Manusmriti
8
अध्याय 8 / 12

Adhyāya 8

419 श्लोकभाग 4/4 · श्लोक 8.312–8.420

पूर्ण अध्याय पाठ109 श्लोक

अध्याय 8

श्लोक 8.312

क्षन्तव्यं प्रभुणा नित्यं क्षिपतां कार्यिणां नृणाम् ।बालवृद्धातुराणां च कुर्वता हितमात्मनः

kṣantavyaṃ prabhuṇā nityaṃ kṣipatāṃ kāryiṇāṃ nṛṇām | bālavṛddhāturāṇāṃ ca kurvatā hitamātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who desires his own welfare must always forgive litigants, infants, aged and sick men, who inveigh against him.

अध्याय 8

श्लोक 8.313

यः क्षिप्तो मर्षयत्यार्तैस्तेन स्वर्गे महीयते ।यस्त्वैश्वर्यान्न क्षमते नरकं तेन गच्छति

yaḥ kṣipto marṣayatyārtaistena svarge mahīyate | yastvaiśvaryānna kṣamate narakaṃ tena gacchati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who, being abused by men in pain, pardons (them), will in reward of that (act) be exalted in heaven; but he who, (proud) of his kingly state, forgives them not, will for that (reason) sink into hell.

अध्याय 8

श्लोक 8.314

राजा स्तेनेन गन्तव्यो मुक्तकेशेन धावता ।धीमता आचक्षाणेन तत्स्तेयमेवङ्कर्माऽस्मि शाधि माम्

rājā stenena gantavyo muktakeśena dhāvatā | dhīmatā ācakṣāṇena tatsteyamevaṅkarmā'smi śādhi mām

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A thief shall, running, approach the king, with flying hair, confessing that theft (and saying), 'Thus have I done, punish me;'

अध्याय 8

श्लोक 8.315

स्कन्धेनादाय मुसलं लगुडं वाऽपि खादिरम् ।मुशलं शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा

skandhenādāya musalaṃ laguḍaṃ vā'pi khādiram | muśalaṃ śaktiṃ cobhayatastīkṣṇāmāyasaṃ daṇḍameva vā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(And he must) carry on his shoulder a pestle, or a club of Khadira wood, or a spear sharp at both ends, or an iron staff.

अध्याय 8

श्लोक 8.316

शासनाद्वा विमोक्षाद्वा स्तेनः स्तेयाद्विमुच्यते ।अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्याप्नोति किल्बिषम्

śāsanādvā vimokṣādvā stenaḥ steyādvimucyate | aśāsitvā tu taṃ rājā stenasyāpnoti kilbiṣam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Whether he be punished or pardoned, the thief is freed from the (guilt of) theft; but the king, if he punishes not, takes upon himself the guilt of the thief.

अध्याय 8

श्लोक 8.317

अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्याऽपचारिणी ।गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्

annāde bhrūṇahā mārṣṭi patyau bhāryā'pacāriṇī | gurau śiṣyaśca yājyaśca steno rājani kilbiṣam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The killer of a learned Brahmana throws his guilt on him who eats his food, an adulterous wife on her (negligent) husband, a (sinning) pupil or sacrificer on (their negligent) teacher (or priest), a thief on the king (who pardons him).

अध्याय 8

श्लोक 8.318

राजभिः कृतदण्डास्तु कृत्वा पापानि मानवाः ।राजभिर्धृतदण्डास्तु निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा

rājabhiḥ kṛtadaṇḍāstu kṛtvā pāpāni mānavāḥ | rājabhirdhṛtadaṇḍāstu nirmalāḥ svargamāyānti santaḥ sukṛtino yathā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But men who have committed crimes and have been punished by the king, go to heaven, being pure like those who performed meritorious deeds.

अध्याय 8

श्लोक 8.319

यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेद्भिन्द्याच्च यः प्रपाम् ।स दण्डं प्राप्नुयान् माषं तच्च तस्मिन् समाहरेत्

yastu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpāddharedbhindyācca yaḥ prapām | sa daṇḍaṃ prāpnuyān māṣaṃ tacca tasmin samāharet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who steals the rope or the water-pot from a well, or damages a hut where water is distributed, shall pay one masha as a fine and restore the (article abstracted or damaged) in its (proper place).

अध्याय 8

श्लोक 8.320

धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतोऽभ्यधिकं वधः ।शेषेऽप्येकादशगुणं दाप्यस्तस्य च तद्धनम्

dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato'bhyadhikaṃ vadhaḥ | śeṣe'pyekādaśaguṇaṃ dāpyastasya ca taddhanam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On him who steals more than ten kumbhas of grain corporal punishment (shall be inflicted); in other cases he shall be fined eleven times as much, and shall pay to the (owner the value of his) property.

अध्याय 8

श्लोक 8.321

तथा धरिममेयानां शतादभ्यधिके वधः ।सुवर्णरजतादीनामुत्तमानां च वाससाम्

tathā dharimameyānāṃ śatādabhyadhike vadhaḥ | suvarṇarajatādīnāmuttamānāṃ ca vāsasām

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

So shall corporal punishment be inflicted for stealing more than a hundred (palas) of articles sold by the weight, (i.e.) of gold, silver, and so forth, and of most excellent clothes.

अध्याय 8

श्लोक 8.322

पञ्चाशतस्त्वभ्यधिके हस्तच्छेदनमिष्यते ।शेषे त्वेकादशगुणं मूल्याद्दण्डं प्रकल्पयेत्

pañcāśatastvabhyadhike hastacchedanamiṣyate | śeṣe tvekādaśaguṇaṃ mūlyāddaṇḍaṃ prakalpayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (stealing) more than fifty (palas) it is enacted that the hands (of the offender) shall be cut off; but in other cases, let him inflict a fine of eleven times the value.

अध्याय 8

श्लोक 8.323

पुरुषाणां कुलीनानां नारीणां च विशेषतः ।मुख्यानां चैव रत्नानां हरणे वधमर्हति

puruṣāṇāṃ kulīnānāṃ nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ | mukhyānāṃ caiva ratnānāṃ haraṇe vadhamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For stealing men of noble family and especially women and the most precious gems, (the offender) deserves corporal (or capital) punishment.

अध्याय 8

श्लोक 8.324

महापशूनां हरणे शस्त्राणामौषधस्य च ।कालमासाद्य कार्यं च दण्डं राजा प्रकल्पयेत्

mahāpaśūnāṃ haraṇe śastrāṇāmauṣadhasya ca | kālamāsādya kāryaṃ ca daṇḍaṃ rājā prakalpayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For stealing large animals, weapons, or medicines, let the king fix a punishment, after considering the time and the purpose (for which they were destined).

अध्याय 8

श्लोक 8.325

गोषु ब्राह्मणसंस्थासु छुरिकायाश्च भेदने ।खरिकायाश्च पशूनां हरणे चैव सद्यः कार्योऽर्धपादिकः

goṣu brāhmaṇasaṃsthāsu churikāyāśca bhedane | kharikāyāśca paśūnāṃ haraṇe caiva sadyaḥ kāryo'rdhapādikaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (stealing) cows belonging to Brahmanas, piercing (the nostrils of) a barren cow, and for stealing (other) cattle (belonging to Brahmanas, the offender) shall forthwith lose half his feet.

अध्याय 8

श्लोक 8.326

सूत्रकार्पासकिण्वानां गोमयस्य गुडस्य च ।दध्नः क्षीरस्य तक्रस्य पानीयस्य तृणस्य च

sūtrakārpāsakiṇvānāṃ gomayasya guḍasya ca | dadhnaḥ kṣīrasya takrasya pānīyasya tṛṇasya ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(For stealing) thread, cotton, drugs causing fermentation, cowdung, molasses, sour milk, sweet milk, butter-milk, water, or grass,

अध्याय 8

श्लोक 8.327

वेणुवैदलभाण्डानां लवणानां तथैव च ।मृण्मयानां च हरणे मृदो भस्मन एव च

veṇuvaidalabhāṇḍānāṃ lavaṇānāṃ tathaiva ca | mṛṇmayānāṃ ca haraṇe mṛdo bhasmana eva ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Vessels made of bamboo or other cane, salt of various kinds, earthen (vessels), earth and ashes,

अध्याय 8

श्लोक 8.328

मत्स्यानां पक्षिणां चैव तैलस्य च घृतस्य च ।मांसस्य मधुनश्चैव यच्चान्यत्पशुसम्भवम्

matsyānāṃ pakṣiṇāṃ caiva tailasya ca ghṛtasya ca | māṃsasya madhunaścaiva yaccānyatpaśusambhavam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Fish, birds, oil, clarified butter, meat, honey, and other things that come from beasts,

अध्याय 8

श्लोक 8.329

अन्येषां चैवमादीनां मद्यानामोदनस्य च ।चैवमादीनामद्यानाम् पक्वान्नानां च सर्वेषां तन्मुल्याद्द्विगुणो दमः

anyeṣāṃ caivamādīnāṃ madyānāmodanasya ca | caivamādīnāmadyānām pakvānnānāṃ ca sarveṣāṃ tanmulyāddviguṇo damaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Or other things of a similar kind, spirituous liquor, boiled rice, and every kind of cooked food, the fine (shall be) twice the value (of the stolen article).

अध्याय 8

श्लोक 8.330

पुष्पेषु हरिते धान्ये गुल्मवल्लीनगेषु च ।अन्येष्वपरिपूतेषु दण्डः स्यात्पञ्चकृष्णलः

puṣpeṣu harite dhānye gulmavallīnageṣu ca | anyeṣvaparipūteṣu daṇḍaḥ syātpañcakṛṣṇalaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For flowers, green corn, shrubs, creepers, trees, and other unhusked (grain) the fine (shall be) five krishnalas.

अध्याय 8

श्लोक 8.331

परिपूतेषु धान्येषु शाकमूलफलेषु च ।निरन्वये शतं दण्डः सान्वयेऽर्धशतं दमः

paripūteṣu dhānyeṣu śākamūlaphaleṣu ca | niranvaye śataṃ daṇḍaḥ sānvaye'rdhaśataṃ damaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For husked grain, vegetables, roots, and fruit the fine (shall be) one hundred (panas) if there is no connexion (between the owner and the thief), fifty (panas) if such a connexion exists.

अध्याय 8

श्लोक 8.332

स्यात्साहसं त्वन्वयवत्प्रसभं कर्म यत्कृतम् ।निरन्वयं भवेत्स्तेयं हृत्वाऽपव्ययते च यत्

syātsāhasaṃ tvanvayavatprasabhaṃ karma yatkṛtam | niranvayaṃ bhavetsteyaṃ hṛtvā'pavyayate ca yat

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

An offence (of this description), which is committed in the presence (of the owner) and with violence, will be robbery; if (it is committed) in his absence, it will be theft; likewise if (the possession of) anything is denied after it has been taken.

अध्याय 8

श्लोक 8.333

यस्त्वेतान्युपकॢप्तानि द्रव्याणि स्तेनयेन्नरः ।तमाद्यं दण्डयेद्राजा यश्चाग्निं चोरयेद्गृहात्

yastvetānyupakḷptāni dravyāṇi stenayennaraḥ | tamādyaṃ daṇḍayedrājā yaścāgniṃ corayedgṛhāt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On that man who may steal (any of) the above-mentioned articles, when they are prepared for (use), let the king inflict the first (or lowest) amercement; likewise on him who may steal (a sacred) fire out of the room (in which it is kept).

अध्याय 8

श्लोक 8.334

तं शतं येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते ।तत्तदेव हरेत्तस्य प्रत्यादेशाय पार्थिवः

taṃ śataṃ yena yena yathāṅgena steno nṛṣu viceṣṭate | tattadeva harettasya pratyādeśāya pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

With whatever limb a thief in any way commits (an offence) against men, even of that (the king) shall deprive him in order to prevent (a repetition of the crime).

अध्याय 8

श्लोक 8.335

पिताऽचार्यः सुहृत्माता भार्या पुत्रः पुरोहितः ।नादण्ड्यो नाम राज्ञोऽस्ति यः स्वधर्मे न तिष्ठति

pitā'cāryaḥ suhṛtmātā bhāryā putraḥ purohitaḥ | nādaṇḍyo nāma rājño'sti yaḥ svadharme na tiṣṭhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither a father, nor a teacher, nor a friend, nor a mother, nor a wife, nor a son, nor a domestic priest must be left unpunished by a king, if they do not keep within their duty.

अध्याय 8

श्लोक 8.336

कार्षापणं भवेद्दण्ड्यो यत्रान्यः प्राकृतो जनः ।तत्र राजा भवेद्दण्ड्यः सहस्रमिति धारणा

kārṣāpaṇaṃ bhaveddaṇḍyo yatrānyaḥ prākṛto janaḥ | tatra rājā bhaveddaṇḍyaḥ sahasramiti dhāraṇā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Where another common man would be fined one karshapana, the king shall be fined one thousand; that is the settled rule.

अध्याय 8

श्लोक 8.337

अष्टापाद्यं तु शूद्रस्य स्तेये भवति किल्बिषम् ।षोडशैव तु वैश्यस्य द्वात्रिंशत्क्षत्रियस्य च

aṣṭāpādyaṃ tu śūdrasya steye bhavati kilbiṣam | ṣoḍaśaiva tu vaiśyasya dvātriṃśatkṣatriyasya ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

In (a case of) theft the guilt of a Sudra shall be eightfold, that of a Vaisya sixteenfold, that of a Kshatriya two-and-thirtyfold,

अध्याय 8

श्लोक 8.338

ब्राह्मणस्य चतुःषष्टिः पूर्णं वाऽपि शतं भवेत् ।द्विगुणा वा चतुःषष्टिस्तद्दोषगुणविद्धि सः

brāhmaṇasya catuḥṣaṣṭiḥ pūrṇaṃ vā'pi śataṃ bhavet | dviguṇā vā catuḥṣaṣṭistaddoṣaguṇaviddhi saḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

That of a Brahmana sixty-fourfold, or quite a hundredfold, or (even) twice four-and-sixtyfold; (each of them) knowing the nature of the offence.

अध्याय 8

श्लोक 8.339

वानस्पत्यं मूलफलं दार्वग्न्यर्थं तथैव च ।तृणं च गोभ्यो ग्रासार्थमस्तेयं मनुरब्रवीत्

vānaspatyaṃ mūlaphalaṃ dārvagnyarthaṃ tathaiva ca | tṛṇaṃ ca gobhyo grāsārthamasteyaṃ manurabravīt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The taking of) roots and of fruit from trees, of wood for a (sacrificial) fire, and of grass for feeding cows, Manu has declared (to be) no theft.

अध्याय 8

श्लोक 8.340

योऽदत्तादायिनो हस्तात्लिप्सेत ब्राह्मणो धनम् ।याजनाध्यापनेनापि यथा स्तेनस्तथैव सः

yo'dattādāyino hastātlipseta brāhmaṇo dhanam | yājanādhyāpanenāpi yathā stenastathaiva saḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana, seeking to obtain property from a man who took what was not given to him, either by sacrificing for him or by teaching him, is even like a thief.

अध्याय 8

श्लोक 8.341

द्विजोऽध्वगः क्षीणवृत्तिर्द्वाविक्षू द्वे च मूलके ।आददानः परक्षेत्रात्न दण्डं दातुमर्हति

dvijo'dhvagaḥ kṣīṇavṛttirdvāvikṣū dve ca mūlake | ādadānaḥ parakṣetrātna daṇḍaṃ dātumarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A twice-born man, who is travelling and whose provisions are exhausted, shall not be fined, if he takes two stalks of sugar-cane or two (esculent) roots from the field of another man.

अध्याय 8

श्लोक 8.342

असंदितानां संदाता संदितानां च मोक्षकः ।दासाश्वरथहर्ता च प्राप्तः स्याच्चोरकिल्बिषम्

asaṃditānāṃ saṃdātā saṃditānāṃ ca mokṣakaḥ | dāsāśvarathahartā ca prāptaḥ syāccorakilbiṣam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who ties up unbound or sets free tied up (cattle of other men), he who takes a slave, a horse, or a carriage will have incurred the guilt of a thief.

अध्याय 8

श्लोक 8.343

अनेन विधिना राजा कुर्वाणः स्तेननिग्रहम् ।यशोऽस्मिन् प्राप्नुयात्लोके प्रेत्य चानुत्तमं सुखम्

anena vidhinā rājā kurvāṇaḥ stenanigraham | yaśo'smin prāpnuyātloke pretya cānuttamaṃ sukham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who punishes thieves according to these rules, will gain fame in this world and after death unsurpassable bliss.

अध्याय 8

श्लोक 8.344

ऐन्द्रं स्थानमभिप्रेप्सुर्यशश्चाक्षयमव्ययम् ।नोपेक्षेत क्षणमपि राजा साहसिकं नरम्

aindraṃ sthānamabhiprepsuryaśaścākṣayamavyayam | nopekṣeta kṣaṇamapi rājā sāhasikaṃ naram

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who desires to gain the throne of Indra and imperishable eternal fame, shall not, even for a moment, neglect (to punish) the man who commits violence.

अध्याय 8

श्लोक 8.345

वाग्दुष्टात्तस्कराच्चैव दण्डेनैव च हिंसतः ।साहसस्य नरः कर्ता विज्ञेयः पापकृत्तमः

vāgduṣṭāttaskarāccaiva daṇḍenaiva ca hiṃsataḥ | sāhasasya naraḥ kartā vijñeyaḥ pāpakṛttamaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who commits violence must be considered as the worst offender, (more wicked) than a defamer, than a thief, and than he who injures (another) with a staff.

अध्याय 8

श्लोक 8.346

साहसे वर्तमानं तु यो मर्षयति पार्थिवः ।स विनाशं व्रजत्याशु विद्वेषं चाधिगच्छति

sāhase vartamānaṃ tu yo marṣayati pārthivaḥ | sa vināśaṃ vrajatyāśu vidveṣaṃ cādhigacchati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But that king who pardons the perpetrator of violence quickly perishes and incurs hatred.

अध्याय 8

श्लोक 8.347

न मित्रकारणाद्राजा विपुलाद्वा धनागमात् ।समुत्सृजेत्साहसिकान् सर्वभूतभयावहान्

na mitrakāraṇādrājā vipulādvā dhanāgamāt | samutsṛjetsāhasikān sarvabhūtabhayāvahān

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither for friendship's sake, nor for the sake of great lucre, must a king let go perpetrators of violence, who cause terror to all creatures.

अध्याय 8

श्लोक 8.348

शस्त्रं द्विजातिभिर्ग्राह्यं धर्मो यत्रोपरुध्यते ।द्विजातीनां च वर्णानां विप्लवे कालकारिते

śastraṃ dvijātibhirgrāhyaṃ dharmo yatroparudhyate | dvijātīnāṃ ca varṇānāṃ viplave kālakārite

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Twice-born men may take up arms when (they are) hindered (in the fulfilment of their duties, when destruction (threatens) the twice-born castes (varna) in (evil) times,

अध्याय 8

श्लोक 8.349

आत्मनश्च परित्राणे दक्षिणानां च सङ्गरे ।स्त्रीविप्राभ्युपपत्तौ च घ्नन् धर्मेण न दुष्यति

ātmanaśca paritrāṇe dakṣiṇānāṃ ca saṅgare | strīviprābhyupapattau ca ghnan dharmeṇa na duṣyati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

In their own defence, in a strife for the fees of officiating priests, and in order to protect women and Brahmanas; he who (under such circumstances) kills in the cause of right, commits no sin.

अध्याय 8

श्लोक 8.350

गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् ।आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन्

guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam | ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvicārayan

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

One may slay without hesitation an assassin who approaches (with murderous intent), whether (he be one's) teacher, a child or an aged man, or a Brahmana deeply versed in the Vedas.

अध्याय 8

श्लोक 8.351

नाततायिवधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन ।प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा मन्युस्तं मन्युमृच्छति

nātatāyivadhe doṣo hanturbhavati kaścana | prakāśaṃ vā'prakāśaṃ vā manyustaṃ manyumṛcchati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

By killing an assassin the slayer incurs no guilt, whether (he does it) publicly or secretly; in that case fury recoils upon fury.

अध्याय 8

श्लोक 8.352

परदाराभिमर्शेषु प्रवृत्तान्नॄन् महीपतिः ।उद्वेजनकरैर्दण्डैश्छिन्नयित्वा प्रवासयेत्

paradārābhimarśeṣu pravṛttānnṝn mahīpatiḥ | udvejanakarairdaṇḍaiśchinnayitvā pravāsayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Men who commit adultery with the wives of others, the king shall cause to be marked by punishments which cause terror, and afterwards banish.

अध्याय 8

श्लोक 8.353

चिह्नयित्वा) तत्समुत्थो हि लोकस्य जायते वर्णसङ्करः ।येन मूलहरोऽधर्मः सर्वनाशाय कल्पते

cihnayitvā) tatsamuttho hi lokasya jāyate varṇasaṅkaraḥ | yena mūlaharo'dharmaḥ sarvanāśāya kalpate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For by (adultery) is caused a mixture of the castes (varna) among men; thence (follows) sin, which cuts up even the roots and causes the destruction of everything.

अध्याय 8

श्लोक 8.354

परस्य पत्न्या पुरुषः सम्भाषां योजयन् रहः ।पूर्वमाक्षारितो दोषैः प्राप्नुयात्पूर्वसाहसम्

parasya patnyā puruṣaḥ sambhāṣāṃ yojayan rahaḥ | pūrvamākṣārito doṣaiḥ prāpnuyātpūrvasāhasam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man formerly accused of (such) offences, who secretly converses with another man's wife, shall pay the first (or lowest) amercement.

अध्याय 8

श्लोक 8.355

यस्त्वनाक्षारितः पूर्वमभिभाषेत कारणात् ।न दोषं प्राप्नुयात्किं चिन्न हि तस्य व्यतिक्रमः

yastvanākṣāritaḥ pūrvamabhibhāṣeta kāraṇāt | na doṣaṃ prāpnuyātkiṃ cinna hi tasya vyatikramaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a man, not before accused, who (thus) speaks with (a woman) for some (reasonable) cause, shall not incur any guilt, since in him there is no transgression.

अध्याय 8

श्लोक 8.356

परस्त्रियं योऽभिवदेत्तीर्थेऽरण्ये वनेऽपि वा ।नदीनां वाऽपि सम्भेदे स सङ्ग्रहणमाप्नुयात्

parastriyaṃ yo'bhivadettīrthe'raṇye vane'pi vā | nadīnāṃ vā'pi sambhede sa saṅgrahaṇamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who addresses the wife of another man at a Tirtha, outside the village, in a forest, or at the confluence of rivers, suffer (the punishment for) adulterous acts (samgrahana).

अध्याय 8

श्लोक 8.357

उपचारक्रिया केलिः स्पर्शो भूषणवाससाम् ।उपकारक्रिया सह खट्वाऽसनं चैव सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम्

upacārakriyā keliḥ sparśo bhūṣaṇavāsasām | upakārakriyā saha khaṭvā'sanaṃ caiva sarvaṃ saṅgrahaṇaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Offering presents (to a woman), romping (with her), touching her ornaments and dress, sitting with her on a bed, all (these acts) are considered adulterous acts (samgrahana).

अध्याय 8

श्लोक 8.358

स्त्रियं स्पृशेददेशे यः स्पृष्टो वा मर्षयेत्तया ।परस्परस्यानुमते सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम्

striyaṃ spṛśedadeśe yaḥ spṛṣṭo vā marṣayettayā | parasparasyānumate sarvaṃ saṅgrahaṇaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If one touches a woman in a place (which ought) not (to be touched) or allows (oneself to be touched in such a spot), all (such acts done) with mutual consent are declared (to be) adulterous (samgrahana).

अध्याय 8

श्लोक 8.359

अब्राह्मणः सङ्ग्रहणे प्राणान्तं दण्डमर्हति ।चतुर्णामपि वर्णानां दारा रक्ष्यतमाः सदा

abrāhmaṇaḥ saṅgrahaṇe prāṇāntaṃ daṇḍamarhati | caturṇāmapi varṇānāṃ dārā rakṣyatamāḥ sadā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man who is not a Brahmana ought to suffer death for adultery (samgrahana); for the wives of all the four castes even must always be carefully guarded.

अध्याय 8

श्लोक 8.360

भिक्षुका बन्दिनश्चैव दीक्षिताः कारवस्तथा ।सम्भाषणं सह स्त्रीभिः कुर्युरप्रतिवारिताः

bhikṣukā bandinaścaiva dīkṣitāḥ kāravastathā | sambhāṣaṇaṃ saha strībhiḥ kuryuraprativāritāḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Mendicants, bards, men who have performed the initiatory ceremony of a Vedic sacrifice, and artisans are not prohibited from speaking to married women.

अध्याय 8

श्लोक 8.361

न सम्भाषां परस्त्रीभिः प्रतिषिद्धः समाचरेत् ।निषिद्धो भाषमाणस्तु सुवर्णं दण्डमर्हति

na sambhāṣāṃ parastrībhiḥ pratiṣiddhaḥ samācaret | niṣiddho bhāṣamāṇastu suvarṇaṃ daṇḍamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let no man converse with the wives of others after he has been forbidden (to do so); but he who converses (with them), in spite of a prohibition, shall be fined one suvarna.

अध्याय 8

श्लोक 8.362

नैष चारणदारेषु विधिर्नात्मोपजीविषु ।सज्जयन्ति हि ते नारीर्निगूढाश्चारयन्ति च

naiṣa cāraṇadāreṣu vidhirnātmopajīviṣu | sajjayanti hi te nārīrnigūḍhāścārayanti ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

This rule does not apply to the wives of actors and singers, nor (of) those who live on (the intrigues of) their own (wives); for such men send their wives (to others) or, concealing themselves, allow them to hold criminal intercourse.

अध्याय 8

श्लोक 8.363

किं चिदेव तु दाप्यः स्यात्सम्भाषां ताभिराचरन् ।प्रैष्यासु चैकभक्तासु रहः प्रव्रजितासु च

kiṃ cideva tu dāpyaḥ syātsambhāṣāṃ tābhirācaran | praiṣyāsu caikabhaktāsu rahaḥ pravrajitāsu ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Yet he who secretly converses with such women, or with female slaves kept by one (master), and with female ascetics, shall be compelled to pay a small fine.

अध्याय 8

श्लोक 8.364

प्रेष्यासु योऽकामां दूषयेत्कन्यां स सद्यो वधमर्हति ।सकामां दूषयंस्तुल्यो न वधं प्राप्नुयान्नरः

preṣyāsu yo'kāmāṃ dūṣayetkanyāṃ sa sadyo vadhamarhati | sakāmāṃ dūṣayaṃstulyo na vadhaṃ prāpnuyānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who violates an unwilling maiden shall instantly suffer corporal punishment; but a man who enjoys a willing maiden shall not suffer corporal punishment, if (his caste be) the same (as hers).

अध्याय 8

श्लोक 8.365

कन्यां भजन्तीमुत्कृष्टं न किं चिदपि दापयेत् ।जघन्यं सेवमानां तु संयतां वासयेद्गृहे

kanyāṃ bhajantīmutkṛṣṭaṃ na kiṃ cidapi dāpayet | jaghanyaṃ sevamānāṃ tu saṃyatāṃ vāsayedgṛhe

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

From a maiden who makes advances to a (man of) high (caste), he shall not take any fine; but her, who courts a (man of) low (caste), let him force to live confined in her house.

अध्याय 8

श्लोक 8.366

उत्तमां सेवमानस्तु जघन्यो वधमर्हति ।शुल्कं दद्यात्सेवमानः समामिच्छेत्पिता यदि

uttamāṃ sevamānastu jaghanyo vadhamarhati | śulkaṃ dadyātsevamānaḥ samāmicchetpitā yadi

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A (man of) low (caste) who makes love to a maiden (of) the highest (caste) shall suffer corporal punishment; he who addresses a maiden (on) equal (caste) shall pay the nuptial fee, if her father desires it.

अध्याय 8

श्लोक 8.367

अभिषह्य तु यः कन्यां कुर्याद्दर्पेण मानवः ।तस्याशु कर्त्ये अङ्गुल्यौ दण्डं चार्हति षट्शतम्

abhiṣahya tu yaḥ kanyāṃ kuryāddarpeṇa mānavaḥ | tasyāśu kartye aṅgulyau daṇḍaṃ cārhati ṣaṭśatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But if any man through insolence forcibly contaminates a maiden, two of his fingers shall be instantly cut off, and he shall pay a fine of six hundred (panas).

अध्याय 8

श्लोक 8.368

कर्त्या अङ्गुल्यो सकामां दूषयंस्तुल्यो नाङ्गुलिछेदमाप्नुयात् ।द्विशतं तु दमं दाप्यः प्रसङ्गविनिवृत्तये

kartyā aṅgulyo sakāmāṃ dūṣayaṃstulyo nāṅgulichedamāpnuyāt | dviśataṃ tu damaṃ dāpyaḥ prasaṅgavinivṛttaye

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man (of) equal (caste) who defiles a willing maiden shall not suffer the amputation of his fingers, but shall pay a fine of two hundred (panas) in order to deter him from a repetition (of the offence).

अध्याय 8

श्लोक 8.369

कन्यैव कन्यां या कुर्यात्तस्याः स्याद्द्विशतो दमः ।शुल्कं च द्विगुणं दद्यात्शिफाश्चैवाप्नुयाद्दश

kanyaiva kanyāṃ yā kuryāttasyāḥ syāddviśato damaḥ | śulkaṃ ca dviguṇaṃ dadyātśiphāścaivāpnuyāddaśa

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A damsel who pollutes (another) damsel must be fined two hundred (panas), pay the double of her (nuptial) fee, and receive ten (lashes with a) rod.

अध्याय 8

श्लोक 8.370

या तु कन्यां प्रकुर्यात्स्त्री सा सद्यो मौण्ड्यमर्हति ।अङ्गुल्योरेव वा छेदं खरेणोद्वहनं तथा

yā tu kanyāṃ prakuryātstrī sā sadyo mauṇḍyamarhati | aṅgulyoreva vā chedaṃ khareṇodvahanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a woman who pollutes a damsel shall instantly have (her head) shaved or two fingers cut off, and be made to ride (through the town) on a donkey.

अध्याय 8

श्लोक 8.371

भर्तारं लङ्घयेद्या तु स्त्री ज्ञातिगुणदर्पिता ।तां श्वभिः खादयेद्राजा संस्थाने बहुसंस्थिते

bhartāraṃ laṅghayedyā tu strī jñātiguṇadarpitā | tāṃ śvabhiḥ khādayedrājā saṃsthāne bahusaṃsthite

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a wife, proud of the greatness of her relatives or (her own) excellence, violates the duty which she owes to her lord, the king shall cause her to be devoured by dogs in a place frequented by many.

अध्याय 8

श्लोक 8.372

पुमांसं दाहयेत्पापं शयने तप्त आयसे ।अभ्यादध्युश्च काष्ठानि तत्र दह्येत पापकृत्

pumāṃsaṃ dāhayetpāpaṃ śayane tapta āyase | abhyādadhyuśca kāṣṭhāni tatra dahyeta pāpakṛt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him cause the male offender to be burnt on a red-hot iron bed; they shall put logs under it, (until) the sinner is burned (to death).

अध्याय 8

श्लोक 8.373

संवत्सराभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो दमः ।संवत्सरेऽभिशस्तस्य व्रात्यया सह संवासे चाण्डाल्या तावदेव तु

saṃvatsarābhiśastasya duṣṭasya dviguṇo damaḥ | saṃvatsare'bhiśastasya vrātyayā saha saṃvāse cāṇḍālyā tāvadeva tu

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On a man (once) convicted, who is (again) accused within a year, a double fine (must be inflicted); even thus (must the fine be doubled) for (repeated) intercourse with a Vratya and a Kandali.

अध्याय 8

श्लोक 8.374

शूद्रो गुप्तमगुप्तं वा द्वैजातं वर्णमावसन् ।अगुप्तमङ्गसर्वस्वैर्गुप्तं सर्वेण हीयते

śūdro guptamaguptaṃ vā dvaijātaṃ varṇamāvasan | aguptamaṅgasarvasvairguptaṃ sarveṇa hīyate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Sudra who has intercourse with a woman of a twice-born caste (varna), guarded or unguarded, (shall be punished in the following manner): if she was unguarded, he loses the part (offending) and all his property; if she was guarded, everything (even his life).

अध्याय 8

श्लोक 8.375

अङ्गसर्वस्वी वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात्संवत्सरनिरोधतः ।सहस्रं क्षत्रियो दण्ड्यो मौण्ड्यं मूत्रेण चार्हति

aṅgasarvasvī vaiśyaḥ sarvasvadaṇḍaḥ syātsaṃvatsaranirodhataḥ | sahasraṃ kṣatriyo daṇḍyo mauṇḍyaṃ mūtreṇa cārhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(For intercourse with a guarded Brahmana a Vaisya shall forfeit all his property after imprisonment for a year; a Kshatriya shall be fined one thousand (panas) and be shaved with the urine (of an ass).

अध्याय 8

श्लोक 8.376

ब्राह्मणीं यद्यगुप्तां तु गच्छेतां वैश्यपार्थिवौ ।वैश्यं पञ्चशतं कुर्यात्क्षत्रियं तु सहस्रिणम्

brāhmaṇīṃ yadyaguptāṃ tu gacchetāṃ vaiśyapārthivau | vaiśyaṃ pañcaśataṃ kuryātkṣatriyaṃ tu sahasriṇam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a Vaisya or a Kshatriya has connexion with an unguarded Brahmana, let him fine the Vaisya five hundred (panas) and the Kshatriya one thousand.

अध्याय 8

श्लोक 8.377

उभावपि तु तावेव ब्राह्मण्या गुप्तया सह ।विप्लुतौ शूद्रवद्दण्ड्यौ दग्धव्यौ वा कटाग्निना

ubhāvapi tu tāveva brāhmaṇyā guptayā saha | viplutau śūdravaddaṇḍyau dagdhavyau vā kaṭāgninā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But even these two, if they offend with a Brahmani (not only) guarded (but the wife of an eminent man), shall be punished like a Sudra or be burnt in a fire of dry grass.

अध्याय 8

श्लोक 8.378

सहस्रं ब्राह्मणो दण्ड्यो गुप्तां विप्रां बलाद्व्रजन् ।शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादिच्छन्त्या सह सङ्गतः

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍyo guptāṃ viprāṃ balādvrajan | śatāni pañca daṇḍyaḥ syādicchantyā saha saṅgataḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who carnally knows a guarded Brahmani against her will, shall be fined one thousand (panas); but he shall be made to pay five hundred, if he had connexion with a willing one.

अध्याय 8

श्लोक 8.379

मौण्ड्यं प्राणान्तिकं दण्डो ब्राह्मणस्य विधीयते ।प्राणान्तको इतरेषां तु वर्णानां दण्डः प्राणान्तिको भवेत्

mauṇḍyaṃ prāṇāntikaṃ daṇḍo brāhmaṇasya vidhīyate | prāṇāntako itareṣāṃ tu varṇānāṃ daṇḍaḥ prāṇāntiko bhavet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Tonsure (of the head) is ordained for a Brahmana (instead of) capital punishment; but (men of) other castes shall suffer capital punishment.

अध्याय 8

श्लोक 8.380

प्राणान्तको न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेष्वपि स्थितम् ।राष्ट्रादेनं बहिः कुर्यात्समग्रधनमक्षतम्

prāṇāntako na jātu brāhmaṇaṃ hanyātsarvapāpeṣvapi sthitam | rāṣṭrādenaṃ bahiḥ kuryātsamagradhanamakṣatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him never slay a Brahmana, though he have committed all (possible) crimes; let him banish such an (offender), leaving all his property (to him) and (his body) unhurt.

अध्याय 8

श्लोक 8.381

न ब्राह्मणवधाद्भूयानधर्मो विद्यते भुवि ।तस्मादस्य वधं राजा मनसाऽपि न चिन्तयेत्

na brāhmaṇavadhādbhūyānadharmo vidyate bhuvi | tasmādasya vadhaṃ rājā manasā'pi na cintayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

No greater crime is known on earth than slaying a Brahmana; a king, therefore, must not even conceive in his mind the thought of killing a Brahmana.

अध्याय 8

श्लोक 8.382

वैश्यश्चेत्क्षत्रियां गुप्तां वैश्यां वा क्षत्रियो व्रजेत् ।यो ब्राह्मण्यामगुप्तायां तावुभौ दण्डमर्हतः

vaiśyaścetkṣatriyāṃ guptāṃ vaiśyāṃ vā kṣatriyo vrajet | yo brāhmaṇyāmaguptāyāṃ tāvubhau daṇḍamarhataḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a Vaisya approaches a guarded female of the Kshatriya caste, or a Kshatriya a (guarded) Vaisya woman, they both deserve the same punishment as in the case of an unguarded Brahmana female.

अध्याय 8

श्लोक 8.383

सहस्रं ब्राह्मणो दण्डं दाप्यो गुप्ते तु ते व्रजन् ।शूद्रायां क्षत्रियविशोः साहस्रो वै भवेद्दमः

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍaṃ dāpyo gupte tu te vrajan | śūdrāyāṃ kṣatriyaviśoḥ sāhasro vai bhaveddamaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana shall be compelled to pay a fine of one thousand (panas) if he has intercourse with guarded (females of) those two (castes); for (offending with) a (guarded) Sudra female a fine of one thousand (panas shall be inflicted) on a Kshatriya or a Vaisya.

अध्याय 8

श्लोक 8.384

शूद्राया क्षत्रियायामगुप्तायां वैश्ये पञ्चशतं दमः ।मूत्रेण मौण्ड्यमिच्छेत्तु क्षत्रियो दण्डमेव वा

śūdrāyā kṣatriyāyāmaguptāyāṃ vaiśye pañcaśataṃ damaḥ | mūtreṇa mauṇḍyamicchettu kṣatriyo daṇḍameva vā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (intercourse with) an unguarded Kshatriya a fine of five hundred (panas shall fall) on a Vaisya; but (for the same offence) a Kshatriya shall be shaved with the urine (of a donkey) or (pay) the same fine.

अध्याय 8

श्लोक 8.385

ऋच्छेत्तु अगुप्ते क्षत्रियावैश्ये शूद्रां वा ब्राह्मणो व्रजन् ।शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यात्सहस्रं त्वन्त्यजस्त्रियम्

ṛcchettu agupte kṣatriyāvaiśye śūdrāṃ vā brāhmaṇo vrajan | śatāni pañca daṇḍyaḥ syātsahasraṃ tvantyajastriyam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who approaches unguarded females (of the) Kshatriya or Vaisya (castes), or a Sudra female, shall be fined five hundred (panas); but (for intercourse with) a female (of the) lowest (castes), one thousand.

अध्याय 8

श्लोक 8.386

यस्य स्तेनः पुरे नास्ति नान्यस्त्रीगो न दुष्टवाक् ।न साहसिकदण्डघ्नो स राजा शक्रलोकभाक्

yasya stenaḥ pure nāsti nānyastrīgo na duṣṭavāk | na sāhasikadaṇḍaghno sa rājā śakralokabhāk

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

That king in whose town lives no thief, no adulterer, no defamer, no man guilty of violence, and no committer of assaults, attains the world of Sakra (Indra).

अध्याय 8

श्लोक 8.387

एतेषां निग्रहो राज्ञः पञ्चानां विषये स्वके ।सांराज्यकृत्सजात्येषु लोके चैव यशस्करः

eteṣāṃ nigraho rājñaḥ pañcānāṃ viṣaye svake | sāṃrājyakṛtsajātyeṣu loke caiva yaśaskaraḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The suppression of those five in his dominions secures to a king paramount sovereignty among his peers and fame in the world.

अध्याय 8

श्लोक 8.388

ऋत्विजं यस्त्यजेद्याज्यो याज्यं चर्त्विक्त्यजेद्यदि ।शक्तं कर्मण्यदुष्टं च तयोर्दण्डः शतं शतम्

ṛtvijaṃ yastyajedyājyo yājyaṃ cartviktyajedyadi | śaktaṃ karmaṇyaduṣṭaṃ ca tayordaṇḍaḥ śataṃ śatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A sacrificer who forsakes an officiating priest, and an officiating priest who forsakes a sacrificer, (each being) able to perform his work and not contaminated (by grievous crimes), must each be fined one hundred (panas).

अध्याय 8

श्लोक 8.389

न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस्त्यागमर्हति ।त्यजन्नपतितानेतान् राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट्

na mātā na pitā na strī na putrastyāgamarhati | tyajannapatitānetān rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither a mother, nor a father, nor a wife, nor a son shall be cast off; he who casts them off, unless guilty of a crime causing loss of caste, shall be fined six hundred (panas).

अध्याय 8

श्लोक 8.390

आश्रमेषु द्विजातीनां कार्ये विवदतां मिथः ।न विब्रूयान्नृपो धर्मं चिकीर्षन् हितमात्मनः

āśrameṣu dvijātīnāṃ kārye vivadatāṃ mithaḥ | na vibrūyānnṛpo dharmaṃ cikīrṣan hitamātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If twice-born men dispute among each other concerning the duty of the orders, a king who desires his own welfare should not (hastily) decide (what is) the law.

अध्याय 8

श्लोक 8.391

यथार्हमेतानभ्यर्च्य ब्राह्मणैः सह पार्थिवः ।सान्त्वेन प्रशमय्यादौ स्वधर्मं प्रतिपादयेत्

yathārhametānabhyarcya brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ | sāntvena praśamayyādau svadharmaṃ pratipādayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Having shown them due honor, he should, with (the assistance of) Brahmanas, first soothe them by gentle (speech) and afterwards teach them their duty.

अध्याय 8

श्लोक 8.392

प्रतिवेश्यानुवेश्यौ च कल्याणे विंशतिद्विजे ।अर्हावभोजयन् विप्रो दण्डमर्हति माषकम्

prativeśyānuveśyau ca kalyāṇe viṃśatidvije | arhāvabhojayan vipro daṇḍamarhati māṣakam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who does not invite his next neighbour and his neighbour next but one, (though) both (he) worthy (of the honour), to a festival at which twenty Brahmanas are entertained, is liable to a fine of one masha.

अध्याय 8

श्लोक 8.393

श्रोत्रियः श्रोत्रियं साधुं भूतिकृत्येष्वभोजयन् ।तदन्नं द्विगुणं दाप्यो हिरण्यं चैव माषकम्

śrotriyaḥ śrotriyaṃ sādhuṃ bhūtikṛtyeṣvabhojayan | tadannaṃ dviguṇaṃ dāpyo hiraṇyaṃ caiva māṣakam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Srotriya who does not entertain a virtuous Srotriya at auspicious festive rites, shall be made to pay him twice (the value of) the meal and a masha of gold (as a fine to the king).

अध्याय 8

श्लोक 8.394

हैरण्यं अन्धो जडः पीठसर्पी सप्तत्या स्थविरश्च यः ।श्रोत्रियेषूपकुर्वंश्च न दाप्याः केन चित्करम्

hairaṇyaṃ andho jaḍaḥ pīṭhasarpī saptatyā sthaviraśca yaḥ | śrotriyeṣūpakurvaṃśca na dāpyāḥ kena citkaram

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A blind man, an idiot, (a cripple) who moves with the help of a board, a man full seventy years old, and he who confers benefits on Srotriyas, shall not be compelled by any (king) to pay a tax.

अध्याय 8

श्लोक 8.395

श्रोत्रियं व्याधितार्तौ च बालवृद्धावकिञ्चनम् ।महाकुलीनमार्यं च राजा सम्पूजयेत्सदा

śrotriyaṃ vyādhitārtau ca bālavṛddhāvakiñcanam | mahākulīnamāryaṃ ca rājā sampūjayetsadā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king always treat kindly a Srotriya, a sick or distressed man, an infant and an aged or indigent man, a man of high birth, and an honourable man (Arya).

अध्याय 8

श्लोक 8.396

शाल्मलीफलके श्लक्ष्णे नेनिज्यान्नेजकः शनैः ।न च वासांसि वासोभिर्निर्हरेन्न च वासयेत्

śālmalīphalake ślakṣṇe nenijyānnejakaḥ śanaiḥ | na ca vāsāṃsi vāsobhirnirharenna ca vāsayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A washerman shall wash (the clothes of his employers) gently on a smooth board of Salmaliwood he shall not return the clothes (of one person) for those (of another), nor allow anybody (but the owner) to wear them.

अध्याय 8

श्लोक 8.397

तन्तुवायो दशपलं दद्यादेकपलाधिकम् ।अतोऽन्यथा वर्तमानो दाप्यो द्वादशकं दमम्

tantuvāyo daśapalaṃ dadyādekapalādhikam | ato'nyathā vartamāno dāpyo dvādaśakaṃ damam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A weaver (who has received) ten palas (of thread), shall return (cloth weighing) one pala more; he who acts differently shall be compelled to pay a fine of twelve (panas).

अध्याय 8

श्लोक 8.398

शुल्कस्थानेषु कुशलाः सर्वपण्यविचक्षणाः ।कुर्युरर्घं यथापण्यं ततो विंशं नृपो हरेत्

śulkasthāneṣu kuśalāḥ sarvapaṇyavicakṣaṇāḥ | kuryurarghaṃ yathāpaṇyaṃ tato viṃśaṃ nṛpo haret

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king take one-twentieth of that (amount) which men, well acquainted with the settlement of tolls and duties (and) skilful in (estimating the value of) all kinds of merchandise, may fix as the value for each saleable commodity.

अध्याय 8

श्लोक 8.399

राज्ञः प्रख्यातभाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च ।ताणि निर्हरतो लोभात्सर्वहारं हरेन्नृपः

rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni pratiṣiddhāni yāni ca | tāṇi nirharato lobhātsarvahāraṃ harennṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king confiscate the whole property of (a trader) who out of greed exports goods of which the king has a monopoly or (the export of which is) forbidden.

अध्याय 8

श्लोक 8.400

शुल्कस्थानं परिहरन्नकाले क्रयविक्रयी ।मिथ्यावादी च सङ्ख्याने दाप्योऽष्टगुणमत्ययम्

śulkasthānaṃ pariharannakāle krayavikrayī | mithyāvādī ca saṅkhyāne dāpyo'ṣṭaguṇamatyayam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who avoids a custom-house (or a toll), he who buys or sells at an improper time, or he who makes a false statement in enumerating (his goods), shall be fined eight times (the amount of duty) which he tried to evade.

अध्याय 8

श्लोक 8.401

आगमं निर्गमं स्थानं तथा वृद्धिक्षयावुभौ ।विचार्य सर्वपण्यानां कारयेत्क्रयविक्रयौ

āgamaṃ nirgamaṃ sthānaṃ tathā vṛddhikṣayāvubhau | vicārya sarvapaṇyānāṃ kārayetkrayavikrayau

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let (the king) fix (the rates for) the purchase and sale of all marketable goods, having (duly) considered whence they come, whither they go, how long they have been kept, the (probable) profit and the (probable) outlay.

अध्याय 8

श्लोक 8.402

पञ्चरात्रे पञ्चरात्रे पक्षे पक्षेऽथ वा गते ।कुर्वीत चैषां प्रत्यक्षमर्घसंस्थापनं नृपः

pañcarātre pañcarātre pakṣe pakṣe'tha vā gate | kurvīta caiṣāṃ pratyakṣamarghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Once in five nights, or at the close of each fortnight, let the king publicly settle the prices for the (merchants).

अध्याय 8

श्लोक 8.403

तुलामानं प्रतीमानं सर्वं च स्यात्सुलक्षितम् ।षट्सु षट्सु च मासेषु पुनरेव परीक्षयेत्

tulāmānaṃ pratīmānaṃ sarvaṃ ca syātsulakṣitam | ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu punareva parīkṣayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

All weights and measures must be duly marked, and once in six months let him re-examine them.

अध्याय 8

श्लोक 8.404

पणं यानं तरे दाप्यं पौरुषोऽर्धपणं तरे ।पादं पशुश्च योषित्च पादार्धं रिक्तकः पुमान्

paṇaṃ yānaṃ tare dāpyaṃ pauruṣo'rdhapaṇaṃ tare | pādaṃ paśuśca yoṣitca pādārdhaṃ riktakaḥ pumān

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

At a ferry an (empty) cart shall be made to pay one pana, a man's (load) half a pana, an animal and a woman one quarter of a (pana), an unloaded man one-half of a quarter.

अध्याय 8

श्लोक 8.405

पादे भाण्डपूर्णानि यानानि तार्यं दाप्यानि सारतः ।रिक्तभाण्डानि यत्किं चित्पुमांसश्चपरिच्छदाः

pāde bhāṇḍapūrṇāni yānāni tāryaṃ dāpyāni sārataḥ | riktabhāṇḍāni yatkiṃ citpumāṃsaścaparicchadāḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Carts (laden) with vessels full (of merchandise) shall be made to pay toll at a ferry according to the value (of the goods), empty vessels and men without luggage some trifle.

अध्याय 8

श्लोक 8.406

दीर्घाध्वनि यथादेशं यथाकालं तरो भवेत् ।नदीतीरेषु तद्विद्यात्समुद्रे नास्ति लक्षणम्

dīrghādhvani yathādeśaṃ yathākālaṃ taro bhavet | nadītīreṣu tadvidyātsamudre nāsti lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For a long passage the boat-hire must be proportioned to the places and times; know that this (rule refers) to (passages along) the banks of rivers; at sea there is no settled (freight).

अध्याय 8

श्लोक 8.407

गर्भिणी तु द्विमासादिस्तथा प्रव्रजितो मुनिः ।ब्राह्मणा लिङ्गिनश्चैव न दाप्यास्तारिकं तरे

garbhiṇī tu dvimāsādistathā pravrajito muniḥ | brāhmaṇā liṅginaścaiva na dāpyāstārikaṃ tare

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a woman who has been pregnant two months or more, an ascetic, a hermit in the forest, and Brahmanas who are students of the Veda, shall not be made to pay toll at a ferry.

अध्याय 8

श्लोक 8.408

यन्नावि किं चिद्दाशानां विशीर्येतापराधतः ।तद्दाशैरेव दातव्यं समागम्य स्वतोऽंशतः

yannāvi kiṃ ciddāśānāṃ viśīryetāparādhataḥ | taddāśaireva dātavyaṃ samāgamya svato'ṃśataḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Whatever may be damaged in a boat by the fault of the boatmen, that shall be made good by the boatmen collectively, (each paying) his share.

अध्याय 8

श्लोक 8.409

एष नौयायिनामुक्तो व्यवहारस्य निर्णयः ।दाशापराधतस्तोये दैविके नास्ति निग्रहः

eṣa nauyāyināmukto vyavahārasya nirṇayaḥ | dāśāparādhatastoye daivike nāsti nigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

This decision in suits (brought) by passengers (holds good only) in case the boatmen are culpably negligent on the water; in the case of (an accident) caused by (the will of) the gods, no fine can be (inflicted on them).

अध्याय 8

श्लोक 8.410

वाणिज्यं कारयेद्वैश्यं कुसीदं कृषिमेव च ।पशूनां रक्षणं चैव दास्यं शूद्रं द्विजन्मनाम्

vāṇijyaṃ kārayedvaiśyaṃ kusīdaṃ kṛṣimeva ca | paśūnāṃ rakṣaṇaṃ caiva dāsyaṃ śūdraṃ dvijanmanām

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The king) should order a Vaisya to trade, to lend money, to cultivate the land, or to tend cattle, and a Sudra to serve the twice-born castes

अध्याय 8

श्लोक 8.411

क्षत्रियं चैव वैश्यं च ब्राह्मणो वृत्तिकर्शितौ ।बिभृयादानृशंस्येन स्वानि कर्माणि कारयेत्

kṣatriyaṃ caiva vaiśyaṃ ca brāhmaṇo vṛttikarśitau | bibhṛyādānṛśaṃsyena svāni karmāṇi kārayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(Some wealthy) Brahmana shall compassionately support both a Kshatriya and a Vaisya, if they are distressed for a livelihood, employing them on work (which is suitable for) their (castes).

अध्याय 8

श्लोक 8.412

दास्यं तु कारयन्लोभाद्ब्राह्मणः संस्कृतान् द्विजान् ।अनिच्छतः प्राभवत्याद्राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट्

dāsyaṃ tu kārayanlobhādbrāhmaṇaḥ saṃskṛtān dvijān | anicchataḥ prābhavatyādrājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a Brahmana who, because he is powerful, out of greed makes initiated (men of the) twice-born (castes) against their will do the work of slaves, shall be fined by the king six hundred (panas).

अध्याय 8

श्लोक 8.413

शूद्रं तु कारयेद्दास्यं क्रीतमक्रीतमेव वा ।दास्यायैव हि सृष्टोऽसौ ब्राह्मणस्य स्वयम्भुवा

śūdraṃ tu kārayeddāsyaṃ krītamakrītameva vā | dāsyāyaiva hi sṛṣṭo'sau brāhmaṇasya svayambhuvā

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a Sudra, whether bought or unbought, he may compel to do servile work; for he was created by the Self-existent (Svayambhu) to be the slave of a Brahmana.

अध्याय 8

श्लोक 8.414

न स्वामिना निसृष्टोऽपि शूद्रो दास्याद्विमुच्यते ।निसर्गजं हि तत्तस्य कस्तस्मात्तदपोहति

na svāminā nisṛṣṭo'pi śūdro dāsyādvimucyate | nisargajaṃ hi tattasya kastasmāttadapohati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Sudra, though emancipated by his master, is not released from servitude; since that is innate in him, who can set him free from it?

अध्याय 8

श्लोक 8.415

ध्वजाहृतो भक्तदासो गृहजः क्रीतदत्त्रिमौ ।पैत्रिको दण्डदासश्च सप्तैते दासयोनयः

dhvajāhṛto bhaktadāso gṛhajaḥ krītadattrimau | paitriko daṇḍadāsaśca saptaite dāsayonayaḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

There are slaves of seven kinds, (viz.) he who is made a captive under a standard, he who serves for his daily food, he who is born in the house, he who is bought and he who is given, he who is inherited from ancestors, and he who is enslaved by way of punishment.

अध्याय 8

श्लोक 8.416

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः ।यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम्

bhāryā putraśca dāsaśca traya evādhanāḥ smṛtāḥ | yatte samadhigacchanti yasya te tasya taddhanam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A wife, a son, and a slave, these three are declared to have no property; the wealth which they earn is (acquired) for him to whom they belong.

अध्याय 8

श्लोक 8.417

विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद्द्रव्योपादानमाचरेत् ।न हि तस्यास्ति किं चित्स्वं भर्तृहार्यधनो हि सः

visrabdhaṃ brāhmaṇaḥ śūdrāddravyopādānamācaret | na hi tasyāsti kiṃ citsvaṃ bhartṛhāryadhano hi saḥ

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana may confidently seize the goods of (his) Sudra (slave); for, as that (slave) can have no property, his master may take his possessions.

अध्याय 8

श्लोक 8.418

वैश्यशूद्रौ प्रयत्नेन स्वानि कर्माणि कारयेत् ।तौ हि च्युतौ स्वकर्मभ्यः क्षोभयेतामिदं जगत्

vaiśyaśūdrau prayatnena svāni karmāṇi kārayet | tau hi cyutau svakarmabhyaḥ kṣobhayetāmidaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The king) should carefully compel Vaisyas and Sudra to perform the work (prescribed) for them; for if these two (castes) swerved from their duties, they would throw this (whole) world into confusion.

अध्याय 8

श्लोक 8.419

अहन्यहन्यवेक्षेत कर्मान्तान् वाहनानि च ।आयव्ययौ च नियतावाकरान् कोशमेव च

ahanyahanyavekṣeta karmāntān vāhanāni ca | āyavyayau ca niyatāvākarān kośameva ca

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him daily look after the completion of his undertakings, his beasts of burden, and carriages, (the collection of) his revenues and the disbursements, his mines and his treasury.

अध्याय 8

श्लोक 8.420

एवं सर्वानिमान् राजा व्यवहारान् समापयन् ।व्यपोह्य किल्बिषं सर्वं प्राप्नोति परमां गतिम्

evaṃ sarvānimān rājā vyavahārān samāpayan | vyapohya kilbiṣaṃ sarvaṃ prāpnoti paramāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who thus brings to a conclusion. all the legal business enumerated above, and removes all sin, reaches the highest state (of bliss).

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_dharma/manusmRRiti.itx · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।