अध्याय 19
श्लोक 3.7.1
अथ हैनमूद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच मद्रेष्ववसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानास्तस्याऽऽसीद्भार्या गन्धर्वगृहीता ।तमपृच्छाम कोऽसीति ।सोऽब्रवीत् कबन्ध आथर्वण इति ।सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तत्सूत्रं येनायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्तीति ।सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तद् भगवन् वेदेति ।सोऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्चः वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकँ सर्वाणि च भूतानि योऽन्तरो यमयतीति ।सोऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति ।सोऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्च यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित् स वेदवित् स भूतवित् स आत्मवित् स सर्वविदिति तेभ्योऽब्रवीत् तदहं वेद ।तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वाँस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति ।यो वा इदं कश्चिद्ब्रूयात् वेद वेदेति ।यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति
atha hainamūddālaka āruṇiḥ papraccha yājñavalkyeti hovāca madreṣvavasāma patañcalasya kāpyasya gṛheṣu yajñamadhīyānāstasyā''sīdbhāryā gandharvagṛhītā | tamapṛcchāma ko'sīti | so'bravīt kabandha ātharvaṇa iti | so'bravītpatañcalaṃ kāpyaṃ yājñikām̐śca vettha nu tvaṃ kāpya tatsūtraṃ yenāyaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni sandṛbdhāni bhavantīti | so'bravītpatañcalaḥ kāpyo nāhaṃ tad bhagavan vedeti | so'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikām̐ścaḥ vettha nu tvaṃ kāpya tamantaryāmiṇaṃ ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokam̐ sarvāṇi ca bhūtāni yo'ntaro yamayatīti | so'bravīt patañcalaḥ kāpyo nāhaṃ taṃ bhagavan vedeti | so'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikām̐śca yo vai tat kāpya sūtraṃ vidyāttaṃ cāntaryāmiṇamiti sa brahmavit sa lokavit sa devavit sa vedavit sa bhūtavit sa ātmavit sa sarvaviditi tebhyo'bravīt tadahaṃ veda | taccettvaṃ yājñavalkya sūtramavidvām̐staṃ cāntaryāmiṇaṃ brahmagavīrudajase mūrdhā te vipatiṣyatīti | veda vā ahaṃ gautama tatsūtraṃ taṃ cāntaryāmiṇamiti | yo vā idaṃ kaścidbrūyāt veda vedeti | yathā vettha tathā brūhīti
English
Then Uddâlaka Âruni asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'we dwelt among the Madras in the houses of Patañkala Kâpya, studying the sacrifice. His wife was possessed of a Gandharva, and we asked him: "Who art thou?" He answered: "I am Kabandha Âtharvana." And he said to Patañkala Kâpya and to (us) students: "Dost thou know, Kâpya, that thread by which this world and the other world, and all beings are strung together?" And Patañkala Kâpya replied: "I do not know it, Sir." He said again to Patañkala Kâpya and to (us) students: "Dost thou know, Kâpya, that puller (ruler) within (antaryâmin), who within pulls (rules) this world and the other world and all beings?" And Patañkala Kâpya replied: "I do not know it, Sir." He said again to Patañkala Kâpya and to (us) students: "He, O Kâpya, who knows that thread and him who pulls (it) within, he knows Brahman, he knows the worlds, he knows the Devas, he knows the Vedas, he knows the Bhûtas (creatures), he knows the Self, he knows everything." Thus did he (the Gandharva) say to them, and I know it. If thou, O Yâgñavalkya, without knowing that string and the puller within, drivest away those Brahma-cows (the cows offered as a prize to him who best knows Brahman), thy head will fall off.' Yâgñavalkya said: 'O Gautama, I believe I know that thread and the puller within.' The other said: 'Anybody may say, I know, I know. Tell what thou knowest.'