Mahabharata
8
अध्याय 8 / 18

Karna Parva

कर्णपर्व

3871 श्लोकभाग 19/57 · श्लोक 24.96–24.161

पूर्ण अध्याय पाठ66 श्लोक

अध्याय 8

श्लोक 24.96

तान अब्रवीत पुनर देवॊ मत्तः शरेष्ठतरॊ हि यः तं सारथिं कुरुध्वं मे सवयं संचिन्त्य माचिरम

tāna abravīta punara devò mattaḥ śareṣṭhatarò hi yaḥ taṃ sārathiṃ kurudhvaṃ me savayaṃ saṃcintya mācirama

हिन्दी अर्थ

स शोभमानो वरद: खड्गी बाणी शरासनी

English

The god said to them again, "Whoever is superior to me, make him my charioteer, reflecting yourselves, without delay."

अध्याय 8

श्लोक 24.97

एतच छरुत्वा ततॊ देवा वाक्यम उक्तं महात्मना गत्वा पितामहं देवं परसाद्यैवं वचॊ ऽबरुवन

etaca charutvā tatò devā vākyama uktaṃ mahātmanā gatvā pitāmahaṃ devaṃ parasādyaivaṃ vacò 'baruvana

हिन्दी अर्थ

हतानित्येव जानीत बाणेनानेन चासुरान् न च तद् वचन मिथ्या यदाह भगवान् प्रभु:

English

Hearing the words spoken by the great soul, the gods went to the god Grandsire, propitiated him and spoke thus:

अध्याय 8

श्लोक 24.98

देव तवयेदं कथितं तरिदशारिनिबर्हणम तथा च कृतम अस्माभिः परसन्नॊ वृषभध्वजः

deva tavayedaṃ kathitaṃ taridaśārinibarhaṇama tathā ca kṛtama asmābhiḥ parasannò vṛṣabhadhvajaḥ

हिन्दी अर्थ

तत:ः प्रयातो देवेश: सर्वैर्देवगणैर्वत:

English

"O God, you have told us of the destroyer of the gods' foes, and so we have done; the bull-bannered one is pleased.

अध्याय 8

श्लोक 24.99

रथश च विहितॊ ऽसमाभिर विचित्रायुध संवृतः सारथिं तु न जानीमः कः सयात तस्मिन रथॊत्तमे

rathaśa ca vihitò 'samābhira vicitrāyudha saṃvṛtaḥ sārathiṃ tu na jānīmaḥ kaḥ sayāta tasmina rathòttame

हिन्दी अर्थ

धावमानै: समन्ताच्च तर्जमानै: परस्परम् भी सब प्रकारसे महादेवजीकी विजयके लिये शुभाशंसा की

English

A chariot has been made by us, equipped with marvellous weapons, but we do not know who should be the charioteer on that best of chariots.

अध्याय 8

श्लोक 24.100

तस्माद विधीयतां कश चित सारथिर देव सत्तम सफलां तां गिरं देवकर्तुम अर्हसि नॊ विभॊ

tasmāda vidhīyatāṃ kaśa cita sārathira deva sattama saphalāṃ tāṃ giraṃ devakartuma arhasi nò vibhò

हिन्दी अर्थ

अश्वत्थामा और मैं--ये ही हमारे बल हैं न च भागोजत्र भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मन:

English

Therefore let some charioteer be appointed, best of gods; you ought to make that word of yours fruitful for us, O Lord.

अध्याय 8

श्लोक 24.101

एवम अस्मासु हि पुरा भगवन्न उक्तवान असि हितंकर्तास्मि भवताम इति तत कर्तुम अर्हसि

evama asmāsu hi purā bhagavanna uktavāna asi hitaṃkartāsmi bhavatāma iti tata kartuma arhasi

हिन्दी अर्थ

वृद्धौ हि तो महेष्वासौ छलेन निहतौ युधि

English

For earlier, Lord, you told us, 'I shall do good to you'; you ought to do that.

अध्याय 8

श्लोक 24.102

स देव युक्तॊ रथसत्तमॊ नॊ; दुरावरॊ दरावणः शात्रवाणाम पिनाक पाणिर विहितॊ ऽतर यॊद्धा; विभीषयन दानवान उद्यतॊ ऽसौ

sa deva yuktò rathasattamò nò; durāvarò darāvaṇaḥ śātravāṇāma pināka pāṇira vihitò 'tara yòddhā; vibhīṣayana dānavāna udyatò 'sau

हिन्दी अर्थ

तथान्ये पुरुषव्याप्रा: परैर्विनिहता युधि त्यक्त्वा प्राणान् यथाशक्ति चेष्टां कृत्वा च पुष्कलाम्

English

This best of chariots of ours, O God, is difficult to resist and routs the foes; Pinaka-handed is the fighter placed here, who, rising, terrifies the danavas.

अध्याय 8

श्लोक 24.103

तथैव वेदाश चतुरॊ हयाग्र्या; धरा सशैला च रथॊ महात्मन नक्षत्रवंशॊ ऽनुगतॊ वरूथे; यस्मिन यॊद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः

tathaiva vedāśa caturò hayāgryā; dharā saśailā ca rathò mahātmana nakṣatravaṃśò 'nugatò varūthe; yasmina yòddhā sārathinābhirakṣyaḥ

हिन्दी अर्थ

त्यागकर स्वर्गलोकको चले गये

English

So too the four Vedas are the best horses, the earth with her mountains is the chariot of the great soul, the lineage of stars follows in the covering; the charioteer must protect the warrior in it.

अध्याय 8

श्लोक 24.104

तत्र सारथिर एष्टव्यः सर्वैर एतैर विशेषवान तत परतिष्ठॊ रथॊ देव हया यॊद्धा तथैव च कवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह

tatra sārathira eṣṭavyaḥ sarvaira etaira viśeṣavāna tata paratiṣṭhò rathò deva hayā yòddhā tathaiva ca kavacāni ca śastrāṇi kārmukaṃ ca pitāmaha

हिन्दी अर्थ

पूर्वमप्यल्पकै: पार्थर्हत॑ं किमुत साम्प्रतम् फिर इस समय तो कहना ही क्या है?

English

In it a charioteer must be sought, one distinguished by all these; the chariot, the horses and likewise the fighter rest on him, and the armour, weapons and bow, Grandsire.

अध्याय 8

श्लोक 24.105

तवाम ऋते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम तवं हि सर्वैर गुणैर युक्तॊ देवताभ्यॊ ऽधिकः परभॊ सारथ्ये तूर्णम आरॊह संयच्छ परमान हयान

tavāma ṛte sārathiṃ tatra nānyaṃ paśyāmahe vayama tavaṃ hi sarvaira guṇaira yuktò devatābhyò 'dhikaḥ parabhò sārathye tūrṇama āròha saṃyaccha paramāna hayāna

हिन्दी अर्थ

बल॑ शेषं न हन्यूमें यथा तत् कुरु पार्थिव

English

Other than you we see no other charioteer there; you are endowed with all qualities and superior to the gods, Lord. Quickly mount in the charioteer's place and rein in the best horses."

अध्याय 8

श्लोक 24.106

इति ते शिरसा नत्वा तरिलॊकेशं पितामहम देवाः परसादयाम आसुः सारथ्यायेति नः शरुतम

iti te śirasā natvā tarilòkeśaṃ pitāmahama devāḥ parasādayāma āsuḥ sārathyāyeti naḥ śarutama

हिन्दी अर्थ

तरह भी नष्ट न कर सकें, ऐसा उपाय कीजिये कर्णो होको महाबाहुरस्मत्प्रियहिते रत:

English

Thus, bowing their heads to the Grandsire, lord of the three worlds, the gods propitiated him to be charioteer, as we have heard.

अध्याय 8

श्लोक 24.107

[बरह्मा] नात्र किं चिन मृषा वाक्यं यद उक्तं वॊ दिवौकसः संयच्छामि हयान एष युध्यतॊ वै कपर्दिनः

[barahmā] nātra kiṃ cina mṛṣā vākyaṃ yada uktaṃ vò divaukasaḥ saṃyacchāmi hayāna eṣa yudhyatò vai kapardinaḥ

हिन्दी अर्थ

कर्ण ही ऐसा है, जो हमारे प्रिय एवं हितसाधनमें लगा हुआ है

English

[Brahma said:] "There is nothing false in what you have said, O dwellers in heaven; I shall rein in the horses for the matted-haired one as he fights."

अध्याय 8

श्लोक 24.108

ततः स भगवान देवॊ लॊकस्रष्टा पितामहः सारथ्ये कल्पितॊ देवैर ईशानस्य महात्मनः

tataḥ sa bhagavāna devò lòkasraṣṭā pitāmahaḥ sārathye kalpitò devaira īśānasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

शल्य कर्ण;ोअर्जुनेनाद्य योद्धुमिच्छति संयुगे हितसाधनमें संलग्न हैं। आज कर्ण रणभूमिमें अर्जुनके साथ युद्ध करना चाहता है

English

Then that Lord God, creator of worlds, the Grandsire, was appointed by the gods as charioteer of the great-souled Ishana.

अध्याय 8

श्लोक 24.109

तस्मिन्न आरॊहति कषिप्रं सयन्दनं लॊकपूजिते शिरॊभिर अगमंस तूर्णं ते हया वातरंहसः

tasminna āròhati kaṣipraṃ sayandanaṃ lòkapūjite śiròbhira agamaṃsa tūrṇaṃ te hayā vātaraṃhasaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा त्वमपि कर्णस्य रथेभीषुग्रहो भव

English

When he quickly mounted that chariot honoured by the world, the wind-swift horses at once bowed their heads to the ground.

अध्याय 8

श्लोक 24.110

महेश्वरे तवारुहति जानुभ्याम अगमन महीम

maheśvare tavāruhati jānubhyāma agamana mahīma

हिन्दी अर्थ

साथ होनेसे ही इनका पराक्रम बढ़ गया है

English

When Maheshvara mounted, they went down on their knees to the earth.

अध्याय 8

श्लोक 24.111

अभीशून हि तरिलॊकेशः संगृह्य परपितामहः तान अश्वांश चॊदयाम आस मनॊमारुतरंहसः

abhīśūna hi tarilòkeśaḥ saṃgṛhya parapitāmahaḥ tāna aśvāṃśa còdayāma āsa manòmārutaraṃhasaḥ

हिन्दी अर्थ

त॑ भागं सह कर्णेन युगपन्नाशयाद्य हि तथा कर्णेन सहितो जहि पार्थ महाहवे

English

The great-grandsire, lord of the three worlds, gathering the reins, urged those horses swift as thought and wind.

अध्याय 8

श्लोक 24.112

ततॊ ऽधिरूढे वरदे परयाते चासुरान परति साधु साध्व इति विश्वेशः समयमानॊ ऽभयभाषत

tatò 'dhirūḍhe varade parayāte cāsurāna parati sādhu sādhva iti viśveśaḥ samayamānò 'bhayabhāṣata

हिन्दी अर्थ

कर्णके साथ रहकर कुन्तीकुमार अर्जुनका वध कीजिये

English

Then, when the boon-giver had mounted and set out against the asuras, the lord of all, smiling, said, "Well done, well done!"

अध्याय 8

श्लोक 24.113

याहि देव यतॊ दैत्याश चॊदयाश्वान अतन्द्रितः पश्य बाह्वॊर बलं मे ऽदय निघ्नतः शात्रवान रणे

yāhi deva yatò daityāśa còdayāśvāna atandritaḥ paśya bāhvòra balaṃ me 'daya nighnataḥ śātravāna raṇe

हिन्दी अर्थ

रणभूमिमें देखकर शत्रुसेनाके महारथी भाग जायेँ तथा नश्यन्तु कौन्तेया: सपठ्चाला: ससूंजया:

English

"Go, god, to where the daityas are; drive the horses unwearied. See today the strength of my arms as I slay my foes in battle."

अध्याय 8

श्लोक 24.114

ततस तांश चॊदयाम आस वायुवेगसमाञ्जवे येन तन्त्रिपुरं राजन दैत्यदानवरक्षितम

tatasa tāṃśa còdayāma āsa vāyuvegasamāñjave yena tantripuraṃ rājana daityadānavarakṣitama

हिन्दी अर्थ

संयोगो युवयोलोके नाभून्न च भविष्यति

English

Then he drove those wind-swift horses to where the Tripura was, O king, guarded by daityas and danavas.

अध्याय 8

श्लोक 24.115

अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण तरिपुरं समचिन्तयत

athādhijyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śarama yuktvā pāśupatāstreṇa taripuraṃ samacintayata

हिन्दी अर्थ

संयोग जो आज बन गया है, न तो कभी हुआ था और न आगे कभी होगा विशिखां भ्रुकुटिं कृत्वा धुन्वन् हस्तौ पुनः पुन:

English

Then Sharva strung his bow, fixed that arrow, united it with the Pashupata weapon and meditated on Tripura.

अध्याय 8

श्लोक 24.116

तस्मिन सथिते तदा राजन करुद्धे विधृत कार्मुके पुराणि तानि कालेन जग्मुर एकत्वतां तदा

tasmina sathite tadā rājana karuddhe vidhṛta kārmuke purāṇi tāni kālena jagmura ekatvatāṃ tadā

हिन्दी अर्थ

भौंहोंको तीन जगहसे टेढ़ी करके बारंबार हाथ हिलाने लगे

English

While he stood thus, enraged, with his bow drawn, those cities in time came into union.

अध्याय 8

श्लोक 24.117

एकीभावं गते चैव तरिपुरे समुपागते बभूव तुमुलॊ हर्षॊ दैवतानां महात्मनाम

ekībhāvaṃ gate caiva taripure samupāgate babhūva tumulò harṣò daivatānāṃ mahātmanāma

हिन्दी अर्थ

कुलैश्वर्यश्रुतबलैर्दप्त: शल्यो5ब्रवीदिदम् न चाहं युधि राधेयं गणये तुल्यमात्मन:

English

When the cities had come together as one, a tumultuous joy arose among the great-souled gods.

अध्याय 8

श्लोक 24.118

ततॊ देवगणाः सर्वे सिद्धाश च परमर्षयः जयेति वाचॊ मुमुचुः संस्तुवन्तॊ मुदान्विताः

tatò devagaṇāḥ sarve siddhāśa ca paramarṣayaḥ jayeti vācò mumucuḥ saṃstuvantò mudānvitāḥ

हिन्दी अर्थ

तमहं समरे जित्वा गमिष्यामि यथागतम्

English

Then all hosts of gods, siddhas and great sages uttered cries of "Victory!" praising him, full of joy.

अध्याय 8

श्लोक 24.119

ततॊ ऽगरतॊ परादुरभूत तरिपुरं जघ्नुषॊ ऽसुरान अनिर्देश्यॊग्र वपुषॊ देवस्यासह्य तेजसः

tatò 'garatò parādurabhūta taripuraṃ jaghnuṣò 'surāna anirdeśyògra vapuṣò devasyāsahya tejasaḥ

हिन्दी अर्थ

जैसे आया हूँ, वैसे लौट जाऊँगा पश्य वीर्य ममाद्य त्वं संग्रामे दहतो रिपून्

English

Then the Tripura, while slaying the asuras, appeared before him, of fearful form and unbearable splendour of the god.

अध्याय 8

श्लोक 24.120

स तद विकृष्य भगवान दिव्यं लॊकेश्वरॊ धनुः तरैलॊक्यसारं तम इषुं मुमॊच तरिपुरं परति तत सासुरगणं दग्ध्वा पराक्षिपत पश्चिमार्णवे

sa tada vikṛṣya bhagavāna divyaṃ lòkeśvarò dhanuḥ tarailòkyasāraṃ tama iṣuṃ mumòca taripuraṃ parati tata sāsuragaṇaṃ dagdhvā parākṣipata paścimārṇave

हिन्दी अर्थ

अस्मद्विध: प्रवर्तेत मा मां त्वमभिशड्धशकिथा: पश्य पीनौ मम भुजौ वज़्संहननौ दृढौ

English

Drawing back that divine bow, the Lord of the worlds loosed the arrow, the essence of the three worlds, at Tripura; it burnt it with its band of asuras and cast it into the western sea.

अध्याय 8

श्लोक 24.121

एवं तत तरिपुरं दग्धं दानवाश चाप्य अशेषतः महेश्वरेण करुद्धेन तरैलॊक्यस्य हितैषिणा

evaṃ tata taripuraṃ dagdhaṃ dānavāśa cāpya aśeṣataḥ maheśvareṇa karuddhena tarailòkyasya hitaiṣiṇā

हिन्दी अर्थ

रथं पश्य च मे क्लृप्तं सदश्वैर्वातवेगितै:ः

English

Thus Tripura and all the danavas were burnt without remainder by Maheshvara, enraged, wishing well to the three worlds.

अध्याय 8

श्लोक 24.122

स चात्मक्रॊधजॊ वह्निर हाहेत्य उक्त्वा निवारितः मा कार्षीर भस्मसाल लॊकान इति तर्यक्षॊ ऽबरवीच च तम

sa cātmakròdhajò vahnira hāhetya uktvā nivāritaḥ mā kārṣīra bhasmasāla lòkāna iti taryakṣò 'baravīca ca tama

हिन्दी अर्थ

दारयेयं महीं कृत्स्नां विकिरेयं च पर्वतान् हूँ और अपने तेजसे समुद्रोंको भी सुखा सकता हूँ

English

And the fire born of his own wrath, crying "Alas," was restrained; the three-eyed one said to it, "Do not reduce the worlds to ashes."

अध्याय 8

श्लोक 24.123

ततः परकृतिम आपन्ना देवा लॊकास तथर्षयः तुष्टुवुर वाग्भिर अर्थ्याभिः सथाणुम अप्रतिमौजसम

tataḥ parakṛtima āpannā devā lòkāsa tatharṣayaḥ tuṣṭuvura vāgbhira arthyābhiḥ sathāṇuma apratimaujasama

हिन्दी अर्थ

तं॑ मामेवंविधं राजन् समर्थमरिनिग्रहे

English

Then the gods, worlds and sages, restored to their natural state, praised with meaningful words Sthanu of incomparable splendour.

अध्याय 8

श्लोक 24.124

ते ऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम कृतकामाः परसन्नेन परजापतिमुखाः सुराः

te 'nujñātā bhagavatā jagmuḥ sarve yathāgatama kṛtakāmāḥ parasannena parajāpatimukhāḥ surāḥ

हिन्दी अर्थ

न मामधुरि राजेन्द्र नियोक्तुं त्वमिहाहसि पुरुषकी दासता नहीं कर सकता

English

Permitted by the Lord, they all went as they had come, with their desires fulfilled, the gods led by Prajapati, with him pleased.

अध्याय 8

श्लोक 24.125

यथैव भगवान बरह्मा लॊकधाता पिता महः संयच्छ तवं हयान अस्य राधेयस्य महात्मनः

yathaiva bhagavāna barahmā lòkadhātā pitā mahaḥ saṃyaccha tavaṃ hayāna asya rādheyasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

यो हाभ्युपगतं प्रीत्या गरीयांसं वशे स्थितम्

English

As the Lord Brahma, upholder of the worlds and grandsire, held the reins, so you rein in the horses of this great-souled Radheya.

अध्याय 8

श्लोक 24.126

तवं हि कृष्णाच च कर्णाच च फल्गुनाच च विशेषतः विशिष्टॊ राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा

tavaṃ hi kṛṣṇāca ca karṇāca ca phalgunāca ca viśeṣataḥ viśiṣṭò rājaśārdūla nāsti tatra vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

करनेका महान् पाप लगता है ब्रह्मणा ब्राह्मणा: सृष्टा मुखात् क्षत्रं च बाहुत:

English

For you, especially, are superior to Krishna, to Karna and to Phalguna, tiger among kings; there is no doubt about it.

अध्याय 8

श्लोक 24.127

युद्धे हय अयं रुद्र कल्पस तवं च बरह्म समॊ ऽनघ तस्माच छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस ताव इवासुरान

yuddhe haya ayaṃ rudra kalpasa tavaṃ ca barahma samò 'nagha tasmāca chaktau yuvāṃ jetuṃ macchatrūṃsa tāva ivāsurāna

हिन्दी अर्थ

तेभ्यो वर्णविशेषाश्व॒ प्रतिलोमानुलोमजा:

English

In battle this man is like Rudra, and you, sinless one, are equal to Brahma; therefore you two are able to conquer my enemies as those two the asuras.

अध्याय 8

श्लोक 24.128

यथा शल्याद्य कर्णॊ ऽयं शवेताश्वं कृष्णसारथिम परमथ्य हन्यात कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम तवयि कर्णश च राज्यं च वयं चैव परतिष्ठिताः

yathā śalyādya karṇò 'yaṃ śavetāśvaṃ kṛṣṇasārathima paramathya hanyāta kaunteyaṃ tathā śīghraṃ vidhīyatāma tavayi karṇaśa ca rājyaṃ ca vayaṃ caiva paratiṣṭhitāḥ

हिन्दी अर्थ

वर्णोके पारस्परिक संयोगसे अन्य जातियाँ उत्पन्न हुई हैं गोप्तार: संगृहीतारो दातार: क्षत्रिया: स्मृता:

English

As today, Shalya, this Karna may crush and slay the son of Kunti, white-horsed with Krishna as charioteer, arrange that swiftly; Karna, the kingdom and ourselves are all founded on you.

अध्याय 8

श्लोक 24.129

इंमं चाप्य अपरं भूय इतिहासं निबॊध मे पितुर मम सकाशे यं बराह्मणः पराह धर्मवित

iṃmaṃ cāpya aparaṃ bhūya itihāsaṃ nibòdha me pitura mama sakāśe yaṃ barāhmaṇaḥ parāha dharmavita

हिन्दी अर्थ

ब्रद्मक्षत्रविशां शूद्रा विहिता: परिचारका:

English

Hear from me another history that a Brahmana, knower of dharma, told in my father's presence.

अध्याय 8

श्लोक 24.130

शरुत्वा चैतद वचश चित्रं हेतुकार्यार्थ संहितम कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूद अत्र विचारणा

śarutvā caitada vacaśa citraṃ hetukāryārtha saṃhitama kuru śalya viniścitya mā bhūda atra vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

सूतोंद्वारा सेव्य और वन्दीजनोंद्वारा स्तुतिके योग्य हूँ

English

Hearing this wondrous account with its reasons, causes and purposes, Shalya, decide and do it; let there be no hesitation here.

अध्याय 8

श्लोक 24.131

भार्गवाणां कुले जातॊ जमद अग्निर महातपाः तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस तेजॊ गुणान्वितः

bhārgavāṇāṃ kule jātò jamada agnira mahātapāḥ tasya rāmeti vikhyātaḥ putrasa tejò guṇānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपूृच्छे त्वाद्य गान्धारे गमिष्यामि गृहाय वै अतः तुमसे आज्ञा चाहता हूँ। आज ही अपने घरको लौट जाऊँगा

English

Born in the family of the Bhargavas was Jamadagni of great austerity; his son, renowned as Rama, was endowed with splendour and virtues.

अध्याय 8

श्लोक 24.132

स तीव्रं तप आस्थाय परसादयितवान भवम अस्त्रहेतॊः परसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः

sa tīvraṃ tapa āsthāya parasādayitavāna bhavama astrahetòḥ parasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

उत्थाय प्रययौ तूर्ण राजमध्यादमर्षित:

English

Taking up intense austerity, he propitiated Bhava for the sake of weapons, with a calm mind, disciplined and with senses restrained.

अध्याय 8

श्लोक 24.133

तस्य तुष्टॊ महादेवॊ भक्त्या च परशमेन च हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयाम आस शंकरः

tasya tuṣṭò mahādevò bhaktyā ca paraśamena ca hṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayāma āsa śaṃkaraḥ

हिन्दी अर्थ

अब्रवीन्मधुरं वाक्‍्यं साम्ना सर्वार्थलाधकम् अभिप्रायस्तु मे कश्चित् तं निबोध जनेश्वर

English

Mahadeva was pleased with him for his devotion and tranquillity, and, knowing what was in his heart, Shankara showed himself.

अध्याय 8

श्लोक 24.134

[इष्वर] राम तुष्टॊ ऽसमि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम कुरुष्व पूतम आत्मानं सर्वम एतद अवाप्स्यसि

[iṣvara] rāma tuṣṭò 'sami bhadraṃ te viditaṃ me tavepsitama kuruṣva pūtama ātmānaṃ sarvama etada avāpsyasi

हिन्दी अर्थ

भी संशय नहीं है। मेरा कोई और ही अभिप्राय है, उसे ध्यान देकर सुनिये

English

[Ishvara said:] "Rama, I am pleased; may it be well with you. I know your desire. Make yourself pure and you shall obtain all this.

अध्याय 8

श्लोक 24.135

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतॊ भविष्यसि अपात्रम असमर्थं च दहन्त्य अस्त्राणि भार्गव

dāsyāmi te tadāstrāṇi yadā pūtò bhaviṣyasi apātrama asamarthaṃ ca dahantya astrāṇi bhārgava

हिन्दी अर्थ

तस्मादार्तायनि: प्रोक्तो भवानिति मतिर्मम 'आर्तायनि' कहलाते हैं; मेरी ऐसी ही धारणा है

English

I shall give you weapons when you become pure; weapons burn the unworthy and the incapable, Bhargava."

अध्याय 8

श्लोक 24.136

इत्य उक्तॊ जामदग्न्यस तु देवदेवेन शूलिना परत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः परभुम

itya uktò jāmadagnyasa tu devadevena śūlinā paratyuvāca mahātmānaṃ śirasāvanataḥ parabhuma

हिन्दी अर्थ

तस्माच्छल्यो हि ते नाम कथ्यते पृथिवीतले

English

Thus addressed by the god of gods, the trident-bearer, Jamadagni's son bowed his head and replied to the great lord:

अध्याय 8

श्लोक 24.137

यदा जानासि देवेश पात्रं माम अस्त्रधारणे तदा शुश्रूषते ऽसत्राणि भवान मे दातुम अर्हति

yadā jānāsi deveśa pātraṃ māma astradhāraṇe tadā śuśrūṣate 'satrāṇi bhavāna me dātuma arhati

हिन्दी अर्थ

भूतलपर आपका शल्य नाम विख्यात है वृणेहं त्वां हयाग्रयाणां यन्तारमिह संयुगे

English

"When you know me, O lord of gods, to be a fit vessel for bearing weapons, then I serve you, and you ought to give me weapons."

अध्याय 8

श्लोक 24.138

[दुर] ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च पूजॊपहार बलिभिर हॊममन्त्रपुरस्कृतैः

[dura] tataḥ sa tapasā caiva damena niyamena ca pūjòpahāra balibhira hòmamantrapuraskṛtaiḥ

हिन्दी अर्थ

भवन्तं वासुदेवाच्च लोको5यमिति मन्यते

English

[Duryodhana said:] Then he, with austerity, self-control and discipline, with offerings of worship, oblations and sacrifices led by mantras,

अध्याय 8

श्लोक 24.139

आराधयितवाञ शर्वं बहून वर्षगणांस तदा परसन्नश च महादेवॊ भार्गवस्य महात्मनः

ārādhayitavāña śarvaṃ bahūna varṣagaṇāṃsa tadā parasannaśa ca mahādevò bhārgavasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णसे श्रेष्ठ मानता है भवानभ्यधिक: कृष्णादश्वज्ञाने बले तथा

English

worshipped Sharva for many years, and Mahadeva was pleased with the great-souled Bhargava.

अध्याय 8

श्लोक 24.140

अब्रवीत तस्य बहुशॊ गुणान देव्याः समीपतः भक्तिमान एष सततं मयि रामॊ दृढव्रतः

abravīta tasya bahuśò guṇāna devyāḥ samīpataḥ bhaktimāna eṣa satataṃ mayi rāmò dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

विशिष्ट देवकीपुत्रात् प्रीतिमानस्म्यहं त्वयि युध्यत: पाण्डवाग्रयेण यथा त्वं वीर मनन्‍्यसे

English

He spoke many times of his virtues in the presence of the Goddess: "This Rama is ever devoted to me, firm in his vows."

अध्याय 8

श्लोक 24.141

एवं तस्य गुणान परीतॊ बहुशॊ ऽकथयत परभुः देवतानां पितॄणां च समक्षम अरिसूदनः

evaṃ tasya guṇāna parītò bahuśò 'kathayata parabhuḥ devatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣama arisūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

करते हुए यशस्वी कर्णका सारथिकर्म अब स्वीकार किये लेता हूँ

English

Thus, pleased, the Lord, slayer of foes, often told of his virtues in the presence of gods and fathers.

अध्याय 8

श्लोक 24.142

एतस्मिन्न एव काले तु दैत्या आसन महाबलाः तैस तदा दर्पमॊहान्धैर अबाध्यन्त दिवौकसः

etasminna eva kāle tu daityā āsana mahābalāḥ taisa tadā darpamòhāndhaira abādhyanta divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

उत्सूजेयं यथाश्रद्धमहं वाचो5स्य संनिधौ अब्रवीन्मद्रराजस्य मतं भरतसत्तम

English

At that very time there were mighty daityas, who then, blinded by pride and delusion, harassed the dwellers in heaven.

अध्याय 8

श्लोक 24.143

ततः संभूय विबुधास तान हन्तुं कृतनिश्चयाः चक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर जेतुम एव ते

tataḥ saṃbhūya vibudhāsa tāna hantuṃ kṛtaniścayāḥ cakruḥ śatruvadhe yatnaṃ na śekura jetuma eva te

हिन्दी अर्थ

अच्छा” कहकर शल्यकी शर्त स्वीकार कर ली

English

Then the gods, assembling, resolved to slay them, exerted themselves to kill their foes, but could not conquer them.

अध्याय 8

श्लोक 24.144

अभिगम्य ततॊ देवा महेश्वरम अथाब्रुवन परसादयन्तस तं भक्त्या जहि शत्रुगणान इति

abhigamya tatò devā maheśvarama athābruvana parasādayantasa taṃ bhaktyā jahi śatrugaṇāna iti

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि शल्यसारथ्ये द्वात्रिंशो 5ध्याय: यथा पुरावृत्तमिदं युद्धे देवासुरे विभो

English

Then the gods went to Maheshvara and, propitiating him with devotion, said, "Slay the hosts of foes."

अध्याय 8

श्लोक 24.145

परतिज्ञाय ततॊ देवॊ देवतानां रिपुक्षयम रामं भार्गवम आहूय सॊ ऽभयभाषत शंकरः

paratijñāya tatò devò devatānāṃ ripukṣayama rāmaṃ bhārgavama āhūya sò 'bhayabhāṣata śaṃkaraḥ

हिन्दी अर्थ

तदशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम

English

Having promised to destroy the gods' enemies, the god Shankara summoned Rama Bhargava and said:

अध्याय 8

श्लोक 24.146

रिपून भार्गव देवानां जहि सर्वान समागतान लॊकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च

ripūna bhārgava devānāṃ jahi sarvāna samāgatāna lòkānāṃ hitakāmārthaṃ matprītyarthaṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

देवानामसुराणां च परस्परजिगीषया निर्जिताश्व तदा हैत्या हैवतैरिति न: श्रुतम्

English

"Bhargava, slay all the assembled foes of the gods, for the sake of the good of the worlds and out of regard for me."

अध्याय 8

श्लोक 24.147

[राम] अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर मे महेश्वर निहन्तुं दानवान सर्वान कृतास्त्रान युद्धदुर्मदान

[rāma] akṛtāstrasya deveśa kā śaktira me maheśvara nihantuṃ dānavāna sarvāna kṛtāstrāna yuddhadurmadāna

हिन्दी अर्थ

ताराक्ष: कमलाक्षश्न विद्युन्माली च पार्थिव

English

[Rama said:] "O lord of gods, Maheshvara, what strength have I, unskilled in weapons, to slay all the danavas, skilled in weapons and arrogant in battle?"

अध्याय 8

श्लोक 24.148

[इष्वर] गच्छ तवं मद अनुध्यानान निहनिष्यसि दानवान विजित्य च रिपून सर्वान गुणान पराप्स्यसि पुष्कलान

[iṣvara] gaccha tavaṃ mada anudhyānāna nihaniṣyasi dānavāna vijitya ca ripūna sarvāna guṇāna parāpsyasi puṣkalāna

हिन्दी अर्थ

तपसा कर्शयामासुर्देहान् स्वान् शत्रुतापन सहिता वरयामासु: सर्वलोकपितामहम्

English

[Ishvara said:] "Go; by meditation on me you will slay the danavas; having conquered all foes you will gain abundant virtues."

अध्याय 8

श्लोक 24.149

[दुर] एतच छरुत्वा च वचनं परतिगृह्य च सर्वशः रामः कृतस्वस्त्ययनः परययौ दानवान परति

[dura] etaca charutvā ca vacanaṃ paratigṛhya ca sarvaśaḥ rāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ parayayau dānavāna parati

हिन्दी अर्थ

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वमितो5सुरा:

English

[Duryodhana said:] Hearing these words and accepting them fully, Rama, having performed auspicious rites, went against the danavas.

अध्याय 8

श्लोक 24.150

अवधीद देवशत्रूंस तान मददर्प बलान्वितान वज्राशनिसमस्पर्शैः परहारैर एव भार्गवः

avadhīda devaśatrūṃsa tāna madadarpa balānvitāna vajrāśanisamasparśaiḥ parahāraira eva bhārgavaḥ

हिन्दी अर्थ

अस्मथ्यं त्वं वरं देव सम्प्रयच्छ पितामह

English

Bhargava slew those enemies of the gods, filled with intoxication, pride and strength, with blows touching like thunderbolts.

अध्याय 8

श्लोक 24.151

स दानवैः कषततनुर जामद अग्न्यॊ दविजॊत्तमः संस्पृष्टः सथाणुना सद्यॊ निर्व्रणः समजायत

sa dānavaiḥ kaṣatatanura jāmada agnyò davijòttamaḥ saṃspṛṣṭaḥ sathāṇunā sadyò nirvraṇaḥ samajāyata

हिन्दी अर्थ

एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ एकेषुणा देववर: स नो मृत्युर्भविष्यति

English

Jamadagni's son, best of the twice-born, with his body wounded by the danavas, was touched by Sthanu and at once became free of wounds.

अध्याय 8

श्लोक 24.152

परीतश च भगवान देवः कर्मणा तेन तस्य वै वरान परादाद बरह्म विदे भार्गवाय महात्मने

parītaśa ca bhagavāna devaḥ karmaṇā tena tasya vai varāna parādāda barahma vide bhārgavāya mahātmane

हिन्दी अर्थ

ते तु लब्धवरा: प्रीता: सम्प्रधार्य परस्परम्

English

The Lord God, pleased with that deed of his, gave boons to the great-souled Bhargava, the knower of Brahman.

अध्याय 8

श्लोक 24.153

उक्तश च देवदेवेन परीतियुक्तेन शूलिना निपातात तव शस्त्राणां शरीरे याभवद रुजा

uktaśa ca devadevena parītiyuktena śūlinā nipātāta tava śastrāṇāṃ śarīre yābhavada rujā

हिन्दी अर्थ

विश्वकर्माणमजरं हैत्यदानवपूजितम् त्रीणि काञ्चनमेकं वै रौप्यं का्ष्णायसं तथा

English

The god of gods, the trident-bearer, full of affection, said: "The pain that arose in your body from the falling of weapons,

अध्याय 8

श्लोक 24.154

तया ते मानुषं कर्म वयपॊढं भृगुनन्दन गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद यथेप्सितम

tayā te mānuṣaṃ karma vayapòḍhaṃ bhṛgunandana gṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśāda yathepsitama

हिन्दी अर्थ

आयसं चाभवद् भौम॑ चक्रस्थं पृथिवीपते

English

by that your human act has been done away with, scion of Bhrigu. Take divine weapons from me as you wish."

अध्याय 8

श्लोक 24.155

ततॊ ऽसत्राणि समस्तानि वरांश च मनसेप्सितान लब्ध्वा बहुविधान रामः परणम्या शिरसा शिवम

tatò 'satrāṇi samastāni varāṃśa ca manasepsitāna labdhvā bahuvidhāna rāmaḥ paraṇamyā śirasā śivama

हिन्दी अर्थ

गृहाद्टालकसंयुक्तं बहुप्राकारतोरणम् प्रासाहैर्विविधैश्लापि द्वारैश्वैवोपशोभितम्

English

Having then obtained all the weapons and various boons desired in mind, Rama, bowing his head to Shiva,

अध्याय 8

श्लोक 24.156

अनुज्ञां पराप्य देवेशाञ जगाम स महातपाः एवम एतत पुरावृत्तं तदा कथितवान ऋषिः

anujñāṃ parāpya deveśāña jagāma sa mahātapāḥ evama etata purāvṛttaṃ tadā kathitavāna ṛṣiḥ

हिन्दी अर्थ

काज्चनं तारकाक्षस्य चित्रमासीन्महात्मन:

English

obtained the leave of the lord of gods and that greatly ascetic one went away. Thus the sage then told this ancient tale.

अध्याय 8

श्लोक 24.157

भार्गवॊ ऽपय अददात सर्वं धनुर्वेदं महात्मने कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना

bhārgavò 'paya adadāta sarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmane karṇāya puruṣavyāghra suprītenāntarātmanā

हिन्दी अर्थ

त्रयस्ते हैत्यराजानस्त्रीललोकानस्त्रतेजसा तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि च

English

And Bhargava gave the whole science of the bow to the great-souled Karna, tiger among men, with a very pleased heart.

अध्याय 8

श्लोक 24.158

वृजिनं हि भवेत किं चिद यदि कर्णस्य पार्थिव नास्मै हय अस्त्राणि दिव्यानि परादास्यद भृगुनन्दनः

vṛjinaṃ hi bhaveta kiṃ cida yadi karṇasya pārthiva nāsmai haya astrāṇi divyāni parādāsyada bhṛgunandanaḥ

हिन्दी अर्थ

मांसाशिन: सुदृप्ताश्च सुरैर्विनिकृता: पुरा

English

If there had been any fault in Karna, O king, the scion of Bhrigu would not have given him divine weapons.

अध्याय 8

श्लोक 24.159

नापि सूत कुले जात्म कर्णं मन्ये कथं चन देवपुत्रम अहं मन्ये कषत्रियाणां कुलॊद्भवम

nāpi sūta kule jātma karṇaṃ manye kathaṃ cana devaputrama ahaṃ manye kaṣatriyāṇāṃ kulòdbhavama

हिन्दी अर्थ

सर्वेषां च पुनश्नैषां सर्वयोगवहो मय: यो हि यन्मनसा काम दध्यौ त्रिपुरसंश्रय:

English

I do not in any way think Karna born in a charioteer's family; I think him a son of a god, born in a kshatriya family.

अध्याय 8

श्लोक 24.160

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम कथम आदित्यसदृशं मृगी वयाघ्रं जनिष्यति

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhuṃ mahārathama kathama ādityasadṛśaṃ mṛgī vayāghraṃ janiṣyati

हिन्दी अर्थ

निर्माण किया, जो मृतकोंको जीवन प्रदान करनेवाली थी येन रूपेण हैत्यस्तु येन वेषेण चैव ह

English

How would a deer give birth to a tiger—long-armed, a great chariot-warrior, with earrings and armour, like the sun?

अध्याय 8

श्लोक 24.161

पश्य हय अस्य भुजौ पीनौ नागराजकरॊपमौ वक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम

paśya haya asya bhujau pīnau nāgarājakaròpamau vakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśatrunibarhaṇama

हिन्दी अर्थ

वैसे ही रूप और वेषसे सम्पन्न होकर प्रकट हो जाता था

English

See his plump arms like the trunks of elephant-kings, see his broad chest that slays all foes."

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।