Mahabharata
8
अध्याय 8 / 18

Karna Parva

कर्णपर्व

3871 श्लोकभाग 25/57 · श्लोक 30.1–30.88

पूर्ण अध्याय पाठ88 श्लोक

अध्याय 8

श्लोक 30.1

[स] ततः पुनर महाराज मद्रराजम अरिंदमम अभ्यभाषत राधेयः संनिवार्यॊत्तरं वचः

[sa] tataḥ punara mahārāja madrarājama ariṃdamama abhyabhāṣata rādheyaḥ saṃnivāryòttaraṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

परोक्षभूतं तव तत् तु शल्य

English

adorned and equipped with a golden staff. Catching it as it coursed towards him, the high-souled king Citra, O Bharata, hurled the very weapon at Prativindhya. Striking the brave Prativindhya in that battle, that blazing dart, piercing through his right arm, fell down on the Earth, and falling illumined the whole region like a blast of lightning. Then Prativindhya, O king, filled with rage, and desiring to compass the destruction of Citra, sped at him a lance decked with gold. That lance penetrating through his armour and chest, entered the Earth like a mighty snake in its hole. Struck with that lance, the king fell down, stretching out his large and massive arms that resembled a couple of iron clubs. Beholding Citra slain, thy warriors, those ornaments of battle, rushed impetuously at Prativindhya from all sides. Shooting diverse kinds of shafts and Sataghnis decked with rows of bells, they soon covered Prativindhya like masses of clouds covering the Sun. The mighty-armed Prativindhya, consuming with his arrowy showers those assailants of his in that battle, routed thy army like the thunder- wielding Sakra routing the Asura host. Thus slaughtered in battle by the Pandavas, thy troops, O king, suddenly dispersed in all directions like congregated masses of clouds dispersed by the wind. While thy army, slaughtered on all sides, was thus flying away, only Drona's son singly rushed with speed against the mighty Bhimasena. All at once a fierce encounter ensued between them like to what had taken place between Vritra and Vasava in the battle between the gods and the Asuras (of old).'"

अध्याय 8

श्लोक 30.2

यत तवं निदर्शनार्थं मां शल्य जल्पितवान असि नाहं शक्यस तवया वाचा विभीषयितुम आहवे

yata tavaṃ nidarśanārthaṃ māṃ śalya jalpitavāna asi nāhaṃ śakyasa tavayā vācā vibhīṣayituma āhave

हिन्दी अर्थ

अर्जुनके साथ आज मेरा अत्यन्त घोर युद्ध होगा; उसे तुम देखना बाणोंसे कुन्तीकुमार अर्जुनको मार गिराऊँगा

English

[Karna said:] "What you said to me by way of illustration, Shalya, I cannot be frightened by words in battle.

अध्याय 8

श्लोक 30.3

यदि मां देवताः सर्वा यॊधयेयुः सवासवाः तथापि मे भयं न सयात किम उ पार्थात सकेशवात

yadi māṃ devatāḥ sarvā yòdhayeyuḥ savāsavāḥ tathāpi me bhayaṃ na sayāta kima u pārthāta sakeśavāta

हिन्दी अर्थ

मतवाले हाथीके साथ भिड़ जाता है

English

If all the gods with Vasava were to fight me, I would still have no fear; how much less from Partha with Keshava?

अध्याय 8

श्लोक 30.4

नाहं भीषयितुं शक्यॊ वान मात्रेण कथं चन अन्यं जानीहि यः शक्यस तवया भीषयितुं रणे

nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyò vāna mātreṇa kathaṃ cana anyaṃ jānīhi yaḥ śakyasa tavayā bhīṣayituṃ raṇe

हिन्दी अर्थ

इसीलिये धर्मकी रक्षाके उद्देश्यसे मैं मिथ्या भाषण नहीं कर सकता मद्वाक्यं नानृतं लोके कश्ित् कुर्यात् समाप्लुहि

English

I cannot be frightened by mere words in any way; know another whom you can frighten in battle.

अध्याय 8

श्लोक 30.5

नीचस्य बलम एतावत पारुष्यं यत तवम आत्थ माम अशक्तॊ ऽसमद गुणान पराप्तुं वल्गसे बहु दुर्मते

nīcasya balama etāvata pāruṣyaṃ yata tavama āttha māma aśaktò 'samada guṇāna parāptuṃ valgase bahu durmate

हिन्दी अर्थ

मयि तच्चाहितं शल्य तेन जीवसि मे क्षणम्

English

This much is the strength of a low man: the harshness with which you speak to me; unable to attain our qualities, you babble much, ill-minded one.

अध्याय 8

श्लोक 30.6

न हि कर्णः समुद्भूतॊ भयार्थम इह मारिष विक्रमार्थम अहं जातॊ यशॊऽरथं च तथैव च

na hi karṇaḥ samudbhūtò bhayārthama iha māriṣa vikramārthama ahaṃ jātò yaśò'rathaṃ ca tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आचारसे शून्य हैं नगरागारवप्रेषु बहिर्माल्यानुलेपना:

English

Karna, O revered one, was not born here to be afraid; I was born for valour and likewise for fame.

अध्याय 8

श्लोक 30.7

इदं तु मे तवम एकाग्रः शृणु मद्रजनाधिप संनिधौ धृतराष्ट्रस्य परॊच्यमानं मया शरुतम

idaṃ tu me tavama ekāgraḥ śṛṇu madrajanādhipa saṃnidhau dhṛtarāṣṭrasya paròcyamānaṃ mayā śarutama

हिन्दी अर्थ

गौरीभि: सह नसिभिर्बृहतीभि: स्वलंकृता:

English

Listen with attention, lord of the Madras, to what I heard being said in Dhritarashtra's presence.

अध्याय 8

श्लोक 30.8

देशांश च विविधांश चित्रान पूर्ववृत्तांश च पार्थिवान बराह्मणाः कथयन्तः सम धृतराष्ठम उपासते

deśāṃśa ca vividhāṃśa citrāna pūrvavṛttāṃśa ca pārthivāna barāhmaṇāḥ kathayantaḥ sama dhṛtarāṣṭhama upāsate

हिन्दी अर्थ

कर्कोटकान् वीरकांभश्व दुर्धर्माश्न॒ विवर्जयेत् व्यवहार) दूषित हैं; अतः इनका त्याग कर देना चाहिए

English

Brahmanas used to attend Dhritarashtra, telling of the many wondrous countries and of kings of former times.

अध्याय 8

श्लोक 30.9

तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथाः काश चिद दविजॊत्तमः बाह्लीक देशं मद्रांश च कुत्सयन वाक्यम अब्रवीत

tatra vṛddhaḥ purāvṛttāḥ kathāḥ kāśa cida davijòttamaḥ bāhlīka deśaṃ madrāṃśa ca kutsayana vākyama abravīta

हिन्दी अर्थ

आगच्छता महाराज वाहीकेषु निशामितम् वैश्य: शूद्रश्न वाहीकस्ततो भवति नापित:

English

There an aged best of the twice-born, reviling the Bahlika country and the Madras, spoke words of past tales.

अध्याय 8

श्लोक 30.10

बहिष्कृता हिमवता गङ्गया च तिरस्कृताः सरस्वत्या यमुनया कुरुक्षेत्रेण चापि ये

bahiṣkṛtā himavatā gaṅgayā ca tiraskṛtāḥ sarasvatyā yamunayā kurukṣetreṇa cāpi ye

हिन्दी अर्थ

दिव्यास्त्रोंकी इस समय मैं भलीभाँति जानता हूँ। तुम स्वयं उनसे अपरिचित हो मुझे अधिक संताप दे रहा है

English

Those who are shut out by the Himalaya, scorned by the Ganga, Sarasvati, Yamuna and Kurukshetra,

अध्याय 8

श्लोक 30.11

पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां ये ऽनतर आश्रिताः तान धर्मबाह्यान अशुचीन बाह्लीकान परिवर्जयेत

pañcānāṃ sindhuṣaṣṭhānāṃ nadīnāṃ ye 'natara āśritāḥ tāna dharmabāhyāna aśucīna bāhlīkāna parivarjayeta

हिन्दी अर्थ

हितार्थिना फाल्गुनस्यैव शल्य

English

those who live between the five rivers with the Sindhu as sixth, outside dharma and impure—the Bahlikas—should be avoided.

अध्याय 8

श्लोक 30.12

गॊवर्धनॊ नाम वटः सुभाण्डं नाम चत्वरम एतद राजकुलद्वारम आकुमारः समराम्य अहम

gòvardhanò nāma vaṭaḥ subhāṇḍaṃ nāma catvarama etada rājakuladvārama ākumāraḥ samarāmya ahama

हिन्दी अर्थ

सुप्ते गुरौ तत्र शिरो निधाय ततो विबुद्धों ददृशे स विप्र:

English

The banyan named Govardhana, the crossroad named Subhandaka—this is the gate of the royal house; I have remembered it since boyhood.

अध्याय 8

श्लोक 30.13

कार्येणात्यर्थ गाढेन बाह्लीकेषूषितं मया तत एषां समाचारः संवासाद विदितॊ मम

kāryeṇātyartha gāḍhena bāhlīkeṣūṣitaṃ mayā tata eṣāṃ samācāraḥ saṃvāsāda viditò mama

हिन्दी अर्थ

उन्होंने यह सब कुछ देखा

English

I lived among the Bahlikas on very pressing business; therefore their conduct became known to me by residence.

अध्याय 8

श्लोक 30.14

शाकलं नाम नगरम आपगा नाम निम्नगा जर्तिका नाम बाह्लीकास तेषां वृत्तं सुनिन्दितम

śākalaṃ nāma nagarama āpagā nāma nimnagā jartikā nāma bāhlīkāsa teṣāṃ vṛttaṃ suninditama

हिन्दी अर्थ

दाख्यातवान् सूत इत्येव शल्य न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्

English

The city named Shakala, the river named Apaga, the Jartikas—the Bahlikas' ways are much condemned.

अध्याय 8

श्लोक 30.15

धाना गौडासवे पीत्वा गॊमांसं लशुनैः सह अपूप मांसवाट्यानाम आशिनः शीलवर्जिताः

dhānā gauḍāsave pītvā gòmāṃsaṃ laśunaiḥ saha apūpa māṃsavāṭyānāma āśinaḥ śīlavarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

किया है। इसलिये काम पड़नेपर तेरा यह अस्त्र तुझे याद न आयेगा

English

Drinking grain-spirit and Gauda liquor, eating beef with garlic, cakes and meat, they are lacking in character.

अध्याय 8

श्लोक 30.16

हसन्ति गान्ति नृत्यन्ति सत्रीभिर मत्ता विवाससः नगरागार वप्रेषु बहिर माल्यानुलेपनाः

hasanti gānti nṛtyanti satrībhira mattā vivāsasaḥ nagarāgāra vapreṣu bahira mālyānulepanāḥ

हिन्दी अर्थ

मस्मिन् संग्रामे तुमुलेडतीव भीमे असहापराक्रमी और सत्यप्रतिज्ञ पाण्डुपुत्र अर्जुनको मौतके मुखमें भेज दूँगा

English

They laugh, sing and dance, drunk, with women, unclothed, outside the city houses and walls, garlanded and anointed.

अध्याय 8

श्लोक 30.17

मत्तावगीतैर विविधैः खरॊष्ट्रनिनदॊपमैः आहुर अन्यॊन्यम उक्तानि परब्रुवाणा मदॊत्कटाः

mattāvagītaira vividhaiḥ kharòṣṭraninadòpamaiḥ āhura anyònyama uktāni parabruvāṇā madòtkaṭāḥ

हिन्दी अर्थ

निमज्जयिष्यन् बहुला: प्रजाश्न

English

With various drunken songs like the braying of asses and camels, drunk with excess, they talk to one another.

अध्याय 8

श्लोक 30.18

हाहते हाहतेत्य एव सवामिभर्तृहतेति च आक्रॊशन्त्यः परनृत्यन्ति मन्दाः पर्वस्व असंयताः

hāhate hāhatetya eva savāmibhartṛhateti ca ākròśantyaḥ paranṛtyanti mandāḥ parvasva asaṃyatāḥ

हिन्दी अर्थ

समुद्रकल्पं सुदुरापमुग्रम् रोकूँगा और उनका वेग सहन करूँगा

English

They cry "Alas, alas!" and "He has killed her husband!" and dance, dull and unrestrained on festival days.

अध्याय 8

श्लोक 30.19

तेषां किलावलिप्तानां निवसन कुरुजाङ्गले कश चिद बाह्लीक मुख्यानां नातिहृष्टमना जगौ

teṣāṃ kilāvaliptānāṃ nivasana kurujāṅgale kaśa cida bāhlīka mukhyānāṃ nātihṛṣṭamanā jagau

हिन्दी अर्थ

मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्

English

Living in Kurujangala among those arrogant ones, one of the Bahlika chiefs, not very glad at heart, sang:

अध्याय 8

श्लोक 30.20

सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी माम अनुस्मरती शेते बाह्लीकं कुरु वासिनम

sā nūnaṃ bṛhatī gaurī sūkṣmakambalavāsinī māma anusmaratī śete bāhlīkaṃ kuru vāsinama

हिन्दी अर्थ

तेजस्विनं लोकमिदं दहन्तम्

English

"Surely she, tall and fair, clad in fine blanket, lies remembering me, the Bahlika living among the Kurus.

अध्याय 8

श्लोक 30.21

शतद्रुक नदीं तीर्त्वा तां च रम्याम इरावतीम गत्वा सवदेशं दरक्ष्यामि सथूलशङ्खाः शुभाः सत्रियः

śatadruka nadīṃ tīrtvā tāṃ ca ramyāma irāvatīma gatvā savadeśaṃ darakṣyāmi sathūlaśaṅkhāḥ śubhāḥ satriyaḥ

हिन्दी अर्थ

सुतीक्षणदंष्टं ज्वलनप्रभावम् प्रभञ्जनं मातरिश्वानमुग्रम्

English

Having crossed the river Shatadru and that lovely Iravati, returning to my own country I shall see the fine women with big conch-bangles,

अध्याय 8

श्लोक 30.22

मनःशिलॊज्ज्वलापाङ्गा गौर्यस तरिककुदाञ्जनाः केवलाजिनसंवीताः कूर्दन्त्यः परियदर्शनाः

manaḥśilòjjvalāpāṅgā gauryasa tarikakudāñjanāḥ kevalājinasaṃvītāḥ kūrdantyaḥ pariyadarśanāḥ

हिन्दी अर्थ

हिमालय पर्वतके समान अचल रहकर सहन करूँगा

English

with eyes bright with realgar, fair, with antimony-marked three-humped, wrapped in plain deerskins, jumping about, pleasing to see.

अध्याय 8

श्लोक 30.23

मृदङ्गानक शङ्खानां मर्दलानां च निस्वनैः खरॊष्ट्राश्वतरैश चैव मत्ता यास्यामहे सुखम

mṛdaṅgānaka śaṅkhānāṃ mardalānāṃ ca nisvanaiḥ kharòṣṭrāśvataraiśa caiva mattā yāsyāmahe sukhama

हिन्दी अर्थ

धुर्य नित्यं समरेषु प्रवीरम् प्रस्थेडघजयत् खाण्डवे सव्यसाची

English

With the sounds of drums, anakas, conches and mridangas, drunk, with asses, camels and mules we shall go happily.

अध्याय 8

श्लोक 30.24

शमी पीलु करीराणां वनेषु सुखवर्त्मसु अपूपान सक्तु पिण्डीश च खादन्तॊ मथितान्विताः

śamī pīlu karīrāṇāṃ vaneṣu sukhavartmasu apūpāna saktu piṇḍīśa ca khādantò mathitānvitāḥ

हिन्दी अर्थ

मृत्युं पुरस्कृत्य रणे जयं वा

English

In the forests of shami, pilu and karira, on pleasant roads, eating cakes and barley-balls with buttermilk,

अध्याय 8

श्लोक 30.25

पथिषु परबला भूत्वा कदास मृदिते ऽधवनि खलॊपहारं कुर्वाणास ताडयिष्याम भूयसः

pathiṣu parabalā bhūtvā kadāsa mṛdite 'dhavani khalòpahāraṃ kurvāṇāsa tāḍayiṣyāma bhūyasaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रूयां हृष्ट: समितौ क्षत्रियाणाम् क्षुद्र: क्षेप्ता क्षमिणश्वाक्षमावान्

English

becoming strong on the roads, when shall we, trampling the path, go on beating and offering the tribute of the wicked?"

अध्याय 8

श्लोक 30.26

एवं हीनेषु वरात्येषु बाह्लीकेषु दुरात्मसु कश चेतयानॊ निवसेन मुहूर्तम अपि मानवः

evaṃ hīneṣu varātyeṣu bāhlīkeṣu durātmasu kaśa cetayānò nivasena muhūrtama api mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रधर्षयन् मां मूढवत् पापकर्मन्

English

Among such degraded, outcaste, evil-minded Bahlikas, what sensible man would live even for a moment?

अध्याय 8

श्लोक 30.27

ईदृशा बराह्मणेनॊक्ता बाह्लीका मॊघचारिणः येषां षड्भागहर्ता तवम उभयॊः शुभपापयॊः

īdṛśā barāhmaṇenòktā bāhlīkā mòghacāriṇaḥ yeṣāṃ ṣaḍbhāgahartā tavama ubhayòḥ śubhapāpayòḥ

हिन्दी अर्थ

तुम्हारे मनमें उस मैत्रीका उदय नहीं हुआ) शणातेर्वा श्वसते: सीदतेवा

English

Such are the Bahlikas of futile conduct, as a Brahmana described; of both their good and evil deeds you take a sixth share.

अध्याय 8

श्लोक 30.28

इत्य उक्त्वा बराह्मणः साधुर उत्तरं पुनर उक्तवान बाह्लीकेष्व अविनीतेषु परॊच्यमानं निबॊधत

itya uktvā barāhmaṇaḥ sādhura uttaraṃ punara uktavāna bāhlīkeṣva avinīteṣu paròcyamānaṃ nibòdhata

हिन्दी अर्थ

यशोडर्थमात्मार्थमपीश्वरार्थम्

English

Having said this, the good Brahmana further spoke a reply; hear what was said of the undisciplined Bahlikas.

अध्याय 8

श्लोक 30.29

तत्र सम राक्षसी गाति सदा कृष्ण चतुर्दशीम नगरे शाकले सफीते आहत्य निशि दुन्दुभिम

tatra sama rākṣasī gāti sadā kṛṣṇa caturdaśīma nagare śākale saphīte āhatya niśi dundubhima

हिन्दी अर्थ

प्रयत्नपूर्वक युद्ध करुँगा। आज मेरे इस कर्मको तुम देखो ब्राह्माणि दिव्यान्यथ मानुषाणि

English

There a rakshasi sings always on the fourteenth of the dark fortnight, beating a drum at night in the prosperous city of Shakala:

अध्याय 8

श्लोक 30.30

कदा वा घॊषिका गाथाः पुनर गास्यन्ति शाकले गव्यस्य तृप्ता मांसस्य पीत्वा गौडं महासवम

kadā vā ghòṣikā gāthāḥ punara gāsyanti śākale gavyasya tṛptā māṃsasya pītvā gauḍaṃ mahāsavama

हिन्दी अर्थ

न चेत् पतेद् विषमे मे5द्य चक्रम् जाय तो उस अस्त्रसे अर्जुन रणभूमिमें जीवित नहीं छूट सकते

English

"When will the town-criers again sing songs in Shakala, satisfied with beef and meat, having drunk the great Gauda liquor,

अध्याय 8

श्लोक 30.31

गौरीभिः सह नारीभिर बृहतीभिः सवलंकृताः पलाण्डु गाण्डूष युतान खादन्ते चैडकान बहून

gaurībhiḥ saha nārībhira bṛhatībhiḥ savalaṃkṛtāḥ palāṇḍu gāṇḍūṣa yutāna khādante caiḍakāna bahūna

हिन्दी अर्थ

सगदाद् वा धनपते: सवज़्ाद् वापि वासवात्

English

adorned, with tall fair women, eating onions, gandusha and many sheep?

अध्याय 8

श्लोक 30.32

वाराहं कौक्कुटं मांसं गव्यं गार्दभम औष्ट्रकम ऐडं च ये न खादन्ति तेषां जन्म निरर्थकम

vārāhaṃ kaukkuṭaṃ māṃsaṃ gavyaṃ gārdabhama auṣṭrakama aiḍaṃ ca ye na khādanti teṣāṃ janma nirarthakama

हिन्दी अर्थ

तस्मान्न मे भयं पार्थान्नापि चैव जनार्दनात् कदाचित् विजयस्याहमस्त्रहेतोरटन्नूप

English

Those who do not eat pork, fowl, beef, ass, camel and sheep meat—their birth is in vain."

अध्याय 8

श्लोक 30.33

इति गायन्ति ये मत्ताः शीधुना शाकलावतः सबालवृद्धाः कूर्दन्तस तेषु वृत्तं कथं भवेत

iti gāyanti ye mattāḥ śīdhunā śākalāvataḥ sabālavṛddhāḥ kūrdantasa teṣu vṛttaṃ kathaṃ bhaveta

हिन्दी अर्थ

होमधेन्वा वत्समस्य प्रमत्त इषुणाहनम्

English

Thus sing the drunken people of Shakala with liquor, with children and old people leaping; how could there be good conduct among them?

अध्याय 8

श्लोक 30.34

इति शल्य विजानीहि हन्त भूयॊ बरवीमि ते यद अन्यॊ ऽपय उक्तवान अस्मान बराह्मणः कुरुसंसदि

iti śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada anyò 'paya uktavāna asmāna barāhmaṇaḥ kurusaṃsadi

हिन्दी अर्थ

यस्मात् त्वया प्रमत्तेन होमधेन्वा हत: सुतः युध्यमानस्य संग्रामे प्राप्तस्यैकायनं भयम्

English

Know this, Shalya; and I tell you more of what another Brahmana said of us in the Kuru assembly.

अध्याय 8

श्लोक 30.35

पञ्च नद्यॊ वहन्त्य एता यत्र पीलु वनान्य अपि शतद्रुश च विपाशा च तृतीयेरावती तथा चन्द्र भागा वितस्ता च सिन्धुषष्ठा बहिर गताः

pañca nadyò vahantya etā yatra pīlu vanānya api śatadruśa ca vipāśā ca tṛtīyerāvatī tathā candra bhāgā vitastā ca sindhuṣaṣṭhā bahira gatāḥ

हिन्दी अर्थ

एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:

English

Where these five rivers flow, and the pilu forests too—the Shatadru, Vipasha, third the Iravati, the Chandrabhaga and the Vitasta, with the Sindhu as sixth—those outside them,

अध्याय 8

श्लोक 30.36

आरट्टा नाम ते देशा नष्टधर्मान न तान वरजेत वरात्यानां दासमीयानां विदेहानाम अयज्वनाम

āraṭṭā nāma te deśā naṣṭadharmāna na tāna varajeta varātyānāṃ dāsamīyānāṃ videhānāma ayajvanāma

हिन्दी अर्थ

प्रसाद॑ न लभे शल्य ब्राह्मुणान्मद्रकेश्वर उसका कृपाप्रसाद न प्राप्त कर सका

English

those countries called Aratta, of lost dharma, are not to be visited, of the outcaste, the Dashamiyas, the Videhas, the non-sacrificers.

अध्याय 8

श्लोक 30.37

न देवाः परतिगृह्णन्ति पितरॊ बराह्मणास तथा तेषां परनष्टधर्माणां बाह्लीकानाम इति शरुतिः

na devāḥ paratigṛhṇanti pitarò barāhmaṇāsa tathā teṣāṃ paranaṣṭadharmāṇāṃ bāhlīkānāma iti śarutiḥ

हिन्दी अर्थ

उस श्रेष्ठ ब्राह्मणने मुझपर कृपा नहीं की

English

Gods, fathers and Brahmanas do not accept anything from those Bahlikas whose dharma is lost; so the tradition says.

अध्याय 8

श्लोक 30.38

बराह्मणेन तथा परॊक्तं विदुषा साधु संसदि काष्ठकुण्डेषु बाह्लीका मृण्मयेषु च भुञ्जते सक्तु वाट्यावलिप्तेषु शवादि लीढेषु निर्घृणाः

barāhmaṇena tathā paròktaṃ viduṣā sādhu saṃsadi kāṣṭhakuṇḍeṣu bāhlīkā mṛṇmayeṣu ca bhuñjate saktu vāṭyāvalipteṣu śavādi līḍheṣu nirghṛṇāḥ

हिन्दी अर्थ

आहरं न लभे तस्मात् प्रसादं द्विजसत्तमात् तत् सर्वमस्मै सत्कृत्य प्रयच्छामि न चेच्छति

English

A learned Brahmana rightly said in the assembly that the Bahlikas, merciless, eat in wooden and earthen bowls smeared with barley, licked by dogs and the like.

अध्याय 8

श्लोक 30.39

आविकं चौष्ट्रिकं चैव कषीरं गार्दभम एव च तद विकारांश च बाह्लीकाः खादन्ति च पिबन्ति च

āvikaṃ cauṣṭrikaṃ caiva kaṣīraṃ gārdabhama eva ca tada vikārāṃśa ca bāhlīkāḥ khādanti ca pibanti ca

हिन्दी अर्थ

व्याहृतं यनन्‍्मया सूत तत् तथा न तदन्यथा

English

The Bahlikas eat and drink sheep's, camel's and ass's milk and its products.

अध्याय 8

श्लोक 30.40

पुत्र संकरिणॊ जाल्माः सर्वान नक्षीर भॊजनाः आरट्टा नाम बाह्लीका वर्जनीया विपश्चिता

putra saṃkariṇò jālmāḥ sarvāna nakṣīra bhòjanāḥ āraṭṭā nāma bāhlīkā varjanīyā vipaścitā

हिन्दी अर्थ

मिथ्या नहीं कर सकता; इसलिये मेरा शाप तुझे प्राप्त होगा ही'

English

Confusers of offspring, wretches, eaters of everything but milk, the Bahlikas called Arattas are to be avoided by the wise.

अध्याय 8

श्लोक 30.41

उत शल्य विजानीहि हन्त भूयॊ बरवीमि ते यद अन्यॊ ऽपय उक्तवान सभ्यॊ बराह्मणः कुरुसंसदि

uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada anyò 'paya uktavāna sabhyò barāhmaṇaḥ kurusaṃsadi

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे द्विचत्वारिंशो5ध्याय: अभ्यभाषत राधेय: संनिवार्योत्तरं वच:

English

Know also, Shalya; and I tell you more of what another member of the assembly, a Brahmana, said in the Kuru assembly.

अध्याय 8

श्लोक 30.42

युगं धरे पयः पीत्वा परॊष्य चाप्य अच्युतस्थले तद्वद भूतिलये सनात्वा कथं सवर्गं गमिष्यति

yugaṃ dhare payaḥ pītvā paròṣya cāpya acyutasthale tadvada bhūtilaye sanātvā kathaṃ savargaṃ gamiṣyati

हिन्दी अर्थ

शल्यको रोककर पुनः उनसे इस प्रकार कहा--

English

Having drunk milk at Yugandhara and lived at Achyutasthala, and likewise bathed at Bhutilaya, how will he go to heaven?

अध्याय 8

श्लोक 30.43

पञ्च नद्यॊ वहन्त्य एता यत्र निःसृत्य पर्वतात आरट्टा नाम बाह्लीका न तेष्व आर्यॊ दव्यहं वसेत

pañca nadyò vahantya etā yatra niḥsṛtya parvatāta āraṭṭā nāma bāhlīkā na teṣva āryò davyahaṃ vaseta

हिन्दी अर्थ

नाहं शक्‍्यस्त्वया वाचा बिभीषयितुमाहवे कि तुम इस युद्धस्थलमें मुझे अपनी बातोंसे नहीं डरा सकते

English

Where these five rivers flow forth from the mountain, the Arattas called Bahlikas—an Aryan should not dwell among them even two days.

अध्याय 8

श्लोक 30.44

बहिश च नाम हलीकश च विपाशायां पिशाचकौ तयॊर अपत्यं बाह्लीका नैषा सृष्टिः परजापतेः

bahiśa ca nāma halīkaśa ca vipāśāyāṃ piśācakau tayòra apatyaṃ bāhlīkā naiṣā sṛṣṭiḥ parajāpateḥ

हिन्दी अर्थ

तथापि मे भयं न स्यात् किमु पार्थात् सकेशवात्

English

Bahis and Halika are two pishachas on the Vipasha; the Bahlikas are their offspring, not a creation of the Lord of Creatures.

अध्याय 8

श्लोक 30.45

कारः करान महिषकान कलिङ्गान कीकटाटवीन कर्कॊटकान वीरकांश च दुर्धर्मांश च विवर्जयेत

kāraḥ karāna mahiṣakāna kaliṅgāna kīkaṭāṭavīna karkòṭakāna vīrakāṃśa ca durdharmāṃśa ca vivarjayeta

हिन्दी अर्थ

होगा। फिर श्रीकृष्णसहित अर्जुनसे क्या भय हो सकता है अन्यं जानीहि यः शकक्‍्यस्त्वया भीषयितुं रणे

English

One should avoid Kara, Karaka, Mahishaka, the Kalingas, the Kikata forest, Karkotaka, Viraka and the wicked ones.

अध्याय 8

श्लोक 30.46

इति तीर्थानुसर्तारं राक्षसी का चिद अब्रवीत एकरात्रा शमी गेहे महॊलूखल मेखला

iti tīrthānusartāraṃ rākṣasī kā cida abravīta ekarātrā śamī gehe mahòlūkhala mekhalā

हिन्दी अर्थ

सको, ऐसे किसी दूसरे ही पुरुषका पता लगाओ

English

Thus a rakshasi, living for one night in a shami-wood house with a great mortar for girdle, said to a pilgrim:

अध्याय 8

श्लोक 30.47

आरट्टा नाम ते देशा बाह्लीका नाम ते जनाः वसाति सिन्धुसौवीरा इति परायॊ विकुत्सिताः

āraṭṭā nāma te deśā bāhlīkā nāma te janāḥ vasāti sindhusauvīrā iti parāyò vikutsitāḥ

हिन्दी अर्थ

गुणोंका वर्णन करनेमें असमर्थ होकर बहुत-सी ऊटपटांग बातें बकते जा रहे हो विक्रमार्थमहं जातो यशोर्थ च तथा55त्मन:

English

"Those countries are called Aratta, those people Bahlikas; the Sindhu and Sauviras dwell there, mostly despised."

अध्याय 8

श्लोक 30.48

उत शल्य विजानीहि हन्त भूयॊ बरवीमि ते उच्यमानं मया सम्यक तद एकाग्रमनाः शृणु

uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te ucyamānaṃ mayā samyaka tada ekāgramanāḥ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

पराक्रम प्रकट करने और अपने यशको फैलानेके लिये ही उत्पन्न हुआ हूँ

English

Know also, Shalya; and I tell you more; hear what I say with attention.

अध्याय 8

श्लोक 30.49

बराह्मणः शिल्पिनॊ गेहम अभ्यगच्छत पुरातिथिः आचारं तत्र संप्रेक्ष्य परीतः शिल्पिनम अब्रवीत

barāhmaṇaḥ śilpinò gehama abhyagacchata purātithiḥ ācāraṃ tatra saṃprekṣya parītaḥ śilpinama abravīta

हिन्दी अर्थ

कारणैस्त्रिभिरेतैस्त्वं शल्य जीवसि साम्प्रतम् तीन कारणोंसे तुम अबतक जीवित हो

English

A Brahmana, once a guest, went to the house of an artisan, and seeing his conduct there, pleased, said to the artisan:

अध्याय 8

श्लोक 30.50

मया हिमवतः शृङ्गम एकेनाध्युषितं चिरम दृष्टाश च बहवॊ देशा नानाधर्मसमाकुलाः

mayā himavataḥ śṛṅgama ekenādhyuṣitaṃ cirama dṛṣṭāśa ca bahavò deśā nānādharmasamākulāḥ

हिन्दी अर्थ

गया है। शल्य! इसीलिये तुम क्षणभर भी जीवित हो मित्रद्रोहस्तु पापीयानिति जीवसि साम्प्रतम्

English

"I have long lived on a single peak of the Himalaya and seen many countries filled with various dharmas.

अध्याय 8

श्लोक 30.51

न च केन च धर्मेण विरुध्यन्ते परजा इमाः सर्वे हि ते ऽबरुवन धर्मं यथॊक्तं वेदपारगैः

na ca kena ca dharmeṇa virudhyante parajā imāḥ sarve hi te 'baruvana dharmaṃ yathòktaṃ vedapāragaiḥ

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे त्रिचत्वारिंशो5ध्याय:

English

These peoples are not at odds in any dharma, for all of them taught dharma as stated by the masters of the Veda.

अध्याय 8

श्लोक 30.52

अटता तु सदा देशान नानाधर्मसमाकुलान आगच्छता महाराज बाह्लीकेषु निशामितम

aṭatā tu sadā deśāna nānādharmasamākulāna āgacchatā mahārāja bāhlīkeṣu niśāmitama

हिन्दी अर्थ

ऋते कर्णसहस्त्रेण शक्‍्या जेतुं परे युधि परुषं द्विगुणं भूय: प्रोवाचाप्रियदर्शनम्

English

But wandering always among countries full of various dharmas, I observed among the Bahlikas, O great king:

अध्याय 8

श्लोक 30.53

तत्रैव बराह्मणॊ भूत्वा ततॊ भवति कषत्रियः वैश्यः शूद्रश च बाह्लीकस ततॊ भवति नापितः

tatraiva barāhmaṇò bhūtvā tatò bhavati kaṣatriyaḥ vaiśyaḥ śūdraśa ca bāhlīkasa tatò bhavati nāpitaḥ

हिन्दी अर्थ

दूनी कठोरता लिये अप्रिय वचन कहना आरम्भ किया

English

There a man having been a Brahmana becomes a kshatriya, then a vaishya and a shudra, and then a Bahlika becomes a barber.

अध्याय 8

श्लोक 30.54

नापितश च ततॊ भूत्वा पुनर भवति बराह्मणः दविजॊ भूत्वा च तत्रैव पुनर दासॊ ऽपि जायते

nāpitaśa ca tatò bhūtvā punara bhavati barāhmaṇaḥ davijò bhūtvā ca tatraiva punara dāsò 'pi jāyate

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणा: कथयन्ति सम धृतराष्ट्रनिवेशने देशों तथा पूर्ववर्ती भूपालोंके वृत्तान्त सुना रहे थे

English

Having become a barber, he again becomes a Brahmana, and having become twice-born there, he is again born a slave.

अध्याय 8

श्लोक 30.55

भवत्य एकः कुले विप्रः शिष्टान्ये कामचारिणः गान्धारा मद्रकाश चैव बाह्लीकाः के ऽपय अचेतसः

bhavatya ekaḥ kule vipraḥ śiṣṭānye kāmacāriṇaḥ gāndhārā madrakāśa caiva bāhlīkāḥ ke 'paya acetasaḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्वघटित बातें कही थीं--

English

In one family there is one Brahmana, and the others act at will; the Gandharas, Madrakas and some Bahlikas are senseless.

अध्याय 8

श्लोक 30.56

एतन मया शरुतं तत्र धर्मसंकरकारकम कृत्स्नाम अटित्वा पृथिवीं बाह्लीकेषु विपर्ययः

etana mayā śarutaṃ tatra dharmasaṃkarakārakama kṛtsnāma aṭitvā pṛthivīṃ bāhlīkeṣu viparyayaḥ

हिन्दी अर्थ

तान् धर्मबाह्यानशुचीन् वाहीकानपि वर्जयेत् एतद् राजकुलद्वारमाकुमारात् स्मराम्यहम्

English

This I heard there, a cause of confusion of dharma; having wandered the whole earth, I found reversal among the Bahlikas."

अध्याय 8

श्लोक 30.57

उत शल्य विजानीहि हन्त भूयॊ बरवीमि ते यद अप्य अन्यॊ ऽबरवीद वाक्यं बाह्लीकानां विकुत्सितम

uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada apya anyò 'baravīda vākyaṃ bāhlīkānāṃ vikutsitama

हिन्दी अर्थ

द्वारपर स्थित हैं, जिन्हें मैं बचपनसे ही भूल नहीं पाता हूँ

English

Know also, Shalya; and I tell you more of what another said in disparagement of the Bahlikas.

अध्याय 8

श्लोक 30.58

सती पुरा हृता का चिद आरट्टा किल दस्युभिः अधर्मतश चॊपयाता सा तान अभ्यशपत ततः

satī purā hṛtā kā cida āraṭṭā kila dasyubhiḥ adharmataśa còpayātā sā tāna abhyaśapata tataḥ

हिन्दी अर्थ

तत एषां समाचार: संवासाद् विदितो मम जर्तिका नाम वाहीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दितम्

English

Long ago a chaste Aratta woman was carried off by robbers, and when she was approached unrighteously, she cursed them:

अध्याय 8

श्लोक 30.59

बालां बन्धुमतीं यन माम अधर्मेणॊपगच्छथ तस्मान नार्यॊ भविष्यन्ति बन्धक्यॊ वै कुलेषु वः न चैवास्मात परमॊक्ष्यध्वं घॊरात पापान नराधमाः

bālāṃ bandhumatīṃ yana māma adharmeṇòpagacchatha tasmāna nāryò bhaviṣyanti bandhakyò vai kuleṣu vaḥ na caivāsmāta paramòkṣyadhvaṃ ghòrāta pāpāna narādhamāḥ

हिन्दी अर्थ

अपूपमांसवाट्यानामाशिन: शीलवर्जिता:

English

"Since you approach me, a young girl with kinsmen, unrighteously, therefore the women in your families will be unchaste, and you lowest of men will not be freed from this dreadful sin."

अध्याय 8

श्लोक 30.60

कुरवः सहपाञ्चालाः शाल्वा मत्स्याः सनैमिषाः कॊसलाः काशयॊ ऽङगाश च कलिङ्गा मगधास तथा

kuravaḥ sahapāñcālāḥ śālvā matsyāḥ sanaimiṣāḥ kòsalāḥ kāśayò 'ṅagāśa ca kaliṅgā magadhāsa tathā

हिन्दी अर्थ

तथा नंगी होकर नगर एवं घरोंकी चहारदिवारियोंके पास गाती और नाचती हैं

English

The Kurus with the Panchalas, Shalvas, Matsyas and Naimishas, Kosalas, Kashis, Angas, Kalingas and Magadhas,

अध्याय 8

श्लोक 30.61

चेदयश च महाभागा धर्मं जानन्ति शाश्वतम नानादेशेषु सन्तश च परायॊ बाह्या लयाद ऋते

cedayaśa ca mahābhāgā dharmaṃ jānanti śāśvatama nānādeśeṣu santaśa ca parāyò bāhyā layāda ṛte

हिन्दी अर्थ

अनावृता मैथुने ता: कामचाराश्न सर्वश: हे हते है हतेत्येवं स्वामिभर्तृहतेति च

English

and the Chedis, of great fortune, know eternal dharma; and good people in many countries are mostly of that kind (the line is obscure in this text).

अध्याय 8

श्लोक 30.62

आ मत्स्येभ्यः कुरुपाञ्चालदेश्या; आ नैमिषाच चेदयॊ ये विशिष्टाः धर्मं पुराणम उपजीवन्ति सन्तॊ; मद्रान ऋते पञ्च नदांश च जिह्मान

ā matsyebhyaḥ kurupāñcāladeśyā; ā naimiṣāca cedayò ye viśiṣṭāḥ dharmaṃ purāṇama upajīvanti santò; madrāna ṛte pañca nadāṃśa ca jihmāna

हिन्दी अर्थ

तासां किलावलिप्तानां निवसन् कुरुजाड़्ले

English

From the Matsyas up, the Kuru-Panchala people, and the distinguished Chedis, up to Naimisha, the good live by ancient dharma—except the Madras and the crooked five-river people.

अध्याय 8

श्लोक 30.63

एवं विद्वन धर्मकथांश च राजंस; तूष्णींभूतॊ जडवच छल्य भूयाह तवं तस्य गॊप्ता च जनस्य राजा; षड्भागहर्ता शुभदुष्कृतस्य

evaṃ vidvana dharmakathāṃśa ca rājaṃsa; tūṣṇīṃbhūtò jaḍavaca chalya bhūyāha tavaṃ tasya gòptā ca janasya rājā; ṣaḍbhāgahartā śubhaduṣkṛtasya

हिन्दी अर्थ

सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी शतद्रुकामहं तीर्त्वा तां च रम्यामिरावतीम्

English

Knowing so, O king, of the tales of dharma, Shalya, you stay silent like a dullard. You are that people's protector and king, taker of a sixth of their good and bad deeds.

अध्याय 8

श्लोक 30.64

अथ वा दुष्कृतस्य तवं हर्ता तेषाम अरक्षिता रक्षिता पुण्यभाग राजा परजानां तवं तव अपुण्य भाक

atha vā duṣkṛtasya tavaṃ hartā teṣāma arakṣitā rakṣitā puṇyabhāga rājā parajānāṃ tavaṃ tava apuṇya bhāka

हिन्दी अर्थ

मन:शिलोज्ज्वलापाड् ग्यो गौर्यस्त्रिककुदाउ्जना:

English

Or rather you are the taker of their evil, not protecting them; the king who protects partakes of merit, you of the demerit.

अध्याय 8

श्लोक 30.65

पूज्यमाने पुरा धर्मे सर्वदेशेषु शाश्वते धर्मं पाञ्चनदं दृष्ट्वा धिग इत्य आह पितामहः

pūjyamāne purā dharme sarvadeśeṣu śāśvate dharmaṃ pāñcanadaṃ dṛṣṭvā dhiga itya āha pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

मृदज्रानकशड्खानां मर्दलानां च नि:स्वनै: पथि सुप्रबला भूत्वा कदा सम्पततो5ध्वगान्

English

When dharma was formerly honoured in all countries, eternal, seeing the dharma of the five rivers the Grandsire said "Fie!"

अध्याय 8

श्लोक 30.66

वरात्यानां दाशमीयानां कृते ऽपय अशुभ कर्मणाम इति पाञ्चनदं धर्मम अवमेने पितामहः सवधर्मस्थेषु वर्णेषु सॊ ऽपय एतं नाभिपूजयेत

varātyānāṃ dāśamīyānāṃ kṛte 'paya aśubha karmaṇāma iti pāñcanadaṃ dharmama avamene pitāmahaḥ savadharmastheṣu varṇeṣu sò 'paya etaṃ nābhipūjayeta

हिन्दी अर्थ

दो घड़ी भी निवास करेगा?”

English

Even in the Krita age, of the outcast Dashamiyas of inauspicious deeds, the Grandsire despised the dharma of the five rivers; he would not honour it among varnas established in their own dharma.

अध्याय 8

श्लोक 30.67

उत शल्य विजानीहि हन्त भूयॊ बरवीमि ते कल्माषपादः सरसि निमज्जन राक्षसॊ ऽबरवीत

uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te kalmāṣapādaḥ sarasi nimajjana rākṣasò 'baravīta

हिन्दी अर्थ

ईदृशा ब्राह्मणेनोक्ता वाहीका मोघचारिण: पाप दोनोंका छठा भाग तुम लिया करते हो

English

Know also, Shalya; and I tell you more: Kalmashapada, sinking in a lake, a rakshasa, said:

अध्याय 8

श्लोक 30.68

कषत्रियस्य मलं भैक्षं बराह्मणस्यानृतं मलम मलं पृथिव्या बाह्लीकाः सत्रीणां मद्रस्त्रियॊ मलम

kaṣatriyasya malaṃ bhaikṣaṃ barāhmaṇasyānṛtaṃ malama malaṃ pṛthivyā bāhlīkāḥ satrīṇāṃ madrastriyò malama

हिन्दी अर्थ

इत्युक्त्वा ब्राह्मण: साधुरुत्तरं पुनरुक्तवान्

English

"Begging is the stain of a kshatriya, untruth the stain of a Brahmana, the Bahlikas the stain of the earth, the Madra women the stain of women."

अध्याय 8

श्लोक 30.69

निमज्जमानम उद्धृत्य कश चिद राजा निशाचरम अपृच्छत तेन चाख्यात्म परॊक्तवान यन निबॊध तत

nimajjamānama uddhṛtya kaśa cida rājā niśācarama apṛcchata tena cākhyātma paròktavāna yana nibòdha tata

हिन्दी अर्थ

तत्र सम राक्षसी गाति सदा कृष्णचतुर्दशीम् कदा वाहेयिका गाथा: पुनर्गास्थामि शाकले

English

A king, raising the sinking night-ranger, asked him, and he explained, saying what you should hear.

अध्याय 8

श्लोक 30.70

मानुषाणां मलं मेच्छा मेच्छानां मौष्टिका मलम मौष्टिकानां मलं शण्डाः शण्डानां राजयाजकाः

mānuṣāṇāṃ malaṃ mecchā mecchānāṃ mauṣṭikā malama mauṣṭikānāṃ malaṃ śaṇḍāḥ śaṇḍānāṃ rājayājakāḥ

हिन्दी अर्थ

वाराहं कौक्कुटं मांसं गव्यं गार्दभमौष्टिकम् इति गायन्ति ये मत्ता: सीधुना शाकलाश्च ये

English

"The stain of men is the Mlecchas, the stain of Mlecchas the Maushtikas, of Maushtikas the eunuchs, of eunuchs the priests of kings;

अध्याय 8

श्लोक 30.71

राजयाजक याज्यानां मद्रकाणां च यन मलम तद भवेद वै तव मलं यद्य अस्मान न विमुञ्चसि

rājayājaka yājyānāṃ madrakāṇāṃ ca yana malama tada bhaveda vai tava malaṃ yadya asmāna na vimuñcasi

हिन्दी अर्थ

गाथाएँ गाया करते हैं, उनमें धर्म कैसे रह सकता है?”

English

and whatever is the stain of those for whom royal priests sacrifice, and of the Madrakas, that would be your stain if you do not release us."

अध्याय 8

श्लोक 30.72

इति रक्षॊपसृष्टेषु विषवीर्यहतेषु च राक्षसं भेषजं परॊक्तं संसिद्धं वचनॊत्तरम

iti rakṣòpasṛṣṭeṣu viṣavīryahateṣu ca rākṣasaṃ bheṣajaṃ paròktaṃ saṃsiddhaṃ vacanòttarama

हिन्दी अर्थ

इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते पज्च नद्यो वहन्त्येता यत्र पीलुवनान्युत

English

So it is said that this was an effective remedy against rakshasa-afflicted and poison-struck, a spoken reply once accomplished.

अध्याय 8

श्लोक 30.73

बराह्मं पाञ्चाला कौरवेयाः सवधर्मः; सत्यं मत्स्याः शूरसेनाश च यज्ञः पराच्या दासा वृषला दाक्षिणात्याः; सतेना बाह्लीकाः संकरा वै सुराष्ट्राः

barāhmaṃ pāñcālā kauraveyāḥ savadharmaḥ; satyaṃ matsyāḥ śūrasenāśa ca yajñaḥ parācyā dāsā vṛṣalā dākṣiṇātyāḥ; satenā bāhlīkāḥ saṃkarā vai surāṣṭrāḥ

हिन्दी अर्थ

व्रात्यानां दासमीयानां वाहीकानामयज्वनाम्

English

Brahman among the Panchalas, own-dharma among the Kauravas, truth among the Matsyas and Shurasenas, sacrifice among the easterners, serfs among the southerners, thieves among the Bahlikas, mixture among the Surashtras.

अध्याय 8

श्लोक 30.74

कृतघ्नता परवित्तापहारः; सुरा पानं गुरु दारावमर्शः येषां धर्मस तान परति नास्त्य अधर्म; आरट्टकान पाञ्चनदान धिग अस्तु

kṛtaghnatā paravittāpahāraḥ; surā pānaṃ guru dārāvamarśaḥ yeṣāṃ dharmasa tāna parati nāstya adharma; āraṭṭakāna pāñcanadāna dhiga astu

हिन्दी अर्थ

तेषां प्रणष्टरर्माणां वाहीकानामिति श्रुति: आविकं चौष्टिकं चैव क्षीरं गार्दभमेव च

English

Ingratitude, seizing others' property, drinking liquor, and approaching a teacher's wife—for those whose dharma it is, there is no unrighteousness; fie on the Arattakas and five-river people.

अध्याय 8

श्लोक 30.75

आ पाञ्चालेभ्यः कुरवॊ नैमिषाश च; मत्स्याश चैवाप्य अथ जानन्ति धर्मम कलिङ्गकाश चाङ्गका मागधाश च; शिष्टान धर्मान उपजीवन्ति वृद्धाः

ā pāñcālebhyaḥ kuravò naimiṣāśa ca; matsyāśa caivāpya atha jānanti dharmama kaliṅgakāśa cāṅgakā māgadhāśa ca; śiṣṭāna dharmāna upajīvanti vṛddhāḥ

हिन्दी अर्थ

हन्त शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते

English

From the Panchalas up, the Kurus, Naimishas and Matsyas know dharma; the Kalingas, Angas and Magadhas, the elders, live by the remaining dharmas.

अध्याय 8

श्लोक 30.76

पराचीं दिशं शरिता देवा जातवेदः पुरॊगमाः दक्षिणां पितरॊ गुप्तां यमेन शुभकर्मणा

parācīṃ diśaṃ śaritā devā jātavedaḥ purògamāḥ dakṣiṇāṃ pitarò guptāṃ yamena śubhakarmaṇā

हिन्दी अर्थ

दूसरे ब्राह्मणने कौरवसभामें स्वयं मुझसे कहा था-- युगन्धरे पय: पीत्वा प्रोष्य चाप्यच्युतस्थले

English

The eastern quarter is resorted to by the gods led by Agni; the southern is guarded by the fathers and Yama of good deeds.

अध्याय 8

श्लोक 30.77

परतीचीं वरुणः पाति पालयन्न असुरान बली उदीचीं भगवां सॊमॊ बरह्मण्यॊ बराह्मणैः सह

paratīcīṃ varuṇaḥ pāti pālayanna asurāna balī udīcīṃ bhagavāṃ sòmò barahmaṇyò barāhmaṇaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

स्नान करके मनुष्य कैसे स्वर्गमें जायगा?”

English

The western is protected by Varuna, guarding the asuras, the mighty; the northern by the Lord Soma, devoted to Brahmanas, with Brahmanas.

अध्याय 8

श्लोक 30.78

रक्षःपिशाचान हिमवान गुह्यकान गन्धमादनः धरुवः सर्वाणि भूतानि विष्णुर लॊकाञ जनार्दनः

rakṣaḥpiśācāna himavāna guhyakāna gandhamādanaḥ dharuvaḥ sarvāṇi bhūtāni viṣṇura lòkāña janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

पज्च नद्यो वहन्त्येता यत्र नि:सृत्य पर्वतात् बहिश्न नाम हीकश्न विपाशायां पिशाचकौ

English

Himavat guards rakshasas and pishachas, Gandhamadana the guhyakas; Dhruva all beings; Vishnu, Janardana, the worlds.

अध्याय 8

श्लोक 30.79

इङ्गितज्ञाश च मगधाः परेक्षितज्ञाश च कॊसलाः अर्धॊक्ताः कुरुपाञ्चालाः शाल्वाः कृत्स्नानुशासनाः पार्वतीयाश च विषमा यथैव गिरयस तथा

iṅgitajñāśa ca magadhāḥ parekṣitajñāśa ca kòsalāḥ ardhòktāḥ kurupāñcālāḥ śālvāḥ kṛtsnānuśāsanāḥ pārvatīyāśa ca viṣamā yathaiva girayasa tathā

हिन्दी अर्थ

ते कथं विविधान् धर्मान् ज्ञास्यन्ते हीनयोनय:

English

The Magadhas understand hints, the Kosalas what is seen, the Kuru-Panchalas half-spoken words, the Shalvas full commands; the mountaineers are rough like their mountains.

अध्याय 8

श्लोक 30.80

सर्वज्ञा यवना राजञ शूराश चैव विशेषतः मलेच्छाः सवसंज्ञा नियता नानुक्त इतरॊ जनः

sarvajñā yavanā rājaña śūrāśa caiva viśeṣataḥ malecchāḥ savasaṃjñā niyatā nānukta itarò janaḥ

हिन्दी अर्थ

एकरात्रशयी गेहे महोलूखलमेखला

English

The Yavanas, O king, know everything and are especially brave; Mlecchas are regulated by their own signs; no other people speak unprompted.

अध्याय 8

श्लोक 30.81

परतिरब्धास तु बाह्लीका न च के चन मद्रकाः स तवम एतादृशः शल्य नॊत्तरं वक्तुम अर्हसि

paratirabdhāsa tu bāhlīkā na ca ke cana madrakāḥ sa tavama etādṛśaḥ śalya nòttaraṃ vaktuma arhasi

हिन्दी अर्थ

तीर्थयात्रीके घरमें एक रात रहकर उससे इस प्रकार कहा था-- निवास करते हैं, वे आरट्ट नामक देश हैं और वहाँके जलका नाम बाहीक है

English

But the Bahlikas are stubborn, and none of the Madrakas are otherwise. Such as you, Shalya, ought not to answer.

अध्याय 8

श्लोक 30.82

एतज जञात्वा जॊषम आस्स्व परतीपं मा सम वै कृथाः स तवां पूर्वम अहं हत्वा हनिष्ये केशवार्जुनौ

etaja jañātvā jòṣama āssva paratīpaṃ mā sama vai kṛthāḥ sa tavāṃ pūrvama ahaṃ hatvā haniṣye keśavārjunau

हिन्दी अर्थ

व्रात्यानां दासमीयानामन्नं देवा न भुज्जते

English

Knowing this, be silent and do not oppose me; I will first slay you and then slay Keshava and Arjuna."

अध्याय 8

श्लोक 30.83

[षल्य] आतुराणां परित्यागः सवदारसुत विक्रयः अङ्गेषु वर्तते कर्ण येषाम अधिपतिर भवान

[ṣalya] āturāṇāṃ parityāgaḥ savadārasuta vikrayaḥ aṅgeṣu vartate karṇa yeṣāma adhipatira bhavāna

हिन्दी अर्थ

हैं; अत: देवता उनका अन्न नहीं ग्रहण करते हैं इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे चतुश्नत्वारिंशो5ध्याय:

English

[Shalya said:] "The abandonment of the afflicted and the sale of one's wife and sons occur among the Angas, of whom you are the lord.

अध्याय 8

श्लोक 30.84

रथातिरथ संख्यायां यत तवा भीष्मस तदाब्रवीत तान विदित्वात्मनॊ दॊषान निर्मन्युर भव मा करुधः

rathātiratha saṃkhyāyāṃ yata tavā bhīṣmasa tadābravīta tāna viditvātmanò dòṣāna nirmanyura bhava mā karudhaḥ

हिन्दी अर्थ

उच्यमानं मया सम्यक् त्वमेकाग्रमना: शृणु

English

Knowing the faults in yourself, which Bhishma stated when you were counted among chariot-warriors and maharathas, be free of anger and do not be wrathful.

अध्याय 8

श्लोक 30.85

सर्वत्र बराह्मणाः सन्ति सन्ति सर्वत्र कषत्रियाः वैश्याः शूद्रास तथा कर्ण सत्रियः साध्व्यश च सुव्रताः

sarvatra barāhmaṇāḥ santi santi sarvatra kaṣatriyāḥ vaiśyāḥ śūdrāsa tathā karṇa satriyaḥ sādhvyaśa ca suvratāḥ

हिन्दी अर्थ

कुछ कहता हूँ। मेरी कही हुई इस बातको तुम एकाग्रचित्त होकर सुनो-- आचार तत्र सम्प्रेक्ष्य प्रीतो वचनमत्रवीत्

English

Brahmanas exist everywhere, kshatriyas exist everywhere, vaishyas and shudras too, Karna, and chaste women of good vows.

अध्याय 8

श्लोक 30.86

रमन्ते चॊपहासेन पुरुषाः पुरुषैः सह अन्यॊन्यम अवतक्षन्तॊ देशे देशे समैथुनाः

ramante còpahāsena puruṣāḥ puruṣaiḥ saha anyònyama avatakṣantò deśe deśe samaithunāḥ

हिन्दी अर्थ

आचार-विचार देखकर प्रसन्नता प्रकट करते हुए यह बात कही--

English

Men delight in jesting with men, ridiculing one another, country by country, in union with their wives.

अध्याय 8

श्लोक 30.87

परवाच्येषु निपुणः सर्वॊ भवति सर्वदा आत्मवाच्यं न जानीते जानन्न अपि विमुह्यति

paravācyeṣu nipuṇaḥ sarvò bhavati sarvadā ātmavācyaṃ na jānīte jānanna api vimuhyati

हिन्दी अर्थ

दृष्टाश्न बहवो देशा नानाधर्मसमावृता: धर्मोसे सम्पन्न बहुत-से देश देखे हैं

English

Everyone is always skilled in speaking of others' faults; he does not know what is to be said of himself, or, knowing, is bewildered."

अध्याय 8

श्लोक 30.88

[स] कर्णॊ ऽपि नॊत्तरं पराह शल्यॊ ऽपय अभिमुखः परान पुनः परहस्य राधेयः पुनर याहीत्य अचॊदयत

[sa] karṇò 'pi nòttaraṃ parāha śalyò 'paya abhimukhaḥ parāna punaḥ parahasya rādheyaḥ punara yāhītya acòdayata

हिन्दी अर्थ

सर्व हि तेडब्रुवन् धर्म यदुक्त वेदपारगै:

English

[Sanjaya said:] Karna made no reply, and Shalya too faced the enemy; Radheya, laughing again, urged him: "Go on."

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।