Mahabharata
8
अध्याय 8 / 18

Karna Parva

कर्णपर्व

3871 श्लोकभाग 27/57 · श्लोक 32.1–32.84

पूर्ण अध्याय पाठ84 श्लोक

अध्याय 8

श्लोक 32.1

[धृ] तथा वयूढेष्व अनीकेषु संसक्तेषु च संजय संशप्तकान कथं पार्थॊ गतः कर्णश च पाण्डवान

[dhṛ] tathā vayūḍheṣva anīkeṣu saṃsakteṣu ca saṃjaya saṃśaptakāna kathaṃ pārthò gataḥ karṇaśa ca pāṇḍavāna

हिन्दी अर्थ

शड्खानां तुमुल: शब्द: श्रूयते लोमहर्षण:

English

Covered with flights of arrows, the welkin assumed a terrible sight, like to what happens, O king, at the time of the universal dissolution, when it is covered with falling meteors. From the clash of shafts, O Bharata, fire was generated there with sparks and blazing flames. That fire began to consume both armies. Siddhas, moving there, O monarch, said these words, "O lord, this battle is the foremost of all battles. Any battle (fought before) does not come up to even a sixteenth part of this. A battle like this will never occur again. Both these persons, viz., this brahmana and this kshatriya, are endued with knowledge. Both are possessed of courage, and both are fierce in prowess. Dreadful is the might of Bhima, and wonderful is the skill of the other in weapons. How great is their energy and how wonderful the skill possessed by both! Both of them stand in this battle like two universe-destroying Yamas at the end of the Yuga. They are born like two Rudras or like two Suns. These two tigers among men, both endued with terrible forms, are like two Yamas in this battle." Such were the words of the Siddhas heard there every moment. And among the assembled denizens of heaven there arose a leonine roar. Beholding the amazing and inconceivable feats of the two warriors in that battle, the dense throngs of Siddhas, and Charanas were filled with wonder. And the gods, the Siddhas, and the great Rishis applauded them both saying, "Excellent, O mighty-armed son of Drona. Excellent, O Bhima." Meanwhile those two heroes, in that battle, O king, having done injuries to each other, glared at each other with eyes rolling in rage. With eyes red in rage, their lips also quivered in rage. And they grinded their teeth in wrath and bit their lips. And those two great car-warriors covered each other with showers of arrows, as if they were in that battle two masses of clouds that poured torrents of arrows for rain and that gleamed with weapons constituting their lightning. Having pierced each other's standards and drivers in that great battle, and having also pierced each other's steeds, they continued to strike each other. Then, O monarch, filled with rage, they took up in that dreadful encounter, two arrows, and each desirous of slaying the other shot quickly at his foe. Those two blazing arrows, resistless and endued with the force of thunder, coming, O king, to the two warriors as they stood at the head of their respective divisions, struck them both. Each of the two mighty combatants then deeply struck with those arrows, sank, on the terrace of their respective car. Understanding the son of Drona to be insensible, his driver then bore him away from the battle-field, O king, in the sight of all the troops. Similarly, O king, Bhima' s driver bore away from the battle-field on his car, the son of Pandu, that scorcher of foes, who was repeatedly falling into a

अध्याय 8

श्लोक 32.2

एतद विस्तरतॊ युद्धं परब्रूहि कुशलॊ हय असि न हि तृप्यामि वीराणां शृण्वानॊ विक्रमान रणे

etada vistaratò yuddhaṃ parabrūhi kuśalò haya asi na hi tṛpyāmi vīrāṇāṃ śṛṇvānò vikramāna raṇe

हिन्दी अर्थ

चन्दनसे चर्चित भुजाएँ आयुधोंसहित काटकर गिरायी जाने लगी हैं पतिताः: पात्यमानाशक्ष क्षितौ क्षीणाश्ष शेरते

English

[Dhritarashtra said:] "Tell this battle in detail, for you are skilled; I am never satisfied with hearing the heroes' prowess in battle."

अध्याय 8

श्लोक 32.3

[स] तत सथाने समवस्थाप्य परत्यमित्रं महाबलम अव्यूहतार्जुनॊ वयूहं पुत्रस्य तव दुर्नये

[sa] tata sathāne samavasthāpya paratyamitraṃ mahābalama avyūhatārjunò vayūhaṃ putrasya tava durnaye

हिन्दी अर्थ

न हि शक्‍्योडर्जुनो जेतु युधि सेन्‍्द्रे: सुरासुरै:

English

[Sanjaya said:] Having placed the great hostile force in position there, Arjuna arrayed his formation against your son's ill-conducted one.

अध्याय 8

श्लोक 32.4

तत सादिनागकलिलं पदातिरथसंकुलम धृष्टद्युम्नमुखैर वयूढम अशॊभत महद बलम

tata sādināgakalilaṃ padātirathasaṃkulama dhṛṣṭadyumnamukhaira vayūḍhama aśòbhata mahada balama

हिन्दी अर्थ

अथ व्यूक्रेष्वनीकेषु प्रेक्ष्य संशप्तकान् रणे अथ संशप्तका: पार्थमभ्यधावन् वधैषिण:

English

That great army, crowded with horsemen and elephants, thick with infantry and chariots, arrayed by Dhrishtadyumna and the others, shone.

अध्याय 8

श्लोक 32.5

पारावत सवर्णाश्वश चन्द्रादित्य समद्युतिः पार्षतः परबभौ धन्वी कालॊ विग्रहवान इव

pārāvata savarṇāśvaśa candrāditya samadyutiḥ pārṣataḥ parababhau dhanvī kālò vigrahavāna iva

हिन्दी अर्थ

विवस्त्रायुधदेहासून् कृत्वा शत्रूनू सहस्रश:

English

The Parshata, with pigeon-grey and golden horses, as radiant as moon and sun, shone as a bowman, like embodied Time.

अध्याय 8

श्लोक 32.6

पार्षतं तव अभि संतस्थुर दरौपदेया युयुत्सवः सानुगा भीमवपुशश चन्द्रं तारागणा इव

pārṣataṃ tava abhi saṃtasthura daraupadeyā yuyutsavaḥ sānugā bhīmavapuśaśa candraṃ tārāgaṇā iva

हिन्दी अर्थ

जघान पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव प्रभद्रकाणां प्रवरानहनत् सप्तसप्ततिम्

English

The sons of Draupadi, eager to fight, with their followers, of terrible form, stood round the Parshata like stars round the moon.

अध्याय 8

श्लोक 32.7

अथ वयूढेष्व अनीकेषु परेक्ष्य संशप्तकान रणे करुद्धॊ ऽरजुनॊ ऽभिदुद्राव वयाक्षिपन गाण्डिवं धनुः

atha vayūḍheṣva anīkeṣu parekṣya saṃśaptakāna raṇe karuddhò 'rajunò 'bhidudrāva vayākṣipana gāṇḍivaṃ dhanuḥ

हिन्दी अर्थ

नाराचै: सप्तभिर्विद्ध्या हृदि भीम॑ ननाद ह

English

Then, when the divisions were arrayed, seeing the Samshaptakas in battle, Arjuna, enraged, rushed at them, twanging Gandiva.

अध्याय 8

श्लोक 32.8

अथ संशप्तकाः पार्थम अभ्यधावन वधैषिणः विजये कृतसंकल्पा मृत्युं कृत्वा निवर्तनम

atha saṃśaptakāḥ pārthama abhyadhāvana vadhaiṣiṇaḥ vijaye kṛtasaṃkalpā mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama

हिन्दी अर्थ

ननाद बलवन्नादं कर्णस्य भयमादधत् कर्णके मनमें भय उत्पन्न करते हुए बड़े जोरसे गर्जना की

English

Then the Samshaptakas, wishing to kill, ran at Partha, resolved on victory, having made death their return.

अध्याय 8

श्लोक 32.9

तद अश्वसंघ बहुलं मत्तनागरथाकुलम पत्तिमच छूर वीरौघैर दरुतम अर्जुनम आद्रवत

tada aśvasaṃgha bahulaṃ mattanāgarathākulama pattimaca chūra vīraughaira darutama arjunama ādravata

हिन्दी अर्थ

सात्यकिर्वषसेनस्य सूत॑ हत्वा त्रिभि: शरै: ध्वजमेकेषुणोन्मथ्य त्रिभिस्तं हृद्यताडयत्

English

That mass of horse, crowded with rutting elephants and chariots, with infantry, with throngs of brave heroes, quickly rushed at Arjuna.

अध्याय 8

श्लोक 32.10

स संप्रहारस तुमुलस तेषाम आसीत किरीटिना तस्यैव नः शरुतॊ यादृङ निवातकवचैः सह

sa saṃprahārasa tumulasa teṣāma āsīta kirīṭinā tasyaiva naḥ śarutò yādṛṅa nivātakavacaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

बाणशब्दान् बहुविधान् नराश्वरथनिस्वनान् हेमरूप्यप्रसृष्टानां वाससां शिल्पिनिर्मिता:

English

A tumultuous clash took place between them and Kiritin, as we have heard it was with the Nivatakavachas.

अध्याय 8

श्लोक 32.11

रथान अश्वान धवजान नागान पत्तीन रथपतीन अपि इषून धनूंषि खड्गांश च चक्राणि च परश्वधान

rathāna aśvāna dhavajāna nāgāna pattīna rathapatīna api iṣūna dhanūṃṣi khaḍgāṃśa ca cakrāṇi ca paraśvadhāna

हिन्दी अर्थ

निर्मित बहुरंगी पताकाएँ हवाके झोंकेसे हिलती हुई कैसी शोभा पा रही हैं

English

Chariots, horses, banners, elephants, foot-soldiers and chariot-lords, arrows, bows, swords, discs and axes,

अध्याय 8

श्लोक 32.12

सायुधान उद्यतान बाहून उद्यतान्य आयुधानि च चिच्छेद दविषतां पार्थः शिरांसि च सहस्रशः

sāyudhāna udyatāna bāhūna udyatānya āyudhāni ca ciccheda daviṣatāṃ pārthaḥ śirāṃsi ca sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

सहेमचन्द्रतारार्का: पताका: किड्किणीयुता: मेघोंकी घटामें बिजलीके समान प्रकाशित हो रही हैं

English

arms raised with weapons, and weapons raised, Partha cut, and the heads of the foe by thousands.

अध्याय 8

श्लोक 32.13

तस्मिन सैन्ये महावर्ते पातालावर्त संनिभे निमग्नं तं रथं मत्वा नेदुः संशप्तका मुदा

tasmina sainye mahāvarte pātālāvarta saṃnibhe nimagnaṃ taṃ rathaṃ matvā neduḥ saṃśaptakā mudā

हिन्दी अर्थ

सपताका रथाश्रैते पञ्चालानां महात्मनाम्

English

In that army like a great whirlpool, like the netherworld whirlpool, thinking his chariot submerged, the Samshaptakas roared with joy.

अध्याय 8

श्लोक 32.14

स पुरस्ताद अरीन हत्वा पश्चार्धेनॊत्तरेण च दक्षिणेन च बीभत्सुः करुद्धॊ रुद्रः पशून इव

sa purastāda arīna hatvā paścārdhenòttareṇa ca dakṣiṇena ca bībhatsuḥ karuddhò rudraḥ paśūna iva

हिन्दी अर्थ

प्रधर्षयितुमायान्तं कपिप्रवरकेतनम् दृश्यते वानरो भीमो द्विषतामघवर्धन:

English

He, killing foes before, behind, on the north and on the south, Bibhatsu enraged was like Rudra among beasts.

अध्याय 8

श्लोक 32.15

अथ पाञ्चाल चेदीनां सृञ्जयानां च मारिष तवदीयैः सह संग्राम आसीत परमदारुणः

atha pāñcāla cedīnāṃ sṛñjayānāṃ ca māriṣa tavadīyaiḥ saha saṃgrāma āsīta paramadāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

अत्यर्थ भ्राजते कृष्णे कौस्तुभस्तु मणिस्तत:

English

Then a most dreadful battle took place, O revered one, between the Panchalas, Chedis and Srinjayas with your men.

अध्याय 8

श्लोक 32.16

कृपश च कृतवर्मा च शकुनिश चापि सौबलः हृष्टसेनाः सुसंरब्धा रथानीकैः परहारिणः

kṛpaśa ca kṛtavarmā ca śakuniśa cāpi saubalaḥ hṛṣṭasenāḥ susaṃrabdhā rathānīkaiḥ parahāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

वक्ष:स्थलपर कौस्तुभमणि सबसे अधिक प्रकाशित हो रही है वाहयन्नेति तुरगान् पाण्डुरान् वातरंहस:

English

Kripa, Kritavarman and Shakuni, Subala's son, with joyful troops, enraged, striking with chariot-divisions,

अध्याय 8

श्लोक 32.17

कॊसलैः काशिमत्स्यैश च कारूषैः केकयैर अपि शूरसेनैः शूर वीरैर युयुधुर युद्धदुर्मदाः

kòsalaiḥ kāśimatsyaiśa ca kārūṣaiḥ kekayaira api śūrasenaiḥ śūra vīraira yuyudhura yuddhadurmadāḥ

हिन्दी अर्थ

एते हस्तवता मुक्ता घ्नन्त्यमित्राओज्शिता: शरा:

English

fought arrogant in battle with the Kosalas, Kashis, Matsyas, Karushas, Kekayas and brave Shurasenas.

अध्याय 8

श्लोक 32.18

तेषाम अन्तकरं युद्धं देहपाप्म परणाशनम शूद्र विट कषत्रवीराणां धर्म्यं सवर्ग्यं यशः करम

teṣāma antakaraṃ yuddhaṃ dehapāpma paraṇāśanama śūdra viṭa kaṣatravīrāṇāṃ dharmyaṃ savargyaṃ yaśaḥ karama

हिन्दी अर्थ

कुशल हाथोंसे छोड़े गये ये पैने बाण शत्रुओंके प्राण ले रहे हैं एषा भू: कीर्यते राज्ञां शिरोभिरपलायिनाम्

English

Their battle ended lives, destroying the sin of the body, righteous, leading to heaven and bringing fame, of shudra, vaishya and kshatriya heroes.

अध्याय 8

श्लोक 32.19

दुर्यॊधनॊ ऽपि सहितॊ भरातृभिर भरतर्षभ गुप्तः कुरुप्रवीरैश च मद्राणां च महारथैः

duryòdhanò 'pi sahitò bharātṛbhira bharatarṣabha guptaḥ kurupravīraiśa ca madrāṇāṃ ca mahārathaiḥ

हिन्दी अर्थ

उद्यतायुधशौण्डानां पात्यन्ते सायुधा भुजा:

English

Duryodhana too, with his brothers, O best of the Bharatas, guarded by Kuru heroes and by the great chariot-warriors of the Madras,

अध्याय 8

श्लोक 32.20

पाण्डवैः सहपाञ्चालैश चेदिभिः सात्यकेन च युध्यमानं रणे कर्णं कुरुवीरॊ ऽभयपालयत

pāṇḍavaiḥ sahapāñcālaiśa cedibhiḥ sātyakena ca yudhyamānaṃ raṇe karṇaṃ kuruvīrò 'bhayapālayata

हिन्दी अर्थ

संछिन्नभिन्ना: पार्थेन प्रपतन्त्यद्रयो यथा

English

protected Karna, the Kuru hero, fighting in battle against the Pandavas with the Panchalas, the Chedis and Satyaki.

अध्याय 8

श्लोक 32.21

कर्णॊ ऽपि निशितैर बाणैर विनिहत्य महाचमूम परमृद्य च रथश्रेष्ठान युधिष्ठिरम अपीडयत

karṇò 'pi niśitaira bāṇaira vinihatya mahācamūma paramṛdya ca rathaśreṣṭhāna yudhiṣṭhirama apīḍayata

हिन्दी अर्थ

विमानानीव पुण्यानि स्वर्गिणां निपतन्त्यमी नानामृगसहस्राणां यूथं केसरिणा यथा

English

Karna too, slaying the great host with sharp arrows and crushing the best chariot-warriors, tormented Yudhishthira.

अध्याय 8

श्लोक 32.22

विपत्रायुध देहासून कृत्वा शत्रून सहस्रशः युक्त्वा सवर्गयशॊभ्यां च सवेभ्यॊ मुदम उदावहत

vipatrāyudha dehāsūna kṛtvā śatrūna sahasraśaḥ yuktvā savargayaśòbhyāṃ ca savebhyò mudama udāvahata

हिन्दी अर्थ

नागाश्वरथपत्त्योघांस्तावकान् समभिघ्नत:

English

Having reduced thousands of foes to lifeless bodies without weapons, and joined with heaven and fame, he brought joy to his own side.

अध्याय 8

श्लोक 32.23

[धृ] यत तत परविश्य पार्थानां सेनां कुर्वञ जनक्षयम कर्णॊ राजानम अभ्यर्च्छत तन ममाचक्ष्व संजय

[dhṛ] yata tata paraviśya pārthānāṃ senāṃ kurvaña janakṣayama karṇò rājānama abhyarcchata tana mamācakṣva saṃjaya

हिन्दी अर्थ

ध्वजाग्रं दृश्यते त्वस्य ज्याशब्दश्नापि श्रूयते निध्नन्तं शात्रवान् संख्ये यं कर्ण परिपृच्छसि

English

[Dhritarashtra said:] "That which Karna did in entering the Pandava army and making slaughter, and in approaching the king—tell me that, Sanjaya.

अध्याय 8

श्लोक 32.24

के च परवीराः पार्थानां युधि कर्णम अवारयन कांश च परमथ्याधिरथिर युधिष्ठिरम अपीडयत

ke ca paravīrāḥ pārthānāṃ yudhi karṇama avārayana kāṃśa ca paramathyādhirathira yudhiṣṭhirama apīḍayata

हिन्दी अर्थ

ब्ैतवाहन वीर अर्जुनकोी अभी देखोगे

English

Which heroes of the Pandavas held Karna back in battle, and whom did Adhiratha's son crush as he pressed Yudhishthira?"

अध्याय 8

श्लोक 32.25

[स] धृष्टद्युम्नमुखान पार्थान दृष्ट्वा कर्णॊ वयवस्थितान समभ्यधावत तवरितः पाञ्चालाञ शत्रुकर्शनः

[sa] dhṛṣṭadyumnamukhāna pārthāna dṛṣṭvā karṇò vayavasthitāna samabhyadhāvata tavaritaḥ pāñcālāña śatrukarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

वासुदेवार्जुनौ कर्ण द्रष्टास्येकरथे स्थितौ त॑ चेद्धन्तासि राधेय त्वं नो राजा भविष्यसि

English

[Sanjaya said:] Seeing the Pandavas led by Dhrishtadyumna stationed, Karna, tormentor of foes, swiftly ran at the Panchalas.

अध्याय 8

श्लोक 32.26

तं तूर्णम अभिधावन्तं पाञ्चाला जितकाशिनः परत्युद्ययुर महाराज हंसा इव महार्णवम

taṃ tūrṇama abhidhāvantaṃ pāñcālā jitakāśinaḥ paratyudyayura mahārāja haṃsā iva mahārṇavama

हिन्दी अर्थ

यदि तुमने मार लिया तो तुम हमारे राजा हो जाओगे

English

As he came quickly, the Panchalas, victorious, went to meet him, O great king, like swans to the great ocean.

अध्याय 8

श्लोक 32.27

ततः शङ्खसहस्राणां निस्वनॊ हृदयंगमः परादुरासीद उभयतॊ भेरीशब्दश च दारुणः

tataḥ śaṅkhasahasrāṇāṃ nisvanò hṛdayaṃgamaḥ parādurāsīda ubhayatò bherīśabdaśa ca dāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

करोति कदन चैषां संग्रामे द्विषतां बली पश्य संशप्तकै: क्रुद्धः सर्वतः समभिद्रुत:

English

Then the heart-stirring sound of thousands of conches arose, and on both sides the dreadful roar of kettledrums.

अध्याय 8

श्लोक 32.28

नाना वादित्रनादश च दविपाश्वरथनिस्वनः सिंहनादश च वीराणाम अभवद दारुणस तदा

nānā vāditranādaśa ca davipāśvarathanisvanaḥ siṃhanādaśa ca vīrāṇāma abhavada dāruṇasa tadā

हिन्दी अर्थ

एतदन्तोडर्जुन: शल्य निमग्नो योधसागरे

English

The noise of instruments of many kinds, the sound of elephants, horses and chariots, and the lion-roars of heroes then became fearful.

अध्याय 8

श्लोक 32.29

साद्रि दरुमार्णवा भूमिः सवाताम्बुदम अम्बरम सार्केन्दु गरहनक्षत्रा दयौश च वयक्तं वयघूर्णत

sādri darumārṇavā bhūmiḥ savātāmbudama ambarama sārkendu garahanakṣatrā dayauśa ca vayaktaṃ vayaghūrṇata

हिन्दी अर्थ

को वानिलं निगृह्नीयात् पिबेद् वा को महार्णवम् सके? वायुको कौन कैद कर सकता है अथवा महासागरको कौन पी सकता है?

English

The earth with its mountains, trees and oceans, the sky with winds and clouds, and the heavens with sun, moon, planets and stars visibly reeled.

अध्याय 8

श्लोक 32.30

अति भूतानि तं शब्दं मेनिरे ऽति च विव्यथुः यानि चाप्लव सत्त्वानि परायस तानि मृतानि च

ati bhūtāni taṃ śabdaṃ menire 'ti ca vivyathuḥ yāni cāplava sattvāni parāyasa tāni mṛtāni ca

हिन्दी अर्थ

न स शक्यो युधा जेतुमन्यं कुरु मनोरथम् प्रभासन्तं महाबाहुं स्थितं मेरूमिवापरम्

English

Beings felt that sound exceed, and trembled greatly; and the aquatic creatures mostly died.

अध्याय 8

श्लोक 32.31

अथ कर्णॊ भृशं करुद्धः शीघ्रम अस्त्रम उदीरयन जघान पाण्डवीं सेनाम आसुरीं मघवान इव

atha karṇò bhṛśaṃ karuddhaḥ śīghrama astrama udīrayana jaghāna pāṇḍavīṃ senāma āsurīṃ maghavāna iva

हिन्दी अर्थ

नकुल: सहदेवश्न तिष्ठतो युधि दुर्जयौ

English

Then Karna, greatly enraged, uttering swift weapons, slew the Pandava army as Maghavan the asura host.

अध्याय 8

श्लोक 32.32

स पाण्डवरथांस तूर्णं परविश्य विसृजञ शरान परभद्रकाणां परवरान अहनत सप्त सप्ततिम

sa pāṇḍavarathāṃsa tūrṇaṃ paraviśya visṛjaña śarāna parabhadrakāṇāṃ paravarāna ahanata sapta saptatima

हिन्दी अर्थ

युद्धस्थलमें खड़े हैं। इन्हें पराजित करना अत्यन्त कठिन है स्फीता: सत्यजितो वीरास्तिष्ठन्ति परमौजस:

English

Entering the Pandava chariots swiftly, loosing arrows, he slew seventy-seven of the foremost Prabhadrakas.

अध्याय 8

श्लोक 32.33

ततः सुपुङ्खैर निशितै रथश्रेष्ठॊ रथेषुभिः अवधीत पञ्चविंशत्या पाञ्चालान पञ्चविंशतिम

tataḥ supuṅkhaira niśitai rathaśreṣṭhò ratheṣubhiḥ avadhīta pañcaviṃśatyā pāñcālāna pañcaviṃśatima

हिन्दी अर्थ

युयुत्सुरुपयात्यस्मान् क्रुद्धान्तकसम: पुर:

English

Then with well-feathered sharp arrows, the best of chariot-warriors killed twenty-five Panchalas with twenty-five chariot-arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.34

सुवर्णपुङ्खैर नाराचैः परकायविदारणैः चेदिकान अवधीद वीरः शतशॊ ऽथ सहस्रशः

suvarṇapuṅkhaira nārācaiḥ parakāyavidāraṇaiḥ cedikāna avadhīda vīraḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

ते सेने समसज्जेतां गज़ायमुनवद् भूशम् पाण्डव-योद्धाओंपर कैसे धावा किया?

English

With golden-feathered iron arrows that tear the bodies of foes, the hero killed the Chedis in hundreds and thousands.

अध्याय 8

श्लोक 32.35

तं तथा समरे कर्म कुर्वाणम अतिमानुषम परिवव्रुर महाराज पाञ्चालानां रथव्रजाः

taṃ tathā samare karma kurvāṇama atimānuṣama parivavrura mahārāja pāñcālānāṃ rathavrajāḥ

हिन्दी अर्थ

कुशल हो। रणभूमिमें वीरोंके पराक्रमका वर्णन सुनकर मुझे तृप्ति नहीं हो रही है

English

As he performed that superhuman deed in battle, throngs of Panchala chariots surrounded him, O great king.

अध्याय 8

श्लोक 32.36

ततः संधाय विशिखान पञ्च भारत दुःसहान पाञ्चालान अवधीत पञ्च कर्णॊ वैकर्तनॊ वृषः

tataḥ saṃdhāya viśikhāna pañca bhārata duḥsahāna pāñcālāna avadhīta pañca karṇò vaikartanò vṛṣaḥ

हिन्दी अर्थ

अव्यूहतार्जुनो व्यूहं पुत्रस्य तव दुर्नये सेनाको युद्धमें उपस्थित जानकर अर्जुनने अपनी सेनाका भी व्यूह बनाया

English

Then, fixing five irresistible arrows, O Bharata, Karna Vaikartana killed five Panchalas.

अध्याय 8

श्लोक 32.37

भानुदेवं चित्रसेनं सेना बिन्दुं च भारत तपनं शूरसेनं च पाञ्चालान अवधीद रणे

bhānudevaṃ citrasenaṃ senā binduṃ ca bhārata tapanaṃ śūrasenaṃ ca pāñcālāna avadhīda raṇe

हिन्दी अर्थ

धृष्टद्युम्नमुखं व्यूहमशो भत महद् बलम्

English

Bhanudeva, Chitrasena, Senabindu, Tapana and Shurasena, Panchalas, he killed in battle, O Bharata.

अध्याय 8

श्लोक 32.38

पाञ्चालेषु च शूरेषु वध्यमानेषु सायकैः हाहाकारॊ महान आसीत पाञ्चालानां महाहवे

pāñcāleṣu ca śūreṣu vadhyamāneṣu sāyakaiḥ hāhākārò mahāna āsīta pāñcālānāṃ mahāhave

हिन्दी अर्थ

थे, जिससे उस विशाल सेनाकी बड़ी शोभा हो रही थी पार्षत: प्रबभौ धन्‍्वी कालो विग्रहवानिव

English

As the brave Panchalas were being slain by arrows, a great cry of "Alas!" arose among the Panchalas in the great battle.

अध्याय 8

श्लोक 32.39

तेषां संकीर्यमाणानां हाहाकारकृता दिशः पुनर एव च तान कर्णॊ जघानाशु पतत्रिभिः

teṣāṃ saṃkīryamāṇānāṃ hāhākārakṛtā diśaḥ punara eva ca tāna karṇò jaghānāśu patatribhiḥ

हिन्दी अर्थ

दिव्यवर्मायुधधरा: शार्टूलसमविक्रमा:

English

As they were scattered, making the quarters resound with cries of "Alas," Karna killed them swiftly again with feathered arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.40

चक्ररक्षौ तु कर्णस्य पुत्रौ मारिष दुर्जयौ सुषेणः सत्यसेनश च तयक्त्वा पराणान अयुध्यताम

cakrarakṣau tu karṇasya putrau māriṣa durjayau suṣeṇaḥ satyasenaśa ca tayaktvā parāṇāna ayudhyatāma

हिन्दी अर्थ

तन्नराश्वौघबहुलं मत्तनागरथाकुलम्

English

Karna's two sons, invincible, Sushena and Satyasena, guarding his wheels, fought giving up life, O revered one.

अध्याय 8

श्लोक 32.41

पृष्ठगॊपस तु कर्णस्य जयेष्ठः पुत्रॊ महारथः वृषसेनः सवयं कर्णं पृष्ठतः पर्यपालयत

pṛṣṭhagòpasa tu karṇasya jayeṣṭhaḥ putrò mahārathaḥ vṛṣasenaḥ savayaṃ karṇaṃ pṛṣṭhataḥ paryapālayata

हिन्दी अर्थ

स सम्प्रहारस्तुमुलस्तेषामासीत् किरीटिना रथानश्चान् ध्वजान् नागान् पतीन् रणगतानपि

English

Karna's eldest son, the great chariot-warrior Vrishasena, himself guarded Karna from behind as rear-guard.

अध्याय 8

श्लोक 32.42

धृष्टद्युम्नः सात्यकिश च दरौपदेया वृकॊदरः जनमेजयः शिखण्डी च परवीराश च परभद्रकाः

dhṛṣṭadyumnaḥ sātyakiśa ca daraupadeyā vṛkòdaraḥ janamejayaḥ śikhaṇḍī ca paravīrāśa ca parabhadrakāḥ

हिन्दी अर्थ

सायुधानुद्यतान् बाहून् विविधान्यायुधानि च

English

Dhrishtadyumna, Satyaki, the sons of Draupadi, Vrikodara, Janamejaya, Shikhandin and the heroic Prabhadrakas,

अध्याय 8

श्लोक 32.43

चेदिकेकयपाञ्चाला यमौ मत्स्याश च दंशिताः समभ्यधावन राधेयं जिघांसन्तः परहारिणः

cedikekayapāñcālā yamau matsyāśa ca daṃśitāḥ samabhyadhāvana rādheyaṃ jighāṃsantaḥ parahāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मिन् सैन्यमहावर्ते पातालतलसंनिभे स पुनस्तानरीन् हत्वा पुनरुत्तरतोडवधीत्

English

the Chedis, Kekayas, Panchalas, the twins and the Matsyas, armoured, rushed at Radheya, strikers wishing to slay him.

अध्याय 8

श्लोक 32.44

त एनं विविधैः शस्त्रैः शरधाराभिर एव च अभ्यवर्षन विमृद्नन्तः परावृषीवाम्बुदा गिरिम

ta enaṃ vividhaiḥ śastraiḥ śaradhārābhira eva ca abhyavarṣana vimṛdnantaḥ parāvṛṣīvāmbudā girima

हिन्दी अर्थ

रुद्रदेव पशुओं (जगतके प्राणियों)-का विनाश करते हैं

English

They showered him with weapons of many kinds and streams of arrows, crushing him, like clouds in the rains on a mountain.

अध्याय 8

श्लोक 32.45

पितरं तु परीप्सन्तः कर्ण पुत्राः परहारिणः तवदीयाश चापरे राजन वीरा वीरान अवारयन

pitaraṃ tu parīpsantaḥ karṇa putrāḥ parahāriṇaḥ tavadīyāśa cāpare rājana vīrā vīrāna avārayana

हिन्दी अर्थ

अथ पज्चालचेदीनां सूंजयानां च मारिष कृपश्च कृतवर्मा च शकुनिश्चापि सौबल:

English

Karna's sons, strikers wishing to save their father, and others of yours, O king, heroes, held back the heroes.

अध्याय 8

श्लोक 32.46

सुषेणॊ भीमसेनस्य छित्त्वा भल्लेन कार्मुकम नाराचैः सप्तभिर विद्ध्वा हृदि भीमं ननाद ह

suṣeṇò bhīmasenasya chittvā bhallena kārmukama nārācaiḥ saptabhira viddhvā hṛdi bhīmaṃ nanāda ha

हिन्दी अर्थ

कोसलै: काश्यमत्स्यैश्ष कारूषै: केकयैरपि

English

Sushena cut Bhimasena's bow with a broad-headed arrow, pierced Bhima in the chest with seven iron arrows, and roared.

अध्याय 8

श्लोक 32.47

अथान्यद धनुर आदाय सुदृढं भीमविक्रमः सज्यं वृकॊदरः कृत्वा सुषेणस्याच्छिनद धनुः

athānyada dhanura ādāya sudṛḍhaṃ bhīmavikramaḥ sajyaṃ vṛkòdaraḥ kṛtvā suṣeṇasyācchinada dhanuḥ

हिन्दी अर्थ

तेषामन्तकरं युद्ध देहपाप्मासुनाशनम् करनेवाला, संहारकारी, धर्मसंगत स्वर्गदायक तथा यशकी वृद्धि करनेवाला था

English

Then Vrikodara, of terrible prowess, taking another very strong bow and stringing it, cut Sushena's bow.

अध्याय 8

श्लोक 32.48

विव्याध चैनं नवभिः करुद्धॊ नृत्यन्न इवेषुभिः कर्णं च तूर्णं विव्याध तरिसप्तत्या शितैः शरैः

vivyādha cainaṃ navabhiḥ karuddhò nṛtyanna iveṣubhiḥ karṇaṃ ca tūrṇaṃ vivyādha tarisaptatyā śitaiḥ śaraiḥ

हिन्दी अर्थ

दुर्योधनो5थ सहितो भ्रातृभिर्भरतर्षभ

English

Enraged, as if dancing, he pierced him with nine arrows and quickly pierced Karna with seventy-three sharp arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.49

सत्यसेनं च दशभिः साश्वसूतध्वजायुधम पश्यतां सुहृदां मध्ये कर्ण पुत्रम अपातयत

satyasenaṃ ca daśabhiḥ sāśvasūtadhvajāyudhama paśyatāṃ suhṛdāṃ madhye karṇa putrama apātayata

हिन्दी अर्थ

पाण्डवै: सह पज्चालै क्षेदिभि: सात्यकेन च कर्णो5पि निशितैर्बाणैविनिहत्य महाचमूम्

English

And he felled Karna's son Satyasena, with horses, charioteer, banner and weapon, with ten arrows, in the sight of his friends.

अध्याय 8

श्लोक 32.50

कषुरप्र णुन्नं तत तस्य शिरश चन्द्रनिभाननम शुभदर्शनम एवासीन नालभ्रष्टम इवाम्बुजम

kaṣurapra ṇunnaṃ tata tasya śiraśa candranibhānanama śubhadarśanama evāsīna nālabhraṣṭama ivāmbujama

हिन्दी अर्थ

कुरूणां सृज्जयानां च देवासुरसमो5भवत् तथा सूंजयोंका युद्ध देवासुर-संग्रामके समान भयंकर था

English

His head, with face like the moon, struck off by a razor-arrow, looked beautiful, like a lotus fallen from its stalk.

अध्याय 8

श्लोक 32.51

हत्वा कर्णसुतं भीमस तावकान पुनर आर्दयत कृप हार्दिक्ययॊश छित्त्वा चापे ताव अप्य अथार्दयत

hatvā karṇasutaṃ bhīmasa tāvakāna punara ārdayata kṛpa hārdikyayòśa chittvā cāpe tāva apya athārdayata

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे सप्तचत्वारिंशो5ध्याय:

English

Having slain Karna's son, Bhima again tormented your men; cutting the bows of Kripa and Hardikya, he tormented them also.

अध्याय 8

श्लोक 32.52

दुःशासनं तरिभिर विद्ध्वा शकुनिं षड्भिर आयसैः उलूकं च पतत्रिं च चकार विरथाव उभौ

duḥśāsanaṃ taribhira viddhvā śakuniṃ ṣaḍbhira āyasaiḥ ulūkaṃ ca patatriṃ ca cakāra virathāva ubhau

हिन्दी अर्थ

कर्णो राजानमभ्येत्य तन्ममाचक्ष्व संजय कांश्व प्रमथ्याधिरथिर्युधिष्ठिरमपीडयत्

English

Piercing Duhshasana with three, Shakuni with six iron arrows, he made Uluka and Patri both chariotless.

अध्याय 8

श्लोक 32.53

हे सुषेण हतॊ ऽसीति बरुवन्न आदत्त सायकम तम अस्य कर्णश चिच्छेद तरिभिश चैनम अताडयत

he suṣeṇa hatò 'sīti baruvanna ādatta sāyakama tama asya karṇaśa ciccheda taribhiśa cainama atāḍayata

हिन्दी अर्थ

रोका और किन-किनको रौंदकर सूतपुत्र कर्णने युधिष्ठिरको पीड़ित किया

English

Saying "Sushena, you are slain!", he took an arrow; Karna cut it and struck him with three.

अध्याय 8

श्लोक 32.54

अथान्यम अपि जग्राह सुपर्वाणं सुतेजनम सुषेणायासृजद भीमस तम अप्य अस्याच्छिनद वृषः

athānyama api jagrāha suparvāṇaṃ sutejanama suṣeṇāyāsṛjada bhīmasa tama apya asyācchinada vṛṣaḥ

हिन्दी अर्थ

समभ्यधावत्त्वरित: पञ्चालान् शत्रुकर्षिण: प्रत्युद्ययुर्महात्मानं हंसा इव महार्णवम्

English

Then Bhima took another well-jointed, keen arrow and loosed it at Sushena; Vrisha (Karna) cut that too.

अध्याय 8

श्लोक 32.55

पुनः कर्णस तरिसप्तत्या भीमसेनं रथेषुभिः पुत्रं परीप्सन विव्याध करूरं करूरैर जिघांसया

punaḥ karṇasa tarisaptatyā bhīmasenaṃ ratheṣubhiḥ putraṃ parīpsana vivyādha karūraṃ karūraira jighāṃsayā

हिन्दी अर्थ

प्रादुरासीदुभयतो भेरीशब्दश्ष॒ दारुण:

English

Again Karna, wishing to save his son, pierced Bhimasena with seventy-three chariot-arrows, cruelly, with cruel arrows, wishing to kill him.

अध्याय 8

श्लोक 32.56

सुषेणस तु धनुर गृह्य भारसाधनम उत्तमम नकुलं पञ्चभिर बाणैर बाह्वॊर उरसि चार्दयत

suṣeṇasa tu dhanura gṛhya bhārasādhanama uttamama nakulaṃ pañcabhira bāṇaira bāhvòra urasi cārdayata

हिन्दी अर्थ

कर देती थी। साथ ही भयंकर भेरीनाद भी होने लगा सिंहनादश्न॒ वीराणामभवद् दारुणस्तदा

English

Sushena, taking an excellent bow able to bear a burden, tormented Nakula in arms and chest with five arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.57

नकुलस तं तु विंशत्या विद्ध्वा भारसहैर दृढैः ननाद बलवन नादं कर्णस्य भयम आदधत

nakulasa taṃ tu viṃśatyā viddhvā bhārasahaira dṛḍhaiḥ nanāda balavana nādaṃ karṇasya bhayama ādadhata

हिन्दी अर्थ

घरघराने तथा वीरोंके सिंहनाद करनेका दारुण शब्द वहाँ गूँज उठा

English

Nakula, piercing him with twenty firm burden-bearing arrows, roared a mighty roar, striking fear into Karna.

अध्याय 8

श्लोक 32.58

तं सुषेणॊ महाराज विद्ध्वा दशभिर आशुगैः चिच्छेद च धनुः शीघ्रं कषुरप्रेण महारथः

taṃ suṣeṇò mahārāja viddhvā daśabhira āśugaiḥ ciccheda ca dhanuḥ śīghraṃ kaṣurapreṇa mahārathaḥ

हिन्दी अर्थ

सार्केन्दुग्रहनक्षत्रा द्यौश्व व्यक्त विघूर्णिता ग्रह और नक्षत्रोंसहित स्वर्ग स्पष्ट ही घूमते-से जान पड़े

English

O great king, Sushena, piercing him with ten swift arrows, quickly cut his bow with a razor-arrow, the great chariot-warrior.

अध्याय 8

श्लोक 32.59

अथान्यद धनुर आदाय नकुलः करॊधमूर्च्छितः सुषेणं बहुभिर बाणैर वारयाम आस संयुगे

athānyada dhanura ādāya nakulaḥ karòdhamūrcchitaḥ suṣeṇaṃ bahubhira bāṇaira vārayāma āsa saṃyuge

हिन्दी अर्थ

उनमें जो दुर्बल प्राणी थे, वे प्राय: मर गये

English

Then, taking another bow, Nakula, overcome with rage, held Sushena back in battle with many arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.60

स तु बाणैर दिशॊ राजन्न आच्छाद्य परवीरहा आजघ्ने सारथिं चास्य सुषेणं च ततस तरिभिः चिच्छेद चास्य सुदृढं धनुर भल्लैस तरिभिस तरिधा

sa tu bāṇaira diśò rājanna ācchādya paravīrahā ājaghne sārathiṃ cāsya suṣeṇaṃ ca tatasa taribhiḥ ciccheda cāsya sudṛḍhaṃ dhanura bhallaisa taribhisa taridhā

हिन्दी अर्थ

प्रमुख वीरोंको मार डाला

English

Covering the quarters with arrows, O king, that slayer of heroes struck his charioteer and then Sushena with three, and cut his very strong bow into three pieces with three broad-headed arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.61

अथान्यद धनुर आदाय सुषेणः करॊधमूर्छितः अविध्यन नकुलं षष्ट्या सहदेवं च सप्तभिः

athānyada dhanura ādāya suṣeṇaḥ karòdhamūrchitaḥ avidhyana nakulaṃ ṣaṣṭyā sahadevaṃ ca saptabhiḥ

हिन्दी अर्थ

कालके गालमें भेज दिया परिवत्रुर्महाराज पञ्चालानां रथव्रजा:

English

Then, taking another bow, Sushena, overcome with rage, pierced Nakula with sixty and Sahadeva with seven.

अध्याय 8

श्लोक 32.62

तद युद्धं सुमहद घॊरम आसीद देवासुरॊपमम निघ्नतां सायकैस तूर्णम अन्यॊन्यस्य वधं परति

tada yuddhaṃ sumahada ghòrama āsīda devāsuròpamama nighnatāṃ sāyakaisa tūrṇama anyònyasya vadhaṃ parati

हिन्दी अर्थ

पडज्चालानवधीत् पज्च कर्णो वैकर्तनो वृष:

English

That battle became very great and dreadful, like that of gods and asuras, as they quickly struck each other with arrows, each seeking the other's death.

अध्याय 8

श्लोक 32.63

सात्यकिर वृषसेनस्य हत्वा सूतं तरिभिः शरैः धनुश चिच्छेद भल्लेन जघानाश्वांश च सप्तभिः धवजम एकेषुणॊन्मथ्य तरिभिस तं हृद्य अताडयत

sātyakira vṛṣasenasya hatvā sūtaṃ taribhiḥ śaraiḥ dhanuśa ciccheda bhallena jaghānāśvāṃśa ca saptabhiḥ dhavajama ekeṣuṇònmathya taribhisa taṃ hṛdya atāḍayata

हिन्दी अर्थ

तपन॑ शूरसेनं च पज्चालानहनद् रणे हाहाकारो महानासीत् पञ्चालानां महाहवे

English

Satyaki, having killed Vrishasena's charioteer with three arrows, cut his bow with a broad-headed one, killed his horses with seven, tore down his banner with one, and struck him in the heart with three.

अध्याय 8

श्लोक 32.64

अथावसन्नः सवरथे मुहूर्तात पुनर उत्थितः अथॊ जिघांसुः शैनेयं खड्गचर्म भृद अभ्ययात

athāvasannaḥ savarathe muhūrtāta punara utthitaḥ athò jighāṃsuḥ śaineyaṃ khaḍgacarma bhṛda abhyayāta

हिन्दी अर्थ

पुनरेव च तान् कर्णो जघानाशु पतत्त्रिभि:

English

Then, sunk down on his chariot but rising again after a moment, wishing to kill Shaineya, he came on with sword and shield.

अध्याय 8

श्लोक 32.65

तस्य चाप्लवतः शीघ्रं वृषसेनस्य सात्यकिः वराहकर्णैर दशभिर अविध्यद असि चर्मणी

tasya cāplavataḥ śīghraṃ vṛṣasenasya sātyakiḥ varāhakarṇaira daśabhira avidhyada asi carmaṇī

हिन्दी अर्थ

सुषेण: सत्यसेनश्व त्यक्त्वा प्राणानयुध्यताम् तत्पर हो प्राणोंका मोह छोड़कर युद्ध करते थे

English

As Vrishasena sprang forward, Satyaki quickly pierced sword and shield with ten boar-eared arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.66

दुःशासनस तु तं दृष्ट्वा विरथं वयायुधं कृतम आरॊप्य सवरथे तूर्णम अपॊवाह रथान्तरम

duḥśāsanasa tu taṃ dṛṣṭvā virathaṃ vayāyudhaṃ kṛtama āròpya savarathe tūrṇama apòvāha rathāntarama

हिन्दी अर्थ

वृषसेन: स्वयं कर्ण पृष्ठत: पर्यपालयत्

English

Duhshasana, seeing him chariotless and weaponless, quickly placed him on his own chariot and carried him to another chariot.

अध्याय 8

श्लोक 32.67

अथान्यं रथम आस्थाय वृषसेनॊ महारथः कर्णस्य युधि दुर्धर्षः पुनः पृष्ठम अपालयत

athānyaṃ rathama āsthāya vṛṣasenò mahārathaḥ karṇasya yudhi durdharṣaḥ punaḥ pṛṣṭhama apālayata

हिन्दी अर्थ

जनमेजय: शिखण्डी च प्रवीराश्ष प्रभद्रका: समभ्यधावन् राधेयं जिघांसन्त: प्रहारिणम्

English

Then, mounting another chariot, the great chariot-warrior Vrishasena, unassailable in battle, again guarded Karna's rear.

अध्याय 8

श्लोक 32.68

दुःशासनं तु शैनेयॊ नवैर नवभिर आशुगैः विसूताश्वरथं कृत्वा ललाडे तरिभिर आर्पयत

duḥśāsanaṃ tu śaineyò navaira navabhira āśugaiḥ visūtāśvarathaṃ kṛtvā lalāḍe taribhira ārpayata

हिन्दी अर्थ

अभ्यवर्षन् विमर्दन्तं प्रावृषीवाम्बुदा गिरिम्

English

Shaineya, having made Duhshasana's chariot and horses charioteerless with nine fresh swift arrows, struck him in the forehead with three.

अध्याय 8

श्लोक 32.69

स तव अन्यं रथम आस्थाय विधिवत कल्पितं पुनः युयुधे पाण्डुभिः सार्धं कर्णस्याप्याययन बलम

sa tava anyaṃ rathama āsthāya vidhivata kalpitaṃ punaḥ yuyudhe pāṇḍubhiḥ sārdhaṃ karṇasyāpyāyayana balama

हिन्दी अर्थ

त्वदीयाश्चापरे राजन् वीरा वीरानवारयन् सेनाके दूसरे-दूसरे वीर पूर्वोक्त पाण्डववीरोंका निवारण करने लगे

English

He, mounting another duly equipped chariot, fought again with the Pandavas, increasing Karna's strength.

अध्याय 8

श्लोक 32.70

धृष्टद्युम्नस ततः कर्णम अविध्यद दशभिः शरैः दरौपदेयास तरिसप्तत्या युयुधानस तु सप्तभिः

dhṛṣṭadyumnasa tataḥ karṇama avidhyada daśabhiḥ śaraiḥ daraupadeyāsa tarisaptatyā yuyudhānasa tu saptabhiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रहार करके भयंकर गर्जना की कर्ण च तूर्ण विव्याध त्रिसप्तत्या शितै: शरै:

English

Then Dhrishtadyumna pierced Karna with ten arrows, the sons of Draupadi with seventy-three, and Yuyudhana with seven.

अध्याय 8

श्लोक 32.71

भीमसेनश चतुःषष्ट्या सहदेवश च पञ्चभिः नकुलस तरिंशता बाणैः शतानीकश च सप्तभिः शिखण्डी दशभिर वीरॊ धर्मराजः शतेन तु

bhīmasenaśa catuḥṣaṣṭyā sahadevaśa ca pañcabhiḥ nakulasa tariṃśatā bāṇaiḥ śatānīkaśa ca saptabhiḥ śikhaṇḍī daśabhira vīrò dharmarājaḥ śatena tu

हिन्दी अर्थ

तिहत्तर पैने बाणोंसे तुरंत ही कर्णको भी पाट दिया

English

Bhimasena with sixty-four, Sahadeva with five, Nakula with thirty arrows, Shatanika with seven, the hero Shikhandin with ten, and the king of dharma with a hundred.

अध्याय 8

श्लोक 32.72

एते चान्ये च राजेन्द्र परवीरा जय गृद्धिनः अभ्यर्दयन महेष्वासं सूतपुत्रं महामृधे

ete cānye ca rājendra paravīrā jaya gṛddhinaḥ abhyardayana maheṣvāsaṃ sūtaputraṃ mahāmṛdhe

हिन्दी अर्थ

पश्यतां सुहृदां मध्ये कर्णपुत्रमपातयत् शुभदर्शनमेवासीजन्नाल भ्रष्टमिवाम्बुजम्

English

These and other heroes, O king of kings, eager for victory, tormented the mighty-bowed charioteer's son in the great battle.

अध्याय 8

श्लोक 32.73

तान सूतपुत्रॊ विशिखैर दशभिर दशभिः शितैः रथे चारु चरन वीरः पत्यविध्यद अरिंदमः

tāna sūtaputrò viśikhaira daśabhira daśabhiḥ śitaiḥ rathe cāru carana vīraḥ patyavidhyada ariṃdamaḥ

हिन्दी अर्थ

कटकर गिरे हुए कमलपुष्पके समान सुन्दर ही दिखायी दे रहा था

English

The charioteer's son, hero, tamer of foes, moving gracefully on his chariot, pierced each of them in return with ten sharp arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.74

तत्रास्त्र वीर्यं कर्णस्य लाघवं च महात्मनः अपश्याम महाराज तद अद्भुतम इवाभवत

tatrāstra vīryaṃ karṇasya lāghavaṃ ca mahātmanaḥ apaśyāma mahārāja tada adbhutama ivābhavata

हिन्दी अर्थ

कृपहार्दिक्ययोश्कछित्त्वा चापौ तावप्यथार्दयत् उलूकं च पतत्रिं च चकार विरथावुभौ

English

There we saw Karna's power with weapons and the dexterity of the great soul, O great king; it was wondrous.

अध्याय 8

श्लोक 32.75

न हय आददानं ददृशुः संदधानं च सायकान विमुञ्चन्तं च संरम्भाद ददृशुस ते महारथम

na haya ādadānaṃ dadṛśuḥ saṃdadhānaṃ ca sāyakāna vimuñcantaṃ ca saṃrambhāda dadṛśusa te mahārathama

हिन्दी अर्थ

और पतत्रि दोनों वीरोंको रथहीन कर दिया

English

They did not see him taking arrows or aiming them, but only saw that great chariot-warrior loosing them in fury.

अध्याय 8

श्लोक 32.76

दयौर वियद भूर दिशश चाशु परणुन्ना निशितैः शरैः अरुणाभ्रावृताकारं तस्मिन देशे बभौ वियत

dayaura viyada bhūra diśaśa cāśu paraṇunnā niśitaiḥ śaraiḥ aruṇābhrāvṛtākāraṃ tasmina deśe babhau viyata

हिन्दी अर्थ

तमस्य कर्णश्रिच्छेद त्रिभिश्लैनमताडयत् भीमसेनके उस बाणको काट डाला और तीन बाणोंसे उन्हें भी घायल कर दिया

English

Heaven, sky, earth and quarters were suddenly filled with sharp arrows; the sky in that region appeared as if covered with red cloud.

अध्याय 8

श्लोक 32.77

नृत्यन्न इव हि राधेयश चापहस्तः परतापवान यैर विद्धः परत्यविध्यत तान एकैकं तरिगुणैः शरैः

nṛtyanna iva hi rādheyaśa cāpahastaḥ paratāpavāna yaira viddhaḥ paratyavidhyata tāna ekaikaṃ tariguṇaiḥ śaraiḥ

हिन्दी अर्थ

सुषेणायासृजद् भीमस्तमप्यस्याच्छिनद् वृष:

English

Radheya, as if dancing, mighty, bow in hand, pierced each in return with three times as many arrows as had struck him.

अध्याय 8

श्लोक 32.78

दशभिर दशभिश चैनान पुनर विद्ध्वा ननाद ह साश्वसूत धवजच छत्रास ततस ते विवरं ददुः

daśabhira daśabhiśa caināna punara viddhvā nanāda ha sāśvasūta dhavajaca chatrāsa tatasa te vivaraṃ daduḥ

हिन्दी अर्थ

सुषेणपर चला दिया; किंतु कर्णने उसको भी काट डाला नकुल॑ पज्चभिर्बाणैर्बाह्वोरुरगसि चार्पयत्

English

Having pierced them again with ten each, he roared; with their horses, charioteers, banners and parasols gone, they gave way.

अध्याय 8

श्लोक 32.79

तान परमृद्नन महेष्वासान राधेयः शरवृष्टिभिः राजानीकम असंबाधं पराविशच छत्रुकर्शनः

tāna paramṛdnana maheṣvāsāna rādheyaḥ śaravṛṣṭibhiḥ rājānīkama asaṃbādhaṃ parāviśaca chatrukarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

भुजाओं और छातीमें पाँच बाणोंका प्रहार किया

English

Crushing those mighty archers with showers of arrows, Radheya, scorcher of foes, entered the king's unobstructed divisions.

अध्याय 8

श्लोक 32.80

स रथांस तरिशतान हत्वा चेदीनाम अनिवर्तिनाम राधेयॊ निशितैर बाणैर ततॊ ऽभयार्च्छद युधिष्ठिरम

sa rathāṃsa tariśatāna hatvā cedīnāma anivartināma rādheyò niśitaira bāṇaira tatò 'bhayārcchada yudhiṣṭhirama

हिन्दी अर्थ

चिच्छेद च धनु: शीघ्र क्षुरप्रेण महारथ:

English

Having killed three hundred chariots of the never-retreating Chedis, Radheya then attacked Yudhishthira with sharp arrows.

अध्याय 8

श्लोक 32.81

ततस ते पाण्डवा राजञ शिखण्डी च ससात्यकिः राधेयात परिरक्षन्तॊ राजानं पर्यवारयन

tatasa te pāṇḍavā rājaña śikhaṇḍī ca sasātyakiḥ rādheyāta parirakṣantò rājānaṃ paryavārayana

हिन्दी अर्थ

द्वारा उनका धनुष काट दिया सुषेणं नवभिर्बाणैर्वारियामास संयुगे

English

Then the Pandavas, O king, and Shikhandin with Satyaki, protecting the king from Radheya, surrounded him.

अध्याय 8

श्लोक 32.82

तथैव तावकाः सर्वे कर्णं दुर्वारणं रणे यत्ताः सेना महेष्वासाः पर्यरक्षन्त सर्वशः

tathaiva tāvakāḥ sarve karṇaṃ durvāraṇaṃ raṇe yattāḥ senā maheṣvāsāḥ paryarakṣanta sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

साथ ही तीन भल्ल मारकर उसके सुदृढ़ धनुषके तीन टुकड़े कर डाले

English

Likewise all your mighty archers, striving, protected Karna, hard to resist in battle, on every side.

अध्याय 8

श्लोक 32.83

नाना वादित्रघॊषाश च परादुरासन विशां पते सिंहनादश च संजज्ञे शूराणाम अनिवर्तिनाम

nānā vāditraghòṣāśa ca parādurāsana viśāṃ pate siṃhanādaśa ca saṃjajñe śūrāṇāma anivartināma

हिन्दी अर्थ

अथान्यद् धनुरादाय सुषेण: क्रोधमूर्च्छित: सात बाणोंसे घायल कर दिया

English

The sounds of instruments of many kinds arose, O lord of men, and the lion-roars of the never-retreating heroes.

अध्याय 8

श्लोक 32.84

ततः पुनः समाजग्मुर अभीताः कुरुपाण्डवाः युधिष्ठिर मुखाः पार्थाः सूतपुत्र मुखा वयम

tataḥ punaḥ samājagmura abhītāḥ kurupāṇḍavāḥ yudhiṣṭhira mukhāḥ pārthāḥ sūtaputra mukhā vayama

हिन्दी अर्थ

तद् युद्धे सुमहद् घोरमासीद् देवासुरोपमम्

English

Then the Kurus and Pandavas met again fearlessly—the Parthas led by Yudhishthira, we led by the charioteer's son.

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।