃghyayasyanāḍidvayaṃvahet || tadātasyavijānīyādaśubhaṃnātrasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 125: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 125 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 126

क्षणंवामेक्षयंवायुर्विषमंभावमादिशेत् ॥ विपरीतफलंज्ञेयंज्ञातव्यंचवरानने

kṣaṇaṃvāmekṣayaṃvāyurviṣamaṃbhāvamādiśet || viparītaphalaṃjñeyaṃjñātavyaṃcavarānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 126: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 126 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 127

उभयोरेवसंचारंविषुवंतंविदुर्बुधाः ॥ नकुर्यात्क्रूरसौम्यानितत्सर्वंनिफलंभवेत्

ubhayorevasaṃcāraṃviṣuvaṃtaṃvidurbudhāḥ || nakuryātkrūrasaumyānitatsarvaṃniphalaṃbhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 127: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 127 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 128

जीवितेमरणेप्रश्नेलाभालाभौजयाजयौ ॥ विषमेविपरीतेवासंस्मरेज्जगदीश्वरं

jīvitemaraṇepraśnelābhālābhaujayājayau || viṣameviparītevāsaṃsmarejjagadīśvaraṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 128: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 128 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 129

ईश्वरेचिंततेकार्ययोगाभ्यासादिकर्मसु ॥ अन्यत्रतुनकर्तव्यंजयलाभसुखेषुभिः

īśvareciṃtatekāryayogābhyāsādikarmasu || anyatratunakartavyaṃjayalābhasukheṣubhiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 129: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 129 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 130

सूर्येणवहमानायांसुषुम्णायांमुहुर्मुहुः ॥ शापंदद्याद्वरंदद्यात्सर्वथाचरदन्यथा

sūryeṇavahamānāyāṃsuṣumṇāyāṃmuhurmuhuḥ || śāpaṃdadyādvaraṃdadyātsarvathācaradanyathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 130: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 130 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 131

नाडिसंक्रमणेकालेतत्वसंक्रमणेतथा ॥ शुभंकिंचिन्नकर्तव्यंपुण्यदानादिकंशुभम्

nāḍisaṃkramaṇekāletatvasaṃkramaṇetathā || śubhaṃkiṃcinnakartavyaṃpuṇyadānādikaṃśubham

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 131: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 131 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 132

विषमस्योदयेयत्रमनसापिनचिंतयेत् ॥ यात्राहानिकरीतस्यमृत्युःक्लेशोनसंशयः

viṣamasyodayeyatramanasāpinaciṃtayet || yātrāhānikarītasyamṛtyuḥkleśonasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 132: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 132 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 133

पुरोवामोर्द्धतश्चंद्रोदक्षाधःपृष्ठितोरविः ॥ पूर्णरिक्तविवेकोयंज्ञातव्योदैशिकैःसदा

purovāmorddhataścaṃdrodakṣādhaḥpṛṣṭhitoraviḥ || pūrṇariktavivekoyaṃjñātavyodaiśikaiḥsadā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 133: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 133 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 134

ऊर्ध्ववामाग्रतोदूतोज्ञेयोवामपथिस्थितः ॥ पृष्ठेदक्षेतथाधस्थःसूर्यवाहागतःशुभः

ūrdhvavāmāgratodūtojñeyovāmapathisthitaḥ || pṛṣṭhedakṣetathādhasthaḥsūryavāhāgataḥśubhaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 134: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 134 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 135

अनादिर्विषमःसंधिर्निराहारोनिराकुलम् ॥ परेसूक्ष्मेविलीयेतसासंध्यासद्भिरुच्यते

anādirviṣamaḥsaṃdhirnirāhāronirākulam || paresūkṣmevilīyetasāsaṃdhyāsadbhirucyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 135: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 135 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 136

देवदेवमहादेवसर्वसंसारतारक ॥ स्थितंत्वदीयेहृदयेरहस्यंवदमेप्रभो

devadevamahādevasarvasaṃsāratāraka || sthitaṃtvadīyehṛdayerahasyaṃvadameprabho

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 136: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 136 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 137

स्वरज्ञानरतोयोगीसयोगीपरमोमतः ॥ पंचतत्वाद्भवेत्सृष्टिस्तत्वेतत्वंविलीयते

svarajñānaratoyogīsayogīparamomataḥ || paṃcatatvādbhavetsṛṣṭistatvetatvaṃvilīyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 137: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 137 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 138

तत्वानानामविज्ञेयंसिद्धियोगेनयोगिनां ॥ भूतानांदुष्टचिन्हानिजानंतिचस्वरोत्तमः

tatvānānāmavijñeyaṃsiddhiyogenayogināṃ || bhūtānāṃduṣṭacinhānijānaṃticasvarottamaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 138: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 138 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 139

पृथिव्यापस्तथातेजोवायुराकाशमेवच ॥ पंचभूतात्मकंसर्वंयोजानातिसपूजितः

pṛthivyāpastathātejovāyurākāśamevaca || paṃcabhūtātmakaṃsarvaṃyojānātisapūjitaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 139: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 139 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 140

सर्वलोकस्यजीवानांनदेहोतत्वभिन्नकः ॥ भूलोकात्सत्यपर्यंतंनाडिभेदंपृथक्पृथक्

sarvalokasyajīvānāṃnadehotatvabhinnakaḥ || bhūlokātsatyaparyaṃtaṃnāḍibhedaṃpṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 140: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 140 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 141

वामेवादक्षिणेवापिउदयात्पंचकीर्तितं ॥ अष्टधातत्वविज्ञानंशृणुवक्ष्यामिसुंदरि

vāmevādakṣiṇevāpiudayātpaṃcakīrtitaṃ || aṣṭadhātatvavijñānaṃśṛṇuvakṣyāmisuṃdari

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 141: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 141 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 142

प्रथमेतत्वसंख्यानंद्वितीयेश्वाससंधयः ॥ तृतीयेस्वरचिन्हानिचतुर्थेस्थानमेवच

prathametatvasaṃkhyānaṃdvitīyeśvāsasaṃdhayaḥ || tṛtīyesvaracinhānicaturthesthānamevaca

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 142: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 142 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 143

पंचमेतस्यवर्णश्चषष्ठेतुप्राणमेवच ॥ सप्तमेस्वादसंयुक्तःअष्टमेगतिलक्षणं

paṃcametasyavarṇaścaṣaṣṭhetuprāṇamevaca || saptamesvādasaṃyuktaḥaṣṭamegatilakṣaṇaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 143: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 143 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 144

एवमष्टविधंप्राणंविषुवंतंचराचरं ॥ स्वरात्परतरंदेविनान्यथात्वंबुजानने

evamaṣṭavidhaṃprāṇaṃviṣuvaṃtaṃcarācaraṃ || svarātparataraṃdevinānyathātvaṃbujānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 144: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 144 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 145

निरीक्षितव्यंयत्नेनयदाप्रत्यूषकालतः ॥ कालस्यवंचनार्थायकर्मकुर्वतियोगिनः

nirīkṣitavyaṃyatnenayadāpratyūṣakālataḥ || kālasyavaṃcanārthāyakarmakurvatiyoginaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 145: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 145 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 146

श्रुत्योरंगुष्ठकौमध्यांगुल्यौनासापुटद्वये ॥ वदनप्रांतकेचान्यांगुलींदद्याच्चनेत्रयोः

śrutyoraṃguṣṭhakaumadhyāṃgulyaunāsāpuṭadvaye || vadanaprāṃtakecānyāṃgulīṃdadyāccanetrayoḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 146: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 146 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 147

अस्यांतस्तुपृथिव्यादितत्वज्ञानंभवेत्क्रमात् ॥ पीतश्वेतारुणश्यामैर्बिंदुभिर्निरुपाधिभिः

asyāṃtastupṛthivyāditatvajñānaṃbhavetkramāt || pītaśvetāruṇaśyāmairbiṃdubhirnirupādhibhiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 147: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 147 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 148

दर्पणेनसमालोक्यतत्रश्वासंचानिःक्षिपेत् ॥ आकारैस्तुविजानीयात्तत्वभेदंविचक्षणः

darpaṇenasamālokyatatraśvāsaṃcāniḥkṣipet || ākāraistuvijānīyāttatvabhedaṃvicakṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 148: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 148 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 149

चतुरस्रंचार्द्धचंद्रंत्रिकोणंवर्तुलंस्मृतं ॥ बिंदुभिस्तुनभोज्ञेयासाकारैस्तत्वलक्षणं

caturasraṃcārddhacaṃdraṃtrikoṇaṃvartulaṃsmṛtaṃ || biṃdubhistunabhojñeyāsākāraistatvalakṣaṇaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 149: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 149 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 150

मध्येपृथ्वीअधश्चापश्चोर्ध्वेवहतिचानलः ॥ तिर्यग्वायुप्रवाहश्चनभोवहतिसंक्रमे

madhyepṛthvīadhaścāpaścordhvevahaticānalaḥ || tiryagvāyupravāhaścanabhovahatisaṃkrame

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 150: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 150 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 151

आपःश्वेताक्षितिःपीतारक्तवर्णोहुताशनः ॥ मारुतोनीलजीमूतआकाशःसर्ववर्णके

āpaḥśvetākṣitiḥpītāraktavarṇohutāśanaḥ || mārutonīlajīmūtaākāśaḥsarvavarṇake

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 151: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 151 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 152

स्कंधद्वयेस्थितोवन्हिर्नाभिमूलेप्रभंजनः ॥ जानुदेशेक्षितिस्तोयंपादांतेमस्तकेनभः

skaṃdhadvayesthitovanhirnābhimūleprabhaṃjanaḥ || jānudeśekṣitistoyaṃpādāṃtemastakenabhaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 152: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 152 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 153

माहेयंमाधुरंस्वादंकषायंजलमेवच ॥ तिक्तंतेजःसमीरोम्लआकाशःकटुकंतथा

māheyaṃmādhuraṃsvādaṃkaṣāyaṃjalamevaca || tiktaṃtejaḥsamīromlaākāśaḥkaṭukaṃtathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 153: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 153 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 154

अष्टांगुलंवहेद्वायुरनलश्चतुरंगुलः ॥ द्वादशांगुलमाहेयंषोडषांगुलवारुणः

aṣṭāṃgulaṃvahedvāyuranalaścaturaṃgulaḥ || dvādaśāṃgulamāheyaṃṣoḍaṣāṃgulavāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 154: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 154 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 155

ऊर्ध्वंमृत्युरधःशांतितिर्यगुच्चाटनंतथा ॥ मध्येस्तंभंविजानीयात्सर्वत्रनभमध्यमम्

ūrdhvaṃmṛtyuradhaḥśāṃtitiryaguccāṭanaṃtathā || madhyestaṃbhaṃvijānīyātsarvatranabhamadhyamam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 155: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 155 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 156

पृथिव्यांस्थिरकर्माणिचरकर्माणिवारुणे ॥ तेजसिक्रूरकर्माणिमारणोच्चाटनेनिले

pṛthivyāṃsthirakarmāṇicarakarmāṇivāruṇe || tejasikrūrakarmāṇimāraṇoccāṭanenile

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 156: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 156 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 157

व्योम्निकिंचिन्नकर्तव्यमभ्यसेद्योगसेवनम् ॥ शून्यतासर्वकार्येषुनात्रकार्याविचारणा

vyomnikiṃcinnakartavyamabhyasedyogasevanam || śūnyatāsarvakāryeṣunātrakāryāvicāraṇā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 157: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 157 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 158

चिरंलाभेक्षितेर्ज्ञेयस्तत्क्षणात्तोयतत्वतः ॥ हानिस्थावन्हिवाताभ्यांनभसोनिःफलोभवेत्

ciraṃlābhekṣiterjñeyastatkṣaṇāttoyatatvataḥ || hānisthāvanhivātābhyāṃnabhasoniḥphalobhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 158: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 158 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 159

पीतःशनैर्मध्यवाहीहनुर्यावद्धुरुध्वनिः ॥ कवोष्णःपार्थिवोवायुःस्थिरकार्यप्रसाधकः

pītaḥśanairmadhyavāhīhanuryāvaddhurudhvaniḥ || kavoṣṇaḥpārthivovāyuḥsthirakāryaprasādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 159: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 159 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 160

अधोवाहीगुरुध्यानःशीघ्रगःशीतलःसितः ॥ यःषोडशांगुलोवायुःसआपःशुभकर्मकृत्

adhovāhīgurudhyānaḥśīghragaḥśītalaḥsitaḥ || yaḥṣoḍaśāṃgulovāyuḥsaāpaḥśubhakarmakṛt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 160: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 160 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 161

आवर्तगश्चात्युष्णश्चशोणाभश्चतुरंगुलः ॥ ऊर्ध्ववाहीचयःक्रूरकर्मकारीसतैजसः

āvartagaścātyuṣṇaścaśoṇābhaścaturaṃgulaḥ || ūrdhvavāhīcayaḥkrūrakarmakārīsataijasaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 161: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 161 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 162

उष्णःशीतःकृष्णवर्णःतिर्यग्गामीचाष्टांगुलः ॥ वायुःपवनसंज्ञोयंचरकर्मसुसिद्धिदः

uṣṇaḥśītaḥkṛṣṇavarṇaḥtiryaggāmīcāṣṭāṃgulaḥ || vāyuḥpavanasaṃjñoyaṃcarakarmasusiddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 162: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 162 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 163

यःसमीरंसमरसःसर्वतत्वगुणावहः ॥ अंबरंतंविजानीयाद्योगिनांयोगदायकं

yaḥsamīraṃsamarasaḥsarvatatvaguṇāvahaḥ || aṃbaraṃtaṃvijānīyādyogināṃyogadāyakaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 163: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 163 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 164

तथापीतश्चतुष्कोणंमधुरंमध्यमाश्रितं ॥ भोगदंपार्थिवंतत्वंप्रवाहेद्वादशांगुलं

tathāpītaścatuṣkoṇaṃmadhuraṃmadhyamāśritaṃ || bhogadaṃpārthivaṃtatvaṃpravāhedvādaśāṃgulaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 164: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 164 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 165

श्वेतमर्द्धेंदुसंकाशंस्वादुःकाषायमार्द्रकं ॥ लाभकृद्वारुणंतत्वंप्रवाहेषोडशांगुलं

śvetamarddheṃdusaṃkāśaṃsvāduḥkāṣāyamārdrakaṃ || lābhakṛdvāruṇaṃtatvaṃpravāheṣoḍaśāṃgulaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 165: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 165 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 166

नीलंचवर्तुलाकारंस्वाद्म्लंतिर्यगाश्रितं ॥ चपलंमारुतंतत्वंप्रवाहेष्टांगुलंस्मृतं

nīlaṃcavartulākāraṃsvādmlaṃtiryagāśritaṃ || capalaṃmārutaṃtatvaṃpravāheṣṭāṃgulaṃsmṛtaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 166: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 166 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 167

वर्णाकारस्वादुवाहंअव्यक्तंसर्वगामिनां ॥ मोक्षदंनाभसंतत्वंसर्वकार्येषुनिःफलं

varṇākārasvāduvāhaṃavyaktaṃsarvagāmināṃ || mokṣadaṃnābhasaṃtatvaṃsarvakāryeṣuniḥphalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 167: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 167 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 168

पृथ्वीजलेशुभेतत्वेतेजोमिश्रफलोदयं ॥ हानिमृत्युकरौपुंसामशुभौव्योममारुतौ

pṛthvījaleśubhetatvetejomiśraphalodayaṃ || hānimṛtyukaraupuṃsāmaśubhauvyomamārutau

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 168: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 168 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 169

आपूर्वेपश्चिमेपृथ्वीतेजश्चदक्षिणेतथा ॥ वायुश्चोत्तरदिग्ज्ञेयोमध्यकोणगतंनभः

āpūrvepaścimepṛthvītejaścadakṣiṇetathā || vāyuścottaradigjñeyomadhyakoṇagataṃnabhaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 169: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 169 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 170

चंद्रेपृथ्वीजलेस्यातांसूर्येचाग्नियदाभवेत् ॥ तदासिद्धिर्नसंदेहोसौम्यासौम्येषुकर्मसु

caṃdrepṛthvījalesyātāṃsūryecāgniyadābhavet || tadāsiddhirnasaṃdehosaumyāsaumyeṣukarmasu

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 170: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 170 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 171

लाभपृथ्वीकृतोस्यान्हिशायांलाभकृज्जलं ॥ वन्हौमृत्युःक्षयंवायौनभस्थानंदहेत्कचित्

lābhapṛthvīkṛtosyānhiśāyāṃlābhakṛjjalaṃ || vanhaumṛtyuḥkṣayaṃvāyaunabhasthānaṃdahetkacit

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 171: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 171 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 172

जीवितव्येजयेलाभेकृष्यांचधनकर्मणि ॥ मंत्रार्थेयुद्धप्रश्नेचगमनागमनेतथा

jīvitavyejayelābhekṛṣyāṃcadhanakarmaṇi || maṃtrārtheyuddhapraśnecagamanāgamanetathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 172: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 172 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 173

आयातिवारुणेतत्वेतत्रशत्रुःशुभक्षितौ ॥ प्रयातिवायुतोन्यत्रहानिमृत्युनभोनले

āyātivāruṇetatvetatraśatruḥśubhakṣitau || prayātivāyutonyatrahānimṛtyunabhonale

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 173: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 173 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 174

पृथिव्यांमूलचिंतास्यात्जीवस्यजलवातयोः ॥ तेजसिधातुचिंतास्यात्शून्यमाकाशतोवदेत्

pṛthivyāṃmūlaciṃtāsyātjīvasyajalavātayoḥ || tejasidhātuciṃtāsyātśūnyamākāśatovadet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 174: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 174 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 175

पृथिव्यांबहुपादास्युर्द्विपदस्तायेवायुतः ॥ तेजसिचचतुष्पादोनभसिपादवर्जितः

pṛthivyāṃbahupādāsyurdvipadastāyevāyutaḥ || tejasicacatuṣpādonabhasipādavarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 175: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 175 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 176

कुजोवन्हीरविःपृथ्वीसौरीरायःप्रकीर्तितः ॥ वायुस्थानस्थितोराहुर्दक्षरंध्रप्रवाहकाः

kujovanhīraviḥpṛthvīsaurīrāyaḥprakīrtitaḥ || vāyusthānasthitorāhurdakṣaraṃdhrapravāhakāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 176: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 176 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 177

जलंचंद्रोबुधःपृथ्वीगुर्वातःसितोनलः ॥ वामनाड्यांस्थिताःसर्वेसर्वकार्येषुनिश्चिताः

jalaṃcaṃdrobudhaḥpṛthvīgurvātaḥsitonalaḥ || vāmanāḍyāṃsthitāḥsarvesarvakāryeṣuniścitāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 177: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 177 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 178

प्रवासिप्रश्नआदित्येयदिराहुर्गतानिले ॥ तदासौचलितोज्ञेयःस्थानांतरमपेक्षिते

pravāsipraśnaādityeyadirāhurgatānile || tadāsaucalitojñeyaḥsthānāṃtaramapekṣite

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 178: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 178 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 179

आयातिवारुणेतत्वेतत्रेवास्तिशुभंक्षितौ ॥ प्रवासीपवनेन्यत्रमृत्युरेवानलेवदेत्

āyātivāruṇetatvetatrevāstiśubhaṃkṣitau || pravāsīpavanenyatramṛtyurevānalevadet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 179: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 179 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 180

पार्थिवेमूलविज्ञानंजीवज्ञानंजलेतथा ॥ आग्नेयांधातुविज्ञानंव्योम्निशून्यंविनिर्दिशेत्

pārthivemūlavijñānaṃjīvajñānaṃjaletathā || āgneyāṃdhātuvijñānaṃvyomniśūnyaṃvinirdiśet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 180: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 180 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 181

तुष्टिपुष्टीरतिक्रीडाजयहास्यधराजले ॥ तेजोवायोश्चसुप्ताख्योज्वरकंपःप्रवासिनः

tuṣṭipuṣṭīratikrīḍājayahāsyadharājale || tejovāyoścasuptākhyojvarakaṃpaḥpravāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 181: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 181 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 182

गतायुर्मृत्युराकाशेतत्वस्थानेप्रकीर्तिताः ॥ द्वादशैताःप्रयत्नेनज्ञातव्यादैशिकैःसदा

gatāyurmṛtyurākāśetatvasthāneprakīrtitāḥ || dvādaśaitāḥprayatnenajñātavyādaiśikaiḥsadā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 182: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 182 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 183

पूर्वायांपश्चिमेयाम्येउत्तरस्यांयथाक्रमं ॥ पृथिव्यादीनिभूतानिबलिष्ठानिविनिर्दिशेत्

pūrvāyāṃpaścimeyāmyeuttarasyāṃyathākramaṃ || pṛthivyādīnibhūtānibaliṣṭhānivinirdiśet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 183: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 183 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 184

पृथिव्यापःस्तथातेजोवायुराकाशमेवच ॥ पंचभूतात्मकोदेहोज्ञातव्यश्चवरानने

pṛthivyāpaḥstathātejovāyurākāśamevaca || paṃcabhūtātmakodehojñātavyaścavarānane

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 184: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 184 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 185

अस्थिमांसंत्वचानाडीरोमंचैवतुपंचमं ॥ पृथ्वीपंचगुणाप्रोक्ताब्रह्मज्ञानेनभाषितं

asthimāṃsaṃtvacānāḍīromaṃcaivatupaṃcamaṃ || pṛthvīpaṃcaguṇāproktābrahmajñānenabhāṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 185: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 185 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 186

शुक्रशोणितमज्जाश्चमूत्रंलालंचपंचमम् ॥ आपःपंचगुणाःप्रोक्ताब्रह्मज्ञानेनभाषितम्

śukraśoṇitamajjāścamūtraṃlālaṃcapaṃcamam || āpaḥpaṃcaguṇāḥproktābrahmajñānenabhāṣitam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 186: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 186 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 187

क्षुधातृषातथानिद्राकांतिरालस्यमेवच ॥ तेजःपंचगुणंप्रोक्तंब्रह्म

kṣudhātṛṣātathānidrākāṃtirālasyamevaca || tejaḥpaṃcaguṇaṃproktaṃbrahma

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 187: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 187 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 188

धावनंचलनंगंधसंकोचनप्रसारणे ॥ वायोःपंचगुणाःप्रोक्ताब्रह्म

dhāvanaṃcalanaṃgaṃdhasaṃkocanaprasāraṇe || vāyoḥpaṃcaguṇāḥproktābrahma

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 188: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 188 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 189

रागद्वेषस्तथालज्जाभयमोहश्चपंचमः ॥ नभपंचगुणंप्रोक्तंब्रह्मज्ञानेनभाषितं

rāgadveṣastathālajjābhayamohaścapaṃcamaḥ || nabhapaṃcaguṇaṃproktaṃbrahmajñānenabhāṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 189: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 189 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 190

भूम्याःपलानिपंचाशचत्वारिंशद्पस्तथा ॥ अग्नेस्त्रिशत्पुनर्वायोर्विंशतिर्नभसोदश

bhūmyāḥpalānipaṃcāśacatvāriṃśadpastathā || agnestriśatpunarvāyorviṃśatirnabhasodaśa

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 190: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 190 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 191

पार्थिवेचिरकालेचलाभश्चापक्षणाद्भवेत् ॥ जायतेपवनात्स्वल्पःसिद्धचोथाग्नौविनश्यति

pārthivecirakālecalābhaścāpakṣaṇādbhavet || jāyatepavanātsvalpaḥsiddhacothāgnauvinaśyati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 191: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 191 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 192

पृथ्व्याःचअपांदागुणास्तेजोवेद्धिवायुतः ॥ नभएकगुणंचैवतत्वज्ञानमिदंभवेत्

pṛthvyāḥcaapāṃdāguṇāstejoveddhivāyutaḥ || nabhaekaguṇaṃcaivatatvajñānamidaṃbhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 192: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 192 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 193

फूत्कारक्रृत्प्रस्फुटिताविदीर्णापतिताधरा ॥ ददातिसर्वकार्येषुअवस्थाशद्दृसंफलं

phūtkārakrṛtprasphuṭitāvidīrṇāpatitādharā || dadātisarvakāryeṣuavasthāśaddṛsaṃphalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 193: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 193 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 194

धनिष्ठारोहिणीज्येष्ठानुराधाश्रवणस्तथा ॥ अभिजीच्चोत्तराषाढापृथ्वीतत्वमुदाहृतम्

dhaniṣṭhārohiṇījyeṣṭhānurādhāśravaṇastathā || abhijīccottarāṣāḍhāpṛthvītatvamudāhṛtam

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 194: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 194 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 195

पूर्वाषाढातथाश्लेषामूलमार्द्राचरेवती ॥ उत्तराभाद्रपदाचैवजलंशतभिषाप्रिये

pūrvāṣāḍhātathāśleṣāmūlamārdrācarevatī || uttarābhādrapadācaivajalaṃśatabhiṣāpriye

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 195: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 195 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 196

भरणीकृत्तिकापुष्येमघापूर्वाचफल्गुनी ॥ पूर्वाभाद्रपदास्वातीतेजस्तत्वमितिप्रिये

bharaṇīkṛttikāpuṣyemaghāpūrvācaphalgunī || pūrvābhādrapadāsvātītejastatvamitipriye

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 196: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 196 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 197

विशाखोत्तरफल्गुन्यौहस्ताचित्रेपुनर्वसु ॥ अश्विनीमृगशीर्षेचवायुस्तत्वमुदाहृतं

viśākhottaraphalgunyauhastācitrepunarvasu || aśvinīmṛgaśīrṣecavāyustatvamudāhṛtaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 197: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 197 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 198

वहन्नाडीस्थितोदूतोयत्पृच्छतिशुभाशुभं ॥ तत्सर्वंसिद्धिदंप्रोक्तंशून्येशून्येनसंशयः

vahannāḍīsthitodūtoyatpṛcchatiśubhāśubhaṃ || tatsarvaṃsiddhidaṃproktaṃśūnyeśūnyenasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 198: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 198 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 199

तत्वेरामोजयंप्राप्तःसुतत्वेचधनंजयः ॥ कौरवानिहताःसर्वेयुद्धेतत्वविपर्यतः

tatverāmojayaṃprāptaḥsutatvecadhanaṃjayaḥ || kauravānihatāḥsarveyuddhetatvaviparyataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 199: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 199 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 2

श्लोक 200

जन्मांतरायसंस्कारात्प्रसादादथवागुरोः ॥ केनविज्ञायतेतत्वेवासनातिमलात्मना

janmāṃtarāyasaṃskārātprasādādathavāguroḥ || kenavijñāyatetatvevāsanātimalātmanā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 200: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 200 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Kaivalyadhama Svara Yoga research papers.