Mahabharata
12
अध्याय 12 / 18

Shanti Parva

शान्तिपर्व

12866 श्लोकभाग 67/172 · श्लोक 149.110–149.117

पूर्ण अध्याय पाठ8 श्लोक

अध्याय 12

श्लोक 149.110

तथा गॊमायुगृध्राभ्याम अददत कषुद विनाशनम वरं पिनाकी भगवान सर्वभूतहिते रतः

tathā gòmāyugṛdhrābhyāma adadata kaṣuda vināśanama varaṃ pinākī bhagavāna sarvabhūtahite rataḥ

हिन्दी अर्थ

विधिज्ञो मृगजातीनां नैषादानां च कोविद:

English

And the blessed Pinaka-bearer, intent on the good of all beings, gave the jackal and the vulture a boon that ended their hunger.

अध्याय 12

श्लोक 149.111

ततः परणम्य तं देवं शरेयॊ हर्षसमन्विताः कृतकृत्याः सुखं हृष्टाः परातिष्ठन्त तदा विभॊ

tataḥ paraṇamya taṃ devaṃ śareyò harṣasamanvitāḥ kṛtakṛtyāḥ sukhaṃ hṛṣṭāḥ parātiṣṭhanta tadā vibhò

हिन्दी अर्थ

करनेकी कलाको जाननेवाला था। निषादोंमें वह सबसे निपुण था

English

Then, bowing to that god, filled with joy at the good, their work done, happy and delighted, they set off, lord.

अध्याय 12

श्लोक 149.112

अनिर्वेदेन दीर्घेण निश्चयेन धरुवेण च देवदेव परसादाच च कषिप्रं फलम अवाप्यते

anirvedena dīrgheṇa niścayena dharuveṇa ca devadeva parasādāca ca kaṣipraṃ phalama avāpyate

हिन्दी अर्थ

धर्मज्ञ: सर्वभूतानाममोधेषुर्दूढायुध:

English

By long freedom from despondency and a firm resolve, and by the grace of the god of gods, fruit is quickly gained.

अध्याय 12

श्लोक 149.113

पश्य देवस्य संयॊगं बान्धवानां च निश्चयम कृपणानां हि रुदतां कृतम अश्रुप्रमार्जनम

paśya devasya saṃyògaṃ bāndhavānāṃ ca niścayama kṛpaṇānāṃ hi rudatāṃ kṛtama aśrupramārjanama

हिन्दी अर्थ

स वृद्धावन्धबधिरौ महारण्ये5भ्यपूजयत्

English

See the meeting with the god and the resolve of the kinsmen; the tears of the weeping poor were wiped away.

अध्याय 12

श्लोक 149.114

पश्य चाल्पेन कालेन निश्चयान्वेषणेन च परसादं शंकरात पराप्य दुःखिताः सुखम आप्नुवन

paśya cālpena kālena niścayānveṣaṇena ca parasādaṃ śaṃkarāta parāpya duḥkhitāḥ sukhama āpnuvana

हिन्दी अर्थ

अपने अन्धे और बहरे माता-पिताकी सेवा-पूजा किया करता था

English

See, too, that in a short time, by seeking resolve, the afflicted gained the grace of Shankara and found happiness.

अध्याय 12

श्लोक 149.115

ते विस्मिताः परहृष्टाश च पुत्र संजीवनात पुनः बभूवुर भरतश्रेष्ठ परसादाच छंकरस्य वै

te vismitāḥ parahṛṣṭāśa ca putra saṃjīvanāta punaḥ babhūvura bharataśreṣṭha parasādāca chaṃkarasya vai

हिन्दी अर्थ

अपि तेभ्यो गृहान् गत्वा निनाय सततं वने

English

They were astonished and delighted at their son's revival, best of the Bharatas, by the grace of Shankara.

अध्याय 12

श्लोक 149.116

ततस ते तवरिता राजञ शरुत्वां शॊकम अघॊद्भवम विविशुः पुत्रम आदाय नगरं हृष्टमानसाः एषा बुद्धिः समस्तानां चातुर्वर्ण्ये निदर्शिता

tatasa te tavaritā rājaña śarutvāṃ śòkama aghòdbhavama viviśuḥ putrama ādāya nagaraṃ hṛṣṭamānasāḥ eṣā buddhiḥ samastānāṃ cāturvarṇye nidarśitā

हिन्दी अर्थ

उनके घरमें जाकर उनके लिये अन्न आदि वस्तुएँ पहुँचा देता था

English

Then, quickly, king, having heard the story born of grief, they entered the city with the son in their arms, glad at heart. This wisdom has been shown for all four classes.

अध्याय 12

श्लोक 149.117

धर्मार्थमॊक्षसंयुक्तम इतिहासम इमं शुभम शरुत्वा मनुष्यः सततम इह परेत्य च मॊदते

dharmārthamòkṣasaṃyuktama itihāsama imaṃ śubhama śarutvā manuṣyaḥ satatama iha paretya ca mòdate

हिन्दी अर्थ

तेषामासज्य गेहेषु कल्य एव स गच्छति

English

Hearing this auspicious tale, joined with dharma, wealth and liberation, a man always rejoices here and hereafter.

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।