Adhyāya 1 · Brāhmaṇa 2

नैवेह किंचनाग्र आसीन् मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनाययाऽशनाया हि मृत्युस्तन्मनोऽकुरुताऽऽत्मन्वी स्यामिति ।सोऽर्चन्नचरत् तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चते वै मे कमभूदिति ।तदेवार्क्यस्यार्कत्वम् ।कँ ह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्कस्यार्कत्वं वेद॥ 1.2.1 ॥

naiveha kiṃcanāgra āsīn mṛtyunaivedamāvṛtamāsīdaśanāyayā'śanāyā hi mṛtyustanmano'kurutā''tmanvī syāmiti | so'rcannacarat tasyārcata āpo'jāyantārcate vai me kamabhūditi | tadevārkyasyārkatvam | kam̐ ha vā asmai bhavati ya evametadarkasyārkatvaṃ veda

आपो वा अर्क तद्यदपाँ शर आसीत् तत्समहन्यत ।सा पृथिव्यभवत् तस्यामश्राम्यत् तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः॥ 1.2.2 ॥

āpo vā arka tadyadapām̐ śara āsīt tatsamahanyata | sā pṛthivyabhavat tasyāmaśrāmyat tasya śrāntasya taptasya tejo raso niravartatāgniḥ

स त्रेधाऽऽत्मानं व्यकुरुताऽऽदित्यं तृतीयं वायुं तृतीयँ ।स एष प्राणस्त्रेधा विहितस्तस्य प्राची दिक्षिरोऽसौ चासौ चेर्माव अथास्य प्रतीची दिक्पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरः स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितो यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान्॥ 1.2.3 ॥

sa tredhā''tmānaṃ vyakurutā''dityaṃ tṛtīyaṃ vāyuṃ tṛtīyam̐ | sa eṣa prāṇastredhā vihitastasya prācī dikṣiro'sau cāsau cermāva athāsya pratīcī dikpucchamasau cāsau ca sakthyau dakṣiṇā codīcī ca pārśve dyauḥ pṛṣṭhamantarikṣamudaramiyamuraḥ sa eṣo'psu pratiṣṭhito yatra kva caiti tadeva pratitiṣṭhatyevaṃ vidvān

सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति ।स मनसा वाचं मिथुनँ समभवदशनाया मृत्युस्तद्यद्रेत आसीत् स संवत्सरोऽभवन् न ह पुरा ततः संवत्सर आस ।तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्संवत्सरस्तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत ।तं जातमभिव्याददात् स भाणकरोत् सैव वागभवत्॥ 1.2.4 ॥

so'kāmayata dvitīyo ma ātmā jāyeteti | sa manasā vācaṃ mithunam̐ samabhavadaśanāyā mṛtyustadyadreta āsīt sa saṃvatsaro'bhavan na ha purā tataḥ saṃvatsara āsa | tametāvantaṃ kālamabibharyāvānsaṃvatsarastametāvataḥ kālasya parastādasṛjata | taṃ jātamabhivyādadāt sa bhāṇakarot saiva vāgabhavat

स ऐक्षत यदि वा इममभिमँस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति ।स तया वाचा तेनाऽऽत्मनेदँ सर्वमसृजत यदिदं किञ्चर्चो यजूँषि सामानि छन्दाँसि यज्ञान् प्रजाः पशून् स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत ।सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वँ ।सर्वस्यैतस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद॥ 1.2.5 ॥

sa aikṣata yadi vā imamabhimam̐sye kanīyo'nnaṃ kariṣya iti | sa tayā vācā tenā''tmanedam̐ sarvamasṛjata yadidaṃ kiñcarco yajūm̐ṣi sāmāni chandām̐si yajñān prajāḥ paśūn sa yadyadevāsṛjata tattadattumadhriyata | sarvaṃ vā attīti tadaditeradititvam̐ | sarvasyaitasyāttā bhavati sarvamasyānnaṃ bhavati ya evametadaditeradititvaṃ veda

सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति ।सोऽश्राम्यत् स तपोऽतप्यत ।तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् प्राणा वै यशो वीर्यम् ।तत् प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरँ श्वयितुमध्रियत तस्य शरीर एव मन आसीत्॥ 1.2.6 ॥

so'kāmayata bhūyasā yajñena bhūyo yajeyeti | so'śrāmyat sa tapo'tapyata | tasya śrāntasya taptasya yaśo vīryamudakrāmat prāṇā vai yaśo vīryam | tat prāṇeṣūtkrānteṣu śarīram̐ śvayitumadhriyata tasya śarīra eva mana āsīt

सोऽकामयत मेध्यं म इदँ स्यादात्मन्व्यनेन स्यामिति ।ततोऽश्वः समभवद् यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति ।तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वं एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ।तमनवरुध्यैवामन्यत ।तँ संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत ।पशून्देवताभ्यः प्रत्यौहत् तस्मात्सर्वदेवत्यं प्रोक्षितं प्राजापत्यमालभन्त एष ह वा अश्वमेधो य एष तपति तस्य संवत्सर आत्माऽयमग्निरर्कस्तस्येमे लोका आत्मानस्तावेतावर्काश्वमेधौ ।सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेवाप पुनर्मृत्युं जयति नैनं मृत्युराप्नोति मृत्युरस्याऽऽत्मा भवत्येतासां देवतानामेको भवति॥ 1.2.7 ॥

so'kāmayata medhyaṃ ma idam̐ syādātmanvyanena syāmiti | tato'śvaḥ samabhavad yadaśvat tanmedhyamabhūditi | tadevāśvamedhasyāśvamedhatvaṃ eṣa ha vā aśvamedhaṃ veda ya enamevaṃ veda | tamanavarudhyaivāmanyata | tam̐ saṃvatsarasya parastādātmana ālabhata | paśūndevatābhyaḥ pratyauhat tasmātsarvadevatyaṃ prokṣitaṃ prājāpatyamālabhanta eṣa ha vā aśvamedho ya eṣa tapati tasya saṃvatsara ātmā'yamagnirarkastasyeme lokā ātmānastāvetāvarkāśvamedhau | so punarekaiva devatā bhavati mṛtyurevāpa punarmṛtyuṃ jayati nainaṃ mṛtyurāpnoti mṛtyurasyā''tmā bhavatyetāsāṃ devatānāmeko bhavati