Shiva Swarodaya
4
अध्याय 4 / 4

Mahaprana — Cosmic Breath and Final Liberation

महाप्राण एवं परमयोग (श्लोक ३११-३९५)

85 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ85 श्लोक

अध्याय 4

श्लोक 311

जीवाकारंचवाध्वाजीवाकारंविलोक्यच ॥ जीवस्थोजीवितप्रश्नेतस्यस्याज्जीवितंफलं

jīvākāraṃcavādhvājīvākāraṃvilokyaca || jīvasthojīvitapraśnetasyasyājjīvitaṃphalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 311: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 311 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 312

वामस्वरेतदादक्षःप्रवेशेयत्रवाहने ॥ तत्रस्थंपृच्छतेदूतःतस्यासिद्धिर्नसंशयः

vāmasvaretadādakṣaḥpraveśeyatravāhane || tatrasthaṃpṛcchatedūtaḥtasyāsiddhirnasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 312: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 312 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 313

प्रश्नेचाधःस्थितोजीवोनूनंजीवोहिजीवति ॥ ऊर्ध्वचारःस्थितोजीवोजीवोयातियमालयं

praśnecādhaḥsthitojīvonūnaṃjīvohijīvati || ūrdhvacāraḥsthitojīvojīvoyātiyamālayaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 313: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 313 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 314

विपरीताक्षरंप्रश्नेरिक्तायांपृच्छकोयदि ॥ विपर्ययंचविज्ञेयंविषमप्योदयेसति

viparītākṣaraṃpraśneriktāyāṃpṛcchakoyadi || viparyayaṃcavijñeyaṃviṣamapyodayesati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 314: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 314 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 315

चंद्रस्थानेस्थितोजीवःसूर्यस्थानेचपृच्छकः ॥ तदाप्राणविमुक्तोसौयदिवैद्यशतैर्वृतः

caṃdrasthānesthitojīvaḥsūryasthānecapṛcchakaḥ || tadāprāṇavimuktosauyadivaidyaśatairvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 315: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 315 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 316

पिंगलायास्थितोजीवेवामेदूतस्तुपृच्छति ॥ तदापिम्रियतेरोगीयदित्रातामहेश्वरः

piṃgalāyāsthitojīvevāmedūtastupṛcchati || tadāpimriyaterogīyaditrātāmaheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 316: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 316 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 317

एकस्यभूतस्यविपर्ययेणरोगाभिभूतिर्भवतीहपुंसां ॥ तयोर्द्वयोर्बंधुसुहृद्विपत्तिःपक्षद्वयेव्यत्ययतोमृतिःस्यात्

ekasyabhūtasyaviparyayeṇarogābhibhūtirbhavatīhapuṃsāṃ || tayordvayorbaṃdhusuhṛdvipattiḥpakṣadvayevyatyayatomṛtiḥsyāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 317: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 317 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 318

मासादौवत्सरादौचपक्षादौचयथाक्रमं ॥ क्षयकालंपरीक्षेतवायुचारवशात्सुधीः

māsādauvatsarādaucapakṣādaucayathākramaṃ || kṣayakālaṃparīkṣetavāyucāravaśātsudhīḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 318: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 318 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 319

पंचभूतात्मकंदीपंशिवस्नेहेनसिंचितं ॥ रक्षेतसूर्यवातेनतेनजीवस्थिरोभवेत्

paṃcabhūtātmakaṃdīpaṃśivasnehenasiṃcitaṃ || rakṣetasūryavātenatenajīvasthirobhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 319: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 319 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 320

मारुतंबंधयित्वातुसूर्यंबंधयतेयदि ॥ अभ्यासाज्जीवतेजीवःसूर्यकालेपिवंचिते

mārutaṃbaṃdhayitvātusūryaṃbaṃdhayateyadi || abhyāsājjīvatejīvaḥsūryakālepivaṃcite

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 320: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 320 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 321

गगनात्स्रवतेचंद्रःकायापद्मानिसिंचयेत् ॥ कर्मयोगसदाभ्यासैरमरःशशिसंश्रयात्

gaganātsravatecaṃdraḥkāyāpadmānisiṃcayet || karmayogasadābhyāsairamaraḥśaśisaṃśrayāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 321: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 321 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 322

शशांकंवारयेद्रात्रोदिवावार्योदिवाकरः ॥ इत्यभ्यासरतोनित्यंसयोगीनात्रसंशयः

śaśāṃkaṃvārayedrātrodivāvāryodivākaraḥ || ityabhyāsaratonityaṃsayogīnātrasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 322: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 322 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 323

अहोरात्रेयदैकत्रवहतेयस्यमारुतः ॥ तदातस्यभवेन्मृत्युःसंपूर्णेवत्सरद्वये

ahorātreyadaikatravahateyasyamārutaḥ || tadātasyabhavenmṛtyuḥsaṃpūrṇevatsaradvaye

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 323: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 323 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 324

अहोरात्रेद्वयंयस्यपिंगलायांसदागतिः ॥ तस्यवर्षद्वयंप्रोक्तंजीवितंतत्ववेदिभिः

ahorātredvayaṃyasyapiṃgalāyāṃsadāgatiḥ || tasyavarṣadvayaṃproktaṃjīvitaṃtatvavedibhiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 324: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 324 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 325

त्रिरात्रेवहतेयस्यवायुरेकपुटेस्थितः ॥ तदासंवत्सरायुष्यंप्रवदंतिमनीषिणः

trirātrevahateyasyavāyurekapuṭesthitaḥ || tadāsaṃvatsarāyuṣyaṃpravadaṃtimanīṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 325: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 325 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 326

रात्रौचंद्रोदिवासूर्योवहेयस्यानिरंतरं ॥ जानीयात्तस्यवैमृत्युःषण्मासाभ्यंतरेभवेत्

rātraucaṃdrodivāsūryovaheyasyāniraṃtaraṃ || jānīyāttasyavaimṛtyuḥṣaṇmāsābhyaṃtarebhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 326: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 326 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 327

कक्षंलक्षतिलक्षणेनसलिलंभानुर्यदादृश्यतेक्षीणेदक्षिणपश्चिमोत्तरपुरःषद्त्रिद्विमासैकृतः ॥ मध्येछिद्रमिदंभवेद्दशदिनंधूमाकुलंतद्दिनेसर्वेज्ञैरपिभाषितंमुनिवरैरायुःप्रमाणंस्फुटं

kakṣaṃlakṣatilakṣaṇenasalilaṃbhānuryadādṛśyatekṣīṇedakṣiṇapaścimottarapuraḥṣadtridvimāsaikṛtaḥ || madhyechidramidaṃbhaveddaśadinaṃdhūmākulaṃtaddinesarvejñairapibhāṣitaṃmunivarairāyuḥpramāṇaṃsphuṭaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 327: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 327 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 328

दूतोरक्तकषायकृष्णवसनोदंतक्षतोमुंडितोतैलाभ्यक्तशरीररज्जुककरीदीनश्चपूर्णाननः ॥ भस्मांगारकपालपांशुमुसलीसूर्यास्तमायातियःशून्यश्वासदिशिस्थितोगदयुतःकालानलःस्यादसौ

dūtoraktakaṣāyakṛṣṇavasanodaṃtakṣatomuṃḍitotailābhyaktaśarīrarajjukakarīdīnaścapūrṇānanaḥ || bhasmāṃgārakapālapāṃśumusalīsūryāstamāyātiyaḥśūnyaśvāsadiśisthitogadayutaḥkālānalaḥsyādasau

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 328: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 328 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 329

अकस्माच्चित्तविकृतिरकस्मात्पुरुषोत्तमः ॥ अकस्मादिंद्रियोत्पातःसंन्निपाताग्रलक्षणं

akasmāccittavikṛtirakasmātpuruṣottamaḥ || akasmādiṃdriyotpātaḥsaṃnnipātāgralakṣaṇaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 329: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 329 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 330

शरीरंशीतलंयस्यप्रकृतिर्विकृतीभवेत् ॥ तदारिष्टंसमासेनव्यासक्तस्तुनिबोधमे

śarīraṃśītalaṃyasyaprakṛtirvikṛtībhavet || tadāriṣṭaṃsamāsenavyāsaktastunibodhame

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 330: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 330 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 331

दुष्टशब्देषुरमतेशुद्धशब्देषुचाप्यति ॥ पश्चात्तापोभवेद्यस्यतस्यमृत्युर्नसंशयः

duṣṭaśabdeṣuramateśuddhaśabdeṣucāpyati || paścāttāpobhavedyasyatasyamṛtyurnasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 331: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 331 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 332

हुंकारःशीतलोयस्यफूत्कारोवन्हिसंनिभः ॥ महादाहोभवेद्यस्यतस्यमृत्युर्भवेद्ध्रुवं

huṃkāraḥśītaloyasyaphūtkārovanhisaṃnibhaḥ || mahādāhobhavedyasyatasyamṛtyurbhaveddhruvaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 332: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 332 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 333

जिव्हाविष्णुपदंध्रुवंसुरपदंसन्मातृकामंडलमेतान्येवमरुंधतीममृतगुंशुक्रंध्रुवंवाक्षणम् ॥ एतेष्वेकमपिस्फुटंनपुरुषःपश्यत्पुरःप्रेषितःसोऽवश्यंविशतीहकालवदनंसंवत्सराद्दूर्ध्वतः

jivhāviṣṇupadaṃdhruvaṃsurapadaṃsanmātṛkāmaṃḍalametānyevamaruṃdhatīmamṛtaguṃśukraṃdhruvaṃvākṣaṇam || eteṣvekamapisphuṭaṃnapuruṣaḥpaśyatpuraḥpreṣitaḥso'vaśyaṃviśatīhakālavadanaṃsaṃvatsarāddūrdhvataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 333: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 333 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 334

अरश्मिबिंबंसूर्यस्यवन्हेःशीतांशुमालिनः ॥ दृष्ट्वैकादशमासायुनिश्चितोर्ध्वंनजीवति

araśmibiṃbaṃsūryasyavanheḥśītāṃśumālinaḥ || dṛṣṭvaikādaśamāsāyuniścitordhvaṃnajīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 334: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 334 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 335

वाप्यांपुरीषमूत्रेयःसुवर्णरजतंतथा ॥ प्रत्यक्षमथवास्वप्नेदशमासंनजीवति

vāpyāṃpurīṣamūtreyaḥsuvarṇarajataṃtathā || pratyakṣamathavāsvapnedaśamāsaṃnajīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 335: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 335 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 336

क्वचित्पश्यतियोदीपंसुवर्णश्याममेववा ॥ विपरीतानिभूतानिनवमासंनजीवति

kvacitpaśyatiyodīpaṃsuvarṇaśyāmamevavā || viparītānibhūtāninavamāsaṃnajīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 336: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 336 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 337

स्थूलांगोपिकृशःकृशोपिसहसास्थूलत्वमालंबते प्राप्तोवाकनकप्रभांयदिभवेत्रोगेपिकृष्णच्छवि ॥ शूरोभीरुसुधीरधर्मनिपुणःशांतोविकारीपुमानित्येवंप्रकृतीरुशांतिचलनंमासाष्टमेसुंदरि

sthūlāṃgopikṛśaḥkṛśopisahasāsthūlatvamālaṃbate prāptovākanakaprabhāṃyadibhavetrogepikṛṣṇacchavi || śūrobhīrusudhīradharmanipuṇaḥśāṃtovikārīpumānityevaṃprakṛtīruśāṃticalanaṃmāsāṣṭamesuṃdari

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 337: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 337 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 338

पीडाभवेत्पाणितलेचजिव्हामूलंसमूलंरुधिरंचकृष्णा ॥ विद्धेनचग्लायतियत्रदृष्ट्याजीवेन्मनुष्यःसहिसप्तमासान्

pīḍābhavetpāṇitalecajivhāmūlaṃsamūlaṃrudhiraṃcakṛṣṇā || viddhenacaglāyatiyatradṛṣṭyājīvenmanuṣyaḥsahisaptamāsān

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 338: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 338 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 339

मध्यांगुलीनांत्रितयंनवक्रंरोगंविनाशुष्यतियस्यकंठः ॥ मुहुर्मुहुःप्रश्नवशेनजाड्याषड्भिःसमासैःप्रलयंप्रयाति

madhyāṃgulīnāṃtritayaṃnavakraṃrogaṃvināśuṣyatiyasyakaṃṭhaḥ || muhurmuhuḥpraśnavaśenajāḍyāṣaḍbhiḥsamāsaiḥpralayaṃprayāti

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 339: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 339 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 340

नयस्यस्मरणंकिंचिद्द्यतेस्तनचर्मणि ॥ सोवश्यंपंचमेमासिस्कंधारूढोभविष्यति

nayasyasmaraṇaṃkiṃciddyatestanacarmaṇi || sovaśyaṃpaṃcamemāsiskaṃdhārūḍhobhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 340: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 340 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 341

यस्यनस्फुरतेज्योतिःपीडितेनयनद्वये ॥ मरणंयस्यनिर्दिष्टंचतुर्थेमासिनिश्चितं

yasyanasphuratejyotiḥpīḍitenayanadvaye || maraṇaṃyasyanirdiṣṭaṃcaturthemāsiniścitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 341: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 341 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 342

दंताश्चवृषणौयस्यनकिंचिदपिपीड्यते ॥ तृतीयेमासिसोवश्यंयमलोकंगमिष्यति

daṃtāścavṛṣaṇauyasyanakiṃcidapipīḍyate || tṛtīyemāsisovaśyaṃyamalokaṃgamiṣyati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 342: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 342 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 343

तारागणंपश्यतियोविरूपांयोनध्रुवंपश्यतिखेनिशायाम् ॥ इंद्रायुधंवास्वयमेवरात्रौमासद्वयेतस्यवदंतिनाशं

tārāgaṇaṃpaśyatiyovirūpāṃyonadhruvaṃpaśyatikheniśāyām || iṃdrāyudhaṃvāsvayamevarātraumāsadvayetasyavadaṃtināśaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 343: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 343 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 344

पादजानुगतंकर्मनकिंचिदपिचेष्टितम् ॥ मासांतेचमृतिस्तस्यकेनापिनविलंघ्यते

pādajānugataṃkarmanakiṃcidapiceṣṭitam || māsāṃtecamṛtistasyakenāpinavilaṃghyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 344: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 344 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 345

कनिष्ठांगुलिपर्वाणिकृष्णस्यान्मध्यमंयदा ॥ तदायुःप्रोच्यतेपुंसामष्टादशदिनावधि

kaniṣṭhāṃguliparvāṇikṛṣṇasyānmadhyamaṃyadā || tadāyuḥprocyatepuṃsāmaṣṭādaśadināvadhi

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 345: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 345 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 346

घृतेतैलेजलेवापिदर्पणेयस्तुपश्यति ॥ शिरोरहितमात्मानंपक्षमेकंसजीवति

ghṛtetailejalevāpidarpaṇeyastupaśyati || śirorahitamātmānaṃpakṣamekaṃsajīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 346: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 346 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 347

शैत्यंविदध्यात्तपनोपियस्यसंतापकारीकिलशीतरश्मी ॥ नज्ञायतेचेत्तुहिमंनचोष्णंसपक्षमेकंखलुतिष्ठतीह

śaityaṃvidadhyāttapanopiyasyasaṃtāpakārīkilaśītaraśmī || najñāyatecettuhimaṃnacoṣṇaṃsapakṣamekaṃkhalutiṣṭhatīha

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 347: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 347 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 348

स्नानमात्रस्ययस्येतेत्रयःशुष्यंतितत्क्षणात् ॥ हृदयंहस्तपादौचदशरात्रंसजीवति

snānamātrasyayasyetetrayaḥśuṣyaṃtitatkṣaṇāt || hṛdayaṃhastapādaucadaśarātraṃsajīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 348: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 348 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 349

स्वरूपंपरनेत्रेतुपुत्तलिकायांनपश्यति ॥ यदासच्छिन्नदृष्टिश्चतदामृत्युर्नसंशयः

svarūpaṃparanetretuputtalikāyāṃnapaśyati || yadāsacchinnadṛṣṭiścatadāmṛtyurnasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 349: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 349 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 350

अथातःसंप्रवक्षामिछायापुरुषलक्षणं ॥ येनविज्ञानमात्रेणत्रिकालज्ञोभवेन्नरः

athātaḥsaṃpravakṣāmichāyāpuruṣalakṣaṇaṃ || yenavijñānamātreṇatrikālajñobhavennaraḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 350: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 350 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 351

कालोदूरस्थितोवापियेनोपायेनलक्ष्यते ॥ तंवदामिसमासेनयथादिष्टंशिवागमे

kālodūrasthitovāpiyenopāyenalakṣyate || taṃvadāmisamāsenayathādiṣṭaṃśivāgame

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 351: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 351 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 352

एकांतंविजनंगत्वाकृत्वादित्यंचपृष्ठतः ॥ निरीक्षयेनिजच्छायांकंठदेशेसमाहितः

ekāṃtaṃvijanaṃgatvākṛtvādityaṃcapṛṣṭhataḥ || nirīkṣayenijacchāyāṃkaṃṭhadeśesamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 352: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 352 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 353

ततश्चाकाशमीक्षेतर्हींपरब्रह्मणेनमः ॥ अष्टोत्तरशतंजप्त्वाततःपश्येतशंकरं

tataścākāśamīkṣetarhīṃparabrahmaṇenamaḥ || aṣṭottaraśataṃjaptvātataḥpaśyetaśaṃkaraṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 353: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 353 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 354

शुद्धस्फटिकसंकाशंनानारूपधरंहरं ॥ षण्मासाभ्यासयोगेनभूचराणांपतिर्भवेत् ॥ वर्षद्वयेनहेनाथकर्ताहर्तास्वयंप्रभुः

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃnānārūpadharaṃharaṃ || ṣaṇmāsābhyāsayogenabhūcarāṇāṃpatirbhavet || varṣadvayenahenāthakartāhartāsvayaṃprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 354: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 354 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 355

त्रिकालज्ञत्वमाप्नोतिपरमानंदमेवच ॥ संततभ्यासयोगेननास्तिकिंचित्सुदुर्लभं

trikālajñatvamāpnotiparamānaṃdamevaca || saṃtatabhyāsayogenanāstikiṃcitsudurlabhaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 355: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 355 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 356

तद्रूपंकृष्णवर्णायपश्यतिव्योम्निनिर्मले ॥ षण्मासान्मृत्युमाप्नोतिसयोगीनात्रसंशयः

tadrūpaṃkṛṣṇavarṇāyapaśyativyomninirmale || ṣaṇmāsānmṛtyumāpnotisayogīnātrasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 356: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 356 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 357

पीतेव्याधिभयंरक्तेनीलेहानिविनिर्दिशेत् ॥ नानावर्णःस्वसिद्धश्चगीयतेचमहात्मनः

pītevyādhibhayaṃraktenīlehānivinirdiśet || nānāvarṇaḥsvasiddhaścagīyatecamahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 357: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 357 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 358

पदेगुल्फेचजठरेविनाशोक्रमशोभवेत् ॥ विनश्यतोयदाबाहोस्सजंतुर्म्रियतेध्रुवं

padegulphecajaṭharevināśokramaśobhavet || vinaśyatoyadābāhossajaṃturmriyatedhruvaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 358: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 358 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 359

वामबाहुतथाभार्याविनश्यतिनसंशयः ॥ दक्षिणेबंधुनाशोहिमृत्युर्मासेविनिर्दिशेत्

vāmabāhutathābhāryāvinaśyatinasaṃśayaḥ || dakṣiṇebaṃdhunāśohimṛtyurmāsevinirdiśet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 359: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 359 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 360

अशिरोमासमरणंविनाजंघेदिनाष्टकं ॥ अष्टभिस्कंधनाशेनछायालोपेनतत्क्षणात्

aśiromāsamaraṇaṃvinājaṃghedināṣṭakaṃ || aṣṭabhiskaṃdhanāśenachāyālopenatatkṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 360: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 360 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 361

प्रातःपृष्ठगतेरवोचनिमिषंच्च्छायांगुलीमंतराद्दृष्टार्धेनमृतिस्त्वनंतरमहोच्छायानरंपश्यति ॥ तत्कर्णस्करास्यपार्श्वहृदयाभावेक्षणार्धात्स्वयंदिङ्मूढोहिनरःक्षिरोविगमतोमासांस्तुषड्जीवति

prātaḥpṛṣṭhagateravocanimiṣaṃccchāyāṃgulīmaṃtarāddṛṣṭārdhenamṛtistvanaṃtaramahocchāyānaraṃpaśyati || tatkarṇaskarāsyapārśvahṛdayābhāvekṣaṇārdhātsvayaṃdiṅmūḍhohinaraḥkṣirovigamatomāsāṃstuṣaḍjīvati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 361: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 361 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 362

एकादिषोडशाहानियदिभानुर्निरंतरं ॥ वहेद्यस्यचवैमृत्युःशेषाहेनचमासके

ekādiṣoḍaśāhāniyadibhānurniraṃtaraṃ || vahedyasyacavaimṛtyuḥśeṣāhenacamāsake

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 362: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 362 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 363

संपूर्णोवहतेसूर्यश्चन्द्रमानैवदृश्यते ॥ पक्षेणजायतेमृत्युःकालज्ञानेनभाषितं

saṃpūrṇovahatesūryaścandramānaivadṛśyate || pakṣeṇajāyatemṛtyuḥkālajñānenabhāṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 363: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 363 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 364

मूत्रंपुरीषंवायुश्चसमकालंप्रवर्तते ॥ तदासौचलितोज्ञेयोदशाहेम्रियतेध्रुवं

mūtraṃpurīṣaṃvāyuścasamakālaṃpravartate || tadāsaucalitojñeyodaśāhemriyatedhruvaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 364: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 364 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 365

संपूर्णवहतेचंद्रःसूर्योनैवचदृश्यते ॥ मासेनजायतेमृत्युःकालज्ञानेनभाषितं

saṃpūrṇavahatecaṃdraḥsūryonaivacadṛśyate || māsenajāyatemṛtyuḥkālajñānenabhāṣitaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 365: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 365 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 366

अरुंधतिंध्रुवंचैवतृतीयंविष्णुपदंतथा ॥ आयुर्हीनानपश्यंतिचतुर्थमातृमंडलं

aruṃdhatiṃdhruvaṃcaivatṛtīyaṃviṣṇupadaṃtathā || āyurhīnānapaśyaṃticaturthamātṛmaṃḍalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 366: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 366 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 367

अरुंधतीभवेजिव्हाध्रुवोनासाग्रमेवच ॥ भ्रुवौविष्णुपदंज्ञेयंतारकंमातृमंडलं

aruṃdhatībhavejivhādhruvonāsāgramevaca || bhruvauviṣṇupadaṃjñeyaṃtārakaṃmātṛmaṃḍalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 367: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 367 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 368

नवभ्रुवंसप्तघोषंपंचतारांत्रिनासिकां ॥ जिव्हामेकदिनंप्रोक्तंम्रियतेमानवोध्रुवं

navabhruvaṃsaptaghoṣaṃpaṃcatārāṃtrināsikāṃ || jivhāmekadinaṃproktaṃmriyatemānavodhruvaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 368: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 368 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 369

कोणमक्ष्णोरंगुलीभ्यांकिंचित्पीडचनिरीक्षयेत् ॥ यथानदृश्यतेबिंदुर्दशाहेनभवेन्मृतिः

koṇamakṣṇoraṃgulībhyāṃkiṃcitpīḍacanirīkṣayet || yathānadṛśyatebiṃdurdaśāhenabhavenmṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 369: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 369 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 370

तीर्थस्नानेनदानेनतपसासुव्रतेनवा ॥ जपैर्ध्यानेनयोगेनजायतेकालवंचना

tīrthasnānenadānenatapasāsuvratenavā || japairdhyānenayogenajāyatekālavaṃcanā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 370: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 370 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 371

शरीरंनाशयंत्येतेदोषाधातुमलस्तथा ॥ समस्तवायुर्विज्ञेयोबलतेजोविवर्द्धनः

śarīraṃnāśayaṃtyetedoṣādhātumalastathā || samastavāyurvijñeyobalatejovivarddhanaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 371: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 371 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 372

रक्षणीयस्ततोदेहोयतोधर्मादिसाधनम् ॥ रोगाजाप्यत्वमायांतिसाध्याजाप्यस्त्वसाध्यतां ॥ आसाध्याजीवितंघ्रंतिनतत्रास्तिप्रतिक्रिया

rakṣaṇīyastatodehoyatodharmādisādhanam || rogājāpyatvamāyāṃtisādhyājāpyastvasādhyatāṃ || āsādhyājīvitaṃghraṃtinatatrāstipratikriyā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 372: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 372 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 373

येषांहृदिस्फुरतिशाश्वतमद्वितीयंतेजस्तमोनिवहनाशकरंरहस्यं ॥ तेषामखंडशशिरम्यसुकांतिभाजांस्वप्नेपिनोभवतिकालभयंनराणां

yeṣāṃhṛdisphuratiśāśvatamadvitīyaṃtejastamonivahanāśakaraṃrahasyaṃ || teṣāmakhaṃḍaśaśiramyasukāṃtibhājāṃsvapnepinobhavatikālabhayaṃnarāṇāṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 373: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 373 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 374

इडागंगेतिविज्ञेयापिंगलायमुनानदी ॥ मध्येसरस्वतीविद्यात्प्रयागादिसमंतथा

iḍāgaṃgetivijñeyāpiṃgalāyamunānadī || madhyesarasvatīvidyātprayāgādisamaṃtathā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 374: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 374 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 375

आदौसाधनमाख्यातंसद्यःप्रत्ययकारकम् ॥ बद्धपद्मासनोयोगीबंधयेड्डियानकं

ādausādhanamākhyātaṃsadyaḥpratyayakārakam || baddhapadmāsanoyogībaṃdhayeḍḍiyānakaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 375: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 375 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 376

पूरकःकुंभकश्चैवरेचकश्चतृतीयकः ॥ ज्ञातव्योयोगिभिर्नित्यंदेहसंसिद्धिहेतवे

pūrakaḥkuṃbhakaścaivarecakaścatṛtīyakaḥ || jñātavyoyogibhirnityaṃdehasaṃsiddhihetave

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 376: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 376 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 377

पूरकःकुरुतेपुष्टिंधातुसाम्यंतथैवच ॥ कुंभकेस्तंभनंकुर्याज्जीवरक्षाविवर्धनं

pūrakaḥkurutepuṣṭiṃdhātusāmyaṃtathaivaca || kuṃbhakestaṃbhanaṃkuryājjīvarakṣāvivardhanaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 377: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 377 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 378

रेचकोहरतेतापंकुर्याद्योगपदंव्रजेत् ॥ पश्चात्संग्रामवत्तिष्ठेल्लयबंधंचकारयेत्

recakoharatetāpaṃkuryādyogapadaṃvrajet || paścātsaṃgrāmavattiṣṭhellayabaṃdhaṃcakārayet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 378: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 378 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 379

कुंभयेत्सहजंवायुंयथाशक्तिप्रकल्पयेत् ॥ रेचयेच्चंद्रमार्गेणसूर्येणापूरयेत्सुधीः

kuṃbhayetsahajaṃvāyuṃyathāśaktiprakalpayet || recayeccaṃdramārgeṇasūryeṇāpūrayetsudhīḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 379: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 379 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 380

चंद्रंपिबतिसूर्यश्चसूर्यंपिबतिचंद्रमाः ॥ अन्योन्यकालभावेनजीवेदाचंद्रतारकं

caṃdraṃpibatisūryaścasūryaṃpibaticaṃdramāḥ || anyonyakālabhāvenajīvedācaṃdratārakaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 380: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 380 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 381

स्वीयांगेवहतेनाडीतन्नाडीरोधनंकुरु ॥ मुखबंधमसुंचन्वैपवनंजायतेयुवा

svīyāṃgevahatenāḍītannāḍīrodhanaṃkuru || mukhabaṃdhamasuṃcanvaipavanaṃjāyateyuvā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 381: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 381 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 382

मुखनासाक्षिकर्णानामंगुलीभिर्निरोधयेत् ॥ तत्वोदयमितिज्ञेयंसन्मुखीकरणंप्रिये

mukhanāsākṣikarṇānāmaṃgulībhirnirodhayet || tatvodayamitijñeyaṃsanmukhīkaraṇaṃpriye

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 382: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 382 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 383

तस्यरूपंगतिःस्वादोमंडलंदक्षिणांविदं ॥ योवेत्तिमानवोलोकेसंसर्गादपिमार्गवित्

tasyarūpaṃgatiḥsvādomaṃḍalaṃdakṣiṇāṃvidaṃ || yovettimānavolokesaṃsargādapimārgavit

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 383: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 383 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 384

निराशीनिष्फलंयोगीनकिंचिदपिचिंतयेत् ॥ वासनामुन्मनांकृत्वाकालंजयतिलीलया

nirāśīniṣphalaṃyogīnakiṃcidapiciṃtayet || vāsanāmunmanāṃkṛtvākālaṃjayatilīlayā

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 384: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 384 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 385

विश्वस्ववेदिकाशक्तिर्नेत्राभ्यांपरिदृश्यते ॥ तत्रस्थंतुमनोयस्ययाममात्रंभवेदिह

viśvasvavedikāśaktirnetrābhyāṃparidṛśyate || tatrasthaṃtumanoyasyayāmamātraṃbhavediha

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 385: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 385 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 386

तस्यायुर्वर्धतेनित्यंघटिकात्रयमानतः ॥ शिवेनोक्तंपुरातंत्रेसिद्धस्यगुणगव्हरे

tasyāyurvardhatenityaṃghaṭikātrayamānataḥ || śivenoktaṃpurātaṃtresiddhasyaguṇagavhare

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 386: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 386 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 387

बद्धंपद्मासनस्थंगुदगतपवनंसंनिरुद्ध्याधिमुच्चैः तंतस्यापानरंध्रेक्रमजितमनिलंप्राणशक्त्यानिरुध्य ॥ एकीभूतंसुषुम्णाविवरमुपगतंब्रह्मरंध्रेचनीत्वानिक्षिप्याकाशमार्गेशिवचरणरतायांतितेकेपिधन्याः

baddhaṃpadmāsanasthaṃgudagatapavanaṃsaṃniruddhyādhimuccaiḥ taṃtasyāpānaraṃdhrekramajitamanilaṃprāṇaśaktyānirudhya || ekībhūtaṃsuṣumṇāvivaramupagataṃbrahmaraṃdhrecanītvānikṣipyākāśamārgeśivacaraṇaratāyāṃtitekepidhanyāḥ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 387: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 387 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 388

एतज्जानातियोयोगीएतत्पठतिनित्यशः ॥ सर्वदुःखविनिर्मुक्तोलभतेवांछितंफलं

etajjānātiyoyogīetatpaṭhatinityaśaḥ || sarvaduḥkhavinirmuktolabhatevāṃchitaṃphalaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 388: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 388 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 389

स्वरज्ञानरतोयस्यलक्ष्मीकरतलेभवेत् ॥ सर्वत्रचशरीरेपिसुखंतस्यसदाभवेत्

svarajñānaratoyasyalakṣmīkaratalebhavet || sarvatracaśarīrepisukhaṃtasyasadābhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 389: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 389 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 390

प्रणवःसर्ववेदानांब्राह्मणोभास्करोयथा ॥ मृत्युलोकेतथापूज्यःस्वरज्ञानीपुमानपि

praṇavaḥsarvavedānāṃbrāhmaṇobhāskaroyathā || mṛtyuloketathāpūjyaḥsvarajñānīpumānapi

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 390: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 390 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 391

नाडीत्रयंविजानातितत्वज्ञानंतथैवच ॥ नैवतेनभवेतुल्यंलक्षकोटिरसायनं

nāḍītrayaṃvijānātitatvajñānaṃtathaivaca || naivatenabhavetulyaṃlakṣakoṭirasāyanaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 391: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 391 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 392

एकाक्षरप्रदातारंनाडिभेदनिवेदकं ॥ पृथिव्यांनास्तितद्द्रव्यंयद्दत्वाचानृणोभवेत्

ekākṣarapradātāraṃnāḍibhedanivedakaṃ || pṛthivyāṃnāstitaddravyaṃyaddatvācānṛṇobhavet

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 392: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 392 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 393

स्वरतत्वंतथायुद्धंदेविवश्यस्त्रियस्तथा ॥ गर्भमागमनंरोगंकालाख्यानंतथोच्यते

svaratatvaṃtathāyuddhaṃdevivaśyastriyastathā || garbhamāgamanaṃrogaṃkālākhyānaṃtathocyate

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 393: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 393 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 394

एवंप्रवर्तितंलोकेप्रसिद्धंसिद्धयोगिभिः ॥ चंद्रार्कग्रहणेजाप्यंपठतीसिद्धिदायकं

evaṃpravartitaṃlokeprasiddhaṃsiddhayogibhiḥ || caṃdrārkagrahaṇejāpyaṃpaṭhatīsiddhidāyakaṃ

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 394: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 394 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

अध्याय 4

श्लोक 395

स्वस्थानेतुसमासीनोनिद्रामाहारमल्पकः ॥ चिंतयेत्परमात्मानंयोवेदसभविष्यति

svasthānetusamāsīnonidrāmāhāramalpakaḥ || ciṃtayetparamātmānaṃyovedasabhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

शिवस्वरोदय श्लोक 395: स्वर, तत्त्व और प्राण के विज्ञान का प्रामाणिक उपदेश।

English

Verse 395 of Shiva Swarodaya expounding the science of breath, elemental flow (tattva), and inner awareness.

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Kaivalyadhama Svara Yoga research papers.