Narada Purana
54
अध्याय 54 / 167

Book 1 - Adhyaya 55

367 श्लोकभाग 4/5 · श्लोक 281–364

पूर्ण अध्याय पाठ84 श्लोक

अध्याय 54

श्लोक 281

सुतभं चेन्न सौम्याढ्यमथान्त्यास्तोदयर्क्षगैः ।पापे धीस्थे विधौ क्षीणजन्मा सुतकलत्रिणः

sutabhaṃ cenna saumyāḍhyamathāntyāstodayarkṣagaiḥ / pāpe dhīsthe vidhau kṣīṇajanmā sutakalatriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

लब्ध वर्षादि ४। ११। २७। १३। ४७ यह लग्नरकी दशामें लग्नकी अन्तर्दशाका मान हुआ।

English

? should read as

अध्याय 54

श्लोक 282

शनौ खगे ऽस्ते सशुक्रे तदृष्टे पारदारिकः ।तौ चेत्सेंदुस्रिया सार्द्धं पुंश्चलो जायते नरः

śanau khage 'ste saśukre tadṛṣṭe pāradārikaḥ / tau cetseṃdusriyā sārddhaṃ puṃścalo jāyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

इसी प्रकार अन्य ग्रहोंक भी अपने-अपने गुणकसे दशामानको गुणा करके गुणनफलमें गुणकयोगका भाग देकर अन्तर्दशाका मान साधन करना चाहिए।

English

should read as fT.

अध्याय 54

श्लोक 283

भूग्वब्जयोरस्तगयोर्नरो भार्या सुतो ऽपि वा ।नृस्रियो स्तु शुभैर्दृष्टौ तौ द्वौ परिणताङ्गकौ

bhūgvabjayorastagayornaro bhāryā suto 'pi vā / nṛsriyo stu śubhairdṛṣṭau tau dvau pariṇatāṅgakau

हिन्दी अर्थ

इन स्थानोंसे भिन्न स्थानमें हो तो उस भावका नाशक होता है॥ १४२-१४३ ॥ पहले जिस ग्रहके जो द्रव्य बताये गये हैं, भाव और राशियोंमें जो उन ग्रहोंकी दृष्टि तथा योगका फल कहा गया है

English

The reading Is unintelligible. It may have to

अध्याय 54

श्लोक 284

रवास्तांबुगैरिन्दुशुक्रपापैर्वंशविनाशकः ।शिल्पी त्र्येशे बुधयुते केन्द्रसंस्थार्किवीक्षिते

ravāstāṃbugairinduśukrapāpairvaṃśavināśakaḥ / śilpī tryeśe budhayute kendrasaṃsthārkivīkṣite

हिन्दी अर्थ

एवं आजीविका आदि जो-जो फल बताये गये हैं, उन सबका विचार उस ग्रहकी दशामें करना चाहिए। जो ग्रह पापदशामें प्रवेशके समय अपने शत्रुसे देखा जाता हो, वह विपत्तिकारक (अत्यन्त

English

"f!TWir*' is to be read as must be

अध्याय 54

श्लोक 285

दास्यां जातः सौरिभागे रिःफगे भृगुनन्दने ।नीचेर्ऽकेन्दोरस्तगयोर्दृष्टयोः सूर्यजेन वा

dāsyāṃ jātaḥ sauribhāge riḥphage bhṛgunandane / nīcer'kendorastagayordṛṣṭayoḥ sūryajena vā

हिन्दी अर्थ

अशुभ फल देनेवाला) होता है तथा जो शुभग्रह मित्रसे दृष्ट हो और शुभवर्गमें रहकर तत्काल बलवान् हो, वह सब आपत्ति (दुष्ट फल)-को नष्ट कर देता है। जिसका (आगे बताया जानेवाला)

English

VWntRT: should be read as nrf:.

अध्याय 54

श्लोक 286

पापदृष्टौ शनिकुजावस्तगौ वातरुक्प्रदौ ।कर्काल्यं शगते केन्द्रे पापयुक्ते तु गुह्यरुक्

pāpadṛṣṭau śanikujāvastagau vātarukpradau / karkālyaṃ śagate kendre pāpayukte tu guhyaruk

हिन्दी अर्थ

या चन्द्रमासे १, ३, ६, १०, ११ में, स्वोच्च स्थानमें, स्वराशिमें, अपने मूल त्रिकोणमें तथा मित्रकी राशिमें हो, उसका अशुभ फल भी मध्यम हो जाता है, मध्यम फल श्रेष्ठ हो जाता

English

arer should read as JTreRRn ITT; awffl as;

अध्याय 54

श्लोक 287

पापातरगतेंऽगेब्जे रवौ द्यूने तु कुष्टयुक् ।चन्द्रे खे ऽस्ताङ्गते भौमे विकलो वेशिगेर्ऽकजे

pāpātaragateṃ'gebje ravau dyūne tu kuṣṭayuk / candre khe 'stāṅgate bhaume vikalo veśiger'kaje

हिन्दी अर्थ

है तथा शुभ फल तो अत्यन्त श्रेष्ठ होता है। यदि वह ग्रह इससे भिन्न स्थानमें हो, तो उसके पाप- फलकी वृद्धि होती है और उसका शुभ फल भी अल्प हो जाता है। इन फलोंको भी ग्रहके

English

is to be read as ftTOlWT.

अध्याय 54

श्लोक 288

मिथो भांशगयोः शूली रवीन्द्वोर्युतयोः कृशः ।निधनारिधनान्त्यस्था रवीन्द्वारयमा यदा

mitho bhāṃśagayoḥ śūlī ravīndvoryutayoḥ kṛśaḥ / nidhanāridhanāntyasthā ravīndvārayamā yadā

हिन्दी अर्थ

बलाबलको समझकर तदनुसार स्वल्प या अधिक समझना चाहिए ॥ १४४-- १४८ ॥ (लग्न-दशा-फल-- ) चर लग्नमें प्रथम, द्वितीय, तृतीय द्रेष्काण हो तो क्रमसे लग्नकी

English

The second half which reads thus i

अध्याय 54

श्लोक 289

चलद्ग्रहेण दोषेण कुर्वन्त्यनयनं नरम् ।सौम्या दृष्टा न वायत्रिधीगताः पापखेचराः

caladgraheṇa doṣeṇa kurvantyanayanaṃ naram / saumyā dṛṣṭā na vāyatridhīgatāḥ pāpakhecarāḥ

हिन्दी अर्थ

होती है। द्विस्वभाव लग्न हो तो इससे विपरीत फल होता है (अर्थात् प्रथमादि द्रेष्काणमें क्रमसे

English

In verse 346 'wHWTT' may be MHahqqr The reading

अध्याय 54

श्लोक 290

कर्णोपघातका द्यूने रदवैकृत्यकारकाः ।लग्ने गुरौ द्युने मन्दे वातरोगादितो भवेत्

karṇopaghātakā dyūne radavaikṛtyakārakāḥ / lagne gurau dyune mande vātarogādito bhavet

हिन्दी अर्थ

होती है)। स्थिर लग्न हो तो प्रथमादि द्रेष्काणमें

English

WWq 8iHfll should read as 4imv'lfdfll. In the folbwing verses, from 349 to 365, the characteristics of the 36 decanates are described.

अध्याय 54

श्लोक 291

सुखे ऽस्ते वा कुजे जीवे लग्ने वार्कियुतोदये ।कुजेन वात्मजे द्यूने संज्ञेंऽत्ये ऽब्जे च सोन्मदः

sukhe 'ste vā kuje jīve lagne vārkiyutodaye / kujena vātmaje dyūne saṃjñeṃ'tye 'bje ca sonmadaḥ

हिन्दी अर्थ

होती है। लग्न यदि अपने स्वामी, गुरु और बुधसे युक्त एवं दृष्ट हो तो उसकी दशा शुभप्रद होती है। यदि वह पापग्रहसे युक्त या दृष्ट हो अथवा पापके मध्यमें हो तो उसकी दशा अशुभ फल

English

may be or ifiwqTT which would

अध्याय 54

श्लोक 292

धीधर्मार्थान्त्यगैः पापैर्भसमस्यान्निबन्धनम् ।सर्पशृङ्खलया शाठ्यैर्दृक्कैर्बल्यशुभेक्षितैः

dhīdharmārthāntyagaiḥ pāpairbhasamasyānnibandhanam / sarpaśṛṅkhalayā śāṭhyairdṛkkairbalyaśubhekṣitaiḥ

हिन्दी अर्थ

( अष्टक-वर्ग-कथन-- ) सूर्य जन्म-कालिक

English

ould be read as and <.qqi8 as HTTO:.

अध्याय 54

श्लोक 293

समन्दे ऽब्जे वक्रदृष्टे पस्मारी दुर्वचाः क्षयी ।रविमन्दकुजैः रवस्थैः सौम्यदृष्टैः समण्डलैः

samande 'bje vakradṛṣṭe pasmārī durvacāḥ kṣayī / ravimandakujaiḥ ravasthaiḥ saumyadṛṣṭaiḥ samaṇḍalaiḥ

हिन्दी अर्थ

७ इन स्थानोंमें शुभ होता है। मड्रल और शनिसे भी इन्हीं स्थानोंमें रहनेपर वह शुभ होता है। शुक्रसे ७। १२। ६ में, गुरुसे ९।५। ११॥। ६ में, चन्द्रमासे १०। ३। ११। ६ में, बुधसे इन्हीं १०।

English

ITTrTf: may be read as HTTTfiRT: or HWf; 31Rf as and wmft as

अध्याय 54

श्लोक 294

भृतकाः पूर्वमुदितैर्वरमध्याधमा नराः ।पुञ्जनौ तु फलं पुण्यस्रीणां योग्यं वदेच्च तत्

bhṛtakāḥ pūrvamuditairvaramadhyādhamā narāḥ / puñjanau tu phalaṃ puṇyasrīṇāṃ yogyaṃ vadecca tat

हिन्दी अर्थ

३।११। ६ स्थानोंमें और १२। ५।९ में भी वह शुभ होता है। लग्नसे ३। ६। १०। ११५। १२। ४ इन स्थानोंमें सूर्य शुभ होता है॥ १५१-१५२॥

English

iqr may be qpfA or as it is; as fqgqrvff

अध्याय 54

श्लोक 295

तत्स्वामिष्वखिलं कार्यं तद्भर्तृमरणं मृतौ ।लग्नेन्दुगं वपुश्चैव यादयूपपीतद्युने

tatsvāmiṣvakhilaṃ kāryaṃ tadbhartṛmaraṇaṃ mṛtau / lagnendugaṃ vapuścaiva yādayūpapītadyune

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा लग्नसे ६, ३, १०, ११ स्थानोंमें; मड़लसे २, ५, ९ सहित इन्हीं ६, ३, १०, ११ स्थानोंमें; अपने स्थानसे ३, ६, १०, ११, ७, में; सूर्यसे ३, ६, १०, ११, ७, ८ में; शनिसे ६, ३,

English

ftr# should read as as Wi; as?nt-

अध्याय 54

श्लोक 296

युग्मेषु लग्नशशिनोर्वनिता प्रकृतिस्थिता ।सच्छीलभूषणयुता शुभसंदृष्टयोस्तयोः

yugmeṣu lagnaśaśinorvanitā prakṛtisthitā / sacchīlabhūṣaṇayutā śubhasaṃdṛṣṭayostayoḥ

हिन्दी अर्थ

११, ५ में; बुधसे ५, ३, ८, १, ४, ७, १० में; गुरुसे १, ४, ७, १०, ८, ११, १२ में और शुक्रसे ४, ५, ९, ३, ११, ७, १० इन स्थानोंमें शुभ होता

English

fWW: may be9T. VrHT: or

अध्याय 54

श्लोक 297

पुरुषाकृति शीलाढ्या तयोरोजस्थयोर्मता ।अथ पापा गुणोनाश्च पापवीक्षितथोस्तयोः

puruṣākṛti śīlāḍhyā tayorojasthayormatā / atha pāpā guṇonāśca pāpavīkṣitathostayoḥ

हिन्दी अर्थ

मड़ल सूर्यसे ३, ६, १०, ११, ५ में; लग्रसे ३, ६, १०, ११, १ में; चन्द्रमासे ३, ६, ११ में; अपने आश्रित स्थानसे १, ४, ७, १०, ८, ११, २ में; शनिसे ९, ८, ११, १, ४, ७, १० में; बुधसे ६, ३, ५, ११में; शुक्रसे ६, ११, २, ८ में और गुरुसे १०, ११, १२, ६ स्थानोंमें शुभ होता

English

«URWI may br or (wUh burnt cloihrs) or

अध्याय 54

श्लोक 298

कुजार्कीज्यज्ञशुक्राणां कुजर्क्षे क्रमशो ऽङ्गना ।बाल्यदुष्टा तथा दासी साध्वी मायावती त्वरा

kujārkījyajñaśukrāṇāṃ kujarkṣe kramaśo 'ṅganā / bālyaduṣṭā tathā dāsī sādhvī māyāvatī tvarā

हिन्दी अर्थ

बुध शुक्रसे ५, ३ सहित २, १, ८, ९, ४, ११ स्थानोंमें; शनि और मड्गलसे १०, ७ सहित २, १, ८, ९, ४ और ११ वें स्थानमें; गुरुसे १२, ६, ११, ८ वें स्थानोंमें; सूर्यसे ९, ११, ६, ५, १२ वें स्थानोंमें; अपने आश्रित स्थानसे १, ३, १०, ९, ११, ६, ५, १२ वें स्थानोंमें; चन्द्रमासे ६,

English

rtlw may be CTIfl*{; tdlVTt fiwt WT: should be read as i??TT*

अध्याय 54

श्लोक 299

दृष्टा वाकृतिशीला स्यात्तयोरोजस्थयोर्मता ।अथ पापा गुणोनाश्च पापवीक्षितयोस्तयोः

dṛṣṭā vākṛtiśīlā syāttayorojasthayormatā / atha pāpā guṇonāśca pāpavīkṣitayostayoḥ

हिन्दी अर्थ

गुरु मड्रलसे १०, २, ८, १, ७, ४, ११ स्थानोंमें; अपने आश्रित स्थानसे ३ सहित पूर्वोक्त

English

She is of seen form and nature; of those two in odd signs it is held so. Then the malefic, lacking qualities, when those two are aspected by malefics.

अध्याय 54

श्लोक 300

दुष्णवाक् पुनर्भूः सगुणा विज्ञा ख्याता स्फुजिद्ग्रृहे ।बौधे समा या क्लीवा च सती गुणवती चला

duṣṇavāk punarbhūḥ saguṇā vijñā khyātā sphujidgrṛhe / baudhe samā yā klīvā ca satī guṇavatī calā

हिन्दी अर्थ

। १०, २, ८, १, ७, ४, ११) स्थानोंमें; सूर्यसे ३,

English

(Horoscopy of women, from planets in the seventh and other houses:) A sharp-tongued woman, one married a second time, one with good qualities, learned and famous, born in a household of a master.

अध्याय 54

श्लोक 301

द्वन्द्वभे स्वैरिणीशध्नी गुणाढ्या शिल्पिकाधमा ।वाचाटा कुलटा सिंहे रागी पुन्धीरगम्यता

dvandvabhe svairiṇīśadhnī guṇāḍhyā śilpikādhamā / vācāṭā kulaṭā siṃhe rāgī pundhīragamyatā

हिन्दी अर्थ

स्थानोंमें; शुक्रसे ५, २, ९, १०, ११, ६ में; चन्द्रमासे २, ११, ५, ९, ७ में; शनिसे ५, ३, ६, १रमें; बुधसे ९, ४, ५, ६, २, १०, १, ११ में तथा लग्रसे

English

With Mercury's influence she is equal; with a neuter planet, a good, virtuous, but fickle wife; in a dual sign she is wanton; rich in qualities but a lowly craftswoman; talkative, unchaste; in Leo, passionate and unapproachable...

अध्याय 54

श्लोक 302

जैवे गुणाढ्याल्परतिर्गुणज्ञा ज्ञानिनी सती ।दासी नीचरता साध्वी मान्दे दुष्टा नपत्यका

jaive guṇāḍhyālparatirguṇajñā jñāninī satī / dāsī nīcaratā sādhvī mānde duṣṭā napatyakā

हिन्दी अर्थ

शुक्र लग्नसे १, २, ३, ४, ५, ११, ८, ९ स्थानोंमें; चन्द्रमासे भी इन्हीं स्थानों (१, २, ३, ४, ५, ११, ८, ९)-में और १२ वें स्थानमें; अपने आश्रित स्थानसे १० सहित उक्त (१, २, ३, ५, ११, ८, ९) स्थानोंमें; शनिसे ३, ५, ९, ४, १०, ८, ११ स्थानोंमें; सूर्यससे ८, ११, १२

English

With Jupiter, rich in qualities, with little passion, knowing qualities, wise and chaste; as a maidservant she is lowly in passion; with Saturn, she is virtuous but wicked and childless.

अध्याय 54

श्लोक 303

लग्नेन्दुयुक्तैस्रिंशांशैः फलमेतद्वलानुगम् ।दृग्गैः मिथ्ॐशे शुक्रार्की शौक्रे चेद्वा घटांशके

lagnenduyuktaisriṃśāṃśaiḥ phalametadvalānugam / dṛggaiḥ mithoṃśe śukrārkī śaukre cedvā ghaṭāṃśake

हिन्दी अर्थ

शनि अपने आश्रित स्थानसे ३, ५, ११, ६ में; मड्भलसे १०, १२ सहित पूर्वोक्त (३, ५, ११, ६) स्थानोंमें; सूर्यससे १, ४, ७, १०, ११, ८, २ में; लग्नसे ३, ६, १०, ११, १, ४ में; बुधसे ९,

English

The result follows the strength of the ascendant, the Moon and the thirds (drekkana); by mutual aspect, the Sun and Venus in Venus's sign, or in the water-pot navamsa:

अध्याय 54

श्लोक 304

स्त्रीभिः स्त्री मैथुनं याति मदनानलदीपिता ।शून्ये कापुरुषो द्यूने बले क्लीवो न सदृशि

strībhiḥ strī maithunaṃ yāti madanānaladīpitā / śūnye kāpuruṣo dyūne bale klīvo na sadṛśi

हिन्दी अर्थ

८, ११, ६, १०, १२ में; चन्द्रमासे ११, ३, ६ में; शुक्रसे ६, ११, १२ में और गुरुसे ५, ११, ६ स्थानोंमें शुभ होता है॥ १६३-१६४॥

English

women go in sexual union with women, inflamed with the fire of desire; with an empty seventh a cowardly husband, and in strength, an impotent one, not an equal.

अध्याय 54

श्लोक 305

बुधार्क्योश्चरभे नित्यं परदेशपरायणः ।तत्सृष्टा मदगे सूर्ये स्त्रीबालविधवा कुजे

budhārkyoścarabhe nityaṃ paradeśaparāyaṇaḥ / tatsṛṣṭā madage sūrye strībālavidhavā kuje

हिन्दी अर्थ

उपर्युक्त स्थानोंमें ग्रह रेखा-प्रद और अनुक्त स्थानोंमें बिन्दुप्रद होते हैं। जो ग्रह लग्न या चन्द्रमासे वृद्धि या उपचय स्थान (३, ६, १०, ११) में हों, या अपने मित्रगृहमें, उच्च स्थानमें

English

With Mercury and the Sun in a movable sign, he is always devoted to foreign lands; with the Sun in the proud sign, a wife, a child and a widow are made so; with Mars...

अध्याय 54

श्लोक 306

पापदृष्टे शनौ द्यूने कन्यैवापद्यते जराम् ।आग्नेयैर्विधवास्तस्थैः पुनर्भूमिश्रकैर्भघवेत्

pāpadṛṣṭe śanau dyūne kanyaivāpadyate jarām / āgneyairvidhavāstasthaiḥ punarbhūmiśrakairbhaghavet

हिन्दी अर्थ

तथा स्वराशिमें स्थित हों, उनके द्वारा शुभ फलकी अधिकता होती है और इनसे भिन्न स्थानोंमें जो ग्रह हों, उनके द्वारा अशुभ फलोंकी अधिकता होती है॥ १६५॥

English

With Saturn aspected by malefics in the seventh, a girl grows old even as a maiden; with malefics in the fire signs, widowhood; mixed with the sign of a remarried woman, she would be so.

अध्याय 54

श्लोक 307

क्रूरे हीनबले ऽस्तस्थे पतित्यक्ता न सदृशि ।मिथ्ॐशगैः सितारौ तु कुरुतो ऽन्यरतां स्त्रियम्

krūre hīnabale 'stasthe patityaktā na sadṛśi / mithoṃśagaiḥ sitārau tu kuruto 'nyaratāṃ striyam

हिन्दी अर्थ

( एकादि रेखावाले स्थानका फल-- ) उक्त प्रकारसे जिस स्थानमें एक रेखा हो, वहाँ ग्रहके

English

With a cruel weak planet in the seventh, she is cast off by her husband and not equal; with Venus and Mars in mutual divisions, the woman is attached to another.

अध्याय 54

श्लोक 308

शीतरश्मिर्यदा द्यूने तदा भर्तुरनुसया ।सौरारर्क्षे लग्नगते सेंदुशुक्रे तु वन्धकी

śītaraśmiryadā dyūne tadā bharturanusayā / saurārarkṣe lagnagate seṃduśukre tu vandhakī

हिन्दी अर्थ

४, जानेपर कष्ट होता है। दो रेखावाले स्थानमें जानेसे

English

When the Moon is in the seventh, she follows her husband; with Saturn or Mars's sign rising, together with Moon and Venus, she is a harlot.

अध्याय 54

श्लोक 309

मात्रा सार्द्धमसद्दृष्टे तथा कौजेंशके ऽस्तगे ।मन्ददृष्टे व्याधियोनिः सद्ग्रहांशे पतिप्रिया

mātrā sārddhamasaddṛṣṭe tathā kaujeṃśake 'stage / mandadṛṣṭe vyādhiyoniḥ sadgrahāṃśe patipriyā

हिन्दी अर्थ

धनका नाश होता है। तीन रेखावालेमें जानेसे क्लेश होता है। चार रेखावाले स्थानमें ग्रहके पहुँचनेसे मध्यम फल होता है (शुभ-अशुभ 'फलकी तुल्यता होती है) । पाँच रेखावाले स्थानमें

English

With a bad aspect together with her mother, and with a Mars-division in the seventh, and with weak aspect, she is of a diseased birth; with the division of a good planet, she is dear to her husband.

अध्याय 54

श्लोक 310

मन्दर्क्षे वांशके द्यूने वृद्धौ मूर्खः पतिः स्त्रियाः ।स्त्रीलोलः क्रोधनः कौजे बौधे विद्वांश्च नैपुणः

mandarkṣe vāṃśake dyūne vṛddhau mūrkhaḥ patiḥ striyāḥ / strīlolaḥ krodhanaḥ kauje baudhe vidvāṃśca naipuṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सुखकी प्राप्ति, छ: रेखावालेमें धनका लाभ, सात रेखावाले स्थानमें सुख तथा आठ रेखावाले स्थानमें चारवश ग्रहके जानेपर अभीष्ट फलकी सिद्धि होती है॥ १६६॥

English

With Saturn's sign or division in the seventh, the husband is old or a fool; with Mars, fond of women and angry; with Mercury, learned and skilful.

अध्याय 54

श्लोक 311

जितेन्द्रियो गृणीजैवे चान्द्रे कामी मृदुस्तथा ।शौक्रे सौभाग्ययुक्कान्तः सौरेति मृदुकर्मकृत्

jitendriyo gṛṇījaive cāndre kāmī mṛdustathā / śaukre saubhāgyayukkāntaḥ saureti mṛdukarmakṛt

हिन्दी अर्थ

( आजीविका-कथन-- ) जन्मकालिक लग्र और चन्द्रमासे १०वें स्थानमें यदि सूर्य आदि ग्रह हों तो क्रमसे पिता-माता, शत्रु, मित्र, भाई, स्त्री और नौकरके द्वारा धनका लाभ होता है। जन्मलग्र,

English

With Jupiter, self-controlled and virtuous; with the Moon, lustful and gentle; with Venus, fortunate and loving; with Saturn, one who does low work.

अध्याय 54

श्लोक 312

शुक्राब्जयोर्लग्नगयोः सुखिनीर्ष्यासमन्विता ।ज्ञेद्वोः कलासु निपुणा सुखिता च गुणान्विता

śukrābjayorlagnagayoḥ sukhinīrṣyāsamanvitā / jñedvoḥ kalāsu nipuṇā sukhitā ca guṇānvitā

हिन्दी अर्थ

जन्मकालिक चन्द्र तथा जन्मकालिक सूर्य--इन

English

With Venus and the Moon in the ascendant, she is happy but jealous; with Mercury and Jupiter, skilled in the arts, happy and virtuous.

अध्याय 54

श्लोक 313

शुक्रज्ञयोस्तु शुभगा कलाज्ञा रुचिराङ्गना ।अनेकसौख्यार्थगुणालग्ने सौम्यत्रये स्थिते

śukrajñayostu śubhagā kalājñā rucirāṅganā | anekasaukhyārthaguṇālagne saumyatraye sthite

अध्याय 54

श्लोक 314

क्रूरे ऽष्टमे ऽष्टमेशांशे यस्य स्यात्तद्वयः समे ।वैधव्यं च मृतिस्तस्या स्वयंसत्स्वर्थगेषु तु

krūre 'ṣṭame 'ṣṭameśāṃśe yasya syāttadvayaḥ same / vaidhavyaṃ ca mṛtistasyā svayaṃsatsvarthageṣu tu

हिन्दी अर्थ

बालकके जन्मकालमें जो ग्रहस्थिति है, उसमें ग्रहकी निजाश्रित राशिसे विचार करके इस प्रकार रेखा और बिन्दुका ज्ञान प्राप्त करना चाहिए। अर्थात् इस तरह रेखा और बिन्दु लगानेसे जिस स्थानमें अधिक रेखाकी संख्या हो,

English

With a cruel planet in the eighth, and the lord of the eighth in the eighth division, for one whose age is even — widowhood and death for her; or for herself with good aspects in the right places.

अध्याय 54

श्लोक 315

अल्पापत्यत्वमब्जे ऽस्याः कन्यालिहरिगोषु तु ।सौरे मध्यबले चन्द्रशुक्रज्ञैर्बलवर्जितैः

alpāpatyatvamabje 'syāḥ kanyāliharigoṣu tu / saure madhyabale candraśukrajñairbalavarjitaiḥ

हिन्दी अर्थ

सूर्यका अष्टकवर्ग-चक्र देखिये--

English

Few children if the Moon is in the eighth; in Virgo, Scorpio and Leo, and with Saturn of middling strength, the Moon, Venus and Mercury lacking strength,

अध्याय 54

श्लोक 316

शेषैः सवीर्यैरोजर्क्षे लग्ने कुरूपिणी भवेत् ।जीवारकविशौम्येषु बलिषु समभे तनौ

śeṣaiḥ savīryairojarkṣe lagne kurūpiṇī bhavet / jīvārakaviśaumyeṣu baliṣu samabhe tanau

हिन्दी अर्थ

उस स्थानमें चारवश ग्रहके जानेसे शुभ फल होता है और जिसमें बिन्दुकी संख्या अधिक हो, उस स्थानमें ग्रहके जानेसे अशुभ फलकी प्राप्ति होती है।

English

and the others strong, with an odd sign rising, she would be ill-favoured. With Jupiter, Mars, Venus and Mercury strong, and the ascendant in an even sign,

अध्याय 54

श्लोक 317

विख्यातानैकशास्त्रज्ञा वनिता ब्रह्मवादिनी ।पापे ऽस्ते नवमस्थस्य प्रव्रज्यामेति भामिनी

vikhyātānaikaśāstrajñā vanitā brahmavādinī / pāpe 'ste navamasthasya pravrajyāmeti bhāminī

हिन्दी अर्थ

यहाँ रेखा और बिन्दु लगाकर सूर्यका अष्टकवर्ग- चक्र अद्धित किया गया है। इसमें वृष, कन्या, धनु और मीनमें रेखा अधिक होनेके कारण ये राशियाँ शुभ है तथा मिथुन, सिंह, तुला और कुम्भमें रेखा और बिन्दु तुल्य

English

the woman is famed, learned in many sciences, a speaker of Brahman. With a malefic in the seventh and a planet in the ninth, the woman goes forth as an ascetic.

अध्याय 54

श्लोक 318

उद्वाहे वरणे प्रश्ने सर्वमेतद्विचिन्तयेत् ।मृत्युस्थानं पश्यतां स्याद्वलिना धातुकोपतः

udvāhe varaṇe praśne sarvametadvicintayet / mṛtyusthānaṃ paśyatāṃ syādvalinā dhātukopataḥ

हिन्दी अर्थ

होनेके कारण ये मध्यम हैं एवं शेष कर्क, वृश्चिक, मकर और मेष--ये अधिक बिन्दु होनेके कारण अशुभ हैं।

English

In marriage, choosing, and questions, all this should be considered. For the place of death, those who look...

अध्याय 54

श्लोक 319

नृणां मृत्युहितं युक्तं भगात्रोस्थोपथभूरिभिः ।सवीर्यैर्बहुजो ऽग्न्यक्षतज्वररुगुद्भवः

nṛṇāṃ mṛtyuhitaṃ yuktaṃ bhagātrosthopathabhūribhiḥ / savīryairbahujo 'gnyakṣatajvararugudbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

तीनोंसे दशम स्थानके स्वामी जिस नवमांशमें हों, उस नवमांशके अधिपतिकी वृत्तिसे आजीविका समझनी चाहिए। यथा--उक्त दशम स्थानोंके स्वामी सूर्यके नवमांशमें हों तो तृण (पत्र-पुष्पादि),

English

Death for men is suitable by... with strong planets many (causes): fire, wounds, fever, anal disease,

अध्याय 54

श्लोक 320

तृट्क्षुद्भवश्चाष्टमस्थैः सूर्याद्यैश्च वरादिषु ।परस्वाध्वप्रदेशेषु मृत्युः सूर्यमहीजयोः

tṛṭkṣudbhavaścāṣṭamasthaiḥ sūryādyaiśca varādiṣu / parasvādhvapradeśeṣu mṛtyuḥ sūryamahījayoḥ

हिन्दी अर्थ

आदिसे जीविका समझे। चन्द्रमाके नवमांशमें हों

English

thirst and hunger from those in the eighth, by Sun and the rest; the Sun and Mars cause death in other people's lands and roads.

अध्याय 54

श्लोक 321

स्वबन्धुस्थितयोः पुंसः शैलाग्नाभिरुतस्य च ।बन्ध्वस्तकर्मगैर्मन्दभूजैः प्रहौ मृतिः

svabandhusthitayoḥ puṃsaḥ śailāgnābhirutasya ca / bandhvastakarmagairmandabhūjaiḥ prahau mṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

और स्त्रीके द्वारा जीविका चलती है। मड्गलके नवमांश हों तो धातु, अस्त्र-शस्त्र और साहससे जीवन-निर्वाह होता है। बुधके नवमांशमें हों तो काव्य, शिल्पकलादिसे, गुरुके नवमांशमें हों तो

English

With the two in the place of kin, of a man, by a mountain, fire and... (death by various causes); by Saturn and Mars in the fourth or eighth house, the Sun and Mars, death.

अध्याय 54

श्लोक 322

स्त्रियां हिमोषअणकरयोः स्वजनात्पापदृक्तयोः ।तोयमृतो रवीदृतुस्यातांया द्युभयोदये

striyāṃ himoṣaaṇakarayoḥ svajanātpāpadṛktayoḥ / toyamṛto ravīdṛtusyātāṃyā dyubhayodaye

हिन्दी अर्थ

आदिके खानसे, शुक्रके नवमांशमें हों तो चाँदी, गौ तथा रत्न आदिसे और शनिके नवमांशमें हों तो परपीड़न, परिश्रम और नीच कर्मद्वारा धनकी प्राप्ति होती है॥ १६७--१६९ ॥

English

For women, death by cold and heat, from a family member, with malefic aspects; by water if the Sun is in a certain season at sunrise.

अध्याय 54

श्लोक 323

शस्त्राग्निजोशुभान्तस्थे चन्द्रे भौमगृहगस्थिते ।मृत्युश्चाथ मृगे चन्द्रे कर्के मन्दे जलोदरात्

śastrāgnijośubhāntasthe candre bhaumagṛhagasthite / mṛtyuścātha mṛge candre karke mande jalodarāt

हिन्दी अर्थ

( राजयोगका वर्णन-- ) शनि, सूर्य, गुरु और मजझ्ुल--ये चारों यदि अपने-अपने उनमें हों और इन्हींमें कोई एक लग्रमें हों तो इन चारों लग्रोंमें जन्म लेनेवाले बालक राजा होते हैं। लग्र

English

With the Moon in the eighth house in Mars's sign, death by weapon or fire; with the Moon in Capricorn, Cancer or Saturn's sign, from dropsy.

अध्याय 54

श्लोक 324

स्त्रियामिन्दौ रक्तशौथात्सौरे वाज्वग्निपातजः ।पुत्रधर्मस्थस्योर्वन्धात्पापयोः सददृष्टयोः

striyāmindau raktaśauthātsaure vājvagnipātajaḥ / putradharmasthasyorvandhātpāpayoḥ sadadṛṣṭayoḥ

हिन्दी अर्थ

अथवा चन्द्रमा वर्गोत्तम नवमांशमें हो और उसपर ४, ५ या ६ ग्रहको दृष्टि हो तो इसके २२ भेदमें २२ प्रकारके राजयोग होते हैं। मड्गल अपने उच्चमें हो, रवि और चन्द्रमा धनुराशिमें हों और

English

For women, the Moon causing blood-swelling; Saturn causing death by wind or fire; from a son in the ninth... with the two malefics aspected.

अध्याय 54

श्लोक 325

सथासशंयनिगडैर्दृकैर्मृत्यौ तु बन्धनैः ।स्त्रियां सपापे ऽब्जे द्यूने सिते मेषे रवौ तनौ

sathāsaśaṃyanigaḍairdṛkairmṛtyau tu bandhanaiḥ / striyāṃ sapāpe 'bje dyūne site meṣe ravau tanau

हिन्दी अर्थ

मकरस्थ शनि लग्रमें हो तो जातक राजा होता है। उच्च (मेष)-का रवि लग्रमें हो, चन्द्रमासहित शनि सप्तम भावमें हो, बृहस्पति अपनी राशि (धनु या मीन)-में हो तो जन्म लेनेवाला राजा

English

By noose, chains and fetters, in aspect with the eighth, by binding; for women with a malefic Moon in the seventh, Venus in Aries, Sun in the ascendant,

अध्याय 54

श्लोक 326

मरणं स्त्रीकृते गेहे ह्यथ तुर्ये कुजे रवौ ।यमे खेंऽगत्रिकोणर्स्थेः क्षीणचन्द्रांशुभैः सकृत्

maraṇaṃ strīkṛte gehe hyatha turye kuje ravau / yame kheṃ'gatrikoṇarstheḥ kṣīṇacandrāṃśubhaiḥ sakṛt

हिन्दी अर्थ

होता है॥ १७०-१७१ ॥ शनि अथवा चन्द्रमा अपने उच्चराशिका होकर लग्रमें हों, षष्ठ भावमें सूर्य और बुध हो, शुक्र तुलामें, मज़्ल मेषमें और गुरु कर्कमें हो तो इन दोनों लग्रोंमें जन्म लेनेसे शिशु

English

death in a house made for a woman; then Mars and Sun in the fourth, Saturn in the ascendant, trines, the waning Moon and good planets, once.

अध्याय 54

श्लोक 327

तुर्येर्ऽके खे कुजेक्षीण चन्द्रदृष्टे समिद्धतः ।रन्ध्रखाङ्गजलैः क्षीणेन्द्वारार्किरविसंयुतैः

turyer'ke khe kujekṣīṇa candradṛṣṭe samiddhataḥ / randhrakhāṅgajalaiḥ kṣīṇendvārārkiravisaṃyutaiḥ

हिन्दी अर्थ

राजा होते हैं। उच्चस्थ मड़ल यदि चन्द्रमाके साथ लग्रमें हो तो भी जातक राजा होता है। चन्द्रमा वृष लग्रमें हो और सूर्य, गुरु तथा शनि ये क्रमसे ४, ७, १०वें स्थानमें हों तो जातक राजा

English

With the Sun in the fourth, Mars in the tenth, the waning Moon aspected, by fire... eighth, tenth, ascendant, water, with the waning Moon, Mars, Saturn and Sun joined,

अध्याय 54

श्लोक 328

लकुटेनाथ तैरेव खाङ्काङ्गतनयस्थितैः ।धूमानिबन्धनैः कार्यः कुदनैर्मरणं भवेत्

lakuṭenātha taireva khāṅkāṅgatanayasthitaiḥ / dhūmānibandhanaiḥ kāryaḥ kudanairmaraṇaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

होता है। मकर लग्रमें शनि हो और लग्रसे ३, ६, ९ एवं १२ वें भावमें क्रमश: चन्द्रमा, मड्रल, बुध तथा बृहस्पति हों तो जन्म लेनेवाला बालक राजा होता है॥ १७२-१७३ ॥

English

by a club, then by those same planets in the ascendant and fifth, by burning smoke, bad food; death comes.

अध्याय 54

श्लोक 329

बन्ध्वस्तखस्थैर्भौंमार्कर्मदैः शस्त्राग्निंराजभिः ।सौरेद्वारैः स्वांबुरवस्थैः क्षतक्रेम्यङ्गया ततः

bandhvastakhasthairbhauṃmārkarmadaiḥ śastrāgniṃrājabhiḥ / sauredvāraiḥ svāṃburavasthaiḥ kṣatakremyaṅgayā tataḥ

हिन्दी अर्थ

गुरुसहित चन्द्रमा धनुमें और मड़ल मकरमें हों तथा बुध या शुक्र अपने उच्चमें स्थित होकर लग्नमें विद्यमान हों तो उन दोनों योगोंमें जन्म लेनेवाला शिशु राजा होता है। बृहस्पतिसहित

English

With the planets in the fourth, eighth and tenth, Mars, Sun and Saturn, by weapon, fire, kings; by Saturn from his door; the wounds follow.

अध्याय 54

श्लोक 330

स्वेर्ऽके तुर्ये कुजे यानपातादथ कुजे ऽस्तगे ।यन्त्रोसीदुनतः क्षीणचन्द्रयुक्ते मृतिर्भवेत्

sver'ke turye kuje yānapātādatha kuje 'stage / yantrosīdunataḥ kṣīṇacandrayukte mṛtirbhavet

हिन्दी अर्थ

कर्क लग्न हो, बुध, चन्द्रमा तथा शुक्र तीनों ११वें भावमें हों और सूर्य मेषमें हो तो जातक राजा होता है। चन्द्रमासहित मीन लग्र हो, सूर्य, शनि, मड्ल--ये क्रमसे सिंह, कुम्भ और मकरूमें हों

English

With the Sun in his own house, Mars in the fourth: death by falling from a vehicle; with Mars in the seventh, by a machine; joined with the waning Moon, death.

अध्याय 54

श्लोक 331

भौमार्किशीतकिरणैर्जूकाजशनिभस्थितेः ।क्षीणेन्द्वर्ककुजैः खास्तांबुस्थैर्वारकरे मृतिः

bhaumārkiśītakiraṇairjūkājaśanibhasthiteḥ / kṣīṇendvarkakujaiḥ khāstāṃbusthairvārakare mṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

तो उत्पन्न बालक राजा होता है। मड्भलसहित मेष लग्न हो, बृहस्पति कर्कमें हो अथवा कर्कस्थ बृहस्पति लग्रमें हो तो जातक नरेश होता है। मड़ल और शनि पञ्ञम भावमें, गुरु, चन्द्रमा तथा

English

With Mars, Saturn and the Moon in Libra, Aries and Capricorn; the waning Moon, Sun and Mars in the tenth and fourth: death by Sunday's...

अध्याय 54

श्लोक 332

बल्यारदृष्टे क्षीणेन्दौ मन्दे निधंनसंस्थिते ।गुह्यरुक्कृमिशस्त्राग्निदारुजो मृत्युरङ्गिराः

balyāradṛṣṭe kṣīṇendau mande nidhaṃnasaṃsthite / guhyarukkṛmiśastrāgnidārujo mṛtyuraṅgirāḥ

हिन्दी अर्थ

शुक्र चतुर्थ भावमें और बुध कन्या लग्नमें हों तो जन्म लेनेवाला शिशु राजा होता है॥ १७४--१७६ ॥ मकर लग्रमें शनि हो तथा मेष, कर्क, सिंह--ये अपने-अपने स्वामीसे युक्त हों, शुक्र तुलामें और

English

With a weak, Mars-aspected waning Moon, Saturn in the eighth: death by hidden disease, worms, weapon, fire or wood — Angiras (says).

अध्याय 54

श्लोक 333

सौरेर्ऽके ऽस्ते मृतो मन्दे क्षीणेन्दौ भुव्यसंयुते ।लग्नध्यायास्त पःखार्कभौमचन्द्रनिशाकरैः

saurer'ke 'ste mṛto mande kṣīṇendau bhuvyasaṃyute / lagnadhyāyāsta paḥkhārkabhaumacandraniśākaraiḥ

हिन्दी अर्थ

बुध मिथुनमें हों तो बालक यशस्वी राजा होता है॥ १७७॥ मुनीश्वर! इन बताये हुए योगोंमें जन्म लेनेवाला जिस किसीका पुत्र भी राजा होता है। तथा आगे जो योग बताये जाय॑ँगे, उनमें जन्म

English

With the Sun and Saturn in the seventh, death; with Saturn and the waning Moon joined, on earth; by the ascendant, Sun, Mars, Moon.

अध्याय 54

श्लोक 334

शैलशृङ्गस्वरुग्रपातौनुर्निधनं भवेत् ।दृक्कोन्त्तरे तुर्द्धाविंशस्तत्पतिर्मृत्युपोपि वा

śailaśṛṅgasvarugrapātaunurnidhanaṃ bhavet / dṛkkonttare turddhāviṃśastatpatirmṛtyupopi vā

हिन्दी अर्थ

लेनेवाले राजकुमारको ही राजा समझना चाहिए। (यदि अन्य व्यक्ति इस योगमें उत्पन्न हुआ हो तो वह राजाके तुल्य होता है, राजा नहीं।) ॥ १७८॥

English

Death by a fall from a mountain peak or by a fierce blow; the lord of the eighth or an aspect to the eighth with the trine from the twenty-second decan.

अध्याय 54

श्लोक 335

स्वगुणैर्निध न कुर्याद्बलवान्यो द्वयोर्भवेत् ।लग्नांशेशसदृक्स्थाने मृत्युर्योगेक्षणादिभिः

svaguṇairnidha na kuryādbalavānyo dvayorbhavet / lagnāṃśeśasadṛksthāne mṛtyuryogekṣaṇādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

तीन या अधिक ग्रह बली होकर अपने-

English

By its own qualities it would not cause death, but whichever of the two is strong; with the ascendant and navamsa lord's aspect, death arises by yoga and aspect.

अध्याय 54

श्लोक 336

मोदाएन्तेनुदितांशस्य तुल्यो द्विघ्नः स्वपेक्षिते ।शुभेक्षिते तु त्रिगुणः कल्प्यमन्यत्स्वबुद्धितः

modāentenuditāṃśasya tulyo dvighnaḥ svapekṣite / śubhekṣite tu triguṇaḥ kalpyamanyatsvabuddhitaḥ

हिन्दी अर्थ

पहले उच्चस्थ मड्गभलादिके लग्रमें रहनेसे 'राजयोग' कहा गया है। इसलिये यहाँ भी जो चन्द्रमासहित मद्भलको लग्नमें स्थित कहा गया है, उससे उनके उच्चस्थभावकी ही अनुवृत्ति समझनी चाहिए। अन्य मुनियोंने मकरस्थ

English

The measure of the risen division, doubled when it looks at itself, tripled with benefic aspect; the rest should be reasoned by one's own judgment.

अध्याय 54

श्लोक 337

वह्न्यंपबुभस्मसक्लेदशोषव्यालैर्मृतिस्थितैः ।बिन्दुतश्चिन्तनीयश्च यथोक्तो मत्युरङ्गिनः

vahnyaṃpabubhasmasakledaśoṣavyālairmṛtisthitaiḥ / bindutaścintanīyaśca yathokto matyuraṅginaḥ

हिन्दी अर्थ

मड़लके लग्रमें होनेसे 'राजयोग” कहा है।

English

Death by fire, water, ashes, wetness, drying, serpents is to be reckoned from the point, as stated — the cause of death for the man.

अध्याय 54

श्लोक 338

गुरुः शशाङ्कशुक्रौ च सूर्यभौमौ यमेन्दुजौ ।देवपित्रतिरक्तोथ नारकान्कुर्युरष्टमे

guruḥ śaśāṅkaśukrau ca sūryabhaumau yamendujau / devapitratiraktotha nārakānkuryuraṣṭame

हिन्दी अर्थ

अपने उच्च या मूल त्रिकोणमें हों तो बालक राजा होता है। सिंहमें सूर्य, मेष लग्रमें चन्द्रमा, मकरमें मड़ल, कुम्भमें शनि और धनुमें बृहस्पति हो तो उत्पन्न शिशु भूपाल होता है। मुने! शुक्र अपनी

English

Jupiter, Moon, Venus, Sun, Mars, Saturn: placed in the eighth, they cause death in accordance with the gods, ancestors, and hells.

अध्याय 54

श्लोक 339

रवीन्दुबलवश्रंशनाथाच्छ्रेष्टसमाधमाः ।तुङ्गगः सांदनूकेनुगतिः षड्रन्ध्रदृक्कपः

ravīndubalavaśraṃśanāthācchreṣṭasamādhamāḥ / tuṅgagaḥ sāṃdanūkenugatiḥ ṣaḍrandhradṛkkapaḥ

हिन्दी अर्थ

राशिमें होकर चतुर्थ स्थानमें स्थित हों, चन्द्रमा नवम भावमें रहकर शुभ ग्रहसे दृष्ट या युक्त हों तथा शेष ग्रह ३, १, ११वें भावमें विद्यमान हों तो जातक इस वसुधाका अधीश्वर होता है। बुध

English

Strength of the Sun and Moon... the lord is best, middle or lowest; exalted... six, eight, or the aspect...

अध्याय 54

श्लोक 340

द्यूनस्थितो गुरुर्वापि रिपुकेन्द्रविनाशगः ।स्वोच्चस्थ्ॐऽगे व्यये सौम्यभागे मोक्षो बलान्यतः

dyūnasthito gururvāpi ripukendravināśagaḥ / svoccasthoṃ'ge vyaye saumyabhāge mokṣo balānyataḥ

हिन्दी अर्थ

सबल होकर लग्रमें स्थित हों, बलवान शुभग्रह नवम भावमें स्थित हों तथा शेष ग्रह ९, ५, ३, ६, १० और ११वें भावमें हो तो उत्पन्न बालक धर्मात्मा नरेश होता है। चन्द्रमा, शनि और

English

With Jupiter in the seventh, or in the enemy's or centre positions, destruction; with exaltation in the ascendant and twelfth and benefic parts, liberation, by strength from elsewhere.

अध्याय 54

श्लोक 341

आधाने जन्मा ज्ञाने तु वृक्षतां लग्नतो वदेत् ।पूर्वापरार्द्धैर्लग्नस्य सौम्ये वाच्यपनेजनिः

ādhāne janmā jñāne tu vṛkṣatāṃ lagnato vadet / pūrvāparārddhairlagnasya saumye vācyapanejaniḥ

हिन्दी अर्थ

बहस्पति क्रमश: दसवें, ग्यारहवें तथा लग्रमें स्थित हों, बुध और मड़ल द्वितीय भावमें तथा शुक्र और रवि चतुर्थ भावमें स्थित हों तो जातक भूपाल होता है। वृष लग्रमें चन्द्रमा, द्वितीयमें गुरु,

English

At conception, birth; in knowledge, one should say 'tree-state' from the ascendant. By the former and latter halves of the ascendant, with benefics, one should tell the birth of another.

अध्याय 54

श्लोक 342

लग्नत्रिकोणे धीज्यत्र्यंशैर्विकल्पावयवाः समाः ।ग्रीष्मोगेर्ऽके परै रम्यापनतांपृतुरर्कभात्

lagnatrikoṇe dhījyatryaṃśairvikalpāvayavāḥ samāḥ / grīṣmoger'ke parai ramyāpanatāṃpṛturarkabhāt

हिन्दी अर्थ

११ वेंमें शनि तथा शेष ग्रह भी स्थित हों तो बालक नरेश होता है॥ १७९--१८३॥

English

In the ascendant trine, by the thirds of wisdom and Jupiter, the parts are divided equally. With the Sun in summer in the rising..., from the Sun's house...

अध्याय 54

श्लोक 343

चन्द्रज्ञजीवावृत्यस्याः शुक्रारार्किभिरन्यथा ।दृक्कैराद्यैः पूर्वमासस्तिथिस्तत्रानुपाततः

candrajñajīvāvṛtyasyāḥ śukrārārkibhiranyathā / dṛkkairādyaiḥ pūrvamāsastithistatrānupātataḥ

हिन्दी अर्थ

चतुर्थ भावमें गुरु, १० वें भावमें रवि और चन्द्रमा, लग्नममें शनि और ११वें भावमें शेष ग्रह हों तो उत्पन्न शिशु राजा होता है। मक्रुल और शनि लग्रमें हों, चन्द्रमा, गुरु, शुक्र, रवि और

English

The Moon, Mercury and Jupiter... differently with Venus, Mars and Saturn. By the first aspects the month and the tithi arise by proportion.

अध्याय 54

श्लोक 344

विलोमजन्म भागैश्च वेला रात्रिद्युसंज्ञके ।त्रिकोणोत्तमवार्थन्तिलग्नं वा लभनाभने

vilomajanma bhāgaiśca velā rātridyusaṃjñake / trikoṇottamavārthantilagnaṃ vā labhanābhane

हिन्दी अर्थ

बुध--ये क्रमसे ४, ७, ९, १० और ११ वेंमें हों तो ये सब ग्रह ऐसे बालकको जन्म देते हैं, जो भावी नरेश होता है। मुनीश्वर! ऊपर कहे हुए योगोंमें उत्पन्न मनुष्यके दशम भाव या लग्नमें जो

English

Birth in reverse order by parts; the time is in the sign called 'night-day'; the ascendant of the best trine of the month, or in the obtaining and non-obtaining...

अध्याय 54

श्लोक 345

यावदूनो विधुर्लग्नात्तावच्चन्द्राच्च जन्मभे ।गोहरी युग्मवसुभे क्रियजुके मृगाङ्गने

yāvadūno vidhurlagnāttāvaccandrācca janmabhe / goharī yugmavasubhe kriyajuke mṛgāṅgane

हिन्दी अर्थ

ग्रह हो, उसकी दशा-अन्तर्दशा आनेपर उसे राज्यकी प्राप्ति होती है। इन दोनों स्थानोंमें ग्रह न हो तो जन्म-समयमें जो ग्रह बलवान हो, उसकी दशामें राज्यलाभ समझना चाहिए तथा जो

English

As much as the Moon is less than the ascendant, so much in the birth-star from the Moon. In Leo, the twins' lunar sign, Aries and Libra, Capricorn...

अध्याय 54

श्लोक 346

दशाष्टसप्तविषये गुण्याः शेषाः खसंख्यया ।जीवभौमकविज्ञाः स्यु राघवाद्यायरेज्ञवत्

daśāṣṭasaptaviṣaye guṇyāḥ śeṣāḥ khasaṃkhyayā / jīvabhaumakavijñāḥ syu rāghavādyāyarejñavat

हिन्दी अर्थ

ग्रह जन्म-समयमें शत्रु-राशि या अपनी नीच राशिमें हो, उसकी राशिमें क्लेश, पीड़ा आदिकी प्राप्ति होती है॥ १८४-१८५--॥

English

In the realm of ten, eight, seven, the remainders are multiplied by zero; Jupiter, Mars, Venus, Mercury... (periods of planets).

अध्याय 54

श्लोक 347

भानां नित्यो विधिः खेटवशावद्धर्गणास्तथा ।सप्तर्घ्नं भहृतं शेषमृक्षं नवधनर्णतः

bhānāṃ nityo vidhiḥ kheṭavaśāvaddhargaṇāstathā / saptarghnaṃ bhahṛtaṃ śeṣamṛkṣaṃ navadhanarṇataḥ

हिन्दी अर्थ

केन्द्रस्थानोंमें ही (रविसे शनिपर्यन्त) सब ग्रह हों तो “गदा” नामक योग होता है। केवल लग्र और सप्तम दो ही स्थानोंमें सब ग्रह हों तो 'शकट' योग होता है। दशम और चतुर्थमें ही सब ग्रहोंकी

English

For the stars the rule is constant, by the planets' power; the group of days multiplied by seven and divided by the stars gives the remainder star; nine, positive and negative.

अध्याय 54

श्लोक 348

द्विघ्ने समर्तुमासाः स्युः पक्षतिथ्यौ गजाहते ।सप्तघ्नं होनिशार्क्षाणीषुघ्नेङ्गांशेष्टहोरिका

dvighne samartumāsāḥ syuḥ pakṣatithyau gajāhate / saptaghnaṃ honiśārkṣāṇīṣughneṅgāṃśeṣṭahorikā

हिन्दी अर्थ

स्थिति हो तो 'विहग' (पक्षी) योग होता है। ५, ९ और लग्र--इन तीन ही स्थानोंमें सब ग्रह हों तो 'श्रुड्राटक” योग होता है। इसी प्रकार यदि लग्र भिन्न स्थानसे त्रिकोण स्थानोंमें ही सब ग्रह

English

Doubled gives the six seasons and months; by an elephant (8), the fortnight and tithi; multiplied by seven, the nights' stars; the hour called by the arrow-division of the limbs.

अध्याय 54

श्लोक 349

पुमान्परशुधृक्कृष्णो रक्तदृग्रक्षितुं क्षमः ।दृष्टर्तिकपदाश्वास्या रक्तवस्त्रा घटाकृतिः

pumānparaśudhṛkkṛṣṇo raktadṛgrakṣituṃ kṣamaḥ / dṛṣṭartikapadāśvāsyā raktavastrā ghaṭākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

लग्न और सप्तममें सब शुभ ग्रह हों अथवा चतुर्थ- दशममें सब पापग्रह हों तो दोनों स्थितियोंमें 'वज्' योग होता है। इसके विपरीत यदि लग्न, सप्तममें सब पापग्रह अथवा चतुर्थ, दशममें सब शुभग्रह हों तो 'यव' योग होता है। यदि चारों केन्द्रोंमें सब (शुभ और पाप)-ग्रह मिलकर बैठे

English

(Descriptions of the forms of the zodiac signs in the 36 parts:) A man bearing an axe, dark, red-eyed, able to protect; ...

अध्याय 54

श्लोक 350

कपिलो ह्यन्धदृक्रूरो रक्तवस्त्रः क्षतव्रतः ।क्षुत्तृषार्तोदुग्धपटो लूनकुञ्चितमूर्धजः

kapilo hyandhadṛkrūro raktavastraḥ kṣatavrataḥ / kṣuttṛṣārtodugdhapaṭo lūnakuñcitamūrdhajaḥ

हिन्दी अर्थ

होता है ॥१८८ ॥ लग्नसे लगातार ४ स्थान (१, २, ३, ४) में ही सब ग्रह मौजूद हों तो 'यूप” योग होता है। चतुर्थसे चार स्थान (४, ५, ६, ७)-में ही सब ग्रह स्थित हों तो 'शर' योग होता है।

English

tawny, blind, cruel, red-clothed, with wounds; hungry and thirsty, wearing milk-stained cloth, with cropped curly hair;

अध्याय 54

श्लोक 351

मलिनः क्षुत्परोजास्यो दक्षः कृष्यादिकर्मणि ।द्विपकायः सरभयात्पिंपगलो व्याकुलान्तरः

malinaḥ kṣutparojāsyo dakṣaḥ kṛṣyādikarmaṇi / dvipakāyaḥ sarabhayātpiṃpagalo vyākulāntaraḥ

हिन्दी अर्थ

सप्तमसे ४ स्थान (७, ८, ९, १०)-में ही सब ग्रहोंकी स्थिति हो तो 'शक्ति” योग होता है और दशमसे ४ स्थान (१०, ११, १२, १)-में ही सब ग्रह मौजूद हों तो 'दण्ड' योग होता है॥ १८९॥

English

dirty, with a hungry, wasted face, skilful in farming and the like; with a body of two parts, afraid of the fabulous creature, a thin neck, anxious within;

अध्याय 54

श्लोक 352

शौचिकीरूपिणी साध्वी ह्यप्रजोच्छ्रितपाणिका ।उद्याने कवची धन्वी क्रीडेच्छर्गरुडाननः

śaucikīrūpiṇī sādhvī hyaprajocchritapāṇikā / udyāne kavacī dhanvī krīḍecchargaruḍānanaḥ

हिन्दी अर्थ

लग्नसे क्रमश: सात स्थानों (१, २, ३, ४, ५, ६, ७)-में सब ग्रह हों तो “नौका” योग, चतुर्थ भावसे आरम्भ करके लगातार सात स्थानोंमें सातों ग्रह हों तो 'कूट' योग, सप्तम भावसे

English

a pure-seeming, chaste woman without offspring, with a raised hand; in a garden, a man in armour with a bow; sporting, with the face of Garuda;

अध्याय 54

श्लोक 353

नृत्यादिविद्वरुणवद्बहुरत्नोधनुर्धरः ।द्विपास्यकण्ठः क्रोडास्यः काननेशरमाहिकः

nṛtyādividvaruṇavadbahuratnodhanurdharaḥ / dvipāsyakaṇṭhaḥ kroḍāsyaḥ kānaneśaramāhikaḥ

हिन्दी अर्थ

आरम्भ करके लगातार सात स्थानोंमें सातों ग्रह विद्यमान हों तो 'छत्र' योग और दशमसे आरम्भ

English

knowing dance and the like, like Varuna, with many jewels and a bow; with elephant-face and throat, a boar-face, a forest-lord...

अध्याय 54

श्लोक 354

आतव्यशाखां पालाशी रौति मूर्द्धाहिकर्कशा ।चिपिटास्यो हि संवीतो नौस्थः रत्र्यर्थंव्रजञ्जले

ātavyaśākhāṃ pālāśī rauti mūrddhāhikarkaśā / cipiṭāsyo hi saṃvīto nausthaḥ ratryarthaṃvrajañjale

हिन्दी अर्थ

नाभस योग अनेक होते हैं। इन योगोंमें राहु और केतुको छोड़कर केवल सूर्य आदि सात ग्रह ही लिये

English

In the forest, on the branch of a palasha tree he cries; the head hard as a snake's; with a long face, covered, riding in a boat for money, going on water;

अध्याय 54

श्लोक 355

श्वा नरो जंबुकं गृध्रं गृहीत्वा रौति शाल्मलौ ।धन्वी कृष्णाजिनी सिंहवाश्वोन्नतमातुरः

śvā naro jaṃbukaṃ gṛdhraṃ gṛhītvā rauti śālmalau / dhanvī kṛṣṇājinī siṃhavāśvonnatamāturaḥ

हिन्दी अर्थ

करके सात स्थानोंमें सब ग्रह स्थित हों तो 'चाप' नामक योग होता है। इसी प्रकार केन्द्रभिन्न स्थानसे आरम्भ करके लगातार सात स्थानोंमें सब ग्रह हों तो ' अर्धचन्द्र ' नामक योग होता है ॥ १९० ॥

English

a man with a dog holds a jackal or vulture, and cries in a silk-cotton tree; a bow-carrier in black antelope skin, a lion; a horse raised, afflicted;

अध्याय 54

श्लोक 356

फलामिषघ्नः कूर्जीना भल्लास्यः कपिचेष्टितः ।पुष्पपूर्णच्छटाकन्याविद्येल्ला मलिनांवरा

phalāmiṣaghnaḥ kūrjīnā bhallāsyaḥ kapiceṣṭitaḥ / puṣpapūrṇacchaṭākanyāvidyellā malināṃvarā

हिन्दी अर्थ

लग्नसे आरम्भ करके एक स्थानका अन्तर देकर क्रमश: (१, ३, ५, ७, ९ और ११ इन) ६ स्थानोंमें ही सब ग्रह स्थित हों तो “चक्र' नामक योग होता है और द्वितीय भावसे लेकर

English

a destroyer of fruit and flesh, in a pot, with a bear's face, acting like a monkey; a girl with a basket of flowers and a plait; a woman in a dirty dress;

अध्याय 54

श्लोक 357

धन्वी व्ययापकृच्छ्यामो लिपिकृद्रामशोनरः ।गौरीधौतांशुकात्सुच्चाकुंभदृस्तासुरालये

dhanvī vyayāpakṛcchyāmo lipikṛdrāmaśonaraḥ / gaurīdhautāṃśukātsuccākuṃbhadṛstāsurālaye

हिन्दी अर्थ

एक स्थानका अन्तर देकर क्रमश: ६ स्थानों (२, ४, ६, ८, १०, १२)-में ही सब ग्रह मौजूद हों तो 'समुद्र' नामक योग होता है।

English

an archer, spendthrift and wounded, dark; a scribe, a man in a Rama-white; in a temple of gods, a woman washed with white cloth, a pot-sight...

अध्याय 54

श्लोक 358

मानोन्मान्पापसोतौलीभाण्डमुत्पविचिन्तकः ।क्षुत्तृङ्युतो नरः कुंभीगृध्नस्य स्त्रीसुतोपगः

mānonmānpāpasotaulībhāṇḍamutpavicintakaḥ / kṣuttṛṅyuto naraḥ kuṃbhīgṛdhnasya strīsutopagaḥ

हिन्दी अर्थ

७ से १ स्थानतकमें सब ग्रहोंके रहनेपर क्रमश: वीणा आदि नामवाले ७ योग होते हैं। जैसे--७ स्थानोंमें सब ग्रह हों तो “वीणा', ६ स्थानोंमें सब ग्रह हों तो 'दाम', ५ स्थानोंमें सब

English

a measurer and weigher, a sinful... in a shop, a man thinking of vessels, afflicted by hunger and thirst; a man with a pot, a woman and a son of the vulture...

अध्याय 54

श्लोक 359

धन्वीकिन्तरचेष्टस्तुहैमवर्मामृगानुगः ।सिंधेकूजंव्रजन्तीस्त्रीनानासर्पसित हिका

dhanvīkintaraceṣṭastuhaimavarmāmṛgānugaḥ / siṃdhekūjaṃvrajantīstrīnānāsarpasita hikā

हिन्दी अर्थ

ग्रह हों तो “पाश', ४ स्थानोंमें सब ग्रह हों तो क्षेत्र', ३ स्थानोंमें सब ग्रह हों तो 'शूल', २ स्थानोंमें सब ग्रह हों तो 'युग” और एक ही स्थानमें सब ग्रह हों तो (गोल' नामक योग होता

English

an archer with strange behaviour; in snow armour following deer; a woman going to the sea bank with various serpents;

अध्याय 54

श्लोक 360

सौख्यस्पृहाह्यावृत्ताङ्गीभत्रर्थकच्छपाकृतिः ।कूर्मास्यो मलये सिंहः श्वक्रोण्डमृगभीषकः

saukhyaspṛhāhyāvṛttāṅgībhatrarthakacchapākṛtiḥ / kūrmāsyo malaye siṃhaḥ śvakroṇḍamṛgabhīṣakaḥ

हिन्दी अर्थ

है। सब ग्रह चरराशिमें हों तो 'रज्जु', स्थिर राशिमें हों तो 'मुसल” और द्विस्वभावमें हों तो “नल' नामक योग होता है। सब शुभग्रह केन्द्रस्थानोंमें हों तो 'माला' और सब पापग्रह केन्द्रस्थानोंमें हों

English

longing for comfort, turned limbs, a tortoise-shaped body; with a tortoise face, a lion in the Malaya hills, fearful of dog, jackal and deer;

अध्याय 54

श्लोक 361

वास्यः श्वकायो धानुष्को रङ्क्षस्तापसयज्ञिये ।चंपकाभासने मध्या सिंधुरत्रविवर्द्धिनी

vāsyaḥ śvakāyo dhānuṣko raṅkṣastāpasayajñiye / caṃpakābhāsane madhyā siṃdhuratravivarddhinī

हिन्दी अर्थ

तो “सर्प” नामक योग होता है॥ १९१--१९३॥

English

one in a sitting posture with a dog's body, an archer, an ascetic at a sacrifice; a Champaka-like woman in the middle, a river increasing...

अध्याय 54

श्लोक 362

कूर्मासने चंपकाभो दण्डी कौशेयकानिनी ।परमो ऽथो गृध्रमुखः स्नेहमद्याशनस्पृहः

kūrmāsane caṃpakābho daṇḍī kauśeyakāninī / paramo 'tho gṛdhramukhaḥ snehamadyāśanaspṛhaḥ

हिन्दी अर्थ

(इन योगोंमें जन्म लेनेवालोंके फल-- ) रज्जुयोगमें जन्म लेनेवाला बालक ईर्ष्यावान्ू और राह चलने (यात्रा करने या घूमने-फिरने )-की इच्छावाला होता है। मुसलयोगमें उत्पन्न शिशु धन

English

one in tortoise posture, Champaka-like, a staff-bearer, a silk-wearing woman; the supreme one, with a vulture's face, longing for oil and wine;

अध्याय 54

श्लोक 363

दग्धानस्था लोहधरा सभूषाभाञ्जकच्चरा ।भाण्डी रोमश्चवाः श्यामः किरीटी फलयन्त्रधृक्

dagdhānasthā lohadharā sabhūṣābhāñjakaccarā / bhāṇḍī romaścavāḥ śyāmaḥ kirīṭī phalayantradhṛk

हिन्दी अर्थ

और मानसे युक्त होता है। नलयोगमें उत्पन्न पुरुष अड्भहीन, स्थिरबुद्धि और धनी होता है। मालायोगमें पैदा हुआ मानव भोगी होता है तथा सर्पयोगमें उत्पन्न पुरुष दुःखसे पीड़ित होता है॥१९४॥

English

one at a burnt place, bearing iron, a woman with ornaments; a vessel-bearer, with hairy dark body, crowned, bearing a fruit-press;

अध्याय 54

श्लोक 364

नौस्थोध्वोसंविभूषार्न्थ नानारत्नकराएञ्चितः ।नौस्थब्धेः कूलमायान्ती सयूथां चम्पकानना

nausthodhvosaṃvibhūṣārntha nānāratnakarāeñcitaḥ / nausthabdheḥ kūlamāyāntī sayūthāṃ campakānanā

हिन्दी अर्थ

वीणायोगमें जिसका जन्म हुआ हो, वह मनुष्य सब कार्योंमें निपुण तथा सड्भरीत और नृत्यमें रुचि रखनेवाला होता है । दामयोगमें उत्पन्न मनुष्य दाता

English

one in a boat, adorned with many gems in hands; one reaching the shore in a boat with a herd, with a face like Champaka;

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।