Brahmanda Purana
45
अध्याय 45 / 156

Book 2 - Adhyaya 7

479 श्लोकभाग 5/5 · श्लोक 402–479

पूर्ण अध्याय पाठ78 श्लोक

अध्याय 45

श्लोक 402

अन्तर्धानं प्रजायां हि कामरूपित्वमेव च ।संध्ये उभे प्रचारं च स्थानान्याजीवमेव च

antardhānaṃ prajāyāṃ hi kāmarūpitvameva ca / saṃdhye ubhe pracāraṃ ca sthānānyājīvameva ca

हिन्दी अर्थ

का वर्ण धू के समान होता है तथा कुछ पयोधर पोतवर्ण बाले होते हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 403

गृहाणि यानि भग्नानि शून्यान्यल्पजलानि च ।विध्वस्तानि च यानि स्युरनाचारोषिता नि च

gṛhāṇi yāni bhagnāni śūnyānyalpajalāni ca / vidhvastāni ca yāni syuranācāroṣitā ni ca

हिन्दी अर्थ

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्नारसनिभास्तथा ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 404

असंमृष्टोपलिप्तानि संस्कारैर्वर्जितानि तु ।राजमार्गोपरथ्याश्च निष्कुटाश्चत्वराणि च

asaṃmṛṣṭopaliptāni saṃskārairvarjitāni tu / rājamārgoparathyāśca niṣkuṭāścatvarāṇi ca

हिन्दी अर्थ

इन्द्रगोपनिभाः केचिद्वरितालनिभास्तथा ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 405

द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमास्संक्रमास्तथा ।पथो नद्यो ऽथ तीर्थानि चैत्यवृक्षा महापथम्

dvārāṇyaṭṭālakāṃścaiva nirgamāssaṃkramāstathā / patho nadyo 'tha tīrthāni caityavṛkṣā mahāpatham

हिन्दी अर्थ

चाषपत्रनिभाः केचिदुत्तिष्ठंति घना दिवि

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 406

पिशाचा विनिविष्टा वै स्थानेष्वेतेषु सर्वशः ।अधार्मिको जनस्तेषामा जीवो विहितः सुरैः

piśācā viniviṣṭā vai sthāneṣveteṣu sarvaśaḥ / adhārmiko janasteṣāmā jīvo vihitaḥ suraiḥ

हिन्दी अर्थ

केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 407

वर्णाश्रमाः संकरिकाः कारुशिल्पिजनास्तथा ।प्रकृतोपधिसंधानाश्चोरा विश्वासघातिनः

varṇāśramāḥ saṃkarikāḥ kāruśilpijanāstathā / prakṛtopadhisaṃdhānāścorā viśvāsaghātinaḥ

हिन्दी अर्थ

केचित्पर्वतसंक्रा गा: केचित्स्थलनिभा घनाः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 408

एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैरपि ।आरभ्यन्ते क्रियायास्तु पिशाचास्तत्र दैवतम्

etairanyaiśca bahubhiranyāyopārjitairapi / ārabhyante kriyāyāstu piśācāstatra daivatam

हिन्दी अर्थ

क्रीडागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 409

मधुमांसोदनैर्दध्ना तिलचूर्णैः सुरासवैः ।धूपैर्हारिद्रकृसरैस्तिलभक्षगुडौदनैः

madhumāṃsodanairdadhnā tilacūrṇaiḥ surāsavaiḥ / dhūpairhāridrakṛsaraistilabhakṣaguḍaudanaiḥ

हिन्दी अर्थ

ततस्ते. जलदा घोरराविणो भास्करात्मकाः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 410

कृष्णानि चैव वासांसि धूपः सुमनमो ऽक्षयः ।एवसुक्तास्तु बलयस्त्वेषां वै पर्वसंधिषु

kṛṣṇāni caiva vāsāṃsi dhūpaḥ sumanamo 'kṣayaḥ / evasuktāstu balayastveṣāṃ vai parvasaṃdhiṣu

हिन्दी अर्थ

कुछ मेथों का वर्ण रामभ (गधा) के सहज होता है तथा कुछ लाख के रस के सहश हुआ करते है । दूसरे कुछ मैनसिल के सहश एकदम सुखं होते हैं तथा कुछ कबूतरों के ममान वर्णो बले होते हैं ।१६२। कुछ इन्द्र गोप फे सहग हैं तो कुछ हरिताल के समान र्ग बाले हुआ करते है । उस समय

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 411

पिशाचानामनुज्ञाय ब्रह्मा चाधिपतिं ददौ ।सर्वभूतपिशाचानां गिरीणां शूलपाणिनाम्

piśācānāmanujñāya brahmā cādhipatiṃ dadau / sarvabhūtapiśācānāṃ girīṇāṃ śūlapāṇinām

हिन्दी अर्थ

में अन्तरिक्ष में चाष के पत्रों के ही सदश मेघ उमड़कर उठा करते हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 412

दंष्ट्रा त्वजनयत्पुत्रान्सिंहान्व्याघ्रांश्च भामिनी ।द्वीपिनश्च सुतास्तस्याः श्वापदाश्चामिषाशिनः

daṃṣṭrā tvajanayatputrānsiṃhānvyāghrāṃśca bhāminī / dvīpinaśca sutāstasyāḥ śvāpadāścāmiṣāśinaḥ

हिन्दी अर्थ

कुछ घन श्रेष्ठ पुर के आकार बाले हैं तो कुछ द्विज (पक्षी) कुलों के सहश हुआ करते हैं। कुछ धन तो उस समय में विशाल पर्वतों के समान आकार वाले होते हैं तथा कुछ ऐसे प्रतीत होते हैं मानों स्यत हो होवें ।१६४। कुछ

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 413

ऋषायास्त्वपि कार्त्स्न्ये प्रजासर्गं निबोधत ।तस्या दुहितरः पञ्च तासां नामानि मे शृणु

ṛṣāyāstvapi kārtsnye prajāsargaṃ nibodhata / tasyā duhitaraḥ pañca tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

हिन्दी अर्थ

९८ ब्रह्माण्ड पुराण मेष क्रीड़ा ग्रहों के तुल्य होते हैं तो कुछ मीनों के समुद्यम के सदृश दिखलाई दिया करते हैं । उस समय में मेधों के अनेक स्वरूप दिखाई दिया करते हैं। उनका स्वरूप परमाधिक घोर होता है और वे भयखूर गर्जन किया करते

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 414

मीनामीना तथा वृत्ता परि वृत्ता तथैव च ।अनुवृत्ता च विज्ञेया तासां वै शृणुत प्रजाः

mīnāmīnā tathā vṛttā pari vṛttā tathaiva ca / anuvṛttā ca vijñeyā tāsāṃ vai śṛṇuta prajāḥ

हिन्दी अर्थ

हैं ।१६४। उत्त समय जलधर आकर नभस्तल को एक साथ समाच्छादित कर देते हैं । इसके अनन्तर वे मेघ परम भीषण घोष किया करते हैं और भास्कर के हो स्वरूप वाले होते हैं ।१६६। सात स्वख्पों में संवृत होते वाले बे मेघ उस परम चोर अग्नि का शमन कर दिया करते हैं। इसके उपरान्त

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 415

सहस्रदंष्ट्रा मकराः पाठीनास्तिमिरोहिताः ।इत्येवमादिर्हि गणो मैनो विस्तीर्ण उच्यते

sahasradaṃṣṭrā makarāḥ pāṭhīnāstimirohitāḥ / ityevamādirhi gaṇo maino vistīrṇa ucyate

हिन्दी अर्थ

दे मेघ महान् घोर मूसलाधार वर्षा किया करते हैं ।१६७। परम घोर अशिव उस अग्नि का विनाश कर दिया करते हैं और अत्यधिक वर्षा के द्वारा जल से सम्पूण जगत् को भर दिया करते हैं।१६का

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 416

ग्राहाश्चतुर्विधा ज्ञेया मद्गुराःशङ्कवस्तथा ।उग्राश्च शिशुमाराश्चामीनाश्चैतान्व्यजायत

grāhāścaturvidhā jñeyā madgurāḥśaṅkavastathā / ugrāśca śiśumārāścāmīnāścaitānvyajāyata

हिन्दी अर्थ

नष्टे चाग्नौ वर्षगते पयोदाः पावकोदभवाः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 417

वृत्ता कर्मविकाराणि नैकानि जलचारिणाम् ।तथा शङ्खविकाराणि जनयामास नैकशः

vṛttā karmavikārāṇi naikāni jalacāriṇām / tathā śaṅkhavikārāṇi janayāmāsa naikaśaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मिन्नेकाणंवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 418

मण्डूकानां विकाराणि ह्यनुवृत्ता व्यजायत ।ऐणेयानां विकाराणि शंबूकानां तथैव च

maṇḍūkānāṃ vikārāṇi hyanuvṛttā vyajāyata / aiṇeyānāṃ vikārāṇi śaṃbūkānāṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

अथांभसाऽऽत्रृते लोके प्राहुरेकाणंवं बुधा: ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 419

तथा शुक्तिविकारणि वराटविकृतानि च ।तथा शङ्खविकाराणि परिवृत्ता व्यजायत

tathā śuktivikāraṇi varāṭavikṛtāni ca / tathā śaṅkhavikārāṇi parivṛttā vyajāyata

हिन्दी अर्थ

अथ भूमिजेलं खं च वायुश्चेकाणेवे तदा

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 420

कालकण्ठविकाराणि जलूकाविकृतानि च ।इत्येष हि ऋषावंशः पञ्चशाखः प्रकीर्त्तितः

kālakaṇṭhavikārāṇi jalūkāvikṛtāni ca / ityeṣa hi ṛṣāvaṃśaḥ pañcaśākhaḥ prakīrttitaḥ

हिन्दी अर्थ

पाथिवास्त्वथ सामुद्रा आपो देव्याश्च सर्वेश:

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 421

तिर्याहेतुक मप्याहुर्वहुलं वंशविस्तरम् ।संस्वेदजविकाराणि यथा येभ्यो भवन्ति ह

tiryāhetuka mapyāhurvahulaṃ vaṃśavistaram / saṃsvedajavikārāṇi yathā yebhyo bhavanti ha

हिन्दी अर्थ

उस समय में तेज से समुदुभूत बह अग्नि जलों के द्वारा परिभूरित होकर फिर जल में प्रवेश कर जाया करती है। जब वर्षा से वहु अग्नि

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 422

स्वेदक्लिन्नशरीरेभ्यो यूकालिक्षादिका द्विजाः ।मनुष्यस्वेदमलजा उशना नाम जन्तवः

svedaklinnaśarīrebhyo yūkālikṣādikā dvijāḥ / manuṣyasvedamalajā uśanā nāma jantavaḥ

हिन्दी अर्थ

विनष्ट हो जाती है तो यपोद भी पावकोदुभव हो जाया करते हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 423

नानापिपीलिकगणाः कीटका बहुपादकाः ।शङ्खोपलविकाराणि कीलकावरकाणि च

nānāpipīlikagaṇāḥ kīṭakā bahupādakāḥ / śaṅkhopalavikārāṇi kīlakāvarakāṇi ca

हिन्दी अर्थ

बिशाल जलों उप्लवों से सम्पूणं जगतु प्लावित कर देते हैं ओर स्वयम्भु के

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 424

इत्येवमादिबहुलाः स्वेदजाः पार्थिवा गणाः ।यथा घर्मदितप्पाभ्यश्चाभ्द्यो वृष्टिभ्य एव

ityevamādibahulāḥ svedajāḥ pārthivā gaṇāḥ / yathā gharmaditappābhyaścābhdyo vṛṣṭibhya eva

हिन्दी अर्थ

द्वारा प्रेरित होते हुए अपनी धाराओं से इस जगत् को भर दिया करते हैं ।१७० कुछ अन्य मेघ अपने जलों के समुदायों से वेला को भी अभिभूत कर दिया करते हैं । सातों ढीपों के अन्दर जो भी जल था उसका पान कर लिया था और वह जल अभ्यत्र स्थित था ।१४१। फिर बही जल आकाण से

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 425

नैका मृगशरीरेभ्यो जायन्ते जन्तवस्त्विमे ।मक्षिकाः पिच्छला देशास्तथा तित्तिरिपुत्तिकाः

naikā mṛgaśarīrebhyo jāyante jantavastvime / makṣikāḥ picchalā deśāstathā tittiriputtikāḥ

हिन्दी अर्थ

नीचे भूमि में गिर रहा था । उस काल में आकाश में परम घोर स्वरूप बाला वायु सभो ओर से ढक लिया करता है ।१७२। उस समय में केवल परम घोर एक समुद्र ही दिखाई दिया करता है तथा अन्य स्थावर और जंगम स्वरूप पूणंतया वित£ हो जाता है। पूणं जब एक सहर बुगों की

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 426

नीलाचत्राश्च जायन्ते मलजा बहुविस्तराः ।जलजाः स्वेदजाश्चैव जायन्ते जन्तस्त्विमे

nīlācatrāśca jāyante malajā bahuvistarāḥ / jalajāḥ svedajāścaiva jāyante jantastvime

हिन्दी अर्थ

चौकडी होती है तमी निःशेष कल्प कहा जाया करता है ।१७३। इसके अनन्तर जब जल के द्वारा यह लोक समावृत होजाता है तो बुध जन इसको एक मात्र सागर ही कहा करते हैं। इसके अनन्तर भूमि-जल--आकाश ओर वायु-इन सबका एक ही सागर हो जाता है ।१७४। अनल के नष्ट

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 427

काशतोयजकाः कीटा नलदा बहुपादकाः ।सिंहला रोमलाश्चैव पिच्छिलाः परिकीर्त्तिताः

kāśatoyajakāḥ kīṭā naladā bahupādakāḥ / siṃhalā romalāścaiva picchilāḥ parikīrttitāḥ

हिन्दी अर्थ

होने पर एकदम अन्धकार हो जाता है और उस समय में अन्य कुछ भी नहीं दिखाई देता है । पाथिब--अर्थात् पृथ्वी के भाग तथा सामुद्र अर्थात् समुद्र के भाग ये सभी ओर से हैव्य जल ही जल दिखाई दिया करते हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 428

इत्येवमादिर्हि गणो जलजस्वेदजः स्मृतः ।शिंबिभ्यो माषमुद्गानां जायन्ते कृमयस्तथा

ityevamādirhi gaṇo jalajasvedajaḥ smṛtaḥ / śiṃbibhyo māṣamudgānāṃ jāyante kṛmayastathā

हिन्दी अर्थ

आगतागतिके चंब तदा तत्सलिलं स्मृतम्

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 429

बिल्वजं ब्वाम्रपूमेभ्यः फलेभ्यश्चैव जन्तवः ।मुद्गेभ्यः पनसेभ्यश्च तण्डुलेभ्यस्तथैव च

bilvajaṃ bvāmrapūmebhyaḥ phalebhyaścaiva jantavaḥ / mudgebhyaḥ panasebhyaśca taṇḍulebhyastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

एकार्णवे तदा ह्यो बै न शीन्नस्तेन ता नराः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 430

तथा कोटरशुष्केभ्यो निहितेभ्यो भवन्ति हि ।अन्येभ्यो ऽपि च जायन्ते न हि तेभ्यश्चिरं सदा

tathā koṭaraśuṣkebhyo nihitebhyo bhavanti hi / anyebhyo 'pi ca jāyante na hi tebhyaściraṃ sadā

हिन्दी अर्थ

तस्मिन्युगसहङ्नांते दिवसे ब्रह्मणो गते

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 431

जन्तवस्तुरगादिभ्यो विषादिभ्यस्तथैव च ।बहून्यहानि निक्षिप्ते संभवन्ति च गोमये

jantavasturagādibhyo viṣādibhyastathaiva ca / bahūnyahāni nikṣipte saṃbhavanti ca gomaye

हिन्दी अर्थ

तावंतं कालमेवं तु भवत्येकार्णंवं जगत् ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 432

जायन्ते कृमयो विप्राः काष्ठेभ्यश्चापि सर्वशः ।संस्वेदजाश्च जायन्ते वृश्चिकाः शुष्कगोमयात्

jāyante kṛmayo viprāḥ kāṣṭhebhyaścāpi sarvaśaḥ / saṃsvedajāśca jāyante vṛścikāḥ śuṣkagomayāt

हिन्दी अर्थ

एकमेकाणेवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 433

गोभ्यो हि महिषेभ्यश्च तथान्येभ्यश्च जन्तवः ।मत्स्याद्यिश्च विविधा अन्नकूटे विशेषतः

gobhyo hi mahiṣebhyaśca tathānyebhyaśca jantavaḥ / matsyādyiśca vividhā annakūṭe viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 434

वैकारिकाश्च जायन्ते तथा गाजकुलानि च ।तथन्यानि च सक्ष्माणि जलौकादीनि जातयः

vaikārikāśca jāyante tathā gājakulāni ca / tathanyāni ca sakṣmāṇi jalaukādīni jātayaḥ

हिन्दी अर्थ

१०० ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 435

कपोतकुररादिभ्यः सूक्ष्माः शूकास्तथैव च ।माक्षिकाणां विकाराणि जायन्ते जातयो ऽपरे

kapotakurarādibhyaḥ sūkṣmāḥ śūkāstathaiva ca / mākṣikāṇāṃ vikārāṇi jāyante jātayo 'pare

हिन्दी अर्थ

इनका सरण संथा नही होता है और सब एक रूपता को प्राप्त हो जाया करती हैं जिसका नाम सलिल ही होता है। बहू आगत और आग- तिक जो भी है वह सब सलिल ही कहा गया है।१७६। वह अर्णव नाम वाला जल इस समग्र पृथ्वी को प्रचुछादित कर लिया करता है। क्योंकि

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 436

प्रायेणानुवसंत्यस्मिन्नुच्छिष्टोदककर्द्दमे ।मशकानां विकाराणि भ्रमराणां तथैव च

prāyeṇānuvasaṃtyasminnucchiṣṭodakakarddame / maśakānāṃ vikārāṇi bhramarāṇāṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

उसकी भाओं से वहू आमात होता है । यहाँ भी शब्द व्याप्ति और दीप्ति में आया है ।१७७। वह सब भस्म को अनृप्राप्त करके ही--हुआ है अतएव अम्भ कहा जाया करता है । नानात्व में और शोत्र में अरधातु कही जाती है ।१७८। उस समय में एकाणंव में कल है और शीघ्र नहीं है इसीलिए वे

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 437

गोभ्यः समभिजायन्ते पुत्तिकापुत्रसप्तकाः ।मणिच्छेदाः स्मृता व्यालाः पोतजाः परिकीर्त्तिताः

gobhyaḥ samabhijāyante puttikāputrasaptakāḥ / maṇicchedāḥ smṛtā vyālāḥ potajāḥ parikīrttitāḥ

हिन्दी अर्थ

नरा हैं। उस एक सहत चारों की चौकडी के अन्त में ब्रह्माजी का एक दिन ब्पतीत होने पर उसने काल पर्यन्त यह जगत् एकाणंब के रूप में रहता है। बह समय ऐसा होता है कि उसमें प्रजापति के सभी व्यापार अर्थात् काये- शीलता निवृत्त हो जाते हैं ।१८०। उस समय में जब सभी स्थावर और

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 438

शतवेरिविकाराणि करीषेभ्यो भवन्ति हि ।एवमादिरसंख्यातो गणः संस्वेदजो मया

śataverivikārāṇi karīṣebhyo bhavanti hi / evamādirasaṃkhyāto gaṇaḥ saṃsvedajo mayā

हिन्दी अर्थ

जंगम विनष्ट हो जाया करते हैं और एकमात्र अणंन हो रहता है तो एक ही ब्रह्माजी रहा करते हैं जो अनेक नेप्रों और चरणों बाले हैं ६८१ सहं मस्तकों बाले--सुन्दर मन से सम्पन्त--अनेक चरणों सहसौ्रों चक्षुओं से युक्त और अनेकों वाणियों वाले एवं सहस्र बाहुओं से संयुत प्रथम प्रजापति

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 439

समासाभिहितो ह्येष प्राक्कर्मवशजः स्मृतः ।ये चान्ये नैरृताः सत्त्वास्ते स्मृता उपसर्गजाः

samāsābhihito hyeṣa prākkarmavaśajaḥ smṛtaḥ / ye cānye nairṛtāḥ sattvāste smṛtā upasargajāḥ

हिन्दी अर्थ

अयीमय है जो पुरुष-इस नाम से कहा जाया करता है अर्थात बही परम पुरुष हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 440

भूतास्तु योनिजाः केचित्केचिदौत्पत्तिकाः स्मृताः ।प्रायेण देवाः सर्वे वै विज्ञेया ह्युपपत्तिजाः

bhūtāstu yonijāḥ kecitkecidautpattikāḥ smṛtāḥ / prāyeṇa devāḥ sarve vai vijñeyā hyupapattijāḥ

हिन्दी अर्थ

मुषुष्सुरप्रकाशेष्सुः स रात्रि कुरुते प्रभुः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 441

केचित्तु योनिजा देवाः केचिद्देवा निमित्ततः ।दुल्लोलकं ललोहं च सरमा द्वौ व्यजायत

kecittu yonijā devāḥ keciddevā nimittataḥ / dullolakaṃ lalohaṃ ca saramā dvau vyajāyata

हिन्दी अर्थ

पश्यंति तं महात्मानं कालं सप्त महर्षयः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 442

त्योरपत्यं चत्वारो विज्ञेयाः सृमरादयः ।श्यामाश्च शबलाश्चैव लोहिता अञ्जनास्तथा

tyorapatyaṃ catvāro vijñeyāḥ sṛmarādayaḥ / śyāmāśca śabalāścaiva lohitā añjanāstathā

हिन्दी अर्थ

१०२ ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 443

कृष्णधूम्ररुणास्चैव दुल्लो लस्याष्ट कद्रुकाः ।सर्पाणां सुरसा जज्ञे शन्त नैकशिरोभृताम्

kṛṣṇadhūmraruṇāscaiva dullo lasyāṣṭa kadrukāḥ / sarpāṇāṃ surasā jajñe śanta naikaśirobhṛtām

हिन्दी अर्थ

एवं स लोके निवृत्त उपशांते प्रजापतौ ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 444

सर्पाणां तक्षको राजा नागानां चापि वासुकिः ।तमोबहुल इत्येष गणः क्रोधवशान्वयः

sarpāṇāṃ takṣako rājā nāgānāṃ cāpi vāsukiḥ / tamobahula ityeṣa gaṇaḥ krodhavaśānvayaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मो नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 445

पुलहस्यात्मजः सर्गस्ताम्रायास्तु निबोधत ।षट् कन्यास्त्वभिविख्यातास्ता म्रायाश्च विजज्ञिरे

pulahasyātmajaḥ sargastāmrāyāstu nibodhata / ṣaṭ kanyāstvabhivikhyātāstā mrāyāśca vijajñire

हिन्दी अर्थ

देहैवियोग: सत्त्वानां तस्मिन्वं कृत्स्नशः स्मृतः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 446

गृध्री भासी शुकी क्रैञ्ची श्येनी च धृतराष्ट्रिका ।अरुणस्य च गृद्री तु वीर्यवन्तौ महाबलौ

gṛdhrī bhāsī śukī kraiñcī śyenī ca dhṛtarāṣṭrikā / aruṇasya ca gṛdrī tu vīryavantau mahābalau

हिन्दी अर्थ

देवधिमनुवर्गेष, तस्मिन्नंबुष्लवे तदा ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 447

संपातिं च जटायुं च प्रसूता पक्षिसत्तमौ ।संपातेर्विजयाः पुत्रा द्विरास्याः प्रसहश्च ये

saṃpātiṃ ca jaṭāyuṃ ca prasūtā pakṣisattamau / saṃpātervijayāḥ putrā dvirāsyāḥ prasahaśca ye

हिन्दी अर्थ

तियं'्योनीनि नरके यानि यानि गतान्यपि

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 448

जटायुषः पुराः पुत्राः ककगृध्राश्च कर्णिकाः ।भार्या गरुत्मतश्चैव भासी क्रैञ्ची तथा शुकी

jaṭāyuṣaḥ purāḥ putrāḥ kakagṛdhrāśca karṇikāḥ / bhāryā garutmataścaiva bhāsī kraiñcī tathā śukī

हिन्दी अर्थ

तदा तान्यपि दग्धानि धूतपापानि सवंशः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 449

धृतराष्ट्री तथा श्येनी तास्वपत्यानि वच्मिते ।शुकीगरुत्मतः पुत्रान्सुषुवे षट् परिश्रुतान्

dhṛtarāṣṭrī tathā śyenī tāsvapatyāni vacmite / śukīgarutmataḥ putrānsuṣuve ṣaṭ pariśrutān

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर सबकी रचना करने वाले महान तेजस्वी ने सब कुछ को अपनी ही आत्मा में रखकर फिर रात्रि में ही उस एकाणंव स्वरूप जल में निवास किया करता है ।१६०। फिर उस रात्रि का क्षय प्राप्त हो जाने पर प्रजापति जागते हैं और सृष्टि के सृजन करने की इच्छा से संयुत करने

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 450

सुखं सुनेत्रं विशिखं सुरूपं सुरसं बलम् ।तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च गरुडानां महात्मनाम्

sukhaṃ sunetraṃ viśikhaṃ surūpaṃ surasaṃ balam / teṣāṃ putrāśca pautrāśca garuḍānāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

के लिए मन किया करते हैं ।१९१। इसी रीति से वह लोक निवृ'त होता है जबकि प्रजापति उपशान्त हो जाघा करते हैं । वह प्रसंयम ब्राह्म और तैमि- तिक कल्पित होता है ।१६२। उसमें जीवों का अपने देहों से पूर्णतया वियोग कहा गया है । फिर सूर्य देव को परमाधिक संतप्त रश्मियों के द्वारा समस्त

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 451

चतुर्दश सहस्राणि पुराणां पन्नगाशिनाम् ।पुत्रपौत्रविसर्गाच्च तेषां वै वंशविस्तरैः

caturdaśa sahasrāṇi purāṇāṃ pannagāśinām / putrapautravisargācca teṣāṃ vai vaṃśavistaraiḥ

हिन्दी अर्थ

प्राणियों के दग्ध हो जाने पर सरंक्षय हो जाता है ।१९३। उस जल प्लावन में उस समय में देव-क्हूषि-मनुष्य-गस्घर्व-पिश्ञाच आदि जीव सभी यहाँ से जनलोक में निवास किया करते हैं तथा नरकगामी हैं उन सबका भी विनाश हो जाया करता है ।१९४-१९४। उस समय में वे भी पापों से रहित

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 452

व्याप्तानि यानि स्थानानि तानि वक्ष्ये यथाक्रमम् ।शाल्मलिद्वीपमखिलं देवकूटं च पर्वतम्

vyāptāni yāni sthānāni tāni vakṣye yathākramam / śālmalidvīpamakhilaṃ devakūṭaṃ ca parvatam

हिन्दी अर्थ

होकर सब निर्दग्ध हो जाया करते हैं और वे सभी जब तक यह सम्पूर्ण जगत जलमय रहता है जल में ही निमग्न हो जाया करते हैं अर्थात् जल ही के रूप में पहले हैं

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 453

मणिमन्तं च शैलेन्द्रं महस्रशिखरं तथा ।पर्णमालं सुकेशं च शतशृङ्गं तथाचलम्

maṇimantaṃ ca śailendraṃ mahasraśikharaṃ tathā / parṇamālaṃ sukeśaṃ ca śataśṛṅgaṃ tathācalam

हिन्दी अर्थ

ऋषयो मनवो देवाः प्रजाः सर्वाश्वतुविधा: ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 454

कौररं पञ्चशिखरं हेमकूटं च पर्वतम् ।प्रचण्डवायुप्रजवैर्दीपितैः पद्मरागिभिः

kauraraṃ pañcaśikharaṃ hemakūṭaṃ ca parvatam / pracaṇḍavāyuprajavairdīpitaiḥ padmarāgibhiḥ

हिन्दी अर्थ

यथा सूर्यस्य लोकेऽस्मिन्तुदयास्तमने स्मृते । तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह इश्यते

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 455

शैलशृङ्गाणि व्याप्तानि गारुडैस्तैर्महात्मभिः ।भासीपुत्राः स्मृता भासा उलूकाः काककुक्कुटाः

śailaśṛṅgāṇi vyāptāni gāruḍaistairmahātmabhiḥ / bhāsīputrāḥ smṛtā bhāsā ulūkāḥ kākakukkuṭāḥ

हिन्दी अर्थ

हृष्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्मद्युरात्रिषु । प्रत्याहारे विसर्गे च गतिमंति ध्रुवाणि च

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 456

मयूराः कलविङ्काश्च कपोतालावतित्तिराः ।क्रैञ्चा वाध्रीणसाः श्येनाः कुरराः सारसा बकाः

mayūrāḥ kalaviṅkāśca kapotālāvatittirāḥ / kraiñcā vādhrīṇasāḥ śyenāḥ kurarāḥ sārasā bakāḥ

हिन्दी अर्थ

निष्क्रमन्ते विशंते च प्रजाः काले प्रजापतिम् । बरह्माणं सर्वभूतानि महायोगं महेश्वरम्

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 457

इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि क्रव्यादा ये च पक्षिणः ।धृतराष्ट्री तु हंसाश्च कलहंसांश्च भामिनी

ityevamādayo 'nye 'pi kravyādā ye ca pakṣiṇaḥ / dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāśca kalahaṃsāṃśca bhāminī

हिन्दी अर्थ

जिस समय में यह महानिशा नष्ट हो जाती है तब अव्यक्त योनि बाले ब्रह्म से वे सभी भूत पूर्ण रूप से फिर समुत्पन्न हो जाया करते हैं ।१९७। ऋषिगण-मनुगण-देवगण और सब चारों प्रकार की प्रजा और उन्हीं सिद्धों की निधनोत्पत्ति कही जाया करती हैं ।१६८। जिस प्रकार से इस

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 458

चक्रवाकांश्च विहगान्सर्वांश्चैवौदकान्द्विचान् ।श्येन्यनन्तं विजज्ञे तु पुत्रपौत्रं द्विजोत्तमाः

cakravākāṃśca vihagānsarvāṃścaivaudakāndvicān / śyenyanantaṃ vijajñe tu putrapautraṃ dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

लोक में सूयंदेब के उदय ओर अस्तमन कहे गये हैं उसी तरह से इन समस्त प्राणियों का जन्म और निरोध भी हुआ करता है जो कि सबको दिखाई दिया करता है। आत्मा तो नित्य है, उसका शरीर से वियोग ही निधन और संयोग जन्म कहा जाया करता है ।१६६। उस समस्त प्राणियों की जल

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 459

गरुडस्यात्मजाः प्रोक्ता इरायाः शृणुत प्रजाः ।इरा विजज्ञे कन्या वै तिस्रः कमललोजनाः

garuḍasyātmajāḥ proktā irāyāḥ śṛṇuta prajāḥ / irā vijajñe kanyā vai tisraḥ kamalalojanāḥ

हिन्दी अर्थ

तिमग्नता से उत्पन्न हो जाना ही संसार कहा जाया करता है। जेसे वर्षा होने पर यहाँ पर सब भूतों के साहित्य समुत्पन्न हुआ करते हैं ।२००। स्था- वर आदि सब प्रत्येक कल्प में तथा समरत प्रजा जेसे ऋतु काल में सभी ऋतु के चिहन नाना रूप वाले हो जाया करते हैं और बदल जाते हैं वसे

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 460

वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः ।लता चैवालता चैति वीरुधा चैति तत्र या

vanaspatīnāṃ vṛkṣāṇāṃ vīrudhāṃ caiva mātaraḥ / latā caivālatā caiti vīrudhā caiti tatra yā

हिन्दी अर्थ

ही सब समुत्पन्न होते हैं ।२०१। जिस तरह ते ब्रह्मा के दिन और रात्रि में हैं वही सबके सब दिखलाई दिया करते हैं । जब प्रत्याहरण होता है और विसगे होता है। उस समय में सभी निश्चित रूप से गतिमान् हुम करते हैं।२०२। समय के समुपस्थित हो जाने पर अपने ही आप ये सव प्रजाजन

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 461

लता वनस्पतिर्ज्जज्ञेपुष्पादपि फलावहान् ।पुष्पैः फलग्रहैर्वृक्षानलता समसूयत

latā vanaspatirjjajñepuṣpādapi phalāvahān / puṣpaiḥ phalagrahairvṛkṣānalatā samasūyata

हिन्दी अर्थ

प्रजापति में प्रवेश और निष्क्रमण किया करते हैं। समस्त भूत ब्रह्माजी में

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 462

गुल्मास्तथा लतावल्ल्यस्त्वकूसारास्तृणजातयः ।वीरुधस्तदपत्यं हि वंशश्चात्र समाप्यते

gulmāstathā latāvallyastvakūsārāstṛṇajātayaḥ / vīrudhastadapatyaṃ hi vaṃśaścātra samāpyate

हिन्दी अर्थ

१०४ अह्याण्ड पुराण तथा महेश्वर में महायोग किया करते हैं अर्थात् सृजन काल में ब्रह्माजी में तथा संहरण काल में महेश्वर में इन सबका महान योग होता है

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 463

एते कश्यपदायादा व्याख्याताः स्थाणुजङ्गमाः ।तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यैरिदं संततं जगत्

ete kaśyapadāyādā vyākhyātāḥ sthāṇujaṅgamāḥ / teṣāṃ putrāśca pautrāśca yairidaṃ saṃtataṃ jagat

हिन्दी अर्थ

व्यक्तोऽव्यक्तो महादेवस्तस्य सर्वमिदं जगत्

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 464

एष सर्गैकदेशस्य कीर्तितो ऽवयवो मया ।मारीचो वः प्रजासर्गः समासेन प्रकीर्त्तितः

eṣa sargaikadeśasya kīrtito 'vayavo mayā / mārīco vaḥ prajāsargaḥ samāsena prakīrttitaḥ

हिन्दी अर्थ

ये चापि देवा मनवः प्रजेशा अन्येऽपि ये स्वगंगताश्र सिद्धाः ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 465

न शक्यं व्यासतो वक्तुं वर्षाणां च शतैरपि ।अदितिर्धर्मशीला तु बलशीला दितिस्तथा

na śakyaṃ vyāsato vaktuṃ varṣāṇāṃ ca śatairapi / aditirdharmaśīlā tu balaśīlā ditistathā

हिन्दी अर्थ

तद्भाविताः ख्यातिवशाच्च धर्म्याः पुनविसर्गेण

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 466

तपःशीला तु सुरभिर्मायाशीला दनुस्तथा ।गन्धशीला मुनिश्चैव क्रोधाध्यायनशीलिनी

tapaḥśīlā tu surabhirmāyāśīlā danustathā / gandhaśīlā muniścaiva krodhādhyāyanaśīlinī

हिन्दी अर्थ

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कालमाभूतसंलवम् ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 467

गीतशीला ह्यरिष्टा तु क्रूरशीला खशा स्मृता ।क्रोधशीला तथा कदूः क्रोधा च शुचिशीलिनी

gītaśīlā hyariṣṭā tu krūraśīlā khaśā smṛtā / krodhaśīlā tathā kadūḥ krodhā ca śuciśīlinī

हिन्दी अर्थ

सह प्रजानिसर्गेण सह देवेण्चत् श ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 468

वाहशीला तु विनता ताम्रा वै घातशीलिनी ।इरानुग्रहशीला तु ह्यनायुर्भक्षणे रता

vāhaśīlā tu vinatā tāmrā vai ghātaśīlinī / irānugrahaśīlā tu hyanāyurbhakṣaṇe ratā

हिन्दी अर्थ

करुपों के आदि काल में बार-बार समस्त प्राणियों का वही सृजन करने बाला हुआ करता है। महादेव का स्वरूप व्यक्‍त और अव्यक्त है और उसी का यह सम्पूर्ण जगत हुआ करता है ।२०४ जिसके ही द्वारा ये सबं प्रथम सृष्ट हुए हैं वे जल समग्र इसी महीतल में मागं के द्वारा चले गये

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 469

अभवंल्लोकमातॄणां शीलान्येतानि सर्वशः ।धर्मतः शीलतो बुद्ध्या क्षमया बलरूपतः

abhavaṃllokamātṝṇāṃ śīlānyetāni sarvaśaḥ / dharmataḥ śīlato buddhyā kṣamayā balarūpataḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। जैसे पूर्व में यह गमन कर गये हैं उसी मार्ग से फिर भी स्वगं में चले आते हैं ।२०४। जो भी उनका कमं शुभ अथवा अशुभ होता है उसी के अनुसार वे वहाँ-वहाँ अन्य देहों में स्थित रहते हुए सूयं के वंश में रहकर ऊध्वं में अर्थात् देवलोक में और अघो माग में अर्थात् नरकों में सञ्चरण

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 470

रजः सत्त्व तमोद्रिक्ता धार्मिकाधार्मिकाश्च वै ।मातुस्तुल्याभिजाताश्च कश्यपस्यात्मजाः प्रभोः

rajaḥ sattva tamodriktā dhārmikādhārmikāśca vai / mātustulyābhijātāśca kaśyapasyātmajāḥ prabhoḥ

हिन्दी अर्थ

किया करते हैं ।२०६। और जो भी देवगण और मनुगण हैं--भ्रवेश और अन्य भी जो स्वग में गये हुए सिद्ध है वे सब उसी से होने वाले तथा ख्याति के वश होने से धर्म से मुक्‍त होते हुए प्राणी फिर विसमे के द्वारा हुआ

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 471

देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।पिशाचाः पशवश्चैव मृगाः पतगवीरुधः

devatāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ / piśācāḥ paśavaścaiva mṛgāḥ patagavīrudhaḥ

हिन्दी अर्थ

करते हैं ।२०७। इसके आगे आभूत संप्लव अर्थात् समस्त प्राणियों को जल- मग्न हो जाना मैं उस काल के विषय में वर्णन करू'गा । है द्विजो ! जो-जो भी मन्वन्तर होते हैं। उन सबको मैंने बतला ही दिया है ।२०८। प्रजाओं के निसर्ग और देवों के साथ चतुर्दश होते हैं। वह सहस्र युगाख्या है उसी में

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 472

यस्माद्दाक्षायणीष्वेते जज्ञिरे मानुषीष्पिह ।मनुष्यप्रकृतीस्तस्माद्देवादींश्च विजानते

yasmāddākṣāyaṇīṣvete jajñire mānuṣīṣpiha / manuṣyaprakṛtīstasmāddevādīṃśca vijānate

हिन्दी अर्थ

सभी अन्तर होते हैं ।२०९। इस गुगारुया के जब पूर्ण हो सहस्र होते हैं तब विशेष कल्प कहा जाया करता है । यही ब्रह्माजी का दिन समझना चाहिए। उसकी संख्या को भी समझ लो

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 473

यस्माच्च संभवः कृत्स्नो देवानां मानुषेष्विह ।मन्वन्तरेषु सर्वेषु तस्माच्छ्रेष्ठास्तु मानुषाः

yasmācca saṃbhavaḥ kṛtsno devānāṃ mānuṣeṣviha / manvantareṣu sarveṣu tasmācchreṣṭhāstu mānuṣāḥ

हिन्दी अर्थ

मानुषाक्षिनिमेषास्तु काष्ठा पंचदश स्मृताः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 474

धर्मार्थकाममोक्षाणां मानुषाः साधकास्तु वै ।ततोर्ऽवाक्स्रोतसस्ते वै उत्पद्यन्ते सुरासुराः

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mānuṣāḥ sādhakāstu vai / tator'vāksrotasaste vai utpadyante surāsurāḥ

हिन्दी अर्थ

नव क्षणस्तु पंचव विशस्काष्ठा त् ते त्रय: ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 475

जायन्ते कार्यसिद्ध्यर्थं मानुषेषु पुनः पुनः ।इत्येष वंशप्रभवः प्रसंख्यातस्तु विस्तरात्

jāyante kāryasiddhyarthaṃ mānuṣeṣu punaḥ punaḥ / ityeṣa vaṃśaprabhavaḥ prasaṃkhyātastu vistarāt

हिन्दी अर्थ

प्रस्था सष्तोदकाश्चैव साधिकास्तु लवः स्मृतः

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 476

सुराणामसुराणां च गन्धर्वाप्सरसां तथा ।यक्षरक्षः पिशाचानां सुपर्णोरगपक्षिणाम्

surāṇāmasurāṇāṃ ca gandharvāpsarasāṃ tathā / yakṣarakṣaḥ piśācānāṃ suparṇoragapakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

अहोरात्रं कलानां तु अधिकानि शतानि षट् ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 477

व्यालानां शिखिनां चैव औषधीनां च सर्वशः ।कृमिकीटपतङ्गानां क्षुद्राणां जलचारिणाम्

vyālānāṃ śikhināṃ caiva auṣadhīnāṃ ca sarvaśaḥ / kṛmikīṭapataṅgānāṃ kṣudrāṇāṃ jalacāriṇām

हिन्दी अर्थ

निमेषा दश पंचेवं काष्ठास्तास्त्रिशतः कला ।

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 478

पशूनां ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यलक्षणः ।आयुष्यश्चैव धन्यश्च श्रीमान् हितसुखावहः ।श्रोतव्यश्चैव सततं ग्राह्यश्चैवानसूयतः

paśūnāṃ brāhmaṇānāṃ ca śrīmatāṃ puṇyalakṣaṇaḥ / āyuṣyaścaiva dhanyaśca śrīmān hitasukhāvahaḥ / śrotavyaścaiva satataṃ grāhyaścaivānasūyataḥ

हिन्दी अर्थ

क्षण के लाभ से निमेष की मात्रा होती है। मनुष्य की आँखों की पलकें जो चलती हैं उसी काल को निमेष कहा जाता है। ऐसे पन निमेषों की एक काष्ठा होती है । नौ और पाँच क्षण ही बीस काष्ठा है । वे तीन तथा साधिक सात प्रस्थोदक लव कहा गया है ।२११-२१२। तीस लब

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

अध्याय 45

श्लोक 479

इमं तु वंशं नियमेन यः पठेन्महात्मनां ब्राह्मणवन्द्यसंसदि ।अपत्यलाभं लभते च पुष्कलं प्रियं धनं प्रेत्य च शोभनां गतिम्

imaṃ tu vaṃśaṃ niyamena yaḥ paṭhenmahātmanāṃ brāhmaṇavandyasaṃsadi / apatyalābhaṃ labhate ca puṣkalaṃ priyaṃ dhanaṃ pretya ca śobhanāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

की एक कला होती है और तीस कला का-एक मुह॒त्त होता है । यही स्थिति हुआ करती है ।२१२। कलाओं का अहोरात्र साधिक शत और छे है । वे ही संख्या से जेसी चन्द्र और सूर्य की गति होती है जान लेनी

English

He who regularly reads about the race of the noble souls in the honoured assembly of Brahmanas attains good progeny, plenty of wealth and splendid goal after death/'

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।