Manusmriti
9
अध्याय 9 / 12

Adhyāya 9

336 श्लोकभाग 3/4 · श्लोक 9.190–9.302

पूर्ण अध्याय पाठ113 श्लोक

अध्याय 9

श्लोक 9.190

संस्थितस्यानपत्यस्य सगोत्रात्पुत्रमाहरेत् ॥ तत्र यद्रिक्थजातं स्यात्तत्तस्मिन् प्रतिपादयेत्

saṃsthitasyānapatyasya sagotrātputramāharet || tatra yadrikthajātaṃ syāttattasmin pratipādayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(If the widow) of (a man) who died without leaving issue, raises up to him a son by a member of the family (Sagotra), she shall deliver to that (son) the whole property which belonged to the (deceased).

अध्याय 9

श्लोक 9.191

द्वौ तु यौ विवदेयातां द्वाभ्यां जातौ स्त्रिया धने ।तयोर्यद्यस्य पित्र्यं स्यात्तत्स गृह्णीत नैतरः

dvau tu yau vivadeyātāṃ dvābhyāṃ jātau striyā dhane | tayoryadyasya pitryaṃ syāttatsa gṛhṇīta naitaraḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if two (sons), begotten by two (different men), contend for the property (in the hands) of their mother, each shall take, to the exclusion of the other, what belonged to his father.

अध्याय 9

श्लोक 9.192

जनन्यां संस्थितायां तु समं सर्वे सहोदराः ।भजेरन् मातृकं रिक्थं भगिन्यश्च सनाभयः

jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu samaṃ sarve sahodarāḥ | bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ bhaginyaśca sanābhayaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But when the mother has died, all the uterine brothers and the uterine sisters shall equally divide the mother's estate.

अध्याय 9

श्लोक 9.193

यास्तासां स्युर्दुहितरस्तासामपि यथार्हतः ।मातामह्या धनात्किं चित्प्रदेयं प्रीतिपूर्वकम्

yāstāsāṃ syurduhitarastāsāmapi yathārhataḥ | mātāmahyā dhanātkiṃ citpradeyaṃ prītipūrvakam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Even to the daughters of those (daughters) something should be given, as is seemly, out of the estate of their maternal grandmother, on the score of affection.

अध्याय 9

श्लोक 9.194

अध्यग्न्यध्यावाहनिकं दत्तं च प्रीतिकर्मणि ।भ्रातृमातृपितृप्राप्तं षड् विधं स्त्रीधनं स्मृतम्

adhyagnyadhyāvāhanikaṃ dattaṃ ca prītikarmaṇi | bhrātṛmātṛpitṛprāptaṃ ṣaḍ vidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

What (was given) before the (nuptial) fire, what (was given) on the bridal procession, what was given in token of love, and what was received from her brother, mother, or father, that is called the sixfold property of a woman.

अध्याय 9

श्लोक 9.195

अन्वाधेयं च यद्दत्तं पत्या प्रीतेन चैव यत् ।पत्यौ जीवति वृत्तायाः प्रजायास्तद्धनं भवेत्

anvādheyaṃ ca yaddattaṃ patyā prītena caiva yat | patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyāstaddhanaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(Such property), as well as a gift subsequent and what was given (to her) by her affectionate husband, shall go to her offspring, (even) if she dies in the lifetime of her husband.

अध्याय 9

श्लोक 9.196

ब्राह्मदैवार्षगान्धर्वप्राजापत्येषु यद्वसु ।अप्रजायामतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते

brāhmadaivārṣagāndharvaprājāpatyeṣu yadvasu | aprajāyāmatītāyāṃ bhartureva tadiṣyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

It is ordained that the property (of a woman married) according to the Brahma, the Daiva, the Arsha, the Gandharva, or the Pragapatya rite (shall belong) to her husband alone, if she dies without issue.

अध्याय 9

श्लोक 9.197

यत्त्वस्याः स्याद्धनं दत्तं विवाहेष्वासुरादिषु ।अप्रजायामतीतायां मातापित्रोस्तदिष्यते

yattvasyāḥ syāddhanaṃ dattaṃ vivāheṣvāsurādiṣu | aprajāyāmatītāyāṃ mātāpitrostadiṣyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But it is prescribed that the property which may have been given to a (wife) on an Asura marriage or (one of the) other (blamable marriages, shall go) to her mother and to her father, if she dies without issue.

अध्याय 9

श्लोक 9.198

स्त्रियां तु यद्भवेद्वित्तं पित्रा दत्तं कथं चन ।ब्राह्मणी तधरेत्कन्या तदपत्यस्य वा भवेत्

striyāṃ tu yadbhavedvittaṃ pitrā dattaṃ kathaṃ cana | brāhmaṇī tadharetkanyā tadapatyasya vā bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever property may have been given by her father to a wife (who has co-wives of different castes), that the daughter (of the) Brahmani (wife) shall take, or that (daughter's) issue.

अध्याय 9

श्लोक 9.199

न निर्हारं स्त्रियः कुर्युः कुटुम्बाद्बहुमध्यगात् ।स्वकादपि च वित्ताधि स्वस्य भर्तुरनाज्ञया

na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ kuṭumbādbahumadhyagāt | svakādapi ca vittādhi svasya bharturanājñayā

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Women should never make a hoard from (the property of) their families which is common to many, nor from their own (husbands' particular) property without permission.

अध्याय 9

श्लोक 9.200

पत्यौ जीवति यः स्त्रीभिरलङ्कारो धृतो भवेत् ।न तं भजेरन् दायादा भजमानाः पतन्ति ते

patyau jīvati yaḥ strībhiralaṅkāro dhṛto bhavet | na taṃ bhajeran dāyādā bhajamānāḥ patanti te

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The ornaments which may have been worn by women during their husbands' lifetime, his heirs shall not divide; those who divide them become outcasts.

अध्याय 9

श्लोक 9.201

अनंशौ क्लीबपतितौ जात्यन्धबधिरौ तथा ।उन्मत्तजडमूकाश्च ये च के चिन्निरिन्द्रियाः

anaṃśau klībapatitau jātyandhabadhirau tathā | unmattajaḍamūkāśca ye ca ke cinnirindriyāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Eunuchs and outcasts, (persons) born blind or deaf, the insane, idiots and the dumb, as well as those deficient in any organ (of action or sensation), receive no share.

अध्याय 9

श्लोक 9.202

सर्वेषामपि तु न्याय्यं दातुं शक्त्या मनीषिणा ।ग्रासाच्छादनमत्यन्तं पतितो ह्यददद्भवेत्

sarveṣāmapi tu nyāyyaṃ dātuṃ śaktyā manīṣiṇā | grāsācchādanamatyantaṃ patito hyadadadbhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But it is just that (a man) who knows (the law) should give even to all of them food and raiment without stint, according to his ability; he who gives it not will become all outcast.

अध्याय 9

श्लोक 9.203

यद्यर्थिता तु दारैः स्यात्क्लीबादीनां कथं चन ।तेषामुत्पन्नतन्तूनामपत्यं दायमर्हति

yadyarthitā tu dāraiḥ syātklībādīnāṃ kathaṃ cana | teṣāmutpannatantūnāmapatyaṃ dāyamarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If the eunuch and the rest should somehow or other desire to (take) wives, the offspring of such among them as have children is worthy of a share.

अध्याय 9

श्लोक 9.204

यत्किं चित्पितरि प्रेते धनं ज्येष्ठोऽधिगच्छति ।भागो यवीयसां तत्र यदि विद्यानुपालिनः

yatkiṃ citpitari prete dhanaṃ jyeṣṭho'dhigacchati | bhāgo yavīyasāṃ tatra yadi vidyānupālinaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever property the eldest (son) acquires (by his own exertion) after the father's death, a share of that (shall belong) to his younger (brothers), provided they have made a due progress in learning.

अध्याय 9

श्लोक 9.205

अविद्यानां तु सर्वेषामीहातश्चेद्धनं भवेत् ।समस्तत्र विभागः स्यादपित्र्य इति धारणा

avidyānāṃ tu sarveṣāmīhātaśceddhanaṃ bhavet | samastatra vibhāgaḥ syādapitrya iti dhāraṇā

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if all of them, being unlearned, acquire property by their labour, the division of that shall be equal, (as it is) not property acquired by the father; that is a settled rule.

अध्याय 9

श्लोक 9.206

विद्याधनं तु यद्यस्य तत्तस्यैव धनं भवेत् ।मैत्र्यमोद्वाहिकं चैव माधुपर्किकमेव च

vidyādhanaṃ tu yadyasya tattasyaiva dhanaṃ bhavet | maitryamodvāhikaṃ caiva mādhuparkikameva ca

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Property (acquired) by learning belongs solely to him to whom (it was given), likewise the gift of a friend, a present received on marriage or with the honey-mixture.

अध्याय 9

श्लोक 9.207

भ्रातॄणां यस्तु नैहेत धनं शक्तः स्वकर्मणा ।स निर्भाज्यः स्वकादंशात्किं चिद्दत्त्वोपजीवनम्

bhrātṝṇāṃ yastu naiheta dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā | sa nirbhājyaḥ svakādaṃśātkiṃ ciddattvopajīvanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if one of the brothers, being able (to maintain himself) by his own occupation, does not desire (a share of the family) property, he may be made separate (by the others) receiving a trifle out of his share to live upon.

अध्याय 9

श्लोक 9.208

अनुपघ्नन् पितृद्रव्यं श्रमेण यदुपार्जितम् ।स्वयमीहितलब्धं तन्नाकामो दातुमर्हति

anupaghnan pitṛdravyaṃ śrameṇa yadupārjitam | svayamīhitalabdhaṃ tannākāmo dātumarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

What one (brother) may acquire by his labour without using the patrimony, that acquisition, (made solely) by his own effort, he shall not share unless by his own will (with his brothers).

अध्याय 9

श्लोक 9.209

पैतृकं तु पिता द्रव्यमनवाप्तं यदाप्नुयात् ।न तत्पुत्रैर्भजेत्सार्धमकामः स्वयमर्जितम्

paitṛkaṃ tu pitā dravyamanavāptaṃ yadāpnuyāt | na tatputrairbhajetsārdhamakāmaḥ svayamarjitam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if a father recovers lost ancestral property, he shall not divide it, unless by his own will, with his sons, (for it is) self-acquired (property).

अध्याय 9

श्लोक 9.210

विभक्ताः सह जीवन्तो विभजेरन् पुनर्यदि ।समस्तत्र विभागः स्याज्ज्यैष्ठ्यं तत्र न विद्यते

vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran punaryadi | samastatra vibhāgaḥ syājjyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If brothers, (once) divided and living (again) together (as coparceners), make a second partition, the division shall in that case be equal; in such a case there is no right of primogeniture.

अध्याय 9

श्लोक 9.211

येषां ज्येष्ठः कनिष्ठो वा हीयेतांशप्रदानतः ।म्रियेतान्यतरो वाऽपि तस्य भागो न लुप्यते

yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyetāṃśapradānataḥ | mriyetānyataro vā'pi tasya bhāgo na lupyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If the eldest or the youngest (brother) is deprived of his share, or if either of them dies, his share is not lost (to his immediate heirs).

अध्याय 9

श्लोक 9.212

सोदर्या विभजेरंस्तं समेत्य सहिताः समम् ।भ्रातरो ये च संसृष्टा भगिन्यश्च सनाभयः

sodaryā vibhajeraṃstaṃ sametya sahitāḥ samam | bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā bhaginyaśca sanābhayaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

His uterine brothers, having assembled together, shall equally divide it, and those brothers who were reunited (with him) and the uterine sisters.

अध्याय 9

श्लोक 9.213

यो ज्येष्ठो विनिकुर्वीत लोभाद्भ्रातॄन् यवीयसः ।सोऽज्येष्ठः स्यादभागश्च नियन्तव्यश्च राजभिः

yo jyeṣṭho vinikurvīta lobhādbhrātṝn yavīyasaḥ | so'jyeṣṭhaḥ syādabhāgaśca niyantavyaśca rājabhiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

An eldest brother who through avarice may defraud the younger ones, shall no (longer hold the position of) the eldest, shall not receive an (eldest son's additional) share, and shall be punished by the king.

अध्याय 9

श्लोक 9.214

सर्व एव विकर्मस्था नार्हन्ति भ्रातरो धनम् ।न चादत्त्वा कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत योतकम्

sarva eva vikarmasthā nārhanti bhrātaro dhanam | na cādattvā kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yotakam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All brothers who habitually commit forbidden acts, are unworthy of (a share of) the property, and the eldest shall not make (anything his) separate property without giving (an equivalent) to his younger brothers.

अध्याय 9

श्लोक 9.215

भ्रातॄणामविभक्तानां यद्युत्थानं भवेत्सह ।न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कथं चन

bhrātṝṇāmavibhaktānāṃ yadyutthānaṃ bhavetsaha | na putrabhāgaṃ viṣamaṃ pitā dadyātkathaṃ cana

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If undivided brethren, (living with their father,) together make an exertion (for gain), the father shall on no account give to them unequal shares (on a division of the estate).

अध्याय 9

श्लोक 9.216

ऊर्ध्वं विभागात्जातस्तु पित्र्यमेव हरेद्धनम् ।संसृष्टास्तेन वा ये स्युर्विभजेत स तैः सह

ūrdhvaṃ vibhāgātjātastu pitryameva hareddhanam | saṃsṛṣṭāstena vā ye syurvibhajeta sa taiḥ saha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a son, born after partition, shall alone take the property of his father, or if any (of the other sons) be reunited with the (father), he shall share with them.

अध्याय 9

श्लोक 9.217

अनपत्यस्य पुत्रस्य माता दायमवाप्नुयात् ।मातर्यपि च वृत्तायां पितुर्माता हरेद्धनम्

anapatyasya putrasya mātā dāyamavāpnuyāt | mātaryapi ca vṛttāyāṃ piturmātā hareddhanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A mother shall obtain the inheritance of a son (who dies) without leaving issue, and, if the mother be dead, the paternal grandmother shall take the estate.

अध्याय 9

श्लोक 9.218

ऋणे धने च सर्वस्मिन् प्रविभक्ते यथाविधि ।पश्चाद्दृश्येत यत्किं चित्तत्सर्वं समतां नयेत्

ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi | paścāddṛśyeta yatkiṃ cittatsarvaṃ samatāṃ nayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

And if, after all the debts and assets have been duly distributed according to the rule, any (property) be afterwards discovered, one must divide it equally.

अध्याय 9

श्लोक 9.219

वस्त्रं पत्रमलङ्कारं कृतान्नमुदकं स्त्रियः ।योगक्षेमं प्रचारं च न विभाज्यं प्रचक्षते

vastraṃ patramalaṅkāraṃ kṛtānnamudakaṃ striyaḥ | yogakṣemaṃ pracāraṃ ca na vibhājyaṃ pracakṣate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A dress, a vehicle, ornaments, cooked food, water, and female (slaves), property destined for pious uses or sacrifices, and a pasture-ground, they declare to be indivisible.

अध्याय 9

श्लोक 9.220

अयमुक्तो विभागो वः पुत्राणां च क्रियाविधिः ।क्रमशः क्षेत्रजादीनां द्यूतधर्मं निबोधत

ayamukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ | kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ dyūtadharmaṃ nibodhata

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The division (of the property) and the rules for allotting (shares) to the (several) sons, those begotten on a wife and the rest, in (due) order, have been thus declared to you; hear (now) the laws concerning gambling.

अध्याय 9

श्लोक 9.221

द्यूतं समाह्वयं चैव राजा राष्ट्रात्निवारयेत् ।राजान्तकरणावेतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षिताम्

dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva rājā rāṣṭrātnivārayet | rājāntakaraṇāvetau dvau doṣau pṛthivīkṣitām

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gambling and betting let the king exclude from his realm; those two vices cause the destruction of the kingdoms of princes.

अध्याय 9

श्लोक 9.222

प्रकाशमेतत्तास्कर्यं यद्देवनसमाह्वयौ ।तयोर्नित्यं प्रतीघाते नृपतिर्यत्नवान् भवेत्

prakāśametattāskaryaṃ yaddevanasamāhvayau | tayornityaṃ pratīghāte nṛpatiryatnavān bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gambling and betting amount to open theft; the king shall always exert himself in suppressing both (of them).

अध्याय 9

श्लोक 9.223

अप्राणिभिर्यत्क्रियते तत्लोके द्यूतमुच्यते ।प्राणिभिः क्रियते यस्तु स विज्ञेयः समाह्वयः

aprāṇibhiryatkriyate tatloke dyūtamucyate | prāṇibhiḥ kriyate yastu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

When inanimate (things) are used (for staking money on them), that is called among men gambling (dyuta), when animate beings are used (for the same purpose), one must know that to be betting (samahvaya).

अध्याय 9

श्लोक 9.224

द्यूतं समाह्वयं चैव यः कुर्यात्कारयेत वा ।तान् सर्वान् घातयेद्राजा शूद्रांश्च द्विजलिङ्गिनः

dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva yaḥ kuryātkārayeta vā | tān sarvān ghātayedrājā śūdrāṃśca dvijaliṅginaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let the king corporally punish all those (persons) who either gamble and bet or afford (an opportunity for it), likewise Sudras who assume the distinctive marks of twice-born (men).

अध्याय 9

श्लोक 9.225

कितवान् कुशीलवान् क्रूरान् पाषण्डस्थांश्च मानवान् ।विकर्मस्थान् शौण्डिकांश्च क्षिप्रं निर्वासयेत्पुरात्

kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṃśca mānavān | vikarmasthān śauṇḍikāṃśca kṣipraṃ nirvāsayetpurāt

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gamblers, dancers and singers, cruel men, men belonging to an heretical sect, those following forbidden occupations, and sellers of spirituous liquor, let him instantly banish from his town.

अध्याय 9

श्लोक 9.226

एते राष्ट्रे वर्तमाना राज्ञः प्रच्छन्नतस्कराः ।विकर्मक्रियया नित्यं बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः

ete rāṣṭre vartamānā rājñaḥ pracchannataskarāḥ | vikarmakriyayā nityaṃ bādhante bhadrikāḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If such (persons who are) secret thieves, dwell in the realm of a king, they constantly harass his good subjects by their forbidden practices.

अध्याय 9

श्लोक 9.227

द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं महत् ।तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान्

dyūtametatpurā kalpe dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat | tasmāddyūtaṃ na seveta hāsyārthamapi buddhimān

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

In a former Kalpa this (vice of) gambling has been seen to cause great enmity; a wise man, therefore, should not practise it even for amusement.

अध्याय 9

श्लोक 9.228

प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा तन्निषेवेत यो नरः ।तस्य दण्डविकल्पः स्याद्यथेष्टं नृपतेस्तथा

pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā tanniṣeveta yo naraḥ | tasya daṇḍavikalpaḥ syādyatheṣṭaṃ nṛpatestathā

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On every man who addicts himself to that (vice) either secretly or openly, the king may inflict punishment according to his discretion.

अध्याय 9

श्लोक 9.229

क्षत्रविद्शूद्रयोनिस्तु दण्डं दातुमशक्नुवन् ।आनृण्यं कर्मणा गच्छेद्विप्रो दद्यात्शनैः शनैः

kṣatravidśūdrayonistu daṇḍaṃ dātumaśaknuvan | ānṛṇyaṃ karmaṇā gacchedvipro dadyātśanaiḥ śanaiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a Kshatriya, a Vaisya, and a Sudra who are unable to pay a fine, shall discharge the debt by labour; a Brahmana shall pay it by installments.

अध्याय 9

श्लोक 9.230

स्त्रीबालोन्मत्तवृद्धानां दरिद्राणां च रोगिणाम् ।शिफाविदलरज्ज्वाद्यैर्विदध्यात्नृपतिर्दमम्

strībālonmattavṛddhānāṃ daridrāṇāṃ ca rogiṇām | śiphāvidalarajjvādyairvidadhyātnṛpatirdamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On women, infants, men of disordered mind, the poor and the sick, the king shall inflict punishment with a whip, a cane, or a rope and the like.

अध्याय 9

श्लोक 9.231

ये नियुक्तास्तु कार्येषु हन्युः कार्याणि कार्यिणाम् ।धनौष्मणा पच्यमानास्तान्निःस्वान् कारयेन्नृपः

ye niyuktāstu kāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām | dhanauṣmaṇā pacyamānāstānniḥsvān kārayennṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But those appointed (to administer public) affairs, who, baked by the fire of wealth, mar the business of suitors, the king shall deprive of their property.

अध्याय 9

श्लोक 9.232

कूटशासनकर्तॄंश्च प्रकृतीनां च दूषकान् ।स्त्रीबालब्राह्मणघ्नांश्च हन्याद्द्विट्सेविनस्तथा

kūṭaśāsanakartṝṃśca prakṛtīnāṃ ca dūṣakān | strībālabrāhmaṇaghnāṃśca hanyāddviṭsevinastathā

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Forgers of royal edicts, those who corrupt his ministers, those who slay women, infants, or Brahmanas, and those who serve his enemies, the king shall put to death.

अध्याय 9

श्लोक 9.233

तीरितं चानुशिष्टं च यत्र क्व चन यद्भवेत् ।कृतं तद्धर्मतो विद्यान्न तद्भूयो निवर्तयेत्

tīritaṃ cānuśiṣṭaṃ ca yatra kva cana yadbhavet | kṛtaṃ taddharmato vidyānna tadbhūyo nivartayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whenever any (legal transaction) has been completed or (a punishment) been inflicted according to the law, he shall sanction it and not annul it.

अध्याय 9

श्लोक 9.234

अमात्यः प्राड्विवाको वा यत्कुर्युः कार्यमन्यथा ।तत्स्वयं नृपतिः कुर्यात्तान् सहस्रं च दण्डयेत्

amātyaḥ prāḍvivāko vā yatkuryuḥ kāryamanyathā | tatsvayaṃ nṛpatiḥ kuryāttān sahasraṃ ca daṇḍayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever matter his ministers or the judge may settle improperly, that the king himself shall (re-) settle and fine (them) one thousand (panas).

अध्याय 9

श्लोक 9.235

तं ब्रह्महा च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ।तस्करो गुरुतल्पगः एते सर्वे पृथग्ज्ञेया महापातकिनो नराः

taṃ brahmahā ca surāpaśca steyī ca gurutalpagaḥ | taskaro gurutalpagaḥ ete sarve pṛthagjñeyā mahāpātakino narāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The slayer of a Brahmana, (A twice-born man) who drinks (the spirituous liquor called) Sura, he who steals (the gold of a Brahmana), and he who violates a Guru's bed, must each and all be considered as men who committed mortal sins (mahapataka).

अध्याय 9

श्लोक 9.236

चतुर्णामपि चैतेषां प्रायश्चित्तमकुर्वताम् ।शारीरं धनसंयुक्तं दण्डं धर्म्यं प्रकल्पयेत्

caturṇāmapi caiteṣāṃ prāyaścittamakurvatām | śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On those four even, if they do not perform a penance, let him inflict corporal punishment and fines in accordance with the law.

अध्याय 9

श्लोक 9.237

गुरुतल्पे भगः कार्यः सुरापाने सुराध्वजः ।स्तेये च श्वपदं कार्यं ब्रह्महण्यशिराः पुमान्

gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne surādhvajaḥ | steye ca śvapadaṃ kāryaṃ brahmahaṇyaśirāḥ pumān

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For violating a Guru's bed, (the mark of) a female part shall be (impressed on the forehead with a hot iron); for drinking (the spirituous liquor called) Sura, the sign of a tavern; for stealing (the gold of a Brahmana), a dog's foot; for murdering a Brahmana, a headless corpse.

अध्याय 9

श्लोक 9.238

तस्करे श्वपदं कार्यं असम्भोज्या ह्यसंयाज्या असम्पाठ्याऽविवाहिनः ।चरेयुः पृथिवीं दीनाः सर्वधर्मबहिष्कृताः

taskare śvapadaṃ kāryaṃ asambhojyā hyasaṃyājyā asampāṭhyā'vivāhinaḥ | careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Excluded from all fellowship at meals, excluded from all sacrifices, excluded from instruction and from matrimonial alliances, abject and excluded from all religious duties, let them wander over (this) earth.

अध्याय 9

श्लोक 9.239

ज्ञातिसम्बन्धिभिस्त्वेते त्यक्तव्याः कृतलक्षणाः ।निर्दया निर्नमस्कारास्तन् मनोरनुशासनम्

jñātisambandhibhistvete tyaktavyāḥ kṛtalakṣaṇāḥ | nirdayā nirnamaskārāstan manoranuśāsanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Such (persons) who have been branded with (indelible) marks must be cast off by their paternal and maternal relations, and receive neither compassion nor a salutation; that is the teaching of Manu.

अध्याय 9

श्लोक 9.240

प्रायश्चित्तं तु कुर्वाणाः सर्ववर्णा यथोदितम् ।पूर्वे वर्णा यथोदितम् नाङ्क्या राज्ञा ललाटे स्युर्दाप्यास्तूत्तमसाहसम्

prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ sarvavarṇā yathoditam | pūrve varṇā yathoditam nāṅkyā rājñā lalāṭe syurdāpyāstūttamasāhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But (men of) all castes who perform the prescribed penances, must not be branded on the forehead by the king, but shall be made to pay the highest amercement.

अध्याय 9

श्लोक 9.241

आगःसु ब्राह्मणस्यैव कार्यो मध्यमसाहसः ।विवास्यो वा भवेद्राष्ट्रात्सद्रव्यः सपरिच्छदः

āgaḥsu brāhmaṇasyaiva kāryo madhyamasāhasaḥ | vivāsyo vā bhavedrāṣṭrātsadravyaḥ saparicchadaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For (such) offences the middlemost amercement shall be inflicted on a Brahmana, or he may be banished from the realm, keeping his money and his chattels.

अध्याय 9

श्लोक 9.242

इतरे कृतवन्तस्तु पापान्येतान्यकामतः ।सर्वस्वहारमर्हन्ति कामतस्तु प्रवासनम्

itare kṛtavantastu pāpānyetānyakāmataḥ | sarvasvahāramarhanti kāmatastu pravāsanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But (men of) other (castes), who have unintentionally committed such crimes, ought to be deprived of their whole property; if (they committed them) intentionally, they shall be banished.

अध्याय 9

श्लोक 9.243

नाददीत नृपः साधुर्महापातकिनो धनम् ।आददानस्तु तत्लोभात्तेन दोषेण लिप्यते

nādadīta nṛpaḥ sādhurmahāpātakino dhanam | ādadānastu tatlobhāttena doṣeṇa lipyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A virtuous king must not take for himself the property of a man guilty of mortal sin; but if he takes it out of greed, he is tainted by that guilt (of the offender).

अध्याय 9

श्लोक 9.244

अप्सु प्रवेश्य तं दण्डं वरुणायोपपादयेत् ।श्रुतवृत्तोपपन्ने वा ब्राह्मणे प्रतिपादयेत्

apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ varuṇāyopapādayet | śrutavṛttopapanne vā brāhmaṇe pratipādayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having thrown such a fine into the water, let him offer it to Varuna, or let him bestow it on a learned and virtuous Brahmana.

अध्याय 9

श्लोक 9.245

ईशो दण्डस्य वरुणो राज्ञां दण्डधरो हि सः ।ईशः सर्वस्य जगतो ब्राह्मणो वेदपारगः

īśo daṇḍasya varuṇo rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ | īśaḥ sarvasya jagato brāhmaṇo vedapāragaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Varuna is the lord of punishment, for he holds the sceptre even over kings; a Brahmana who has learnt the whole Veda is the lord of the whole world.

अध्याय 9

श्लोक 9.246

यत्र वर्जयते राजा पापकृद्भ्यो धनागमम् ।तत्र कालेन जायन्ते मानवा दीर्घजीविनः

yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam | tatra kālena jāyante mānavā dīrghajīvinaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

In that (country), where the king avoids taking the property of (mortal) sinners, men are born in (due) time (and are) long-lived,

अध्याय 9

श्लोक 9.247

निष्पद्यन्ते च सस्यानि यथोप्तानि विशां पृथक् ।बालाश्च न प्रमीयन्ते विकृतं च न जायते

niṣpadyante ca sasyāni yathoptāni viśāṃ pṛthak | bālāśca na pramīyante vikṛtaṃ ca na jāyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

And the crops of the husbandmen spring up, each as it was sown, and the children die not, and no misshaped (offspring) is born.

अध्याय 9

श्लोक 9.248

ब्राह्मणान् बाधमानं तु कामादवरवर्णजम् ।हन्याच्चित्रैर्वधोपायैरुद्वेजनकरैर्नृपः

brāhmaṇān bādhamānaṃ tu kāmādavaravarṇajam | hanyāccitrairvadhopāyairudvejanakarairnṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall inflict on a base-born (Sudra), who intentionally gives pain to Brahmanas, various (kinds of) corporal punishment which cause terror.

अध्याय 9

श्लोक 9.249

यावानवध्यस्य वधे तावान् वध्यस्य मोक्षणे ।अधर्मो नृपतेर्दृष्टो धर्मस्तु विनियच्छतः

yāvānavadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe | adharmo nṛpaterdṛṣṭo dharmastu viniyacchataḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

When a king punishes an innocent (man), his guilt is considered as great as when he sets free a guilty man; but (he acquires) merit when he punishes (justly).

अध्याय 9

श्लोक 9.250

उदितोऽयं विस्तरशो मिथो विवदमानयोः ।अष्टादशसु मार्गेषु व्यवहारस्य निर्णयः

udito'yaṃ vistaraśo mitho vivadamānayoḥ | aṣṭādaśasu mārgeṣu vyavahārasya nirṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Thus the (manner of) deciding suits (falling) under the eighteen titles, between two litigant parties, has been declared at length.

अध्याय 9

श्लोक 9.251

एवं धर्म्याणि कार्याणि सम्यक्कुर्वन् महीपतिः ।देशानलब्धान्लिप्सेत लब्धांश्च परिपालयेत्

evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi samyakkurvan mahīpatiḥ | deśānalabdhānlipseta labdhāṃśca paripālayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A king who thus duly fulfils his duties in accordance with justice, may seek to gain countries which he has not yet gained, and shall duly protect them when he has gained them.

अध्याय 9

श्लोक 9.252

सम्यग्निविष्टदेशस्तु कृतदुर्गश्च शास्त्रतः ।कण्टकोद्धरणे नित्यमातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम्

samyagniviṣṭadeśastu kṛtadurgaśca śāstrataḥ | kaṇṭakoddharaṇe nityamātiṣṭhedyatnamuttamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having duly settled his country, and having built forts in accordance with the Institutes, he shall use his utmost exertions to remove (those men who are nocuous like) thorns.

अध्याय 9

श्लोक 9.253

रक्षनादार्यवृत्तानां कण्टकानां च शोधनात् ।नरेन्द्रास्त्रिदिवं यान्ति प्रजापालनतत्पराः

rakṣanādāryavṛttānāṃ kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt | narendrāstridivaṃ yānti prajāpālanatatparāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By protecting those who live as (becomes) Aryans and by removing the thorns, kings, solely intent on guarding their subjects, reach heaven.

अध्याय 9

श्लोक 9.254

अशासंस्तस्करान् यस्तु बलिं गृह्णाति पार्थिवः ।तस्य प्रक्षुभ्यते राष्ट्रं स्वर्गाच्च परिहीयते

aśāsaṃstaskarān yastu baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ | tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ svargācca parihīyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The realm of that king who takes his share in kind, though he does not punish thieves, (will be) disturbed and he (will) lose heaven.

अध्याय 9

श्लोक 9.255

निर्भयं तु भवेद्यस्य राष्ट्रं बाहुबलाश्रितम् ।तस्य तद्वर्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः

nirbhayaṃ tu bhavedyasya rāṣṭraṃ bāhubalāśritam | tasya tadvardhate nityaṃ sicyamāna iva drumaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if his kingdom be secure, protected by the strength of his arm, it will constantly flourish like a (well)- watered tree.

अध्याय 9

श्लोक 9.256

द्विविधांस्तस्करान् विद्यात्परद्रव्यापहारकान् ।प्रकाशांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः

dvividhāṃstaskarān vidyātparadravyāpahārakān | prakāśāṃścāprakāśāṃśca cāracakṣurmahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let the king who sees (everything) through his spies, discover the two sorts of thieves who deprive others of their property, both those who (show themselves) openly and those who (lie) concealed.

अध्याय 9

श्लोक 9.257

प्रकाशवञ्चकास्तेषां नानापण्योपजीविनः ।प्रच्छन्नवञ्चकास्त्वेते ये स्तेनाटविकादयः

prakāśavañcakāsteṣāṃ nānāpaṇyopajīvinaḥ | pracchannavañcakāstvete ye stenāṭavikādayaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Among them, the open rogues (are those) who subsist by (cheating in the sale of) various marketable commodities, but the concealed rogues are burglars, robbers in forests, and so forth.

अध्याय 9

श्लोक 9.258

उत्कोचकाश्चोपधिका वञ्चकाः कितवास्तथा ।मङ्गलादेशवृत्ताश्च भद्राश्चैक्षणिकैः सह

utkocakāścopadhikā vañcakāḥ kitavāstathā | maṅgalādeśavṛttāśca bhadrāścaikṣaṇikaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who take bribes, cheats and rogues, gamblers, those who live by teaching (the performance of) auspicious ceremonies, sanctimonious hypocrites, and fortune-tellers,

अध्याय 9

श्लोक 9.259

भद्रप्रेक्षणिकैः सह असम्यक्कारिणश्चैव महामात्राश्चिकित्सकाः ।शिल्पोपचारयुक्ताश्च निपुणाः पण्ययोषितः

bhadraprekṣaṇikaiḥ saha asamyakkāriṇaścaiva mahāmātrāścikitsakāḥ | śilpopacārayuktāśca nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Officials of high rank and physicians who act improperly, men living by showing their proficiency in arts, and clever harlots,

अध्याय 9

श्लोक 9.260

एवमादीन् विजानीयात्प्रकाशांल्लोककण्टकान् ।एवमाद्यान् निगूढचारिणश्चान्याननार्यानार्यलिङ्गिनः

evamādīn vijānīyātprakāśāṃllokakaṇṭakān | evamādyān nigūḍhacāriṇaścānyānanāryānāryaliṅginaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

These and the like who show themselves openly, as well as others who walk in disguise (such as) non-Aryans who wear the marks of Aryans, he should know to be thorns (in the side of his people).

अध्याय 9

श्लोक 9.261

तान् विदित्वा सुचरितैर्गूढैस्तत्कर्मकारिभिः ।चारैश्चानेकसंस्थानैः प्रोत्साद्य वशमानयेत्

tān viditvā sucaritairgūḍhaistatkarmakāribhiḥ | cāraiścānekasaṃsthānaiḥ protsādya vaśamānayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having detected them by means of trustworthy persons, who, disguising themselves, (pretend) to follow the same occupations and by means of spies, wearing various disguises, he must cause them to be instigated (to commit offences), and bring them into his power.

अध्याय 9

श्लोक 9.262

तेषां दोषानभिख्याप्य स्वे स्वे कर्मणि तत्त्वतः ।कुर्वीत शासनं राजा सम्यक्सारापराधतः

teṣāṃ doṣānabhikhyāpya sve sve karmaṇi tattvataḥ | kurvīta śāsanaṃ rājā samyaksārāparādhataḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Then having caused the crimes, which they committed by their several actions, to be proclaimed in accordance with the facts, the king shall duly punish them according to their strength and their crimes.

अध्याय 9

श्लोक 9.263

न हि दण्डादृते शक्यः कर्तुं पापविनिग्रहः ।स्तेनानां पापबुद्धीनां निभृतं चरतां क्षितौ

na hi daṇḍādṛte śakyaḥ kartuṃ pāpavinigrahaḥ | stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For the wickedness of evil-minded thieves, who secretly prowl over this earth, cannot be restrained except by punishment.

अध्याय 9

श्लोक 9.264

सभाप्रपाऽपूपशालावेशमद्यान्नविक्रयाः ।चतुष्पथांश्चैत्यवृक्षाः समाजाः प्रेक्षणानि च

sabhāprapā'pūpaśālāveśamadyānnavikrayāḥ | catuṣpathāṃścaityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Assembly-houses, houses where water is distributed or cakes are sold, brothels, taverns and victualler's shops, cross-roads, well-known trees, festive assemblies, and play-houses and concert-rooms,

अध्याय 9

श्लोक 9.265

जीर्णोद्यानान्यरण्यानि कारुकावेशनानि च ।शून्यानि चाप्यगाराणि वनान्युपवनानि च

jīrṇodyānānyaraṇyāni kārukāveśanāni ca | śūnyāni cāpyagārāṇi vanānyupavanāni ca

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Old gardens, forests, the shops of artisans, empty dwellings, natural and artificial groves,

अध्याय 9

श्लोक 9.266

एवंविधान्नृपो देशान् गुल्मैः स्थावरजङ्गमैः ।तस्करप्रतिषेधार्थं चारैश्चाप्यनुचारयेत्

evaṃvidhānnṛpo deśān gulmaiḥ sthāvarajaṅgamaiḥ | taskarapratiṣedhārthaṃ cāraiścāpyanucārayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

These and the like places the king shall cause to be guarded by companies of soldiers, both stationary and patrolling, and by spies, in order to keep away thieves.

अध्याय 9

श्लोक 9.267

तत्सहायैरनुगतैर्नानाकर्मप्रवेदिभिः ।विद्यादुत्सादयेच्चैव निपुणैः पूर्वतस्करैः

tatsahāyairanugatairnānākarmapravedibhiḥ | vidyādutsādayeccaiva nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By the means of clever reformed thieves, who associate with such (rogues), follow them and know their various machinations, he must detect and destroy them.

अध्याय 9

श्लोक 9.268

भक्ष्यभोज्योपदेशैश्च ब्राह्मणानां च दर्शनैः ।शौर्यकर्मापदेशैश्च कुर्युस्तेषां समागमम्

bhakṣyabhojyopadeśaiśca brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ | śauryakarmāpadeśaiśca kuryusteṣāṃ samāgamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Under the pretext of (offering them) various dainties, of introducing them to Brahmanas, and on the pretence of (showing them) feats of strength, the (spies) must make them meet (the officers of justice).

अध्याय 9

श्लोक 9.269

ये तत्र नोपसर्पेयुर्मूलप्रणिहिताश्च ये ।तान् प्रसह्य नृपो हन्यात्समित्रज्ञातिबान्धवान्

ye tatra nopasarpeyurmūlapraṇihitāśca ye | tān prasahya nṛpo hanyātsamitrajñātibāndhavān

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those among them who do not come, and those who suspect the old (thieves employed by the king), the king shall attack by force and slay together with their friends, blood relations, and connexions.

अध्याय 9

श्लोक 9.270

न होढेन विना चौरं घातयेद्धार्मिको नृपः ।सहोढं सोपकरणं घातयेदविचारयन्

na hoḍhena vinā cauraṃ ghātayeddhārmiko nṛpaḥ | sahoḍhaṃ sopakaraṇaṃ ghātayedavicārayan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A just king shall not cause a thief to be put to death, (unless taken) with the stolen goods (in his possession); him who (is taken) with the stolen goods and the implements (of burglary), he may, without hesitation, cause to be slain.

अध्याय 9

श्लोक 9.271

ग्रामेष्वपि च ये के चिच्चौराणां भक्तदायकाः ।भाण्डावकाशदाश्चैव सर्वांस्तानपि घातयेत्

grāmeṣvapi ca ye ke ciccaurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ | bhāṇḍāvakāśadāścaiva sarvāṃstānapi ghātayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All those also who in villages give food to thieves or grant them room for (concealing their implements), he shall cause to be put to death.

अध्याय 9

श्लोक 9.272

राष्ट्रेषु रक्षाधिकृतान् सामन्तांश्चैव चोदितान् ।अभ्याघातेषु मध्यस्थाञ् शिष्याच्चौरानिव द्रुतम्

rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān sāmantāṃścaiva coditān | abhyāghāteṣu madhyasthāñ śiṣyāccaurāniva drutam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who are appointed to guard provinces and his vassals who have been ordered (to help), he shall speedily punish like thieves, (if they remain) inactive in attacks (by robbers).

अध्याय 9

श्लोक 9.273

यश्चापि धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः ।दण्डेनैव तमप्योषेत्स्वकाद्धर्माधि विच्युतम्

yaścāpi dharmasamayātpracyuto dharmajīvanaḥ | daṇḍenaiva tamapyoṣetsvakāddharmādhi vicyutam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Moreover if (a man), who subsists by (the fulfilment of) the law, departs from the established rule of the law, the (king) shall severely punish him by a fine, (because he) violated his duty.

अध्याय 9

श्लोक 9.274

ग्रामघाते हिताभङ्गे पथि मोषाभिदर्शने ।शक्तितो नाभिधावन्तो निर्वास्याः सपरिच्छदाः

grāmaghāte hitābhaṅge pathi moṣābhidarśane | śaktito nābhidhāvanto nirvāsyāḥ saparicchadāḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who do not give assistance according to their ability when a village is being plundered, a dyke is being destroyed, or a highway robbery committed, shall be banished with their goods and chattels.

अध्याय 9

श्लोक 9.275

राज्ञः कोशापहर्तॄंश्च प्रतिकूलेषु च स्थितान् ।प्रातिकूल्येष्ववस्थितान् घातयेद्विविधैर्दण्डैररीणां चोपजापकान्

rājñaḥ kośāpahartṝṃśca pratikūleṣu ca sthitān | prātikūlyeṣvavasthitān ghātayedvividhairdaṇḍairarīṇāṃ copajāpakān

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On those who rob the king's treasury and those who persevere in opposing (his commands), he shall inflict various kinds of capital punishment, likewise on those who conspire with his enemies.

अध्याय 9

श्लोक 9.276

संधिं छित्त्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः ।संधिं भित्त्वा) तेषां छित्त्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत्

saṃdhiṃ chittvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ | saṃdhiṃ bhittvā) teṣāṃ chittvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall cut off the hands of those robbers who, breaking into houses, commit thefts at night, and cause them to be impaled on a pointed stake.

अध्याय 9

श्लोक 9.277

अङ्गुलीर्ग्रन्थिभेदस्य छेदयेत्प्रथमे ग्रहे ।द्वितीये हस्तचरणौ तृतीये वधमर्हति

aṅgulīrgranthibhedasya chedayetprathame grahe | dvitīye hastacaraṇau tṛtīye vadhamarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On the first conviction, let him cause two fingers of a cut-purse to be amputated; on the second, one hand and one foot; on the third, he shall suffer death.

अध्याय 9

श्लोक 9.278

अग्निदान् भक्तदांश्चैव तथा शस्त्रावकाशदान् ।संनिधातॄंश्च मोषस्य हन्याच्चौरमिवेश्वरः

agnidān bhaktadāṃścaiva tathā śastrāvakāśadān | saṃnidhātṝṃśca moṣasya hanyāccauramiveśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who give (to thieves) fire, food, arms, or shelter, and receivers of stolen goods, the ruler shall punish like thieves.

अध्याय 9

श्लोक 9.279

तडागभेदकं हन्यादप्सु शुद्धवधेन वा ।यद्वाऽपि प्रतिसंस्कुर्याद्दाप्यस्तूत्तमसाहसम्

taḍāgabhedakaṃ hanyādapsu śuddhavadhena vā | yadvā'pi pratisaṃskuryāddāpyastūttamasāhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Him who breaks (the dam of) a tank he shall slay (by drowning him) in water or by (some other) (mode of) capital punishment; or the offender may repair the (damage), but shall be made to pay the highest amercement.

अध्याय 9

श्लोक 9.280

कोष्ठागारायुधागारदेवतागारभेदकान् ।हस्त्यश्वरथहर्तॄंश्च हन्यादेवाविचारयन्

koṣṭhāgārāyudhāgāradevatāgārabhedakān | hastyaśvarathahartṝṃśca hanyādevāvicārayan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who break into a (royal) storehouse, an armoury, or a temple, and those who steal elephants, horses, or chariots, he shall slay without hesitation.

अध्याय 9

श्लोक 9.281

यस्तु पूर्वनिविष्टस्य तडागस्योदकं हरेत् ।आगमं वाऽप्यपां भिन्द्यात्स दाप्यः पूर्वसाहसम्

yastu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasyodakaṃ haret | āgamaṃ vā'pyapāṃ bhindyātsa dāpyaḥ pūrvasāhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But he who shall take away the water of a tank, made in ancient times, or shall cut off the supply of water, must be made to pay the first (or lowest) amercement.

अध्याय 9

श्लोक 9.282

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि ।स द्वौ कार्षापणौ दद्यादमेध्यं चाशु शोधयेत्

samutsṛjedrājamārge yastvamedhyamanāpadi | sa dvau kārṣāpaṇau dadyādamedhyaṃ cāśu śodhayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But he who, except in a case of extreme necessity, drops filth on the king's high-road, shall pay two karshapanas and immediately remove (that) filth.

अध्याय 9

श्लोक 9.283

आपद्गतोऽथ वा वृद्धा गर्भिणी बाल एव वा ।परिभाषणमर्हन्ति तच्च शोध्यमिति स्थितिः

āpadgato'tha vā vṛddhā garbhiṇī bāla eva vā | paribhāṣaṇamarhanti tacca śodhyamiti sthitiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a person in urgent necessity, an aged man, a pregnant woman, or a child, shall be reprimanded and clean the (place); that is a settled rule.

अध्याय 9

श्लोक 9.284

चिकित्सकानां सर्वेषां मिथ्याप्रचरतां दमः ।अमानुषेषु प्रथमो मानुषेषु तु मध्यमः

cikitsakānāṃ sarveṣāṃ mithyāpracaratāṃ damaḥ | amānuṣeṣu prathamo mānuṣeṣu tu madhyamaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All physicians who treat (their patients) wrongly (shall pay) a fine; in the case of animals, the first (or lowest); in the case of human beings, the middlemost (amercement).

अध्याय 9

श्लोक 9.285

सङ्क्रमध्वजयष्टीनां प्रतिमानां च भेदकः ।प्रतिकुर्याच्च तत्सर्वं पञ्च दद्यात्शतानि च

saṅkramadhvajayaṣṭīnāṃ pratimānāṃ ca bhedakaḥ | pratikuryācca tatsarvaṃ pañca dadyātśatāni ca

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He who destroys a bridge, the flag (of a temple or royal palace), a pole, or images, shall repair the whole (damage) and pay five hundred (panas).

अध्याय 9

श्लोक 9.286

अदूषितानां द्रव्याणां दूषणे भेदने तथा ।मणीनामपवेधे च दण्डः प्रथमसाहसः

adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ dūṣaṇe bhedane tathā | maṇīnāmapavedhe ca daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For adulterating unadulterated commodities, and for breaking gems or for improperly boring (them), the fine is the first (or lowest) amercement.

अध्याय 9

श्लोक 9.287

समैर्हि विषमं यस्तु चरेद्वै मूल्यतोऽपि वा ।समाप्नुयाद्दमं पूर्वं नरो मध्यममेव वा

samairhi viṣamaṃ yastu caredvai mūlyato'pi vā | samāpnuyāddamaṃ pūrvaṃ naro madhyamameva vā

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But that man who behaves dishonestly to honest (customers) or cheats in his prices, shall be fined in the first or in the middlemost amercement.

अध्याय 9

श्लोक 9.288

बन्धनानि च सर्वाणि राजा मार्गे निवेशयेत् ।राजमार्गे दुःखिता यत्र दृश्येरन् विकृताः पापकारिणः

bandhanāni ca sarvāṇi rājā mārge niveśayet | rājamārge duḥkhitā yatra dṛśyeran vikṛtāḥ pāpakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let him place all prisons near a high-road, where the suffering and disfigured offenders can be seen.

अध्याय 9

श्लोक 9.289

प्राकारस्य च भेत्तारं परिखाणां च पूरकम् ।द्वाराणां चैव भङ्क्तारं क्षिप्रमेव प्रवासयेत्

prākārasya ca bhettāraṃ parikhāṇāṃ ca pūrakam | dvārāṇāṃ caiva bhaṅktāraṃ kṣiprameva pravāsayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Him who destroys the wall (of a town), or fills up the ditch (round a town), or breaks a (town)- gate, he shall instantly banish.

अध्याय 9

श्लोक 9.290

अभिचारेषु सर्वेषु कर्तव्यो द्विशतो दमः ।मूलकर्मणि चानाप्तेः कृत्यासु विविधासु च

abhicāreṣu sarveṣu kartavyo dviśato damaḥ | mūlakarmaṇi cānāpteḥ kṛtyāsu vividhāsu ca

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For all incantations intended to destroy life, for magic rites with roots (practised by persons) not related (to him against whom they are directed), and for various kinds of sorcery, a fine of two hundred (panas) shall be inflicted.

अध्याय 9

श्लोक 9.291

चानाप्तैः अबीजविक्रयी चैव बीजोत्कृष्टा तथैव च ।मर्यादाभेदकश्चैव विकृतं प्राप्नुयाद्वधम्

cānāptaiḥ abījavikrayī caiva bījotkṛṣṭā tathaiva ca | maryādābhedakaścaiva vikṛtaṃ prāpnuyādvadham

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He who sells (for seed-corn that which is) not seed-corn, he who takes up seed (already sown), and he who destroys a boundary (-mark), shall be punished by mutilation.

अध्याय 9

श्लोक 9.292

सर्वकण्टकपापिष्ठं हेमकारं तु पार्थिवः ।प्रवर्तमानमन्याये छेदयेत्लवशः क्षुरैः

sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ hemakāraṃ tu pārthivaḥ | pravartamānamanyāye chedayetlavaśaḥ kṣuraiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall cause a goldsmith who behaves dishonestly, the most nocuous of all the thorns, to be cut to pieces with razors.

अध्याय 9

श्लोक 9.293

छेदयेत्खण्डशः क्षुरैः सीताद्रव्यापहरणे शस्त्राणामौषधस्य च ।कालमासाद्य कार्यं च राजा दण्डं प्रकल्पयेत्

chedayetkhaṇḍaśaḥ kṣuraiḥ sītādravyāpaharaṇe śastrāṇāmauṣadhasya ca | kālamāsādya kāryaṃ ca rājā daṇḍaṃ prakalpayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For the theft of agricultural implements, of arms and of medicines, let the king award punishment, taking into account the time (of the offence) and the use (of the object).

अध्याय 9

श्लोक 9.294

स्वाम्य्ऽमात्यौ पुरं राष्ट्रं कोशदण्डौ सुहृत्तथा ।सप्त प्रकृतयो ह्येताः सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

svāmy'mātyau puraṃ rāṣṭraṃ kośadaṇḍau suhṛttathā | sapta prakṛtayo hyetāḥ saptāṅgaṃ rājyamucyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The king and his minister, his capital, his realm, his treasury, his army, and his ally are the seven constituent parts (of a kingdom); (hence) a kingdom is said to have seven limbs (anga).

अध्याय 9

श्लोक 9.295

सप्तानां प्रकृतीनां तु राज्यस्यासां यथाक्रमम् ।पूर्वं पूर्वं गुरुतरं जानीयाद्व्यसनं महत्

saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu rājyasyāsāṃ yathākramam | pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ jānīyādvyasanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But let him know (that) among these seven constituent parts of a kingdom (which have been enumerated) in due order, each earlier (named) is more important and (its destruction) the greater calamity.

अध्याय 9

श्लोक 9.296

सप्ताङ्गस्यैह राज्यस्य विष्टब्धस्य त्रिदण्डवत् ।अन्योन्यगुणवैशेष्यात्न किं चिदतिरिच्यते

saptāṅgasyaiha rājyasya viṣṭabdhasya tridaṇḍavat | anyonyaguṇavaiśeṣyātna kiṃ cidatiricyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Yet in a kingdom containing seven constituent parts, which is upheld like the triple staff (of an ascetic), there is no (single part) more important (than the others), by reason of the importance of the qualities of each for the others.

अध्याय 9

श्लोक 9.297

तेषु तेषु तु कृत्येषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।येन यत्साध्यते कार्यं तत्तस्मिंश्रेष्ठमुच्यते

teṣu teṣu tu kṛtyeṣu tattadaṅgaṃ viśiṣyate | yena yatsādhyate kāryaṃ tattasmiṃśreṣṭhamucyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For each part is particularly qualified for (the accomplishment of) certain objects, (and thus) each is declared to be the most important for that particular purpose which is effected by its means.

अध्याय 9

श्लोक 9.298

चारेणोत्साहयोगेन क्रिययैव च कर्मणाम् ।स्वशक्तिं परशक्तिं च नित्यं विद्यान्महीपतिः

cāreṇotsāhayogena kriyayaiva ca karmaṇām | svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca nityaṃ vidyānmahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By spies, by a (pretended) display of energy, and by carrying out (various) undertakings, let the king constantly ascertain his own and his enemy's strength;

अध्याय 9

श्लोक 9.299

विद्यात्परात्मनोः पीडनानि च सर्वाणि व्यसनानि तथैव च ।आरभेत ततः कार्यं सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम्

vidyātparātmanoḥ pīḍanāni ca sarvāṇi vyasanāni tathaiva ca | ārabheta tataḥ kāryaṃ sañcintya gurulāghavam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Moreover, all calamities and vices; afterwards, when he has fully considered their relative importance, let him begin his operations.

अध्याय 9

श्लोक 9.300

आरभेतैव कर्माणि श्रान्तः श्रान्तः पुनः पुनः ।कर्माण्यारभमाणं हि पुरुषं श्रीर्निषेवते

ārabhetaiva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ | karmāṇyārabhamāṇaṃ hi puruṣaṃ śrīrniṣevate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(Though he be) ever so much tired (by repeated failures), let him begin his operations again and again; for fortune greatly favours the man who (strenuously) exerts himself in his undertakings.

अध्याय 9

श्लोक 9.301

कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं कलिरेव च ।राज्ञो वृत्तानि सर्वाणि राजा हि युगमुच्यते

kṛtaṃ tretāyugaṃ caiva dvāparaṃ kalireva ca | rājño vṛttāni sarvāṇi rājā hi yugamucyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The various ways in which a king behaves (resemble) the Krita, Treta, Dvapara, and Kali ages; hence the king is identified with the ages (of the world).

अध्याय 9

श्लोक 9.302

कलिः प्रसुप्तो भवति स जाग्रद्द्वापरं युगम् ।कर्मस्वभ्युद्यतस्त्रेता विचरंस्तु कृतं युगम्

kaliḥ prasupto bhavati sa jāgraddvāparaṃ yugam | karmasvabhyudyatastretā vicaraṃstu kṛtaṃ yugam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Sleeping he represents the Kali (or iron age), waking the Dvapara (or brazen) age, ready to act the Treta (or silver age), but moving (actively) the Krita (or golden) age.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_dharma/manusmRRiti.itx · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।