Shatarudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 42.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 42.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.४२. द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ।द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अवतारान् शृणु विभोर्द्वादशप्रमितान्परान् ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपान्वै नानोतिकारकान्मुने॥ 42.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.42. dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ | dvādaśajyotirliṅgāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | avatārān śṛṇu vibhordvādaśapramitānparān | jyotirliṅgasvarūpānvai nānotikārakānmune

सौराष्ट्रे सोमनाथश्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनः ।उज्जयिन्यां महाकाल ओङ्कारे चामरेश्वरः॥ 42.2 ॥

saurāṣṭre somanāthaśca śrīśaile mallikārjunaḥ | ujjayinyāṃ mahākāla oṅkāre cāmareśvaraḥ

केदारो हिमवत्पृष्टे डाकिन्याम्भीमशङ्करः ।वाराणस्यां च विश्वेशस्त्र्यम्बको गौतमीतटे॥ 42.3 ॥

kedāro himavatpṛṣṭe ḍākinyāmbhīmaśaṅkaraḥ | vārāṇasyāṃ ca viśveśastryambako gautamītaṭe

वैद्यनाथश्चिताभूमौ नागेशो दारुकावने ।सेतुबन्धे च रामेशो घुश्मेशश्च शिवालये॥ 42.4 ॥

vaidyanāthaścitābhūmau nāgeśo dārukāvane | setubandhe ca rāmeśo ghuśmeśaśca śivālaye

अवतारद्वादशकमेतच्छम्भोः परात्मनः ।सर्वानन्दकरं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनान्मुने॥ 42.5 ॥

avatāradvādaśakametacchambhoḥ parātmanaḥ | sarvānandakaraṃ puṃsāṃ darśanātsparśanānmune

तत्राद्यः सोमनाथो हि चन्द्रदुःखक्षयङ्करः ।क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनान्मुने॥ 42.6 ॥

tatrādyaḥ somanātho hi candraduḥkhakṣayaṅkaraḥ | kṣayakuṣṭhādirogāṇāṃ nāśakaḥ pūjanānmune

शिवावतारः सोमेशो लिङ्गरूपेण संस्थितः ।सौराष्ट्रे शुभदेशे च शशिना पूजितः पुरा॥ 42.7 ॥

śivāvatāraḥ someśo liṅgarūpeṇa saṃsthitaḥ | saurāṣṭre śubhadeśe ca śaśinā pūjitaḥ purā

चन्द्रकुण्डं च तत्रैव सर्वपापविनाशकम् ।तत्र स्नात्वा नरो धीमान्सर्वरोगैः प्रमुच्यते॥ 42.8 ॥

candrakuṇḍaṃ ca tatraiva sarvapāpavināśakam | tatra snātvā naro dhīmānsarvarogaiḥ pramucyate

सोमेश्वरं महालिङ्गं शिवस्य परमात्मकम् ।दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापाद्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति॥ 42.9 ॥

someśvaraṃ mahāliṅgaṃ śivasya paramātmakam | dṛṣṭvā pramucyate pāpādbhuktiṃ muktiṃ ca vindati

मल्लिकार्जुनसंज्ञश्चावतारः शकरस्य वै ।द्वितीयः श्रीगिरौ तात भक्ताभीष्टफलप्रदः॥ 42.10 ॥

mallikārjunasaṃjñaścāvatāraḥ śakarasya vai | dvitīyaḥ śrīgirau tāta bhaktābhīṣṭaphalapradaḥ

संस्तुतो लिङ्गरूपेण सुतदर्शनहेतुतः ।गतस्तत्र महाप्रीत्या स शिवः स्वगिरेर्मुने॥ 42.11 ॥

saṃstuto liṅgarūpeṇa sutadarśanahetutaḥ | gatastatra mahāprītyā sa śivaḥ svagirermune

ज्योतिर्लिङ्गं द्वितीयं तद्दर्शनात्पूजनान्मुने ।महासुखकरं चान्ते मुक्तिदं नात्र संशयः॥ 42.12 ॥

jyotirliṅgaṃ dvitīyaṃ taddarśanātpūjanānmune | mahāsukhakaraṃ cānte muktidaṃ nātra saṃśayaḥ

महाकालाभिधस्तातावतारः शङ्करस्य वै ।उज्जयिन्यां नगर्यां च बभूव स्वजनावनः॥ 42.13 ॥

mahākālābhidhastātāvatāraḥ śaṅkarasya vai | ujjayinyāṃ nagaryāṃ ca babhūva svajanāvanaḥ

दूषणाख्यासुरं यस्तु वेदधर्मप्रमर्दकम् ।उज्जयिन्यां गतं विप्रद्वेषिणं सर्वनाशनम्॥ 42.14 ॥

dūṣaṇākhyāsuraṃ yastu vedadharmapramardakam | ujjayinyāṃ gataṃ vipradveṣiṇaṃ sarvanāśanam

वेदविप्रसुतध्यातो हुङ्कारेणैव स द्रुतम् ।भस्मसात्कृतवांस्तं च रत्नमाल निवासिनम्॥ 42.15 ॥

vedaviprasutadhyāto huṅkāreṇaiva sa drutam | bhasmasātkṛtavāṃstaṃ ca ratnamāla nivāsinam

तं हत्वा स महाकालो ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।देवैः स प्रार्थितोऽतिष्ठत्स्वभक्तपरिपालकः॥ 42.16 ॥

taṃ hatvā sa mahākālo jyotirliṅgasvarūpataḥ | devaiḥ sa prārthito'tiṣṭhatsvabhaktaparipālakaḥ

महाकालाह्वयं लिङ्गं दृष्ट्वाभ्यर्च्य प्रयत्नतः ।सर्वान्कामानवाप्नोति लभते परतो गतिम्॥ 42.17 ॥

mahākālāhvayaṃ liṅgaṃ dṛṣṭvābhyarcya prayatnataḥ | sarvānkāmānavāpnoti labhate parato gatim

ओङ्कारः परमेशानो धृतः शम्भोः परात्मनः ।अवतारश्चतुर्थो हि भक्ताभीष्टफलप्रदः॥ 42.18 ॥

oṅkāraḥ parameśāno dhṛtaḥ śambhoḥ parātmanaḥ | avatāraścaturtho hi bhaktābhīṣṭaphalapradaḥ

विधिना स्थापितो भक्त्या स्वलिङ्गात्पार्थिवान्मुने ।प्रादुर्भूतो महादेवो विन्ध्यकामप्रपूरकः॥ 42.19 ॥

vidhinā sthāpito bhaktyā svaliṅgātpārthivānmune | prādurbhūto mahādevo vindhyakāmaprapūrakaḥ

देवैः सम्प्रार्थितस्तत्र द्विधारूपेण संस्थितः ।भुक्तिमुक्तिप्रदो लिङ्गरूपो वै भक्तवत्सलः॥ 42.20 ॥

devaiḥ samprārthitastatra dvidhārūpeṇa saṃsthitaḥ | bhuktimuktiprado liṅgarūpo vai bhaktavatsalaḥ

प्रणवे चैव चोङ्कारनामासील्लिङ्गमुत्तमम् ।परमेश्वरनामासीत्पार्थिवश्च मुनीश्वर॥ 42.21 ॥

praṇave caiva coṅkāranāmāsīlliṅgamuttamam | parameśvaranāmāsītpārthivaśca munīśvara

भक्ताभीष्टप्रदो ज्ञेयो योऽपि दृष्टोऽर्चितो मुने ।ज्योतिर्लिङ्गे महादिव्ये वर्णिते ते महामुने॥ 42.22 ॥

bhaktābhīṣṭaprado jñeyo yo'pi dṛṣṭo'rcito mune | jyotirliṅge mahādivye varṇite te mahāmune

केदारेशोऽवतारस्तु पञ्चमः परमश्शिवः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण केदारे संस्थितः स च॥ 42.23 ॥

kedāreśo'vatārastu pañcamaḥ paramaśśivaḥ | jyotirliṅgasvarūpeṇa kedāre saṃsthitaḥ sa ca

नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्मुने ।तत्प्रार्थितः शिवस्तत्स्थैः केदारे हिमभूधरे॥ 42.24 ॥

naranārāyaṇākhyau yāvavatārau harermune | tatprārthitaḥ śivastatsthaiḥ kedāre himabhūdhare

ताभ्यां च पूजितो नित्यं केदारेश्वरसंज्ञकः ।भक्ताभीष्टप्रदः शम्भुर्दर्शनादर्चनादपि॥ 42.25 ॥

tābhyāṃ ca pūjito nityaṃ kedāreśvarasaṃjñakaḥ | bhaktābhīṣṭapradaḥ śambhurdarśanādarcanādapi

अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोऽपि विशेषतः ।सर्वकामप्रदस्तात सोऽवतारः शिवस्य वै॥ 42.26 ॥

asya khaṇḍasya sa svāmī sarveśo'pi viśeṣataḥ | sarvakāmapradastāta so'vatāraḥ śivasya vai

भीमशङ्करसंज्ञस्तु षष्ठः शम्भोर्महाप्रभोः ।अवतारो महालीलो भीमासुरविनाशनः॥ 42.27 ॥

bhīmaśaṅkarasaṃjñastu ṣaṣṭhaḥ śambhormahāprabhoḥ | avatāro mahālīlo bhīmāsuravināśanaḥ

सुदक्षिणाभिधं भक्तं कामरूपेश्वरं नृपम् ।यो ररक्षाद्भुतं हत्वासुरं तं भक्तदुःखदम्॥ 42.28 ॥

sudakṣiṇābhidhaṃ bhaktaṃ kāmarūpeśvaraṃ nṛpam | yo rarakṣādbhutaṃ hatvāsuraṃ taṃ bhaktaduḥkhadam

भीमशङ्करनामा स डाकिन्यां संस्थितः स्वयम् ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण प्रार्थितस्तेन शङ्करः॥ 42.29 ॥

bhīmaśaṅkaranāmā sa ḍākinyāṃ saṃsthitaḥ svayam | jyotirliṅgasvarūpeṇa prārthitastena śaṅkaraḥ

विश्वेश्वरावतारस्तु काश्यां जातो हि सप्तमः ।सर्वब्रह्माण्डरूपश्च भुक्तिमुक्तिप्रदो मुने॥ 42.30 ॥

viśveśvarāvatārastu kāśyāṃ jāto hi saptamaḥ | sarvabrahmāṇḍarūpaśca bhuktimuktiprado mune

पूजितः सर्वदेवैश्च भक्त्या विष्ण्वादिभिः सदा ।कैलासपतिना चापि भैरवेणापि नित्यशः॥ 42.31 ॥

pūjitaḥ sarvadevaiśca bhaktyā viṣṇvādibhiḥ sadā | kailāsapatinā cāpi bhairaveṇāpi nityaśaḥ

ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण संस्थितस्तत्र मुक्तिदः ।स्वयं सिद्धस्वरूपो हि तथा स्वपुरि स प्रभुः॥ 42.32 ॥

jyotirliṅgasvarūpeṇa saṃsthitastatra muktidaḥ | svayaṃ siddhasvarūpo hi tathā svapuri sa prabhuḥ

काशीविश्वेशयोर्भक्त्या तन्नामजपकारकाः ।निर्लिप्ताः कर्मभिर्नित्यं केवल्यपदभागिनः॥ 42.33 ॥

kāśīviśveśayorbhaktyā tannāmajapakārakāḥ | nirliptāḥ karmabhirnityaṃ kevalyapadabhāginaḥ

त्र्यम्बकाख्योऽवतारो यः सोऽष्टमो गौतमीतटे ।प्रार्थितो गौतमेनाविर्बभूव शशिमौलिनः॥ 42.34 ॥

tryambakākhyo'vatāro yaḥ so'ṣṭamo gautamītaṭe | prārthito gautamenāvirbabhūva śaśimaulinaḥ

गौतमस्य प्रार्थनया ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।स्थितस्तत्राचलः प्रीत्या तन्मुनेः प्रीतिकाम्यया॥ 42.35 ॥

gautamasya prārthanayā jyotirliṅgasvarūpataḥ | sthitastatrācalaḥ prītyā tanmuneḥ prītikāmyayā

तस्य सन्दर्शनात्स्पर्शादर्चनाच्च महेशितुः ।सर्वे कामाः प्रसिध्यन्ति ततो मुक्तिर्भवेदहो॥ 42.36 ॥

tasya sandarśanātsparśādarcanācca maheśituḥ | sarve kāmāḥ prasidhyanti tato muktirbhavedaho

शिवानुग्रहतस्तत्र गङ्गा नाम्ना तु गौतमी ।संस्थिता गौतमप्रीत्या पावनी शङ्करप्रिया॥ 42.37 ॥

śivānugrahatastatra gaṅgā nāmnā tu gautamī | saṃsthitā gautamaprītyā pāvanī śaṅkarapriyā

वैद्यनाथावतारो हि नवमस्तत्र कीर्तितः ।आविर्भूतो रावणार्थं बहुलीलाकरः प्रभुः॥ 42.38 ॥

vaidyanāthāvatāro hi navamastatra kīrtitaḥ | āvirbhūto rāvaṇārthaṃ bahulīlākaraḥ prabhuḥ

तदानयनरूपं हि व्याजं कृत्वा महेश्वरः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण चिताभूमौ प्रतिष्ठितः॥ 42.39 ॥

tadānayanarūpaṃ hi vyājaṃ kṛtvā maheśvaraḥ | jyotirliṅgasvarūpeṇa citābhūmau pratiṣṭhitaḥ

वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोऽभूज्जगत्त्रये ।दर्शनात्पूजनाद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिप्रदः स हि॥ 42.40 ॥

vaidyanātheśvaro nāmnā prasiddho'bhūjjagattraye | darśanātpūjanādbhaktyā bhuktimuktipradaḥ sa hi

वैद्यनाथेश्वरशिवमाहात्म्यमनुशासनम् ।पठतां शृण्वतां चापि भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने॥ 42.41 ॥

vaidyanātheśvaraśivamāhātmyamanuśāsanam | paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cāpi bhuktimuktipradaṃ mune

नागेश्वरावतारस्तु दशमः परिकीर्तितः ।आविर्भूतः स्वभक्तार्थं दुष्टानां दण्डदः सदा॥ 42.42 ॥

nāgeśvarāvatārastu daśamaḥ parikīrtitaḥ | āvirbhūtaḥ svabhaktārthaṃ duṣṭānāṃ daṇḍadaḥ sadā

हत्वा दारुकनामानं राक्षसं धर्मघातकम् ।स्वभक्तं वैश्यनाथं च प्रारक्षत्सुप्रियाभिधम्॥ 42.43 ॥

hatvā dārukanāmānaṃ rākṣasaṃ dharmaghātakam | svabhaktaṃ vaiśyanāthaṃ ca prārakṣatsupriyābhidham

लोकानामुपकारार्थं ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपधृक् ।सन्तस्थौ साम्बिकः शम्भुर्बहुलीलाकरः परः॥ 42.44 ॥

lokānāmupakārārthaṃ jyotirliṅgasvarūpadhṛk | santasthau sāmbikaḥ śambhurbahulīlākaraḥ paraḥ

तद् दृष्ट्वा शिवलिङ्गं तु मुने नागेश्वराभिधम् ।विनश्यन्ति द्रुतं चार्च्य महापातकराशयः॥ 42.45 ॥

tad dṛṣṭvā śivaliṅgaṃ tu mune nāgeśvarābhidham | vinaśyanti drutaṃ cārcya mahāpātakarāśayaḥ

रामेश्वरावतारस्तु शिवस्यैकादशः स्मृतः ।रामचन्द्रप्रियकरो रामसंस्थापितो मुने॥ 42.46 ॥

rāmeśvarāvatārastu śivasyaikādaśaḥ smṛtaḥ | rāmacandrapriyakaro rāmasaṃsthāpito mune

ददौ जयवरं प्रीत्या यो रामाय सुतोषितः ।आविर्भूतः य लिङ्गस्तु शङ्करो भक्तवत्सलः॥ 42.47 ॥

dadau jayavaraṃ prītyā yo rāmāya sutoṣitaḥ | āvirbhūtaḥ ya liṅgastu śaṅkaro bhaktavatsalaḥ

रामेण प्रार्थितोऽत्यर्थं ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।सन्तस्थौ सेतुबन्धे च रामसंसेवितो मुने॥ 42.48 ॥

rāmeṇa prārthito'tyarthaṃ jyotirliṅgasvarūpataḥ | santasthau setubandhe ca rāmasaṃsevito mune

रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः ।भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः॥ 42.49 ॥

rāmeśvarasya mahimādbhuto'bhūdbhuvi cātulaḥ | bhuktimuktipradaścaiva sarvadā bhaktakāmadaḥ

तं च गङ्गाजलेनैव स्नापयिष्यति यो नरः ।रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि॥ 42.50 ॥

taṃ ca gaṅgājalenaiva snāpayiṣyati yo naraḥ | rāmeśvaraṃ ca sadbhaktyā sa jīvanmukta eva hi

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवतादुर्ल्लभानपि ।अतः प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं मोक्षमाप्नुयात्॥ 42.51 ॥

iha bhuktvākhilānbhogāndevatādurllabhānapi | ataḥ prāpya paraṃ jñānaṃ kaivalyaṃ mokṣamāpnuyāt

घुश्मेश्वरावतारस्तु द्वादशः शङ्करस्य हि ।नानालीलाकरो घुश्मानन्ददो भक्तवत्सलः॥ 42.52 ॥

ghuśmeśvarāvatārastu dvādaśaḥ śaṅkarasya hi | nānālīlākaro ghuśmānandado bhaktavatsalaḥ

दक्षिणस्यां दिशि मुने देवशैलसमीपतः ।आविर्बभूव सरसि घुश्माप्रियकरः प्रभुः॥ 42.53 ॥

dakṣiṇasyāṃ diśi mune devaśailasamīpataḥ | āvirbabhūva sarasi ghuśmāpriyakaraḥ prabhuḥ

सुदेहामारितं घुश्मापुत्रं साकल्यतो मुने ।तुष्टस्तद्भक्तितः शम्भुर्योऽरक्षद्भक्तवत्सलः॥ 42.54 ॥

sudehāmāritaṃ ghuśmāputraṃ sākalyato mune | tuṣṭastadbhaktitaḥ śambhuryo'rakṣadbhaktavatsalaḥ

तत्प्रार्थितः स वै शम्भुस्तडागे तत्र कामदाः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण तस्थौ घुश्मेश्वराभिधः॥ 42.55 ॥

tatprārthitaḥ sa vai śambhustaḍāge tatra kāmadāḥ | jyotirliṅgasvarūpeṇa tasthau ghuśmeśvarābhidhaḥ

तं दृष्ट्वा शिवलिङ्गं तु समभ्यर्च्य च भक्तितः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा ततो मुक्तिं च विन्दति॥ 42.56 ॥

taṃ dṛṣṭvā śivaliṅgaṃ tu samabhyarcya ca bhaktitaḥ | iha sarvasukhaṃ bhuktvā tato muktiṃ ca vindati

इति ते हि समाख्याता ज्योतिर्लिङ्गावली मया ।द्वादशप्रमिता दिव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी॥ 42.57 ॥

iti te hi samākhyātā jyotirliṅgāvalī mayā | dvādaśapramitā divyā bhuktimuktipradāyinī

एतां ज्योतिर्लिङ्गकथां यः पठेच्छृणुयादपि ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति॥ 42.58 ॥

etāṃ jyotirliṅgakathāṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi | mucyate sarvapāpebhyo bhuktiṃ muktiṃ ca vindati

शतरुद्राभिधा चेयं वर्णिता संहिता मया ।शतावतारसत्कीर्तिः सर्वकामफलप्रदा॥ 42.59 ॥

śatarudrābhidhā ceyaṃ varṇitā saṃhitā mayā | śatāvatārasatkīrtiḥ sarvakāmaphalapradā

इमां यः पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः ।सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेद् ध्रुवम्॥ 42.60 ॥

imāṃ yaḥ paṭhate nityaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ | sarvānkāmānavāpnoti tato muktiṃ labhed dhruvam